Zuñiga
| Zuñiga | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Zuñigako alderik zaharreneko eraikuntzak | |||||||||||
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Lizarraldea | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Pedro Maria Oteiza Diaz (Candidatura Unitaria Zuñiga) | ||||||||||
| Posta kodea | 31284 | ||||||||||
| INE kodea | 31265 | ||||||||||
| Herritarra | zuñigar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°41′35″N 2°18′01″W / 42.693°N 2.3004°W | ||||||||||
| Azalera | 11,86 km² | ||||||||||
| Garaiera | 572 metro | ||||||||||
| Distantzia | 71 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 78 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,07 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.zuniga.es/ | ||||||||||
Zuñiga[3] ([s̻uɲiɣa] euskaraz Euskaltzaindiaren arabera; Eztuñiga [es̻tuɲiɣa] euskaraz baina ez ofizialki) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Arabako mugan dagoena, Arabako Kanpezutik gertu mendebaldean, eta Nafarroako Lana ibarretik ekialdean. 112 biztanle zituen 2018. urteko erroldan.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zuñiga/Eztuñiga bikotea ematen du Koldo Mitxelenak[4] zt > z bilakaerari buru ari dela. (De Baztan viene Baçán). Mitxelenak, Zuñiga/Eztuñiga bikotearekin batera Uztuniga aipatzen du, Iratxen 1203. urtean dokumentatua.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurune naturala eta klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Lizarrako merindadearen mendebaldeko muturrean dago, Arabako mugatik gertu.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Lana, Mendaza, Nazar eta Kanpezu.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zerbitzuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zuñigak Jurramendiko Mankomunitatea osatzen du, Mues, Sorlada Lana eta Piedramillera udalerriekin batera.
Zuñiga Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko kidea da.
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.318 euro-koa zen[5], eta etxegune bakoitzeko 36.807 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 22.075 euro-koa izan zen pertsonako.
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[6][oh 1].
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Zúñiga udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 45 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 57,7; gainerako % 42,3 inaktibo zeuden.[7] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 13,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 60,9 zen eta emakumezkoena % 53,1; langabezia-tasa, aldiz, % 7,1 eta % 23,5 zen, hurrenez hurren.[7]
Okupatuen kopurua 48 zen 2023ean, 2021eko 37etik gora.[8] Emakumeek okupatuen % 43,8 osatzen dute, eta gizonek % 56,3.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 39 | % 50,0 | 26 | % 56,5 | 13 | % 40,6 |
| Langabeak | 6 | % 7,7 | 2 | % 4,3 | 4 | % 12,5 |
| Inaktiboak | 33 | % 42,3 | 18 | % 39,1 | 15 | % 46,9 |
| Guztira | 78 | % 100,0 | 46 | % 100,0 | 32 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 56,3), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 20,8), industria (% 18,8) eta eraikuntza (% 4,2).[8]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 54,2; ondoren, oinarrizko okupazioak daude (% 22,9), eta zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak % 16,7.[9] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 48,1 eta emakumeen % 61,9).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 8 | % 16,7 | 5 | % 18,5 | 3 | % 14,3 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 26 | % 54,2 | 13 | % 48,1 | 13 | % 61,9 |
| Oinarrizko okupazioak | 11 | % 22,9 | 7 | % 25,9 | 4 | % 19,0 |
| Ez dago jasota | 3 | % 6,3 | 2 | % 7,4 | 1 | % 4,8 |
| Guztira | 48 | % 100,0 | 27 | % 100,0 | 21 | % 100,0 |
Okupatuen % 75,0 besteren konturako langileak dira, eta % 25,0 norberaren konturakoak.[10]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 12 | % 25,0 | 6 | % 22,2 | 6 | % 28,6 |
| Besteren kontura | 36 | % 75,0 | 21 | % 77,8 | 15 | % 71,4 |
| Guztira | 48 | % 100,0 | 27 | % 100,0 | 21 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 385 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[11][oh 2]. Udalerriaren azalera 11,9 km² denez, NAE lurraldearen % 32,5 da[12]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 80,8 lur goldagarria (311 ha, 3 ustiategitan) eta % 19,2 larre iraunkorrak (73,8 ha, ustiategi batean)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 52 gidari zeuden erroldatuta: 39 gizon (% 75) eta 13 emakume (% 25)[13]. Biztanleen % 66,7 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 101 ibilgailuk osatzen zuten: 53 turismo, 16 motozikleta, 11 ziklomotor, 10 furgoneta eta 7 kamioi[13]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 679 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14,2 urtekoa zen; turismoen % 7,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 11,3k 25 urte baino gehiago[13]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 52 diesel zen eta % 48 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 41k ez zuen etiketarik[oh 4].
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 44 gizon, 34 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 21,8 udalerri berean jaioak ziren[16], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 32,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 25,6 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 20 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 75)[17]. Jaiotza herrialde nagusiak Ekuador, Brasil, Bulgaria dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 101 etxebizitza zeuden: 43 (% 42,6) nagusiak eta 58 (% 57,4) ez-nagusiak.[18]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 43 etxegune zeuden, eta horietatik 25 (% 58,1) pertsona bakarrekoak ziren.[19]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 78 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 29,5 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 23,1; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 33,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,1.[20] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 24,1 zen 2021ean eta % 29,5 2024an; beraz, 5,4 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 20,3 izatetik % 14,1 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 28,1 ziren, eta gizonen artean % 30,4; 2,3 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 18,8 eta gizonen % 10,9 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 23 | % 29,5 | 14 | % 30,4 | 9 | % 28,1 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 18 | % 23,1 | 14 | % 30,4 | 4 | % 12,5 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 26 | % 33,3 | 13 | % 28,3 | 13 | % 40,6 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 11 | % 14,1 | 5 | % 10,9 | 6 | % 18,8 |
| Guztira | 78 | % 100,0 | 46 | % 100,0 | 32 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 24,1 | % 22,8 | % 32,9 | % 20,3 | 79 |
| 2022 | % 25,3 | % 22,9 | % 34,9 | % 16,9 | 83 |
| 2023 | % 28,7 | % 21,8 | % 35,6 | % 13,8 | 87 |
| 2024 | % 29,5 | % 23,1 | % 33,3 | % 14,1 | 78 |
Herri txikia izan arren, 2008ko erroldaren arabera, proportzioan etorkin gehien dituen Nafarroako Foru Erkidegoko herria da, guztira 44 zuñigatar baitira atzerrian jaioak (biztanleen % 28,03).
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Udaletxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udaletxea pilotalekuaren plaza berean dago. XVIII. mendean eraiki zen, eta gaur egungo itxura 1983 birmoldaketa sakonetik dator. Urte hartan eraikinaren kanpoaldea zein barrualdea berriztu zuten. Behe solairua eta honen gainean eraikitako beste solairu bat dauzka, hiru fatxadetako batek, pilotalekuaren horma lanak egiten ditu.
Fatxada nagusia harlangaitzezkoa da eta eraikinaren estiloa inguruko etxeen estiloarekin bat doa. Udala alkatea eta lau zinegotzik osatzen dute eta Zuñigako udaleko idazkaria Mendazako idazkari ere bada.
Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2003an bezala, 2007an Zuñigako alkate kargurako Agrupación Electoral de Zúñiga (AEZ) taldeko José Manuel González Ruiz de Zuatzu; bere taldeak udaleko bost ordezkarietatik lau lortu zituen. Ez zen boto zuririk izan eta baliogabeko bakarra (% 0,78). Abstentzioa % 12,84koa izan zen.
| Alderdia | Botoak | Aukeratua? |
| Jose Manuel Gonzalez Ruiz de Zuatzu (AEZ) | 79 | Bai |
| Jesus Antonio Diaz Gallastegi (AEZ) | 77 | Bai |
| Bozhidar Yordanov Dimitrov (AEZ) | 74 | Bai |
| Pedro Miguel Cubillas Zurbano (AEZ) | 72 | Bai |
| Pedro María Oteitza Díaz (PSN) | 51 | Bai |
2011ko udal hauteskundeetan zerrenda bakarra aurkeztu zen, Candidatura Unitaria de Zúñiga. Alkatetza aurreko agintaldian PSNko zinegotzi bakarra izan zen Pedro María Oteitza Díazen eskuetan geratu zen, eta ordu arteko alkatea zinegotzi bihurtu zen zerrenda beraren baitan.[21][22]
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Zuñigako azken alkateak:
a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Araba Bus sareko
lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:
|
Gainera, La Estellesa autobus konpainiak Aguilar Kodes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Bi zerbitzu ditu Aguilar Kodesko noranzkoan, eta lau zerbitzu kontrako noranzkoan. Lineak ibilbide hau du:
- Aguilar Kodes - Cabredo - Marañon - Genevilla - Zuñiga - Antzin - Murieta - Lizarra - Villatuerta - Zirauki - Mañeru - Gares - Obanos - Legarda - Zizur Nagusia eta Iruñea
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera zuñiga eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen.
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.
Zinema
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Montxo Armendariz zuzendariak 1982an Tasio filma egin zuen, bertan ikazkinen bizimodua kontatzeko, Zuñigako semea zen Anastasio Otxoaren bizitzan oinarriturik.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Andre Mariaren eliza: XVI. mendean eraikitako eliza gotiko berantiarra da. XVII. eta XVIII. mendeen artean berriztu zuten. Bi zatitan banaturiko nabe bakarrez osatuta dago, aurrealde poligonalarekin. Elizaren barrualdean Ama Birjinaren XVI. mendeko irudi bat dago.
- Zuñigako harresiak
- Frontoia
- Hilerria
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
- ↑ (Gaztelaniaz) Michelena, Luis. (1997). Apellidos vascos. Txertoa, 68 or. ISBN 84-7148-008-5..
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q615462.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ Zuñiga[Betiko hautsitako esteka] Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioaren webgunean.
- ↑ Zerrendak, Nafarroako Aldizkari Ofizialean.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-04-18).
- 1 2 3 4 5 «Zuñiga» Aunamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-18).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Tiempos de cambio en Tierra Estella» Revista Calle Mayor 2015-05-29 (kontsulta data: 2025-02-16).
- ↑ (Gaztelaniaz) «El mapa político de Navarra: todos los alcaldes» Diario de Noticias de Navarra 2019-06-16 (kontsulta data: 2025-02-16).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Navarra 2023-06-18 (kontsulta data: 2025-02-13).
- ↑ «Toki Entitateen gida» Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioa (kontsulta data: 2025-03-29).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Zuñigako argazkiak, lasonet.com webgunean.
- (Gaztelaniaz) Zuñigari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
- Carrera kalearen ikuspegia, Google Street View zerbitzuan.
- Zuñigako argazkiak: muralak, harresia, ateak, leihoak, balkoiak etabar. (Nekane Aramendia, 2019)


