Adios

Adios
Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Herriko ikuspegia ekialdetik
Bandera Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Garaia
Merindadea	Iruñea
Eskualdea	Izarbeibar-Novenera
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Nafarroa
Barrutia	Iruñea
Izen ofiziala	Adiós
Alkatea (2019-2023)	Miguel Ansa Reta (hautesle-elkartea)
Posta kodea	31153
INE kodea	31007
Herritarra	adiostar, adioztar
Geografia
Koordenatuak	42°41′51″N 1°44′19″W
Azalera	8,3 km²
Garaiera	417-697 metro
Distantzia	25,9 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria	194 (2025:  3)
90 (%46,6)   (%53,4) 103
Dentsitatea	2,34 bizt/km²
Euskara
Eremua	eremu mistoa
Euskaldunak	% 19.9 + % 16.7 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%
Datu gehigarriak
Sorrera	1846 (independentzia)
Webgunea	www.adios.es

Adios (izarbeibarreraz: Adiotz) Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 25,9 kilometrora. Altuera 417 eta 697 metro artekoa da, eta 7,72 km²-ko azalera hartzen du. 194 biztanle zituen 2025. urtean.

Adios edo Adiotz Erreniegako mendilerroaren magalean dago, Iruñerriaren eta Erdialdearen arteko hesi naturala. Herrigunea mendixka baten gainean dago, mendilerroaren hegoaldeko hegalean, 483 metroko altueran. Udalerriaren barruan, Adios herriaz gain, Larrain herri hustua dago. Antzinako herri hori, despopulatu zenean, Adios udalerriaren parte bihurtu zen.

Bertako biztanleak adiostarrak (izarbeibarreraz: adioztarrak) edo, lagunartean, katxuloak dira.

Izena

Adios edo Adiotz toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

• gaztelaniaz: Adiós

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

• Adios (1256)
• Adioz (1350)
• Adioiz (1366)
• Adios (1534)
• Adios (1802)
• Adios (1974)
• Adios (2000)

Etimologia

Jimeno Juriok herri honen jatorria azaltzen zuen legenda bat jaso zuen. Kondaira horren arabera, Nabarreriako gerrapean, Nabarreriako burgua eta hiriko burgu frankoak aurrez aurre jarri zituen gerra, Nabarreriari laguntzeko gudaroste gaztelarra sartu zen. Gaztelako soldadu talde handi batek Erreniegako mendilerroaren hegoaldeko magalean ezarri zuen kanpamendua, baina gaztelarrek ezin izan zuten mendilerroa zeharkatu Iruñeko auzietan esku hartzeko, mendilerroaren beste isurialdean frantses armada bat baitzegoen, frankoei laguntzeko sartua. Gaztelarrek, harriturik, presaka alde egin zuten kanpamendutik, "A Dios, A Dios" ("Jainkoari, Jainkoari") esanez. Kanpamendu abandonatuaren tokitik Adios jaioko zen, eta gaztelarren adierazpenetik herriaren izena ihesi zihoazela.

Hala ere, herria gertakari horien aurrekoa da, 1256ko dokumentu batean lehen aldiz aipatzen baita, Adios izenarekin. Adioz -ko saihesbidearen azpian ere aipatu izan da. Filologoek, oro har, uste dute herriaren izena -oz amaitutako Nafarroako toponimoen stokari dagokiola, agur esateko formula ezagunarekin eta etimologia herrikoi zabalarekin duen antzekotasunak -oz amaiera -os bihurtzen lagundu baitu.

Julio Caro Barojak defendatzen zuenez, toponimo horiek -oz atzizkiarekin lotutako izen propio batetik zetozen, eta hori, -iz edo -ez bezalako beste atzizki batzuk bezala, -icus atzizki latindarraren bilakaeratik sortuko ziren. Atzizki horrek iberiar penintsulako latinezko hizkuntzetan erabilitako patronimikoak ere sorraraziko zituen. Nafarroaren kasuan, nahiko ohikoak dira -oz amaitutako Erdi Aroko patronimikoak. Adios herriaren jatorrian legokeen izen propioari dagokionez, hau ezezaguna da, Caro Barojak Adios eta Andiuz toponimoa lotzen zituen, Artaxoan zegoena.

Euskal Herrian, Caro Barojaren ustez, toponimiari aplikatutako -oz, -ez e -iz atzizkiek adierazten zuten antzinatean lekua atzizkiari lotuta agertzen zen pertsonaren jabetzakoa izan zela, eta Erdi Arotik Erromatar Inperioaren garaira igo ahal izan zela haren jatorria.

1964ko Baionako Euskal Idazkaritzaren Euskal Herriko leku-izenen zerrendan Adios nolabait euskaratuta, eta 1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Ahuritze forma proposatzen zuen, eta 1990ean Adios aukeratu zuen arren.

Ezaugarriak

Armarria

Adiosko armarriak honako blasoi hau du:

«

Armarri kuartelatua: lehen eta hirugarren hondo zuri batez eta aurrean sei puntadun izar gorri batez osatuta dago; bigarren eta laugarren hondo gorri batez eta aurrean gurutze hori batez osatuta dago.

»

Bandera

Nafarroako udalerri gehienetan ez bezala, Adiosek bandera bat du, eta ez dago armarririk. Hiru zerrenda bertikalek osatzen dute, bi muturrak beltzak dira eta erdikoa zuria da, erdian erronbo hori bat duela.

Geografia

Adios Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean.

Inguru naturala eta kokapena

Iruñeko merindadearen hegoaldeko herria da, eta Obanos eta Arrizabalaga arteko bidea eta ondoren NA-601 errepidea hartuta ailegatzen da herrira.

Klima eta landaredia

Ibarrak klima mediterraneo kontinentala dauka, ezaugarri moduan negu hotz eta euritsuak, uda lehor eta nahiko sargoriak, euri irregularrak eta iparreko zierzo haizearen nagusigoa dituena. Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa, eta prezipitazioak 450 eta 550 mm bitartekoak dira (urteroko egun euritsuak 70 inguru izaten dira).

Ibarrean pinuak, arteak, makalak, haritzak eta urkiak topa daitezke, baita erromeroa, ezkaia eta izpilikua ere. Zelaietan zerealak daude gehienbat, baina zainzuriak, olibondoak eta mahastiak ere badaude. Azken urteotan Nafarroako Ubidetik datorren urarekin (ibarra ekialdetik hegoaldera zeharkatzen baitu) ureztalurrak ugaldu dira, babarrunak, artoa eta abarrekin.

Animalien artean honako hauek topa daitezke: basurdeak, azeriak, untxiak eta erbiak, eperrak, miruak, belatzak, arrano sugezaleak, ubarroiak, lertxunak eta zikoinak. Abeltzaintza tradizionala, lehen ugaria bazen ere, orain gainbehera doa, baina zenbait etxalde industrial (zerritegiak edo oilotegiak esaterako) badaude.

Estazio meteorologikoa

Adiosen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

Datu klimatikoak (Gares, 1981-2020)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	18.5	24.0	26.5	29.0	36.5	40.0	41.5	43.0	38.0	32.0	27.0	21.0	43
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	9.7	11.6	15.4	17.0	21.8	26.6	29.6	29.6	25.3	19.6	13.3	9.9	19.1
Batez besteko tenperatura (ºC)	5.4	6.4	9.6	11.5	15.6	19.8	22.5	22.6	19.1	14.4	9.0	5.9	13.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	1.1	1.3	3.8	5.9	9.3	13.0	15.5	15.6	12.8	9.1	4.6	1.8	7.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	-7.0	-10.0	-8.5	-3.0	-0.5	2.0	7.0	5.0	3.0	-0.5	-6.5	-10.0	-10
Batez besteko prezipitazioa (mm)	44.2	38.7	51.6	59.5	53.1	45.6	27.0	26.3	38.6	60.3	55.4	57.2	547.5
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm)	39.0	29.0	33.6	62.0	42.2	38.5	33.0	85.0	61.5	46.0	59.0	39.0	85.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	11.6	10.3	8.8	11.2	11.1	7.2	5.4	4.9	7.8	10.5	11.5	12.8	113.0
Elur egunak (≥ 1 mm)	1.3	1.4	0.9	0.2	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.2	1.2	5.1
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua

---

---

Historia

Eneko Ortitz Eztuñigakoak, bere anaia Loperen testamentua betez, 1256an hiribildu honetako hamaika morroiak Iratxeko monasterioari besterendu zizkion. Monasterioak toki bereko familia-ustiapeneko beste unitate batzuk erosi zituen 1316an. 1444an zeuden 5 petxeroek espezieko prestazioak zor zizkieten Iratxeri, Mendinuetako jaunari eta Iruñeko katedralari. Azken horrek ospitalezainaren duintasunari atxikita zituen errentak, eta 1436an eskuratu zituen, Donostiako San Bartolomeko mojen zenobio gipuzkoarrarekin trukatuta.

Garai modernoko hiribildua izan zen, 1849an oraindik elizaren patronatua bizilagunei zegokien. Data horretan 2040 ostu ziren, eta horietatik 1980 laborantzan zeuden.

Demografia

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 103 gizon, 90 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.00   95-99   0.00 0.97   90-94   1.11 1.94   85-89   3.33 3.88   80-84   5.56 3.88   75-79   5.56 5.83   70-74   2.22 4.85   65-69   7.78 14.56   60-64   8.89 4.85   55-59   8.89 7.77   50-54   15.56 7.77   45-49   8.89 6.80   40-44   3.33 6.80   35-39   3.33 0.97   30-34   2.22 5.83   25-29   2.22 11.65   20-24   5.56 1.94   15-19   4.44 5.83   10-14   3.33 0.97   5-9   2.22 2.91   0-4   5.56
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Batez besteko adina

Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 23,8 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 15,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6,7 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa

Udal

Prob

Best

Udalerri berean · % 23,8Probintzia berean · % 53,9Beste erkidegoa · % 15,5Estatutik kanpo · % 6,7

Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 13 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 76,9). Jaiotza herrialde nagusiak Dominikar Errepublika, Txile, Peru dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka

Amer

Euro

Amerika · % 76,9Europa · % 23,1

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

2

Dominikar Errepublika

1

1

Peru

1

1

Txile

1

1

Ameriketako Estatu Batuak

0

1

Bolivia

0

1

Errumania

0

0

Kolonbia

1

1

Suitza

0

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 104 etxebizitza zeuden: 65 (% 62,5) nagusiak eta 39 (% 37,5) ez-nagusiak.

104etxebizitza

65etxegune

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

65

39

Etxebizitza nagusia (65)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (39)

Guztira 65 etxegune zeuden, eta horietatik 21 (% 32,3) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 121

2 pertsona18

3 pertsona8

4 pertsona11

5 edo gehiago7

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 176 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 45,5 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 25,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 26,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 3,4. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 40,1 zen 2021ean eta % 45,5 2024an; beraz, 5,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 6,8 izatetik % 3,4 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 51,3 ziren, eta gizonen artean % 40,6; 10,6 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 3,8 eta gizonen % 3,1 ziren.

176biztanle 15 urte edo +, 2024

% 45,5goi-mailako ikasketak+5,3 puntu 2021etik mapa

% 3,4lehen hezkuntza edo gutxiago−3,4 puntu 2021etik mapa

% 26,1

% 25,0

% 45,5

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 3,4Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 26,1Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 25,0Goi-mailako ikasketak · % 45,5

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Adiós, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	80	% 45,5	39	% 40,6	41	% 51,3
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	44	% 25,0	33	% 34,4	11	% 13,8
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	46	% 26,1	21	% 21,9	25	% 31,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago	6	% 3,4	3	% 3,1	3	% 3,8
Guztira	176	% 100,0	96	% 100,0	80	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Adiós, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 40,1	% 25,2	% 27,9	% 6,8	147
2022	% 40,9	% 26,8	% 26,2	% 6,0	149
2023	% 39,6	% 27,9	% 26,0	% 6,5	154
2024	% 45,5	% 25,0	% 26,1	% 3,4	176

500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

Nekazaritza

Hiru nekazaritza-kooperatiba sortu ziren Adiosen, historian zehar. Lehenengoa, 1907ko maiatzaren 5ean, Nekazaritza-kooperatiba - Landa-kutxa sortu zen. Ministerioak 1945eko ekainaren 30ean onartu zuen, eta 1960an 44 bazkide zituen. Ondoren San Andres kooperatiba 1963an eta azkenik La Asunción kooperatiba urte berean.

Adiosen nekazaritza-aberastasuna zerealen eta mahastien laborantzan oinarritzen da funtsean, biak lehorrekoak. Udalerri osoan barazkietarako erabiltzen ziren hiru hektarea bakarrik zeuden ureztatuta. Mahastiek nabarmen egin zuten behera filoxeraren ondoren eta, batez ere, 1950etik aurrera, eta badirudi leheneratu egin zirela eta 76 hektarea izatera pasa zirela. Gauza bera gertatzen da 58 hektarea betetzen zituzten lugorriekin.

Diru-sarrerak

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.882 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 57.502 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 29.139 euro zen. Errenta gordina 26.086 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 48,7. Gainerako iturriak: pentsioak (% 24,3), beste diru-sarrerak (% 23,2), langabezia-prestazioak (% 1), beste prestazioak (% 2,9).

49%

24%

23%

Soldata · % 48,7Pentsioak · % 24,3Langabezia · % 1Beste prestazioak · % 2,9Beste sarrerak · % 23,2

Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 29,4 da, probintziakoaren (30,9; Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,7 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Adiós udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 93 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 53,8; gainerako % 46,2 inaktibo zeuden. Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,6 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 50,5 zen eta emakumezkoena % 57,7; langabezia-tasa, aldiz, % 12,5 eta % 4,4 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 71 zen 2023ean, 2021eko 72etik behera. Emakumeek okupatuen % 50,7 osatzen dute, eta gizonek % 49,3.

71okupatu, 2023−% 1,4 2021etik

% 50,7emakumeak okupatuen artean

% 53,8jarduera-tasa, 2024

% 8,6langabezia-tasa, 2024

16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)

% 49,1

% 46,2

Okupatuak · % 49,1Langabeak · % 4,6Inaktiboak · % 46,2

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Adiós, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	85	% 49,1	42	% 44,2	43	% 55,1
Langabeak	8	% 4,6	6	% 6,3	2	% 2,6
Inaktiboak	80	% 46,2	47	% 49,5	33	% 42,3
Guztira	173	% 100,0	95	% 100,0	78	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 73,2), industria (% 21,1), eraikuntza (% 4,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 1,4).

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa

% 21,1

% 73,2

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 1,4Industria · % 21,1Eraikuntza · % 4,2Zerbitzuak · % 73,2

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 50,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 29,6), eta oinarrizko okupazioak % 14,1. Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 48,6 eta emakumeen % 52,8).

% 29,6

% 50,7

% 14,1

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 29,6Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 50,7Oinarrizko okupazioak · % 14,1Ez dago jasota · % 5,6

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Adiós, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	21	% 29,6	10	% 28,6	11	% 30,6
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	36	% 50,7	17	% 48,6	19	% 52,8
Oinarrizko okupazioak	10	% 14,1	5	% 14,3	5	% 13,9
Ez dago jasota	4	% 5,6	3	% 8,6	1	% 2,8
Guztira	71	% 100,0	35	% 100,0	36	% 100,0

Okupatuen % 78,9 besteren konturako langileak dira, eta % 21,1 norberaren konturakoak.

% 21,1

% 78,9

Norberaren kontura · % 21,1Besteren kontura eta beste egoera bat · % 78,9

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Adiós, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	15	% 21,1	8	% 22,9	7	% 19,4
Besteren kontura	56	% 78,9	27	% 77,1	29	% 80,6
Guztira	71	% 100,0	35	% 100,0	36	% 100,0

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 640 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 8,3 km² denez, NAE lurraldearen % 77,1 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 99,6 lur goldagarria (637 ha, 16 ustiategitan), % 0,4 arbolak (2,5 ha, 5 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,02 ha, 2 ustiategitan).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

77%

23%

NAE · 640 ha (% 77,1)Gainerako azalera · 190 ha (% 22,9)

NAE, lur-erabileraren arabera

100%

Lur goldagarria · 637 ha (% 99,6)Arbolak · 2,5 ha (% 0,4)Baratzeak · 0,02 ha (< % 0,1)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 120 gidari zeuden erroldatuta: 72 gizon (% 60) eta 48 emakume (% 40). Biztanleen % 62,2 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 144 ibilgailuk osatzen zuten: 92 turismo, 21 furgoneta, 14 motozikleta, 8 kamioi eta 1 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 477 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) azpitik.

Turismoen batez besteko adina 13,5 urtekoa zen; turismoen % 7,6k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 5,4k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 69 diesel zen eta % 31 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 1,4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 26,8k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

37%

35%

27%

0 etiketa · 1 (% 0,7)ECO · 1 (% 0,7)C etiketa · 52 (% 36,6)B etiketa · 50 (% 35,2)Etiketarik gabe · 38 (% 26,8)

Turismoak, adinaren arabera

9%

33%

46%

< 4 urte · 7 (% 7,6)4–8 urte · 8 (% 8,7)8–15 urte · 30 (% 32,6)15–25 urte · 42 (% 45,7)≥ 25 urte · 5 (% 5,4)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

Adiosko udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Miguel Ansa Reta da, Adiosko hautesle-elkarteko hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

Udal hauteskundeak

Alderdia	Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011	2015	2019
Adiosko hautesle-elkartea	-	-	-	1	0	4	4	4	0	0	5
Adiosko Talde Independentea	4	4	4	4	5	1	1	1	5	5	-
Berdeen Konfederazioa	1	1	1	-	-	-	-	-	-	-	-

Foru hauteskundeak

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Navarra Suma 42 45,65 -  Geroa Bai 15 16,30 ▲ 4  Nafarroako Alderdi Sozialista 14 15,22 ▲ 8  Euskal Herria Bildu 11 11,96 ▼ 2  Ahal Dugu 4 4,35 ▼ 5  Izquierda-Ezkerra 2 2,17 ▼ 3  Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 1 1,09 ▼ 0

2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Nafar Herriaren Batasuna 32 36,78 ?  Euskal Herria Bildu 13 14,94 ?  Geroa Bai 11 12,64 ?  Ahal Dugu 9 10,34 ?  Nafarroako Alderdi Sozialista 6 6,90 ?  Izquierda-Ezkerra 5 5,75 ?  Nafarroako Alderdi Popularra 4 4,60 ?  Herritarrak - Herritarron Alderdia 3 3,45 ?  Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 2 2,30 ?  Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 1 1,15 ?  Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 1 1,15 ?

Udala

Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.

• HELBIDEA: Recreo Kalea, z/g

Egungo banaketa

Adiosko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Miguel Ansa Reta da, Adiosko hautesle-elkartea zerrendakoa. Zinegotziak 4 daude:

• Iñigo Villafranca Lamberto (Adiosko hautesle-elkartea)
• Maria Puy Eslava Pina (Adiosko hautesle-elkartea)
• Isabel Galarraga Irujo (Adiosko hautesle-elkartea)
• Oscar Salinas Lopez (Adiosko hautesle-elkartea)

Bere idazkaria, Eneritz, Legarda, Muruzabal, Obanos, Tirapu, Ukar eta Uterga Udaletako idazkari ere bada.

Alkateak

1979tik, Adiosek 6 alkate izan ditu:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia
?	1979	1999		Adiosko Talde Independentea
?	1999	2003		Adiosko hautesle-elkartea
Fortunato Bidaurreta Perez	2003	2007		Adiosko hautesle-elkartea
Andres Perez Goñi	2007	2011		Adiosko hautesle-elkartea
Andres Perez Goñi	2011	2019		Adiosko Talde Independentea
Miguel Ansa Reta	2019	jardunean		Adiosko hautesle-elkartea

Garraioa

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 334 lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du zeharkarrikan Gareserantz eta Arrizabalagarantz.

Nafarroako Hiriarteko Garraioa  Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠ 334 Gares Adios • Eneritz • Ukar • Añorbe • Tirapu • Olkotz • Muru Artederreta • Biurrun Arrizabalaga

Kultura

Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Adios sailkatu zituen, Izarbeibarreko herri guztiekin, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.

Koldo Zuazok, 2010ean, Adios ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da izarbeibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Orbaibarreko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Untzue eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2010eko erroldaren arabera, herritarren %4,12k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 7,10k.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta eremu mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Adios) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

Jaiak

• Eunaterako erromeria, maiatzaren 1ean
• San Andresko jai nagusiak, abuztuaren bigarren asteburuan
• San Andresko jai txikiak, azaroaren azken asteburuan

Ondasun nabarmenak

• San Andres eliza, XVI. mendean eraikitako kristiau eliza gotikoa, XVII. mendean zaharberritua.
• Larraingo jauregia, Erdi Aroko jauregi zaharra.

Adiostar ospetsuak

• Juan Lezaun, Adiosko abatea (1640-1699), apaiz eta idazle.
• Atanasio Bidaurreta (1911-1936), klaretar fraidea.
• Francisco Azkona (1934-), soziologo eta apaiza.

Erreferentziak

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.

Ikus, gainera

• Izarbeibar-Novenera
• Iruñeko merindadea
• Nafarroa Garaia

Kanpo estekak

• Adiosko Udalako webgune ofiziala

• Datuak: Q519017
• Multimedia: Adiós / Q519017
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Adios