Edukira joan

Larraga

Larraga
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Larraga eta ingurunetako larreak hegoaldetik
Larraga bandera
Bandera

Larraga armarria
Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Erriberri
EskualdeaIzarbeibar-Novenera
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
BarrutiaTafalla
Izen ofiziala Larraga
Alkatea
(2015-2023)
Carlos Suescun Sotes
(Larraga Konta da)
Posta kodea31251
INE kodea31142
Herritarralarragar
Geografia
Koordenatuak42°32′51″N 1°51′17″W / 42.54736893°N 1.85476633°W / 42.54736893; -1.85476633
Azalera77,2 km²
Garaiera310-485 metro
Distantzia38,3 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria2.158 (2025:  25)
alt_left 1.013 (%46,9) (%53,1) 1.147 alt_right
Dentsitatea0,28 bizt/km²
Euskara
Eremuaeremu ez-euskalduna
Euskaldunak[1]% 2.5 + % 17.4 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 
Datu gehigarriak
Webguneawww.larraga.es

Larraga[3][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 38,3 kilometrora. Altuera 310 eta 485 metro artekoa da, eta 77,20 km²-ko azalera hartzen du. 2.158 biztanle zituen 2025. urtean.

Larraga Argako Erriberan dago, Lizarra eta Tafallarako eta Gares eta Azkoienerako errepideen arteko bidegurutzean. Arga ibaiaren gainean altxatzen den haitz baten gainean dago, eta Nafarroako Erribera Garaiko populazio-gune garrantzitsua da. Erdi Aroan bere izaera defentsiboaren aztarna da, Gaztelatik Iruñerrirako sarbide naturalaren zati gisa. Novenerako hiribildua izan zen. Larraga Nafarroako Gorteetan jarlekudun hiria izan zen.

Bertako biztanleak larragarrak dira.

Larraga toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]

  • Larraga (1128)
  • Lerraga (1197)
  • Laraga (1265)
  • la Ragua (1266)
  • Larraga (1330)
  • Larraga (1366)
  • Larraga (1534)
  • la Raga (1638)
  • Larraga (1802)
  • Larraga (1959)
  • Larraga (1993)

Larraga izena larra + -aga izenaz osatuta dago, hau da, "lahar" hitzaz eta lekua adierazten duen atzizki batez. Toponimo horren arrazoia inguru horretako landaredi mota horren ugaritasuna izango litzateke.

Larragako armarriak honako blasoi hau du:[5]

« Hondo hori batez eta aurrean zuhaitz berde bat osatuta dago, hiru adarrekin. Fruituak gorriak dira. »

Gaur egungo armarria 1507an eman zioten Joanes III.a eta Katalina I.a Nafarroako erregeek.

Larragako banderak Larragako armarri dauka hondo gorri baten gainean.

Larraga Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Argako Erribera eremu naturalean eta Novenera eremu historikoan.

Ingurune naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Larraga Erriberriko merindadearen mendebaldean dago, Arga ibaiaren eskuineko ertzean, Iruñetik 38 kilometrora, 394 metroko altuerarekin. Lurra Eskintzako mendilerroan gertatzen da.

Udalerrian Zebron herri hustua da.

Klima eta landaredia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriak klima mediterraneoa dauka, udak bero eta lehorrak izaten dira, eta urte osoan zehar zabaltasun termikoa nahiko handia da, hogei gradura artekoa. Neguak hotzak izaten dira eta izozte egunak ohikoak dira azarotik otsailera. Urteko batez besteko tenperatura 13 gradukoa eta prezipitazioak 500mm dira. Urteroko egun euritsuak 80 baino ez dira.

XIX. mendearen hasieran arteak ugari ziren udalerrian, batez ere Baigorri izeneko gunetik gertu. Hala ere nekazaritzaren eta gizakiaren eraginez, jatorrizko landarediak ibaien ertzetan baino ez dirau gaur egun. Nafarroa Garaiko beste herri askotan bezala, pinuak landatu zituzten XIX. mendearen amaieratik aurrera.

Estazio meteorologikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Larragan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Miranda Arga pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 345 metrora, Nafarroako Gobernuak 1982n jarritako estazio meteorologikoa dago.[6]

    Datu klimatikoak (Miranda Arga, 1982-2020)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 19.0 25.0 27.0 30.0 36.0 42.0 43.5 42.0 38.0 31.0 25.5 19.0 43.5
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 9.5 11.7 15.2 17.5 22.0 27.0 30.1 29.8 25.6 20.0 13.4 9.9 19.3
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.6 7.0 9.8 12.0 15.9 20.4 23.2 23.1 19.4 14.8 9.4 6.1 13.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 1.7 2.2 4.3 6.4 9.8 13.8 16.3 16.3 13.2 9.6 5.3 2.4 8.5
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -7.0 -8.0 -8.0 -4.0 0.0 4.0 8.0 8.0 4.0 -1.0 -7.0 -11.0 -11
Batez besteko prezipitazioa (mm) 34.8 29.4 40.1 46.9 48.2 39.6 23.7 20.2 37.0 42.4 49.1 33.1 444.4
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 49.0 33.0 48.0 37.0 55.0 80.0 65.0 150.0 78.0 56.0 52.0 32.0 150.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 8.0 6.3 6.9 8.5 7.9 5.3 3.9 3.7 4.9 7.4 8.1 6.9 77.8
Elur egunak (≥ 1 mm) 0.6 0.6 0.3 0.1 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.2 0.5 2.2
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7]


Ptolomeok aipatutako Tarragarekin identifikatu dute. Gaztelua bezalako eraikin zaharrek gerrak, setioak eta arpilatzeak, segurtasunik eza, defentsa eta zaintza iradokitzen dituzte. Burdinaroan giza kokaleku bat egon zen, Larraga zaharra, geroago erromatarren garaitik igaro zena. Garai horretatik zubi bat duen galtzada baten aztarnak geratzen dira, eta erdi aroan gaztelu babesle eta zelatari bat muino baten koroaren gainean, zeinaren mendebaldeko eta hego-mendebaldeko isurialdetik hiribildua sakabanatu baitzen. Dena den, erabat baztertu behar da lekua Pliniok aipatutako Tarraga antzinako civitas federatuarekin identifikatu dutenen hipotesia; izan ere, gaur egungo kokapena bat dator, ziurrenik, Terraca herri hustuarekin eta Los Bañaleseko aztarnategi erromatarrarekin, Aragoiko Laiana udalerrian.

Gartzia IV.a Santxitz

Bere lehen erreferentzia dokumentala 1052koa da, Gartzia IV.a Santxitz Iruñeko erregeak Naiarako Andre Maria monasterioari Berbintzanako monasterioa, Erdi Aro osoan Larraga udalerrian inskribatua, eman zionekoa. Estefania erreginaren testamentuan ere aipatzen da, Gartziaren emaztearena, 1060an egina. Antso V.a Ramiritz erregeak 1086an Montearagongo abadiari agindutako elizaren artean dago.

1122. urteaz geroztik, Erresumako edukitzetako baten erdigunea da. Artaxoa eta inguruko hiribilduekin batera, Antso III.a Gaztelakoa erregearen eskuetan egon zen 1153 eta 1158 artean. 1193an, Antso VI.a Nafarroakoa erregeak bere foruak berretsi zituen, eta Larragako petxak urtean mila morabetin on eta pisutsuetara murriztu zituen. Novenerako foruaren indarraldian zegoen. Bertzeak bertze, biztanle bakoitzak altzari eta erroetan bere aukeraren arabera ordain zezala adierazi zuen, eta ez ziezaiotela beste petxarik ordaindu ez jaunei, ez eta ez beste petxarik ordaindu.

1208an Antso VII.a Azkarrak zazpi mila sosetara murriztu zuen Larragako bularra, sei mila sosetara Erregearen esku 20 kaberia zituen abere-gizonarentzat, eta beste mila sosetara erregearentzat; eman zion ez ziezaiola ordaindu ez abereari, ez beste inori, ez bederatzigarrenari, ez afariari, kaloniei izan ezik; erregeek ez zezatela iltzerik jarri, eta ez zezatela lanik egin. Katalina I.ak 1500. urtean berretsi zuen pribilegio hori.

Larragako kontzejuak 1298an hartu zuen gaztelua zaintzapean, eta erregearen eta bere gobernadorearen borondatez gaztelua edukitzera behartu zuten, beharrezko lanak eginez, baina Gaztelako inbasioak alde batetik, eta beaumontarren eta agaramontarren gerrak bestetik, asaldura handiak eragin zituzten eskualde horretan. Haietako batek bultzatu zuen bere bigarren alkaidea, Roger Bernart de Foix, Castellboiko bizkondea, Cascanten eta geroago Untzen eginkizun bera betetzeko mugiaraztea.[8]

1495eko otsailaren 12an, Fernando eta Elisabet Gaztelako erregeak Nafarroako mugako kapitain jeneral Juan Riberarengana joan ziren, Zedula errealaren bidez, Gasteiz hiriak eta Arabako ermandadeek Larragako setioan 1378ko setioan zenbat soldadurekin lagundu zuten azaltzeko zerrenda bidaltzeko aginduz, soldaduei ordaintzeko, Errege Kartularioan Arabako probintziari agertzen denez.

1479an, Madalena printzesak berretsi egin zuen Leonor I.a Nafarroakoak Larragako gaztelu eta hiribilduko Leringo kondeari egin zion dohaintza bat, berarentzat eta bere seme-alabentzat betierekoa, jurisdikzio baxu eta ertainarekin, foru-zigorrekin, giza hilketekin eta giza baliabideekin, justizia gorenarekin izan ezik. Karlos V.ak 1520an berretsi zuen dohaintza. Baina Joanes III.a eta Katalina I.a erregeek hiribildu ona egin zioten Larragari 1508an, Nafarroako Gorteetan eta azokan eseririk, eta laborarien papitik askatu zuten.

1516. urtearen hasieran, gaztelarrek Larragako gaztelua suntsitu zuten, nafarrek Erresuma berriz konkistatzeko saiakera berri baten kasuan arriskuak ezabatzeko politikaren barruan. Luis Beaumontekoa kondestableak, gotorlekuaren jabeak, gogor egin zuen, baina bere jabetzak konfiskatu zizkioten. 1521eko maiatzaren 16an, Andre Foixkoaren, Azparrozeko jaunaren, agindupean zegoen Frantziako armada bat Nafarroa Garaian sartu zen, Henrike Albretekoa jaunaren Nafarroako Erresuma birkonkistatzeko asmoz. Larragako gaztelua, non Gaztelako soldadu batzuk giltzapetu baitziren, aurre egiten saiatu zen, baina kanoi lerratuak ikusita, amore eman zuten.

Filipe II.a erregea Larragatik igaro zen 1592an, eta gertakari bitxi bat gertatu zen. Hiribildua kondestablearena zen, eta pikota bat zegoen menpetasunaren ikur gisa. Eraitsi egin behar izan zuten, ondoko etxe batekin batera, errege-karrozak igaro zitezen. Eta erregea igaro ondoren, auzokoek harriak desagerrarazi zituzten, berriro altxa ez zedin. Hori dela eta, Gorteko komisario batzuk etorri ziren ikertzera. Hori izan zen larragarrek matxinada handi samarra egiteko arrazoia. Azkenik, beste pikota bat eraiki zen, eta galera-zigorrak eta sustatzaileentzako isun handiak izan ziren. 1634. urteko exekuzio-lan batean jasotzen denez, Larragako hiribilduak urtean 125 400 mirari ordaintzen zizkion kondestableari alkabala bakoitzeko, eta urtean 24 000 marabedi, San Migel egunean ordainduak.[9]

Aro Garaikidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1810eko abuztuaren erdialdean, Iberiar Penintsulako gerrapean, Frantzisko Espotz Mina jaunaren irteerako gerrillariak Larragara iritsi ziren, Lizarratik eta Garestik, atzetik zituzten tropa frantziar indartsuetatik ihesi. Larragatik Olkotzerantz abiatu ziren. 1811ko martxoan, Barrenaren agindupeko Espotz jaunaren gerrillarien bigarren batailoia Larragara iritsi zen. Hemen Gregorio Krutxaga eta Espotz Mina batu ziren batailoira, lehenago frantziarrak distraitzeko banandu zirenak. Gaua Larragan igaro ondoren, gerrilariak Deikaztelurantz abiatu ziren.

1811ko ekainaren hasieran, Frantzisko Espotz Mina jaunaren soldaduak Larragatik joan ziren, Andosillatik Mendigorrira. 1813ko apirilaren 10ean, Clausel jeneral frantziarra, zutabe sendo baten buru, Larragara etorri zen, Francisco Espotz jaunaren gerrillarien dibisioa bilatzeko eta Lizarraldean elikagaiak eta ekarpenak biltzeko asmoz. Larragatik, Clauselek zalditeriako aurreratua bidali zuen Artaxoako hiribildura, eta bi eskuadroik eraso egin zioten; beraz, Larragara erretiratu behar izan zuen 46 bajarekin. Napoleonen gerraren amaieran, 1813. urtean, armada aliatuetako zauritu ugariak eta Frantzisko Espotz Minaren dibisioko gerrillariak zaintzeko ospitale bat zegoen Larragan.[8]

1822. urtearen hasieran sistema konstituzionalaren aurkako oposizio handia zegoen Lizarraldean. Balda Realeko burua Larragan izan zen urte bereko ekainaren 12an. Bi egun geroago soldadu destakamendu bat etorri zen.

Lehen karlistaldian, 1837ko martxoan, Juan Antonio Zaratiegi Larragarantz abiatu zen, eta gau ilun batean Andionen, gertuko herri batean, Larragako bertako 40 soldadu aukeratu zituen, eta gotorlekua eskalatzeko ideia jakinarazi zien. Minutu gutxiren buruan karlistek herri honetako gotorlekua hartu zuten. Gazteluaren jabetza ere bigarren gerran kontsideratua izan zen, hau suntsitua izan zelarik.

1835-1845eko erreformen ondoren, zuzenbide erkideari lotutako udal gisa geratu zen. XVIII. mendearen amaieran hamazazpi dehesa zeuden eta ur sendagarrien iturri bat ezagutzen zen. San Migel eliza errege-aurkezpeneko priore batek, herriak izendatutako bikario batek, hamaika onuradun osok eta bi mediok zerbitzatzen zuten.

1847an bi eskola zituen, bata mutikoena, 3500 erreal zituena, 108 joan ohi zirena, eta bestea neskena, 790, 40rekin. Biderik garrantzitsuena Iruñetik Larragara Mendigorritik zihoana zen, nahiz eta oso hondatuta egon. Irin-errota bat eta hainbat denda zeuden. Gure mendeko hogeiko hamarkadan hiru olio-errota ere baziren: Guardia Zibilaren postua; ospitalea, ongintzako bi fundaziok sostengatua eta San Bizente Paulekoaren Karitateko ahizpek gobernatua. Antzina-antzinatik jakin da Graziko Andre Mariaren kofradia zegoela, eta haren mende zegoela ospitalea. Kofradia zaharraren konstituzioak 1658an berritu ziren, eta kofradiakide berriak bi gari-lapurreta egin ondoren sartu ziren. Ospitalea zeukan, kapilau bat gaixoen zainketa espiritualaz arduratzen zena, urtero berrogeita zortzi gari-lapurreta egiten zizkiona, eta ospitale-gizon bat gaixoen zaintzaz arduratzen zena. Hiribilduko kofradiakideek eta bizilagunek eusten zioten ospitaleari.[9]

XIX. mendean herriko korralizak eta komunalak besterendu ziren. 1855eko maiatzaren 1eko desamortizazio legea betez, 1862an, herri honetan saldu ziren San Gileko eskorta eta Enteko korta eta korta, Argan aingirak harrapatzeko kanalak eta Iturriko zumarkalea; 1863an, bi soto; 1866an, hiru korrala; 1871n, lursail bat. Salmenta horiek eragindako arazo soziala larriagotu egingo da hurrengo mendearen hasierako hazkunde demografikoarekin eta garestitasun handiarekin.

1936ko gerraren hasieran, 46 pertsona hil zituzten herrian; horietako bat, aurretik bortxatu zuten 14 urteko neskatoa izan zen, Maravillas Lamberto.[10][11]

2.158 biztanle zituen 2025. urtean Larragak.[12]

1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2021
1484 1712 1827 1703 1788 1782 1873 1996 2428 2487 2502 2501 2390 2177 1894 1892 1920 2122 2108
Biztanleriaren tamainaUrtea1800190020002100220023002400189019201950198020102040LarragaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 1.147 gizon, 1.013 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.09
 
95-99
 
0.49
0.44
 
90-94
 
1.28
1.57
 
85-89
 
2.07
2.70
 
80-84
 
3.26
4.36
 
75-79
 
4.54
5.75
 
70-74
 
3.75
5.84
 
65-69
 
6.71
6.54
 
60-64
 
5.43
6.71
 
55-59
 
7.40
6.45
 
50-54
 
5.73
8.89
 
45-49
 
6.71
7.50
 
40-44
 
7.60
6.71
 
35-39
 
6.32
5.84
 
30-34
 
4.84
5.93
 
25-29
 
5.33
4.36
 
20-24
 
5.13
5.49
 
15-19
 
7.60
5.32
 
10-14
 
6.61
4.62
 
5-9
 
5.73
4.88
 
0-4
 
3.46
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−100102030200820112014201720202023LarragaHazkunde begetatiboa
Urtea20082009201020112012201320142015201620172018201920202021202220232024
Hazkunde begetatiboa 26123234−7211−8−913−3−31−544
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[13] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea4141,54242,54343,5200320072011201520192023LarragaBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 42,6642,7442,5842,342,0541,6941,4441,441,3241,441,7341,8542,2742,1741,9441,742,0241,6841,9742,8742,9243,2943,4
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[14] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 45 udalerri berean jaioak ziren[15], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 6,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 24,1 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroa Garaiko mapa
Udal
Prob
Esta
Udalerri berean · % 45Probintzia berean · % 24,6Beste erkidegoa · % 6,3Estatutik kanpo · % 24,1
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 520 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 63,8)[16]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Portugal, Ekuador dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 17,3Europa · % 18,8Afrika · % 63,8
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 1.280 etxebizitza zeuden: 779 (% 60,9) nagusiak eta 501 (% 39,1) ez-nagusiak.[17] Kontsumo elektrikoaren arabera, 116 (% 9,1) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 285 (% 22,3) hutsik zeuden.[18]

1.280etxebizitza
779etxegune
285hutsik (% 22,3)

Etxebizitza multzoa Nafarroa Garaiko mapa

779
501
Etxebizitza nagusia (779)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (501)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Nafarroa Garaiko mapa

879
116
285
Okupatuak (879)Noizbehinkakoak (116)Hutsik (285)

Guztira 779 etxegune zeuden, eta horietatik 205 (% 26,3) pertsona bakarrekoak ziren.[19]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 1205
2 pertsona203
3 pertsona138
4 pertsona141
5 edo gehiago92

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.785 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 22,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 16,9; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 41,5; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 19,0.[20] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 21,2 zen 2021ean eta % 22,7 2024an; beraz, 1,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 20,9 izatetik % 19,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 25,4 ziren, eta gizonen artean % 20,3; 5,1 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 22,6 eta gizonen % 15,8 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

1.785biztanle 15 urte edo +, 2024
% 22,7goi-mailako ikasketak+1,5 puntu 2021etik mapa
% 19,0lehen hezkuntza edo gutxiago−1,9 puntu 2021etik mapa
% 9,6ikasten ari dira, 2024
% 19,0
% 41,5
% 16,9
% 22,7
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 19,0Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 41,5Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 16,9Goi-mailako ikasketak · % 22,7
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroa Garaiko mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 52,6 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 47,4 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 4 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 39,9 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 60,1. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 3,3 ziren.[20]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 3,3
DBH eta antzekoak
% 41,5
Erdi-mailako LH
% 10,1
Goi-mailako LH
% 10,8
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 5,8
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 3,6
Masterrak eta espezialitateak
% 2,2
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Larraga, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak405% 22,7193% 20,3212% 25,4
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa301% 16,9168% 17,7133% 15,9
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)740% 41,5439% 46,2301% 36,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago339% 19,0150% 15,8189% 22,6
Guztira1.785% 100,0950% 100,0835% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Larraga, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 21,2% 17,0% 40,9% 20,91.716
2022% 22,2% 17,0% 41,2% 19,61.710
2023% 22,2% 17,7% 41,0% 19,11.726
2024% 22,7% 16,9% 41,5% 19,01.785

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 9,6 ikasten ari zen (171 pertsona).[21] Ikasten ari zirenetatik, % 43,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 26,9 batxilergoan, % 22,8 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 5,3 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 51,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 32,8; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 26,9 eta emakumeen % 20,2. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 90,9 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 34,1 eta 25–29 urtekoen % 8,1; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,4 baino ez.[22] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 38,7 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 23,0.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 90,9
20–24 urte
% 34,1
25–29 urte
% 8,1
30–34 urte
% 3,6
35–39 urte
% 4,2
40–44 urte
% 1,9
45–49 urte
% 3,0
50–54 urte
% 0,7
55 urte edo +
% 0,1
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 0,0
Goi-mailako ikasketak
% 43,9
Erdi-mailako LH
% 22,8
Batxilergoa
% 26,9
DBH eta antzekoak
% 5,3
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 1,2
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 74,5 estatuan jaio zen, eta % 25,5 atzerrian.[20] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 25,5 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 5,9 eta % 21,3, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 29,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 20,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 11,8 eta % 30,5, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 25,5
Goi-mailakoak
% 5,9
% 20,2
Batx. / erdi LH
% 10,7
% 40,5
DBH
% 62,1
% 13,8
Lehen H. edo gutx.
% 21,3
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 29,7
Goi-mailakoak
% 11,8
% 16,3
Batx. / erdi LH
% 14,8
% 33,9
DBH
% 42,9
% 20,1
Lehen H. edo gutx.
% 30,5
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,7 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 6,4.[21] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 45,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 34,5 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Larragako iharduera ekonomiko nagusia nekazaritza da. Zerealen landaketaz gain, mahastiek garrantzi handia dute, eta herrian upategi kooperatiba bat dago. Hainbat enpresa dira herriko industrialdean, Lerinerako errepidearen parean.

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.719 euro-koa zen[23], eta etxegune bakoitzeko 41.851 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 20.180 euro zen. Errenta gordina 18.925 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 50,8[24]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 20,1), beste diru-sarrerak (% 23,4), langabezia-prestazioak (% 1,7), beste prestazioak (% 4).

51%
20%
23%
Soldata · % 50,8Pentsioak · % 20,1Langabezia · % 1,7Beste prestazioak · % 4Beste sarrerak · % 23,4
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[25][oh 1]. Udalerrian indizea 34,1 da, probintziakoaren (30,9; Nafarroa Garaiko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,9 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroa Garaiko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Larraga udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 951 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 54,1; gainerako % 45,9 inaktibo zeuden (beste inaktiboak % 46,3, erretiratuak % 41,2 eta ikasleak % 12,5).[26] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 9,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,3 zen eta emakumezkoena % 49,2; langabezia-tasa, aldiz, % 4,8 eta % 15,3 zen, hurrenez hurren.[26]

Okupatuen kopurua 860 zen 2023ean, 2021eko 793etik gora.[27] Emakumeek okupatuen % 39,4 osatzen dute, eta gizonek % 60,6.

860okupatu, 2023+% 8,4 2021etik
% 39,4emakumeak okupatuen artean
% 54,1jarduera-tasa, 2024 mapa
% 9,3langabezia-tasa, 2024 mapa
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024) Nafarroa Garaiko mapa
% 49,1
% 18,9
% 21,3
Okupatuak · % 49,1Langabeak · % 5,0Ikasleak · % 5,7Erretiratuak · % 18,9Beste inaktiboak · % 21,3
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Larraga, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak863% 49,1521% 55,5342% 41,7
Langabeak88% 5,026% 2,862% 7,6
Inaktiboak808% 45,9391% 41,7417% 50,8
Guztira1.759% 100,0938% 100,0821% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 42,3), industria (% 27,6), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 22,4) eta eraikuntza (% 7,6).[27] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 26,6), ondoren nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 22,4) eta merkataritza (% 10,1) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroa Garaiko mapa
% 22,4
% 27,6
% 42,3
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 22,4Industria · % 27,6Eraikuntza · % 7,6Zerbitzuak · % 42,3
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 26,6
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 22,4
Merkataritza
% 10,1
Eraikuntza
% 7,6
Ostalaritza
% 6,0
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 5,0
Hezkuntza
% 4,5
Garraioa eta biltegiratzea
% 4,3
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Beste zerbitzu batzuk
% 2,3
Administrazio publikoa
% 2,1
Jarduera profesionalak
% 1,9
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 1,6
Etxeetako jarduerak
% 1,3
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 1,3
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 0,9
Informazioa eta komunikazioak
% 0,9
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,6
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,3
Erauzketa-industriak
% 0,0
Higiezinen jarduerak
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 51,3; ondoren, oinarrizko okupazioak daude (% 23,3), eta zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak % 19,2.[28] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 53,4 eta emakumeen % 48,1).

% 19,2
% 51,3
% 23,3
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 19,2Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 51,3Oinarrizko okupazioak · % 23,3Ez dago jasota · % 6,3
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Larraga, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak165% 19,278% 15,087% 25,7
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak441% 51,3278% 53,4163% 48,1
Oinarrizko okupazioak200% 23,3137% 26,363% 18,6
Ez dago jasota54% 6,328% 5,426% 7,7
Guztira860% 100,0521% 100,0339% 100,0

Okupatuen % 78,7 besteren konturako langileak dira, eta % 21,3 norberaren konturakoak.[29]

% 17,0
% 67,7
% 11,0
Norberaren kontura, langileak dituena · % 4,3Norberaren kontura, langilerik gabe · % 17,0Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 67,7Besteren kontura, aldi baterakoa · % 11,0
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Larraga, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura183% 21,3103% 19,880% 23,6
Besteren kontura677% 78,7418% 80,2259% 76,4
Guztira860% 100,0521% 100,0339% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 76,3 estatuan jaio zen, eta % 23,7 atzerrian.[26] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 51,5 okupatuak dira, % 35,4 erretiratuak, % 6,3 ikasleak, % 3,5 bestelako inaktiboak eta % 3,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 74,5 okupatuak dira, % 16,8 bestelako inaktiboak, % 3,6 langabeak eta % 3,2 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 46,4 okupatuak dira, % 29,6 bestelako inaktiboak, % 10,7 erretiratuak, % 6,9 ikasleak eta % 6,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,3 bestelako inaktiboak dira, % 31,0 okupatuak, % 13,6 langabeak eta % 7,1 ikasleak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 51,5
Okupatuak
% 74,5
% 3,3
Langabeak
% 3,6
% 6,3
Ikasleak
% 1,8
% 35,4
Erretiratuak
% 3,2
% 3,5
Beste inakt.
% 16,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 46,4
Okupatuak
% 31,0
% 6,4
Langabeak
% 13,6
% 6,9
Ikasleak
% 7,1
% 10,7
Erretiratuak
% 1,1
% 29,6
Beste inakt.
% 47,3
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 74,3 estatuan jaio zen, eta % 25,7 atzerrian.[28] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 62,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 20,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 12,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,5 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 33,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 3,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 47,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 30,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 13,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 42,1 oinarrizko okupazioetakoak eta % 3,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 20,4
Goi eta erdi maila
% 3,0
% 62,5
Langile kualifikatuak
% 33,5
% 12,9
Oinarrizko okup.
% 55,5
% 4,2
Ez dago jasota
% 7,9
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 30,1
Goi eta erdi maila
% 3,5
% 47,2
Langile kualifikatuak
% 52,6
% 13,8
Oinarrizko okup.
% 42,1
% 8,9
Ez dago jasota
% 1,8
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[30] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 38,9 industrian ari dira, % 31,7 zerbitzuetan, % 19,0 nekazaritzan eta % 10,4 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 54,3 nekazaritzan ari dira, % 15,9 zerbitzuetan, % 15,2 industrian eta % 14,6 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 68,8 zerbitzuetan ari dira, % 22,7 industrian eta % 7,1 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 54,4 zerbitzuetan ari dira, % 28,1 nekazaritzan eta % 15,8 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 19,0
Nekazaritza
% 54,3
% 38,9
Industria
% 15,2
% 10,4
Eraikuntza
% 14,6
% 31,7
Zerbitzuak
% 15,9
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 7,1
Nekazaritza
% 28,1
% 22,7
Industria
% 15,8
% 1,1
Eraikuntza
% 1,8
% 68,8
Zerbitzuak
% 54,4
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 93 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 6.646 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[31][oh 2]. Udalerriaren azalera 77,2 km² denez, NAE lurraldearen % 86,1 da[32]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 78 lur goldagarria (5.182 ha, 71 ustiategitan), % 15 larre iraunkorrak (998 ha, 7 ustiategitan), % 6,9 arbolak (460 ha, 72 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (5,6 ha, 5 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,35 ha, 9 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
86%
14%
NAE · 6.646 ha (% 86,1)Gainerako azalera · 1.074 ha (% 13,9)
NAE, lur-erabileraren arabera
78%
15%
Lur goldagarria · 5.182 ha (% 78)Larre iraunkorrak · 998 ha (% 15)Arbolak · 460 ha (% 6,9)Baratzeak · 0,35 ha (< % 0,1)Berotegiak · 5,6 ha (% 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 2.089 ardi eta ahuntz zeuden[33][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 1.309 gidari zeuden erroldatuta: 839 gizon (% 64,1) eta 470 emakume (% 35,9)[34]. Biztanleen % 60,6 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 1.763 ibilgailuk osatzen zuten: 1.146 turismo, 203 kamioi, 172 furgoneta, 90 motozikleta eta 45 ziklomotor[34]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 531 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,6 urtekoa zen; turismoen % 8,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13k 25 urte baino gehiago[34]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 71,8 diesel zen eta % 27 gasolinazko; 18 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 33,8k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
30%
33%
34%
0 etiketa · 20 (% 1,2)ECO · 38 (% 2,2)C etiketa · 519 (% 30)B etiketa · 569 (% 32,9)Etiketarik gabe · 585 (% 33,8)
Turismoak, adinaren arabera
8%
13%
28%
38%
13%
< 4 urte · 95 (% 8,3)4–8 urte · 145 (% 12,7)8–15 urte · 317 (% 27,7)15–25 urte · 440 (% 38,4)≥ 25 urte · 149 (% 13)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Larragako udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Carlos Suescun Sotes da, Larraga Konta dako hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alderdia Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Larraga Konta da - - - - - - - - - 4 6
Nafarroako Alderdi Sozialista - 2 2 - 1 1 3 4 3 - 2
Euskal Herria Bildu - - - - - - - - 3 2 2
Larragaren aldeko ekimena - - - - - - - - - 2 1
Larragako Elkarte Sozialista - - - - - - - - - 3 -
Larragako Herri Batasuna 5 3 5 5 4 4 - 4 5 - -
Larragako Independenteak - - - - 2 2 4 3 - - -
San Migel 4 - - - - - 2 - - - -
Euskal Herritarrok - - - - - 2 - - - - -
Herri Batasuna - - 2 4 2 - - - - - -
Aliantza Popularra-Alderdi Demokrata Popularra - 4 - - - - - - - - -

Foru hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Navarra Suma 443 42,39 -
 Nafarroako Alderdi Sozialista 275 26,32 ▲ 101
 Euskal Herria Bildu 160 15,31 ▼ 22
 Geroa Bai 74 7,08 ▼ 1
 Ahal Dugu 43 4,11 ▼ 65
 Izquierda-Ezkerra 17 1,63 ▼ 7
 Vox 11 1,05 -
 Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 5 0,48 ▲ 4
 Libertate Nafarra 3 0,29 ▲ 3
 Equo 2 0,19 ▼ 0
 Solidaritate eta Autogestio Internazionalista 1 0,10 ▲ 1
2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Nafar Herriaren Batasuna 329 32,90 ?
 Euskal Herria Bildu 182 18,37 ?
 Nafarroako Alderdi Sozialista 174 17,56 ?
 Ahal Dugu 108 10,90 ?
 Geroa Bai 75 7,57 ?
 Nafarroako Alderdi Popularra 60 6,05 ?
 Izquierda-Ezkerra 24 2,42 ?
 Herritarrak - Herritarron Alderdia 14 1,41 ?
 Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 3 0,30 ?
 Equo 2 0,20 ?
 Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 1 0,10 ?
 Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 1 0,10 ?

Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.

Foruen plazan dauden eraikin guztiak bezala, udaletxea ere 1732. urtean hasi zen eraikitzen, Juan Larrea arkitektoaren diseinuaren arabera. Eraikuntza harrizkoa da, eta mugarrien gainean eutsitako erdi puntuko arkuez osatutako iraganbidea dauka. Lehen solairuan korritutako balkoia eta XVIII. mendeko armarri barrokoa daude.

XX. mendearen amaieran, eraikinaren zaharberritzea egin zen, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak emandako diru laguntzari esker. Lanek 56 milioi pezetako aurrekontua izan zuten. Zaharberritzea 1987an amaitu zen eta urte bereko irailaren 27an inaugurazio ekitaldi bat egin zuten agintariek.

  • HELBIDEA: Foruen Plaza, 1

Egungo banaketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Larragako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Carlos Suescun Sotes da, Larraga Konta da zerrendakoa. Zinegotziak 10 daude:[35]

  • Miguel Mosquera Celigueta (Larraga Konta da)
  • Miren Yosune Villanueva Luces (Larraga Konta da)
  • Francisco Javier Redin Vidarte (Larraga Konta da)
  • Antonio Lamberto Urkixo (Larragako Elkarte Sozialista)
  • Maria Pilar Ochagavia Quel (Larragako Elkarte Sozialista)
  • Jesus Javier Perez Colomo (Larragako Elkarte Sozialista)
  • Javier Ignacio Imaz Corera (Larragako Independenteak)
  • Mario Antobio Teres Ibañez (Larragako Independenteak)
  • Angel Maria Mañeru Gorritxo (Euskal Herria Bildu)
  • Feix Maria Mañeru Elrio (Euskal Herria Bildu)

1979tik, Larragak 7 alkate izan ditu:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[36]
Jose Garcia Lucea 1979 1983 Larragako Herri Batasuna
Miguel Martinez de Morentin Lucea 1983 1987 Alianza Popular-Alderdi Demokrata Popularra
? 1987 1999 Larragako Herri Batasuna
Jesus Maria Sueskun Molinero 1999 2007 Larragako Independenteak
Maria Luisa Ibañez Garcia 2007 2011 Larragako Herri Batasuna
Antonio Lamberto Urkixo 2011 2015 Nafarroako Alderdi Sozialista
Carlos Suescun Sotes 2015 jardunean Larraga Konta da

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 327 eta 335 lineak zerbitzua ematen diote udalerri honi. Herriak lau autobus geldialdi ditu zeharkarrikan: bi bidegurutzean daude, bi lineei zerbitzua emanez; beste biak, berriz, Berbintzanarako errepidean daude, herriaren amaieran, eta bakarrik 327 lineari zerbitzua eman.

 Nafarroako Hiriarteko Garraioa
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
327TafallaLarraga • BerbintzanaMiranda Arga⁠
335Larraga Lerin

Autobus zerbitzuak lan egin dezan, 335 linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.

Badirudi 1703an oraindik euskara hitz egiten zela. Hala ere, Irigaraik bere 1778ko mapan erderitzatuko eremuan sartzen du.

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Larraga ez-euskal-eremuan sailkatu zuen.[37]

Koldo Zuazok, 2010ean, Larraga ez-euskal-eremuan sailkatu zuen.[38]

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Larraga eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 1,45k zekien euskaraz, 2010ean % 1,44 eta 2018n % 2,70k.

2009an Larragako, Mendigorriko eta Artaxoako guraso batzuek Biderra taldea sortu zuten, hiru herri horietako umeek irakaskuntza publikoan euskaraz (hau da, D ereduan) ikasi ahal izateko beharrezkoak diren neurriak lortu nahian.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Larragar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ /laráɣ̞a/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza bigarren silaban

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
  4. ↑ «Larraga - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (kontsulta data: 2021-08-30).
  5. ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo. (D.L. 1990). Heraldica municipal, merindad de Olite. Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0276-7. PMC 911388951. (kontsulta data: 2021-08-31).
  6. ↑ Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Miranda» meteoeu.navarra.es (kontsulta data: 2021-09-01).
  7. ↑ Mirandako estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (kontsulta data: 2020-08-24).
  8. 1 2 (Gaztelaniaz) «Larraga - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (kontsulta data: 2022-07-21).
  9. 1 2 Nafarroako Entziklopedia Handia | LARRAGA. (kontsulta data: 2022-07-21).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Josefina Lamberto: "Gogoratzen dut ama limosna eske"» www.elsaltodiario.com (kontsulta data: 2022-07-21).
  11. 1 2 3 Hamaika Telebista. (2019-05-06). 1936an Larragak garesti ordaindu zuen lurra banatzeko egindako ahalegina. (kontsulta data: 2025-06-21).
  12. ↑ «Larraga» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (kontsulta data: 2021-08-31).
  13. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  14. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  15. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  16. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  17. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  18. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  19. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  20. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  22. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  23. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  24. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
  25. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  26. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  27. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  28. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  29. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  30. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  31. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  32. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1647936.
  33. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  34. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  35. ↑ Larragako Udala. Udalbatza www.larraga.es
  36. ↑ (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-05-05).
  37. ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  38. ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Aipuaren errorea: tags exist for a group named "oh", but no corresponding tag was found.