Olexoa
| Olexoa | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Lizarraldea (Egaibar) | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Alfredo Vicente Sánchez (CIO, indep.) | ||||||||||
| Posta kodea | 31281 | ||||||||||
| INE kodea | 31190 | ||||||||||
| Herritarra | olexoar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°37′27″N 2°08′25″W / 42.624166666667°N 2.1402777777778°W | ||||||||||
| Azalera | 4 km² | ||||||||||
| Garaiera | 574 metro | ||||||||||
| Distantzia | 57 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 49 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 12,25 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 8.8 + % 13.6 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.olejua.es/ | ||||||||||
Olexoa[3] ([oleʃo.a]) Nafarroako udalerria da, Lizarrako merindadean kokatua. Herria itsasoaren mailatik 574 metrora dago eta Nafarroako hiriburutik 57 kilometrora. 49 biztanle zituen 2025. urteko erroldaren arabera.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Inguru naturala eta kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Olexoa Lizarrako merindadearen mendebaldean dago. Herrira heltzeko Urbiolatik Antzinera doan errepidea hartu behar da bost kilometrotan zehar.
Udalerriak Abaigarrekin egiten du muga iparraldean, Villamayor de Monjardinekin ekialde eta hegoaldean, eta Etaio eta Okorekin mendebaldean.
Klima eta landaredia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Olexoako klima, mediterraneo kontinentala eta azpimediterraneoaren arteko nahastea da. Urteko batez besteko tenperatura 9 eta 11 gradukoa eta prezipitazioak 500 eta 800mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 80 dira herrigunean eta 120 egun udalerriko gunerik menditsuenetan.
Jatorrizko landareditik, 33 hektareako arte baso bat baino ez da geratzen. Duela mende batzuk, udalerri gehiena artadiek estaltzen zuten, baina nekazaritza, zuhaitz mozketa eta suteek, azalera hori ia desagerarazi egin dute.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Abaigar, Oko, Etaiu eta Villamayor de Monjardín.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 30 gizon, 19 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 26,5 udalerri berean jaioak ziren[6], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 10,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 12,2 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 6 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 100)[7]. Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 31 etxebizitza zeuden: 17 (% 54,8) nagusiak eta 14 (% 45,2) ez-nagusiak.[8]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 17 etxegune zeuden, eta horietatik 6 (% 35,3) pertsona bakarrekoak ziren.[9]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 43 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 44,2 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 14,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 34,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,0.[10] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 47,8 zen 2021ean eta % 44,2 2024an; beraz, 3,6 puntu jaitsi zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 4,3 izatetik % 7,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 52,9 ziren, eta gizonen artean % 38,5; 14,5 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 11,8 eta gizonen % 3,8 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 19 | % 44,2 | 10 | % 38,5 | 9 | % 52,9 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 6 | % 14,0 | 2 | % 7,7 | 4 | % 23,5 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 15 | % 34,9 | 13 | % 50,0 | 2 | % 11,8 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 3 | % 7,0 | 1 | % 3,8 | 2 | % 11,8 |
| Guztira | 43 | % 100,0 | 26 | % 100,0 | 17 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 47,8 | % 10,9 | % 37,0 | % 4,3 | 46 |
| 2022 | % 47,7 | % 11,4 | % 38,6 | % 2,3 | 44 |
| 2023 | % 43,8 | % 12,5 | % 37,5 | % 6,3 | 48 |
| 2024 | % 44,2 | % 14,0 | % 34,9 | % 7,0 | 43 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.318 euro-koa zen[11], eta etxegune bakoitzeko 36.807 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 22.075 euro-koa izan zen pertsonako.
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[12][oh 1].
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Olejua udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 21 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 48,8; gainerako % 51,2 inaktibo zeuden.[13] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 19,0 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 42,3 zen eta emakumezkoena % 58,8; langabezia-tasa, aldiz, % 27,3 eta % 10,0 zen, hurrenez hurren.[13]
Okupatuen kopurua 19 zen 2023ean, 2021eko 20etik behera.[14] Emakumeek okupatuen % 52,6 osatzen dute, eta gizonek % 47,4.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 17 | % 39,5 | 8 | % 30,8 | 9 | % 52,9 |
| Langabeak | 4 | % 9,3 | 3 | % 11,5 | 1 | % 5,9 |
| Inaktiboak | 22 | % 51,2 | 15 | % 57,7 | 7 | % 41,2 |
| Guztira | 43 | % 100,0 | 26 | % 100,0 | 17 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 57,9), industria (% 26,3), eraikuntza (% 10,5) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 5,3).[14]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak dira talderik ugariena, okupatuen % 52,6; ondoren, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak daude (% 26,3), eta oinarrizko okupazioak % 15,8.[15] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 44,4), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 80,0).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 10 | % 52,6 | 2 | % 22,2 | 8 | % 80,0 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 5 | % 26,3 | 4 | % 44,4 | 1 | % 10,0 |
| Oinarrizko okupazioak | 3 | % 15,8 | 2 | % 22,2 | 1 | % 10,0 |
| Ez dago jasota | 1 | % 5,3 | 1 | % 11,1 | 0 | % 0,0 |
| Guztira | 19 | % 100,0 | 9 | % 100,0 | 10 | % 100,0 |
Okupatuen % 78,9 besteren konturako langileak dira, eta % 21,1 norberaren konturakoak.[16]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 4 | % 21,1 | 2 | % 22,2 | 2 | % 20,0 |
| Besteren kontura | 15 | % 78,9 | 7 | % 77,8 | 8 | % 80,0 |
| Guztira | 19 | % 100,0 | 9 | % 100,0 | 10 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 412 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[17][oh 2]. Kopuru hori udalerriaren azalera (4 km²) baino handiagoa da, udalerrian kokatutako ustiategien lurrak beste udalerri batzuetan ere badaudelako[18]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 66,8 lur goldagarria (275 ha, 8 ustiategitan), % 25,5 larre iraunkorrak (105 ha, ustiategi batean), % 7,7 arbolak (31,6 ha, 3 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,05 ha, 2 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 23 gidari zeuden erroldatuta: 16 gizon (% 69,6) eta 7 emakume (% 30,4)[19]. Biztanleen % 46,9 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 53 ibilgailuk osatzen zuten: 38 turismo, 5 furgoneta, 4 motozikleta eta 3 kamioi[19]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 776 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14,1 urtekoa zen; turismoen % 7,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 7,9k 25 urte baino gehiago[19]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 60 diesel zen eta % 40 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 26k ez zuen etiketarik[oh 4].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2007an Olexoako alkatetzarako Agrupación Independiente de Olejua (AIO) herri ekimeneko Santiago Jesús Crespo Ganuza aukeratu zuten. Zurizko 7 boto izan ziren (botoen %16,28a). Abstentzioa %23,21koa izan zen.
| Alderdia | Botoak | Aukeratua? |
| Santiago Jesús Crespo Ganuza (AIO) | 36 | Bai |
2011ko udal hauteskundeetan ere zerrenda bakarra aurkeztu zen, Candidatura Independiente de Olejua (CIO). Alfredo Vicente alkate aukeratu zuten eta beste bi lagun zinegotzi[20].
Udaletxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udaletxea herriko plaza nagusian dago, elizaren ondoan. 1981ean altxatutako eraikuntza berria da, antzinako udaletxea eraitsi ondoren egindakoa. Bi solairu dauzka eta udaletxearen kanpoaldeko hormak margozturik dauzka. Beheko solairuan atari txiki bat dago.
Gaur egungo kokagunearen aurretik, udaletxea eskolen eraikinean egon zen. Lau urtero, olexoarrek alkatea eta lau zinegotzi aukeratzeko eskubidea dute.
- HELBIDEA: Herriko Plaza z/g
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Olexoako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia | |
| 1979 | 1983 | |||
| 1983 | 1987 | |||
| 1987 | 1991 | |||
| 1991 | 1995 | |||
| 1995 | 1999 | |||
| 1999 | 2003 | |||
| 2003 | 2007 | |||
| Santiago Jesus Crespo Ganuza | 2007 | 2011 | Agrupacion Independiente de Olejua | |
| Alfredo Vicente Sanchez | 2011 | 2015 | Candidatura Independiente de Olejua | |
| 2015 | 2019 | |||
| 2019 | 2023 | |||
| 2023 | Jardunean | |||
Jaiak eta ospakizunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Olexoako herriko-jaiak uztailaren 25ean ospatzen dira.
Zerbitzuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitatea, zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuez arduratzen da Olexoa eta eskualdeko beste hainbat herritan.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Donejakue eliza, XIII. mendeko estilo aurregotikoan eraikitako eliza da. Urteetako utzikeria dela eta, eliza nahiko egoera txarrean kontserbatzen da gaur egun. Eliza barruan, Nafarroako errataula nagusirik garrantzitsuenetakoa zegoen. Erretaula Pedro Gonzalez San Pedrok egin zuen 1604ean eta bertan Lucas Salazarren polikromia nabarmentzen da.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1647906.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Zerrendak Nafarroako Aldizkari Ofizialean.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Olexoari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
- Olexoa NA-7400 errepidetik ikusia Google Street View-n.
| Egaibarko udalerri aurkibidea | ||
|---|---|---|

