Txulapain

Txulapain
Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Beltzuntze eta Nabatz, Zubiaga errekaren ondoan
Bandera Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Garaia
Merindadea	Iruñea
Eskualdea	Ibarrak (Iruñerria)
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Nafarroa
Barrutia	Iruñea
Izen ofiziala	Juslapeña / Txulapain
Alkatea (2023-2027)	Francisco Javier Sarasa Munarriz (Txulapain)
Posta kodea	31193
INE kodea	31136
Herritarra	txulapaindar, xulapeindar
Geografia
Koordenatuak	42°53′52″N 1°42′16″W
Azalera	31,51 km²
Garaiera	459-944 metro
Distantzia	12,4 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria	562 (2025:  −3)
254 (%45)   (%55) 311
Dentsitatea	0,18 bizt/km²
Euskara
Eremua	eremu mistoa
Euskaldunak	% 27.9 + % 10.5 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%
Datu gehigarriak
Oharrak	www.juslapena.es

Txulapain (gulibarreraz: Xulapein) Euskal Herriko udalerri eta ibar bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 12,4 kilometrora. Altuera 459 eta 944 metro artekoa da, eta 24,0 km²-ko azalera hartzen du. 562 biztanle zituen 2025. urtean.

Txulapain ibar berezia da, Arriaundiko hegoaldeko lurraldeek osatzen baitute, eta hortik datorkio izena. Iruñerria iparraldeko herriak dira, eta ez daude lautadan, non zendeetan biltzen diren, baizik eta haitzaren eta Eltxumendi mendiaren artean. Ondorioz, lurraldea hainbat arro hidrografikotan banatuta dago, eta horietatik garrantzitsuena Urtxikia ibaikoa da, baina Untzuko, Zubiaga, Mindegi eta Aristregiko errekak ere nabarmentzen dira. Ibarra osatzen duten herriak txikiak dira, baina ugariak eta lurralde osoan barreiatuak.

Bertako biztanleak txulapaindarrak (gulibarreraz: xulapeindarrak) dira. Ibarburua Markalain kontzejua da, non udaletxea da.

Izena

Txulapain beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

• gaztelaniaz: Valle de Juslapeña
• nafar erromantzez edo aragoieraz: Val de Chus la Penya

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

• Val de San Esteuan (1264)
• Val de Santesteuan de Ius la Peyna (1366)
• Val de Sant Esteuan de Juslapeyna (1366)
• Juslapeña (1534)
• Val de Santesteban de Juslapeña (1800)
• Juslapeña (1829)
• Txulapain (1961)
• Txulapain (1974)
• Txulapain (2007)

Etimologia

Txulapain izena nafar erromantzeko Chus la Penya ("haitzaren azpikoa") izenetik dator, Arriaundiren azpian dagoen ibarraren zatiari erreferentzia eginez. Mendi honen tontorrean Doneztebe monasterioa zegoen. Monasterioaren izena, jatorrian, haranaren izendapenaren parte zen, eta XVII. mendearen lehen laurdenera arte erabiltzen zen, gutxienez.

Beraz, erromantze jatorriko toponimoa da, eta haren osagaiak jus-, la artikulu femeninoa eta peña (haitz) izen arrunta dira. Lehenengoa ius hitzetik dator, zeina, era berean, latin arruntaren jusum eboluzioaren emaitza baita, aurreko josum batetik, deorsum -ean (beherantz) jatorria duena, suso terminoren kontrakoa. Suso eta yuso ahotsak Euskal Herriko Erdi Aroko erromantzean erabili ohi dira, eta adibidez Berriosuso (Berriogoiti) eta Caicedo Yuso izenetan gorde dira.

Termino honen eraikuntza Arrotxapearen oso antzekoa da, jatorriz Jus la Rocha deitua ("arrokaren azpian", gaztelu esanahiari loturik (roche, rochelle...) eta San Zernin burguari erreferentzia eginez). Iruñeko auzoaren kasuan, bertako hizkuntzara, euskarara, egokitu zen, eta jus- ren ordez -pea jarri zen, bere euskal baliokidea, Juslarrocha > Arrotxapea pasatuz. Txulapainen, ordea, ez zen horrelakorik gertatu, baina ahoskera egokitu egin zen.

Hasiera batean, grafema /ɟ/ ahoskatzen zen ("y" -ren antzekoa). Erromantzez, /x/ ("j" -ren bizkaierazko ahoskera) jarri zioten azkenean haren ordez. Euskaraz, ordea, zenbait aldaketak Yuslapeña > Txulapain izatera eraman zuten. Euskarazko -sl- > -l- bilakaera ohikoa da, ohiko soinu-konbinazioengatik, -sl- ez baita ohikoa. Gainera, azentuaren atzean dagoen -a galdu egiten da, Bizkarreta toponimoaren kasuan bezala (ahoz Biskarret esaten zaio). Horrela, izenak bilakaera hau izan zuen tokiko biztanleen artean: yuslapeña > xulapeñ > xulapein. Ibarreko tokiko euskalkia den gulibarreraz, hasiera x- hizkuntzan mantendu zen, xakur (txakur) edo xilko (zilko) bezalako beste hitz batzuekin gertatzen zen bezala, baina Iruñerrian eta hiriburuan tx- forma erabiltzen zen, bertan horrelako soinuak ohikoak baitziren. Gainera, kanpotik -ain ere erabiltzen zen, eta ez -ein, Iruñea inguruko euskalkiek -ei- diptongoa ireki eta -ai- bihurtzeko joera baitute (hogei > hogai, adibidez). Beraz, ibarrean XX. mendearen amaierara arte mantendu zen Xulapein forma tradizionala, Txulapain izenaz ezagutzen zenetik kanpo, eta azken forma hori izan zen Euskaltzaindiak mendearen amaieran ofizialdu zuena.

2022ko otsailaren 9an, Nafarroako Gobernuak Txulapain onartu zuen udalerriaren izen koofizial gisa, erdarakoa ondoan.

Ezaugarriak

Armarria

Txulapaingo armarriak honako blasoi hau du:

«

Hondo urdin batez eta aurrean urrezko galburu sorta batez osatuta dago, zinta gorri batekin lotutak.

»

Bandera

Txulapaingo banderak Txulapaingo armarria dauka hondo urdin baten gainean.

Geografia

Iruñeko merindadearen ekialdean dago, Nafarroako Mendialdean.

Inguru naturala eta kokapena

Udalerriko erliebea nahiko malkartsua da eta garaiera ertaineko hainbat mendi aurki daitezke hegoaldean, besteak beste, San Gregorio (945 metro), San Bartolome (925 metro) eta Aldaun mendia (942 metro).

Klima eta landaredia

Txulapaingo klimak ezaugarri azpiatlantiarrak ditu, prezipitazioak ugariak dira urte osoan zehar (urtean 1.200mm inguru), nahiz eta uda garaiko bi hilabeteak lehorrak diren. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da, eta urtean dauden egun euritsuak 120 eta 130 bitartean.

Estazio meteorologikoa

Txulapainen dagoen Beltzuntze kontzejuan, itsasoaren mailatik 530 metrora, Nafarroako Gobernuak 19882an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Datu klimatikoak (Beltzuntze, 1988-2022)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	18.0	20.0	25.0	28.0	33.3	39.5	40.3	40.5	37.0	30.0	22.0	17.1	40.5
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	8.5	10.0	13.3	16.3	20.0	25.3	27.6	27.8	23.9	19.1	12.1	8.9	17.7
Batez besteko tenperatura (ºC)	5.2	6.0	8.6	11.3	14.4	18.9	21.1	21.3	18.1	14.4	8.7	5.6	12.8
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	1.9	2.0	3.8	6.2	8.8	12.6	14.7	14.8	12.3	9.6	5.3	2.3	7.9
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	-8.0	-8.0	-9.0	-1.8	-1.0	2.0	7.0	8.0	4.0	-2.0	-7.0	-10.0	-10
Pilatutako prezipitazioa (mm)	113.4	100.1	95.5	106.3	74.5	63.0	34.7	35.8	57.1	80.4	134.8	112.6	1008.3
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm)	75.0	49.0	57.5	63.0	44.0	63.0	45.0	84.0	72.0	63.0	80.5	122.0	122.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	13.8	12.8	12.3	14.9	12.4	8.7	6.6	6.3	8.7	11.8	16.0	13.9	138.0
Elur egunak (≥ 1 mm)	0.1	0.2	0.4	0.4	0.4	0.2	0.3	0.2	0.0	0.0	0.1	0.1	2.2
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua

---

---

Banaketa

Txulapainek 10 kontzeju ditu:

• Beorburu
• Gartziriain
• Larraiotz
• Markalain (ibarburua)
• Nabatz
• Nuin
• Ollakarizketa
• Osinaga
• Otsakar
• Untzu

Gainera, beste 3 leku batzuk ere badaude, hala nola:

• Aristregi
• Beltzuntze
• Usi

Azkenik, udalerrian 6 herri hustu daude:

• Alaitz
• Iruzkun
• Oarritz
• Otsabide
• Untzubeiti

Historia

1268ko Rediezmoaren Liburuan Txulapain ibar gisa agertzen da, Doneztebe izenarekin, eta, adibidez, 1366 eta 1427ko Su Liburuetan, garai hartan Doneztebe Txulapain ohikoa zenarekin.

Aro Modernoan zehar bere leku guztiak errege bihurtu ziren, Usi izan ezik, hau jaurerrikoa baitzen. Horregatik, guztien artean ibarreko diputatu bat aukeratzen zuten, eta, aparte, herri bakoitzak bere gobernurako errejidoreak aukeratzen zituen. Hori aldatu egin zen XIX. mendearen lehen erdialdeko erreforma administratiboekin. Mende horretako 1940ko hamarkadan, ibarreko batzarrak Markalainen egiten dira, erdigunerik zentrikoena delako; ibarreko bizilagun guztiak nekazariak dira, bortz izan ezik, eta, azken batean, 865 pertsona bizi dira bertan.

Ibarreko biderik onenak ferrazkoak eta bertakoak bertzerik ez ziren. Garia, oloa, artoa eta patatak eta menuzalak ekoizten ziren. Ardiak, behiak, akerrak, hurbiletik eta zaldizkoak irabazi zituen; eperrak, otsoak, azeriak, erbiak eta basurdeak ehizatzen ziren. Irin-errota bat zegoen bailara osoan, eta jendeak olioa, ardoa, pattarra eta beste jaki batzuk inportatu behar zituen kontsumorako, ganadua, garia, artoa eta menuzalak saltzearen truke. 1920. urtearen inguruan, bailara osoan bi eskola zeuden.

Demografia

562 biztanle zituen 2025. urtean Txulapainek.

1842	1857	1860	1877	1887	1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2011	2021
	798	761	742	729	631	702	775	814	818	701	688	636	450	415	424	494	556	582

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 311 gizon, 254 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.00   95-99   2.36 0.64   90-94   2.36 1.93   85-89   1.97 0.64   80-84   2.76 1.61   75-79   1.97 4.18   70-74   3.94 9.97   65-69   5.91 13.83   60-64   12.60 8.68   55-59   10.24 11.90   50-54   7.87 8.04   45-49   5.91 3.22   40-44   7.87 5.79   35-39   2.76 3.86   30-34   3.54 4.82   25-29   3.94 7.40   20-24   5.91 5.14   15-19   6.69 2.89   10-14   5.91 2.89   5-9   3.54 2.57   0-4   1.97
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Batez besteko adina

Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 20,2 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 8,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 10,1 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa

Udal

Prob

Best

Esta

Udalerri berean · % 20,2Probintzia berean · % 61,2Beste erkidegoa · % 8,5Estatutik kanpo · % 10,1

Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 57 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 57,9). Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Kolonbia, Brasil dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka

Amer

Euro

Afri

Amerika · % 28,1Europa · % 10,5Afrika · % 57,9Asia · % 3,5

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

16

Maroko

7

2

Kolonbia

3

2

Aljeria

0

1

Argentina

1

1

Brasil

1

1

Bulgaria

1

2

Gambia

0

0

Honduras

2

1

Mexiko

1

1

Erresuma Batua

0

1

Errumania

0

0

Kuba

1

0

Pakistan

1

1

Portugal

0

1

Suitza

0

1

Txina

0

1

Uruguai

0

1

Venezuela

0

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 320 etxebizitza zeuden: 219 (% 68,4) nagusiak eta 101 (% 31,6) ez-nagusiak. INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 2 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 22 plazarekin (11 plaza etxebizitzako).

320etxebizitza

219etxegune

2etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

219

101

Etxebizitza nagusia (219)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (101)

Guztira 219 etxegune zeuden, eta horietatik 58 (% 26,5) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 158

2 pertsona68

3 pertsona31

4 pertsona46

5 edo gehiago16

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 513 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 39,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 28,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 24,8; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,6. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 42,2 zen 2021ean eta % 39,8 2024an; beraz, 2,4 puntu jaitsi zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 6,9 izatetik % 6,6 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 44,5 ziren, eta gizonen artean % 36,0; 8,5 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 7,9 eta gizonen % 5,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

513biztanle 15 urte edo +, 2024

% 39,8goi-mailako ikasketak−2,4 puntu 2021etik mapa

% 6,6lehen hezkuntza edo gutxiago−0,3 puntu 2021etik mapa

% 11,5ikasten ari dira, 2024

% 24,8

% 28,8

% 39,8

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 6,6Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 24,8Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 28,8Goi-mailako ikasketak · % 39,8

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 65,7 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 34,3 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 7 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 40,5 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 59,5. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,6 ziren.

Ikasketa-maila xehatua

Ikasketarik gabe

% 0,6

Lehen hezkuntza

% 6,0

DBH eta antzekoak

% 24,8

Batxilergoa

% 11,7

Erdi-mailako LH

% 17,2

Goi-mailako LH

% 13,6

Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak

% 11,7

Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak

% 8,4

Masterrak eta espezialitateak

% 4,7

Doktoretzak

% 1,4

Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Juslapeña/Txulapain, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	204	% 39,8	103	% 36,0	101	% 44,5
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	148	% 28,8	87	% 30,4	61	% 26,9
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	127	% 24,8	80	% 28,0	47	% 20,7
Lehen hezkuntza edo gutxiago	34	% 6,6	16	% 5,6	18	% 7,9
Guztira	513	% 100,0	286	% 100,0	227	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Juslapeña/Txulapain, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 42,2	% 26,4	% 24,5	% 6,9	507
2022	% 42,1	% 27,4	% 23,4	% 7,1	508
2023	% 42,4	% 27,9	% 22,8	% 6,9	509
2024	% 39,8	% 28,8	% 24,8	% 6,6	513

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 11,5 ikasten ari zen (59 pertsona). Ikasten ari zirenetatik, % 52,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 27,1 batxilergoan eta % 15,3 erdi-mailako lanbide-heziketan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 65,4 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 42,4; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 24,2 eta emakumeen % 3,8. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 96,4 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 55,6 eta 25–29 urtekoen % 15,6; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,7 baino ez. 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 40,0 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 47,6.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka

15–19 urte

% 96,4

20–24 urte

% 55,6

25–29 urte

% 15,6

30–34 urte

% 5,0

35–39 urte

% 0,0

40–44 urte

% 3,3

45–49 urte

% 5,3

50–54 urte

% 1,7

55 urte edo +

% 0,8

Egiten ari diren ikasketa-maila

Maila zehaztu gabe

% 1,7

Goi-mailako ikasketak

% 52,5

Erdi-mailako LH

% 15,3

Batxilergoa

% 27,1

DBH eta antzekoak

% 1,7

Lehen hezkuntza edo beheragokoa

% 1,7

Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 91,4 estatuan jaio zen, eta % 8,6 atzerrian. Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 39,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 5,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 7,4 eta % 7,4, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 46,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 17,6 eta % 29,4, hurrenez hurren.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 39,0

Goi-mailakoak

% 7,4

% 29,7

Batx. / erdi LH

% 37,0

% 25,9

DBH

% 48,1

% 5,4

Lehen H. edo gutx.

% 7,4

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 46,7

Goi-mailakoak

% 17,6

% 25,2

Batx. / erdi LH

% 47,1

% 21,9

DBH

% 5,9

% 6,2

Lehen H. edo gutx.

% 29,4

Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 12,4 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 2,3. Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 53,4 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 0,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

820m
894yarda

Osinaga (25)

Gartziriain (25)

Otsakar (26)

Larraiotz (28)

Untzu (31)

Aristregi (32)

Nabatz (32)

Beorburu (33)

Usi (38)

Markalain (44)

Nuin (53)

Beltzuntze (83)

Ollakarizketa (110)

   

Diru-sarrerak

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.738 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 51.226 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 25.555 euro zen. Errenta gordina 24.538 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 51,6. Gainerako iturriak: pentsioak (% 19,3), beste diru-sarrerak (% 26,2), langabezia-prestazioak (% 0,7), beste prestazioak (% 2,2).

52%

19%

26%

Soldata · % 51,6Pentsioak · % 19,3Langabezia · % 0,7Beste prestazioak · % 2,2Beste sarrerak · % 26,2

Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 31,8 da, probintziakoaren (30,9; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) parean. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Juslapeña/Txulapain udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 316 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 62,2; gainerako % 37,8 inaktibo zeuden (erretiratuak % 51,6, beste inaktiboak % 30,2 eta ikasleak % 18,2). Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 64,7 zen eta emakumezkoena % 59,1; langabezia-tasa, aldiz, % 5,5 eta % 9,8 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 290 zen 2023ean, 2021eko 280etik gora. Emakumeek okupatuen % 40,3 osatzen dute, eta gizonek % 59,7.

290okupatu, 2023+% 3,6 2021etik

% 40,3emakumeak okupatuen artean

% 62,2jarduera-tasa, 2024

% 7,3langabezia-tasa, 2024

16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)

% 57,7

% 19,5

% 11,4

Okupatuak · % 57,7Langabeak · % 4,5Ikasleak · % 6,9Erretiratuak · % 19,5Beste inaktiboak · % 11,4

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Juslapeña/Txulapain, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	293	% 57,7	173	% 61,1	120	% 53,3
Langabeak	23	% 4,5	10	% 3,5	13	% 5,8
Inaktiboak	192	% 37,8	100	% 35,3	92	% 40,9
Guztira	508	% 100,0	283	% 100,0	225	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 61,7), industria (% 21,4), eraikuntza (% 9,3) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 7,6). Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 16,2), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 10,3) eta merkataritza (% 9,7) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa

% 21,4

% 9,3

% 61,7

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 7,6Industria · % 21,4Eraikuntza · % 9,3Zerbitzuak · % 61,7

Jarduera-adar zehatzak

Manufaktura-industria

% 16,2

Osasuna eta gizarte-zerbitzuak

% 10,3

Merkataritza

% 9,7

Eraikuntza

% 9,3

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza

% 7,6

Ostalaritza

% 7,6

Hezkuntza

% 7,2

Ur-hornidura eta hondakinak

% 5,2

Gainerako 13 jarduera-adarrak

Jarduera profesionalak

% 4,5

Administrazio publikoa

% 4,5

Jarduera artistikoak eta aisialdikoak

% 4,5

Garraioa eta biltegiratzea

% 4,1

Administrazio-jarduera lagungarriak

% 3,4

Beste zerbitzu batzuk

% 2,4

Informazioa eta komunikazioak

% 1,7

Finantza- eta aseguru-jarduerak

% 1,4

Etxeetako jarduerak

% 0,3

Higiezinen jarduerak

% 0,0

Erauzketa-industriak

% 0,0

Energia elektrikoa eta gasa

% 0,0

Lurraldez kanpoko erakundeak

% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 50,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 32,8), eta oinarrizko okupazioak % 10,0. Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 58,4), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 47,9).

% 32,8

% 50,7

% 10,0

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 32,8Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 50,7Oinarrizko okupazioak · % 10,0Ez dago jasota · % 6,6

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Juslapeña/Txulapain, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	95	% 32,8	39	% 22,5	56	% 47,9
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	147	% 50,7	101	% 58,4	46	% 39,3
Oinarrizko okupazioak	29	% 10,0	19	% 11,0	10	% 8,5
Ez dago jasota	19	% 6,6	14	% 8,1	5	% 4,3
Guztira	290	% 100,0	173	% 100,0	117	% 100,0

Okupatuen % 74,8 besteren konturako langileak dira, eta % 25,2 norberaren konturakoak.

% 22,8

% 61,4

% 13,4

Norberaren kontura, langileak dituena · % 2,4Norberaren kontura, langilerik gabe · % 22,8Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 61,4Besteren kontura, aldi baterakoa · % 13,4

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Juslapeña/Txulapain, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	73	% 25,2	50	% 28,9	23	% 19,7
Besteren kontura	217	% 74,8	123	% 71,1	94	% 80,3
Guztira	290	% 100,0	173	% 100,0	117	% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 93,4 estatuan jaio zen, eta % 6,6 atzerrian. Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 62,2 okupatuak dira, % 24,3 erretiratuak, % 8,1 ikasleak, % 3,1 bestelako inaktiboak eta % 2,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,1 okupatuak dira, % 38,1 bestelako inaktiboak eta % 4,8 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 54,3 okupatuak dira, % 17,8 erretiratuak, % 16,8 bestelako inaktiboak, % 6,7 ikasleak eta % 4,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 bestelako inaktiboak dira, % 33,3 okupatuak eta % 16,7 langabeak.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 62,2

Okupatuak

% 57,1

% 2,3

Langabeak

% 0,0

% 8,1

Ikasleak

% 0,0

% 24,3

Erretiratuak

% 4,8

% 3,1

Beste inakt.

% 38,1

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 54,3

Okupatuak

% 33,3

% 4,3

Langabeak

% 16,7

% 6,7

Ikasleak

% 0,0

% 17,8

Erretiratuak

% 0,0

% 16,8

Beste inakt.

% 50,0

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 94,5 estatuan jaio zen, eta % 5,5 atzerrian. Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 59,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 24,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 41,7 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 38,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 8,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 24,2

Goi eta erdi maila

% 0,0

% 59,0

Langile kualifikatuak

% 50,0

% 8,7

Oinarrizko okup.

% 41,7

% 8,1

Ez dago jasota

% 8,3

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 48,7

Goi eta erdi maila

% 25,0

% 38,9

Langile kualifikatuak

% 50,0

% 8,8

Oinarrizko okup.

% 0,0

% 3,5

Ez dago jasota

% 25,0

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 47,2 zerbitzuetan ari dira, % 29,2 industrian, % 13,7 eraikuntzan eta % 9,9 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 33,3 zerbitzuetan ari dira, % 33,3 industrian, % 25,0 eraikuntzan eta % 8,3 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 85,0 zerbitzuetan ari dira, % 8,8 industrian eta % 4,4 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 75,0 zerbitzuetan ari dira, % 25,0 industrian.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 9,9

Nekazaritza

% 8,3

% 29,2

Industria

% 33,3

% 13,7

Eraikuntza

% 25,0

% 47,2

Zerbitzuak

% 33,3

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 4,4

Nekazaritza

% 0,0

% 8,8

Industria

% 25,0

% 1,8

Eraikuntza

% 0,0

% 85,0

Zerbitzuak

% 75,0

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.476 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 31,5 km² denez, NAE lurraldearen % 46,8 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 72,5 lur goldagarria (1.070 ha, 21 ustiategitan), % 27 larre iraunkorrak (399 ha, 12 ustiategitan), % 0,4 arbolak (6 ha, 3 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,33 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,22 ha, 7 ustiategitan).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

47%

53%

NAE · 1.476 ha (% 46,8)Gainerako azalera · 1.675 ha (% 53,2)

NAE, lur-erabileraren arabera

73%

27%

Lur goldagarria · 1.070 ha (% 72,5)Larre iraunkorrak · 399 ha (% 27)Arbolak · 6 ha (% 0,4)Baratzeak · 0,22 ha (< % 0,1)Berotegiak · 0,33 ha (< % 0,1)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 163 behi, 604 ardi eta ahuntz, 7 txerri eta 7.145 hegazti zeuden.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 404 gidari zeuden erroldatuta: 227 gizon (% 56,2) eta 177 emakume (% 43,8). Biztanleen % 71,5 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 646 ibilgailuk osatzen zuten: 385 turismo, 87 furgoneta, 73 motozikleta, 49 kamioi eta 14 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 681 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,6 urtekoa zen; turismoen % 9,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 15,8k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 59,2 diesel zen eta % 38,5 gasolinazko; 13 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 2; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 39,7k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

28%

27%

40%

0 etiketa · 15 (% 2,3)ECO · 18 (% 2,8)C etiketa · 179 (% 28)B etiketa · 173 (% 27,1)Etiketarik gabe · 254 (% 39,7)

Turismoak, adinaren arabera

10%

13%

20%

41%

16%

< 4 urte · 38 (% 9,9)4–8 urte · 51 (% 13,2)8–15 urte · 77 (% 20)15–25 urte · 158 (% 41)≥ 25 urte · 61 (% 15,8)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

Udaletxea

Udaletxea Markalain kontzejuan dago, errepidearen ondoan. 1935ean eraiki zuten eta ordutik bi aldiz zaharberritu dute, 1979an eta 1985ean. Azken berritzean, teilatua eta fatxada berriztu ziren Nafarroako gobernuak emandako 2,6 milioi pezetako diru-laguntzari esker. Eraikinak behe solairua, lehen solairua eta honen gainean eraikitako sabaia dauzka. Fatxada nagusia margoturik dago eta harrizko baoz egindako apaingarriak ditu.

Udal bulegoez gain, udaletxean herriko anbulatorioa eta etxebizitza bat daude. Antzina udaletxea Ollakarizketa kontzejuan egon zen. Udaleko idazkaria Atezko idazkari ere bada.

• HELBIDEA: San Migel kalea, 1 (Markalain kontzejua)

Udal hauteskundeak

Azken agintaldietan Txulapaingo alkateak Xulapain Elkartzea (XE) herri ekimeneko kideak izan dira. 2007an XE zerrendarik bozkatuena izan ez bazen ere, taldeko Narila Mondragon Ziarra aukeratu zuten alkate. Baliogabeko botoak hiru izan ziren (emandako guztien %1,05) eta boto zuriak hamabost (%5,32). Abstentzioa %34,03koa izan zen.

Txulapaingo Udala (2007)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
Juslapeña Independientes	111	3
Xulapain Elkartzea	105	3
Nueva Agrupación Independientes de Juslapeña	51	1

2011n ere antzeko egoera izan zen. Hauek izan ziren zerrendak eta lortutako zinegotziak: Juslapeña Independientes (JI, 3), Xulapain Elkartzea (XE, 2), Grupo Juslapeña-Txulapain Taldea (2) eta PSN (0). XEko Iranzu Zabaltza aukeratu zuten alkate.

Txulapaingo Udala (2011)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
JI	102	3
XE	99	2
Txulapain Taldea	98	2
PSN	9	0

Alkateak

Hauek izan dira Txulapaingo azken alkateak:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia
Domingo Sarasa Lecumberri	1979	1983	Agrupacion Electoral Independiente de Juslapeña
Francisco Orrio San Martín	1983	1987	Agrupacion Electoral Independiente de Juslapeña
	1987	1991	Independenteak
	1991	1995	Independenteak
	1995	1999	Independenteak
	1999	2003	Independenteak
	2003	2007	AEIJ
Narila Mondragon Ziarra	2007	2009	Xulapain Elkartzea
Mikel Armendaritz Elso	2009	2011	Xulapain Elkartzea
Iranzu Zabaltza Bizkai	2011	2015	Xulapain Elkartzea
Pablo Rota Arrieta	2015	2019	Independenteak
Pablo Rota Arrieta	2019	Jardunean	AA

Kultura

Euskara

Ikus, gainera: «gulibarrera» eta «nafarrera»

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Txulapaingo herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.

Euskararen galera, beraz, XX. mendekoa da. Iruñeko Gotzaindegiak 1904an egindako eliz gida baten arabera, Ultzama, Anue, Odieta, Atetz, Txulapain eta Olaibar ibarrak hartzen zituen Anueko Artzapeztegian erantzuna baiezkoa da. 1935ean, ibar horiek guztiak euskaldunak ziren oraindik.

1960ko hamarkadako Nafarroako industrializazioak benetako landa exodoa ekarri zuen hirietako fabriketara. Despopulatze horrek batez ere gazteei eta emakumeei eragin zien. Zalantzarik gabe, euskarari ere eragin zion. Txulapain ibarrean oso handia izan da hiriburuaren eragina, jendea bertara joan ohi baita. Ibarra honen erdalduntzea egitate bat da. 1972ko datuen arabera, 60 urtetik gorakoentzat zegoen gordeta euskara, eta oso gutxitan egiten zuten.

Koldo Zuazok, 2010ean, Txulapain ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da gulibarrera. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Txulapaingo mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Txulapain eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %20,72k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n %23,10k.

Jaiak

• Aristregiko San Joan jaiak, ekainaren laugarren asteburuan
• Untzuko Jasokundearen jaiak, abuztuaren bigarren asteburuan
• Beorburuko San Martin jaiak, abuztuaren laugarren asteburuan
• Otsakarreko Gurutze Sainduko jaiak, irailaren bigarren asteburuan
• Osinagako San Lorenzo jaiak, irailaren hirugarren asteburuan
• Usiko San Andres jaiak, iraiaren hirugarren asteburuan
• Markalaingo San Migel jaiak, irailaren azken asteburuan
• Nuingo San Martin jaiak, azaroaren bigarren asteburuan
• Nabazko San Martin jaiak, azaroaren bigarren asteburuan
• Ollakarizketako Sortzez Garbiaren jaiak, abenduaren bigarren asteburuan

Ondasun nabarmenak

• Aristregiko San Joan Bataiatzailearen eliza, XVI. mendean eraikitako kristau eliza.
• Arriaundiko Doneztebe monasterioa, Erdi Aroan eraikitako kristau monasterio zaharra.
• Beltzuntzeko Santa Eulalia eliza, Erdi Aroan eraikitako kristau eliza.
• Beorburuko San Andres eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza.
• Gartziriaingo San Pedro eliza, XII. mendean eraikitako kristau eliza.
• Larraiozko San Esteban eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza.
• Markalaingo San Migel eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza, gotiko estiloan.
• Nabazko San Martin eliza, Erdi Aroan eraikitako kristau eliza.
• Nuingo San Martin eliza, XIII. mendean eraikitaku kristau eliza
• Ollakarizketako Sortzez Garbiaren eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza zaharra, gaur egun etxebizitza pribatua.
• Osinagako San Lorentzo eliza, Aro Modernoan eraikitako kristau eliza.
• Otsakarreko San Kristobal eliza, Aro Modernoan eraikitako kristau eliza.
• Untzuko Jasokundeko Andre Mariaren eliza, Erdi Aroan eraikitako kristau eliza.
• Usiko San Andres eliza, XIII. mendean eraikitaku kristau eliza.

Txulapaindar ospetsuak

• Juan Jose Oraien Aizkorbe (1899-1936), San Joan Jainkoarenaren Ordena Ostalariako erlijiosoa eta Eliza Katolikoaren dohatsua, Espainiako Gerra Zibilean Valentziako la Malvarrosan erahila.
• Pilar Idoate (1955-), sukaldari eta enpresaburua.
• Ion Erro Armendaritz (1968-), Nafarroako Ezker Batuko politikari eta Nafarroako Parlamentukidea.
• Maialen Diaz (1988-), antzerkigilea.

Irudiak

• 
  Gartziriaingo eliza
• 
  Larraiotz
• 
  Nuingo eliza
• 
  Otsakar
• 
  Untzu

Erreferentziak

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.

Ikus, gainera

• Ibarrak (Iruñerria)
• Iruñeko merindadea
• Nafarroa Garaia

Kanpo estekak

• Txulapaingo Udalaren webgune ofiziala

• Datuak: Q17709
• Multimedia: Juslapeña / Q17709
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Txulapain