Edukira joan

Arguedas

Arguedas
Argetas / Arketas
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Arguedaseko Doneztebe eliza
Arguedasko bandera
Bandera

Arguedasko armarria
Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Tutera
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
Izen ofiziala Arguedas
AlkateaFernando José Mendoza Rodríguez (PSN)
Posta kodea31513
INE kodea31032
Herritarraarguedastar[1]
Geografia
Koordenatuak42°10′37″N 1°35′54″W / 42.176944444444°N 1.5983333333333°W / 42.176944444444; -1.5983333333333
Azalera88,4 km²
Garaiera260 metro
Distantzia80 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria2.309 (2025:  6)
alt_left 1.140 (%49,4) (%50,6) 1.170 alt_right
Dentsitatea2,61 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[2]% 0.9 + % 1.8 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [3]% 
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.arguedas.es

Arguedas[4] ([arɣeðas] gaztelaniaz eta ofizialki; Argetas [arɣetas] edo Arketas [arketas] euskaraz tradizioz, baina ez ofizialki) Nafarroako hegoaldean dagoen udalerria da, Erriberako eskualdean. 2025. urtean, 2.310 biztanle zituen.

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Tuterako merindadearen iparraldean dago. NA-134 errepideak herria zeharkatzen du, Valtierra-Tutera norabidean.

Arguedasek Bardearekin egiten du muga iparraldean eta ekialdean, Valtierrarekin mendebaldean eta Tuterarekin hegoaldean.

Klima eta landaredia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klima mediterraneo-kontinentala da, baina Nafarroa erdialdeko klima, baino askoz idorragoa. Urteko batez besteko tenperatura 14 °C-koa da, eta batez besteko prezipitazioa nahiko urria, 400 eta 450 mm bitartekoa. Urteko egun euritsuak 60 bakarrik dira, urtean zehar nahiko irregularki banaturik. Udak oso lehorrak izaten dira, eta haizerik ohikoenak ziertzoa eta hegoaldeko haize beroa dira.

Berezko landaredia, lurraren idortasunak eraginda, mediterraneo motakoa da. Basoak Ebro ibaiaren urertzetara eta azken mendeetan birlandaturiko pinuetara mugatzen dira. Udalerriaren gainerako lurretan erromero, ezkaia, eta antzeko zuhaixkak aurki daitezke.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Tutera, Valtierra eta Errege Bardea.

Arguedasko Noria plaza.

Arguedasko herriaren sorrera zehatza ezagutzen ez den arren, Burdin Aroko hainbat aztarna aurkitu dira, K.a. 300 urte ingurukoak. Horrez gain, erromatarren inperioko zeramika eta Tiberioren garaiko txanponak. Arguedas eta muinoaren gaineko gaztelua IX. mendearen erditik existitzen dira, eta Al-Andalusen jabetza ziren 1084. urtean Antso Ramiritz Nafarroako erregeak herria birkonkistatu arte. Castejongo muinoa, Mairuen balkoitxoa edo Bardea Arguedasko inguruak dira. 1092. urtetik, Antso Ramirezek emandako foruez gozatu zuen, eta Alfonso I. Borrokalariak Limas de los Aguilares, Candebalo eta Yugo barrutiak eman zizkion. Arguedas zenbait jaun feudalen mendean egon zen (Rodrigo Jimenez Radakoa Toledoko Artzapezpikua, eta Mosen Martinez Peraltakoa) XV. mendera arte. Garai horretan, Nafarroako Erreinura batu zen, eta 1608tik aurrera aulkia eskuratu zuen Nafarroako Erreinuko Gorteetan.

XIX. mendean, biztanleen egoera zaila zela eta, Arguedas ondoko mendietan kobazuloak zulatu ziren. Kobazulo hauek, gela desberdinetan banaturik, sukalde, lastategi, garautegi eta ukuilua zeukaten. XX. mendearen erdialdean, kobazuloak abandonatu, eta, gaur egun, kobazulo gehienak hondamen egoeran daude.

Arguedasen aurkitutako Burdin Aroko torkea.

Arguedasko jarduera ekonomikoa nekazaritza izan da, historikoki. 1951. urtean, San Estebango Nekazal kooperatiba sortu zen, eta 1970ean, Trujal kooperatiba. Laborantzarako erabiltzen den udalerriko lurrei dagokionez, banaketa honakoa da: lur ureztagarriak 1.759 ha, lehorreko lurrak 1.893 ha eta 4.652 ha Bardean. Landatzen diren laboreen artean garia, arroza, olioa eta gari zuria dira aipagai.

Arguedasko industrialdea udalerriaren ipar-mendebaldean dago, eta, gaur egun, 60.000 metro karratuko azalera dauka. Udala industrialdea handitzeko proiektua aztertzen ari da, eta etorkizunean, 150.000 metro karratu izatea aurrikusten da.

Horrez gain, Erdi Aroan, Arguedasek (Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Zarrakaztelu, Melida, Kaparroso, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Cabanillas, Santakara, Martzilla, Faltzes, Azkoien, Funes, Milagro, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibarra eta Zaraitzuko ibarrekin batera) Nafarroako Bardeako elkartea osatu zuen, Bardeako lur amankomunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.

Industrialdeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arguedasko industrialdea udalerriaren ipar-mendebaldean dago, eta gaur egun 60.000 metro karratuko azalera duen arren, udalak eginiko proposamenez, 150.000 metro karratu izatera helduko da. Nafarroako gobernuak industrialdeak sustatzeko sortutako Nasuinsa elkartearen ekimenez eraiki zen. Industrialdea, bada, Arguedas eta Valtierrako udalerrien artean dago. Lehen fasea 1998tik 1999ra eraiki zen Arguedasko udalerrian, eta bigarren fasea 2003an amaitu zen, eta jatorrizko industrialdearen mendebaldean eraiki zen, Valtierrako udalerrian.

Industrialdean, elikagaien industriako enpresa garrantzitsu bat dago, eta Iruñea eta Zaragoza arteko autobidearen azpiegitura gertu dauka. Arguedasen dagoen lehen fasearen ezaugarriak honakoak dira:

Azalera guztira: 66.376 m2

Lursailen azalera: 60.460 m2

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.623 euro-koa zen[5], eta etxegune bakoitzeko 39.815 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 19.868 euro zen. Errenta gordina 18.688 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 48,4[6]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21), beste diru-sarrerak (% 25,6), langabezia-prestazioak (% 1,4), beste prestazioak (% 3,6).

48%
21%
26%
Soldata · % 48,4Pentsioak · % 21Langabezia · % 1,4Beste prestazioak · % 3,6Beste sarrerak · % 25,6
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[7][oh 1]. Udalerrian indizea 34,2 da, probintziakoaren (30,9; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,9 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Arguedas udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 1.093 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,0; gainerako % 44,0 inaktibo zeuden (erretiratuak % 47,0, beste inaktiboak % 41,4 eta ikasleak % 11,6).[8] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 57,4 zen eta emakumezkoena % 54,5; langabezia-tasa, aldiz, % 6,3 eta % 11,6 zen, hurrenez hurren.[8]

Okupatuen kopurua 985 zen 2023ean, 2021eko 934etik gora.[9] Emakumeek okupatuen % 45,5 osatzen dute, eta gizonek % 54,5.

985okupatu, 2023+% 5,5 2021etik
% 45,5emakumeak okupatuen artean
% 56,0jarduera-tasa, 2024
% 8,9langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 51,0
% 20,7
% 18,2
Okupatuak · % 51,0Langabeak · % 5,0Ikasleak · % 5,1Erretiratuak · % 20,7Beste inaktiboak · % 18,2
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Arguedas, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak996% 51,0532% 53,7464% 48,2
Langabeak97% 5,036% 3,661% 6,3
Inaktiboak860% 44,0422% 42,6438% 45,5
Guztira1.953% 100,0990% 100,0963% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 51,0), industria (% 26,7), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 13,5) eta eraikuntza (% 8,8).[9] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 25,9), ondoren merkataritza (% 14,1) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 13,5) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa
% 13,5
% 26,7
% 8,8
% 51,0
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 13,5Industria · % 26,7Eraikuntza · % 8,8Zerbitzuak · % 51,0
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 25,9
Merkataritza
% 14,1
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 13,5
Eraikuntza
% 8,8
Ostalaritza
% 7,3
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 5,9
Hezkuntza
% 4,9
Administrazio publikoa
% 3,5
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 2,8
Jarduera profesionalak
% 2,8
Garraioa eta biltegiratzea
% 2,5
Beste zerbitzu batzuk
% 2,1
Etxeetako jarduerak
% 2,0
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 1,9
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 0,6
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,5
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,3
Higiezinen jarduerak
% 0,2
Informazioa eta komunikazioak
% 0,2
Erauzketa-industriak
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 54,6; ondoren, oinarrizko okupazioak daude (% 20,2), eta zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak % 19,5.[10] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 57,0 eta emakumeen % 51,8).

% 19,5
% 54,6
% 20,2
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 19,5Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 54,6Oinarrizko okupazioak · % 20,2Ez dago jasota · % 5,7
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Arguedas, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak192% 19,581% 15,1111% 24,8
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak538% 54,6306% 57,0232% 51,8
Oinarrizko okupazioak199% 20,2114% 21,285% 19,0
Ez dago jasota56% 5,736% 6,720% 4,5
Guztira985% 100,0537% 100,0448% 100,0

Okupatuen % 78,1 besteren konturako langileak dira, eta % 21,9 norberaren konturakoak.[11]

% 17,8
% 65,0
% 13,1
Norberaren kontura, langileak dituena · % 4,2Norberaren kontura, langilerik gabe · % 17,8Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 65,0Besteren kontura, aldi baterakoa · % 13,1
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Arguedas, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura216% 21,9124% 23,192% 20,5
Besteren kontura769% 78,1413% 76,9356% 79,5
Guztira985% 100,0537% 100,0448% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 81,5 estatuan jaio zen, eta % 18,5 atzerrian.[8] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,2 okupatuak dira, % 33,5 erretiratuak, % 5,1 ikasleak, % 5,1 bestelako inaktiboak eta % 3,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 59,2 okupatuak dira, % 32,7 bestelako inaktiboak eta % 5,6 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 47,9 okupatuak dira, % 25,4 bestelako inaktiboak, % 16,3 erretiratuak, % 5,4 ikasleak eta % 5,0 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 39,8 bestelako inaktiboak dira, % 39,2 okupatuak, % 15,7 langabeak, % 3,0 ikasleak eta % 2,4 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 53,2
Okupatuak
% 59,2
% 3,3
Langabeak
% 5,6
% 5,1
Ikasleak
% 1,5
% 33,5
Erretiratuak
% 1,0
% 5,1
Beste inakt.
% 32,7
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 47,9
Okupatuak
% 39,2
% 5,0
Langabeak
% 15,7
% 5,4
Ikasleak
% 3,0
% 16,3
Erretiratuak
% 2,4
% 25,4
Beste inakt.
% 39,8
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 81,6 estatuan jaio zen, eta % 18,4 atzerrian.[10] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 61,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 18,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 13,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,3 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 42,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 3,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 54,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 13,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,8 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 36,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 7,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 18,3
Goi eta erdi maila
% 3,4
% 61,0
Langile kualifikatuak
% 42,2
% 13,8
Oinarrizko okup.
% 48,3
% 6,9
Ez dago jasota
% 6,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 27,7
Goi eta erdi maila
% 7,7
% 54,3
Langile kualifikatuak
% 36,9
% 13,1
Oinarrizko okup.
% 53,8
% 5,0
Ez dago jasota
% 1,5
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[12] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 38,7 zerbitzuetan ari dira, % 30,9 industrian, % 16,9 eraikuntzan eta % 13,5 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 40,5 nekazaritzan ari dira, % 27,6 industrian, % 26,7 zerbitzuetan eta % 5,2 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 68,9 zerbitzuetan ari dira, % 21,9 industrian, % 6,5 nekazaritzan eta % 2,6 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 67,7 zerbitzuetan ari dira, % 26,2 industrian eta % 6,2 nekazaritzan.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 13,5
Nekazaritza
% 40,5
% 30,9
Industria
% 27,6
% 16,9
Eraikuntza
% 5,2
% 38,7
Zerbitzuak
% 26,7
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 6,5
Nekazaritza
% 6,2
% 21,9
Industria
% 26,2
% 2,6
Eraikuntza
% 0,0
% 68,9
Zerbitzuak
% 67,7
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 38 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 2.103 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[13][oh 2]. Udalerriaren azalera 88,4 km² denez, NAE lurraldearen % 23,8 da[14]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 83,6 lur goldagarria (1.759 ha, 32 ustiategitan), % 14,2 larre iraunkorrak (299 ha, 4 ustiategitan), % 2,1 arbolak (44,8 ha, 14 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,08 ha, 3 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
24%
76%
NAE · 2.103 ha (% 23,8)Gainerako azalera · 6.737 ha (% 76,2)
NAE, lur-erabileraren arabera
84%
14%
Lur goldagarria · 1.759 ha (% 83,6)Larre iraunkorrak · 299 ha (% 14,2)Arbolak · 44,8 ha (% 2,1)Baratzeak · 0,08 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 5.900 txerri zeuden[15][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 1.523 gidari zeuden erroldatuta: 903 gizon (% 59,3) eta 620 emakume (% 40,7)[16]. Biztanleen % 65,9 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 2.081 ibilgailuk osatzen zuten: 1.269 turismo, 204 kamioi, 201 furgoneta, 142 motozikleta eta 135 ziklomotor[16]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 549 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 14,3 urtekoa zen; turismoen % 7,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10,8k 25 urte baino gehiago[16]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 65,5 diesel zen eta % 34,1 gasolinazko; 5 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,2; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 33,7k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
29%
34%
34%
0 etiketa · 15 (% 0,7)ECO · 53 (% 2,6)C etiketa · 582 (% 28,8)B etiketa · 692 (% 34,2)Etiketarik gabe · 681 (% 33,7)
Turismoak, adinaren arabera
13%
21%
47%
11%
< 4 urte · 95 (% 7,5)4–8 urte · 168 (% 13,2)8–15 urte · 272 (% 21,4)15–25 urte · 597 (% 47)≥ 25 urte · 137 (% 10,8)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

XX. mendearen lehen erdialdean, Arguedasko populazioa nabarmen hazi zen, eta 3.100 biztanle inguru izatera iritsi zen (mende hasieran, 1.837 zituen). Mendearen bigarren erdialdean, berriz, beheranzko joera izan zuen, eta 2.200 ingururen bueltan geratu zen mende amaierarako.

Biztanleriaren tamainaUrtea16001800200022002400260028003000189019201950198020102040ArguedasBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 1.170 gizon, 1.140 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.09
0.26
 
95-99
 
0.44
0.85
 
90-94
 
2.02
1.88
 
85-89
 
3.07
2.82
 
80-84
 
5.00
4.19
 
75-79
 
3.77
4.19
 
70-74
 
5.09
6.24
 
65-69
 
5.44
7.18
 
60-64
 
6.23
6.84
 
55-59
 
7.89
7.86
 
50-54
 
7.11
7.61
 
45-49
 
7.28
7.86
 
40-44
 
7.89
6.32
 
35-39
 
5.26
5.90
 
30-34
 
4.47
4.70
 
25-29
 
5.79
5.38
 
20-24
 
5.18
6.07
 
15-19
 
4.74
5.04
 
10-14
 
5.96
4.79
 
5-9
 
3.51
4.02
 
0-4
 
3.77
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−30−20−100102030200820112014201720202023ArguedasHazkunde begetatiboa
Urtea20082009201020112012201320142015201620172018201920202021202220232024
Hazkunde begetatiboa 29−1−41−13−8−6−30−5−4−23−16−3−24−10−9−4
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[17] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea4444,244,444,644,84545,245,4200320072011201520192023ArguedasBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 44,2444,1644,3744,6144,7644,7344,2344,5644,4644,664545,145,1845,134545,0445,3245,3445,2445,2245,2345,3145,2
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[18] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 40 udalerri berean jaioak ziren[19], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 5,6 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 19,4 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa
Udal
Prob
Esta
Udalerri berean · % 40Probintzia berean · % 35Beste erkidegoa · % 5,6Estatutik kanpo · % 19,4
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 448 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 56,5)[20]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Kolonbia, Ekuador dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 26,1Europa · % 16,7Afrika · % 56,5Asia · % 0,7
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 1.221 etxebizitza zeuden: 903 (% 74,0) nagusiak eta 318 (% 26,0) ez-nagusiak.[21] Kontsumo elektrikoaren arabera, 132 (% 10,8) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 131 (% 10,7) hutsik zeuden.[22] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 42 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 216 plazarekin (5,14 plaza etxebizitzako).[23]

1.221etxebizitza
903etxegune
131hutsik (% 10,7)
42etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

903
318
Etxebizitza nagusia (903)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (318)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Nafarroako mapa

958
132
131
Okupatuak (958)Noizbehinkakoak (132)Hutsik (131)

Guztira 903 etxegune zeuden, eta horietatik 263 (% 29,1) pertsona bakarrekoak ziren.[24]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 1263
2 pertsona233
3 pertsona176
4 pertsona159
5 edo gehiago72

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.977 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 24,6 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 15,4; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 39,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 20,9.[25] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 23,1 zen 2021ean eta % 24,6 2024an; beraz, 1,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 23,3 izatetik % 20,9 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 29,2 ziren, eta gizonen artean % 20,1; 9,1 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 23,6 eta gizonen % 18,3 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

1.977biztanle 15 urte edo +, 2024
% 24,6goi-mailako ikasketak+1,5 puntu 2021etik mapa
% 20,9lehen hezkuntza edo gutxiago−2,4 puntu 2021etik mapa
% 8,9ikasten ari dira, 2024
% 20,9
% 39,1
% 15,4
% 24,6
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 20,9Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 39,1Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 15,4Goi-mailako ikasketak · % 24,6
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 55,1 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 44,9 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 7 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 38,8 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 61,2. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 4,2 ziren.[25]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 4,2
DBH eta antzekoak
% 39,1
Erdi-mailako LH
% 9,4
Goi-mailako LH
% 11,0
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 7,4
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 3,3
Masterrak eta espezialitateak
% 2,5
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Arguedas, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak486% 24,6201% 20,1285% 29,2
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa304% 15,4161% 16,1143% 14,6
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)773% 39,1455% 45,5318% 32,5
Lehen hezkuntza edo gutxiago414% 20,9183% 18,3231% 23,6
Guztira1.977% 100,01.000% 100,0977% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Arguedas, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 23,1% 14,8% 38,8% 23,31.963
2022% 23,9% 15,0% 39,1% 22,11.966
2023% 24,0% 15,0% 38,7% 22,31.983
2024% 24,6% 15,4% 39,1% 20,91.977

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 8,9 ikasten ari zen (175 pertsona).[26] Ikasten ari zirenetatik, % 43,4 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 30,3 batxilergoan, % 17,7 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 8,0 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 46,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 39,2; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 17,7 eta emakumeen % 17,7. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 86,2 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 29,8 eta 25–29 urtekoen % 14,2; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,5 baino ez.[27] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 35,2 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 20,0.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 86,2
20–24 urte
% 29,8
25–29 urte
% 14,2
30–34 urte
% 5,7
35–39 urte
% 3,6
40–44 urte
% 2,1
45–49 urte
% 3,0
50–54 urte
% 1,2
55 urte edo +
% 0,1
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 0,6
Goi-mailako ikasketak
% 43,4
Erdi-mailako LH
% 17,7
Batxilergoa
% 30,3
DBH eta antzekoak
% 8,0
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,0
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 80,6 estatuan jaio zen, eta % 19,4 atzerrian.[25] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 23,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 6,4 eta % 40,9, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 33,2 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 21,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 11,1 eta % 35,0, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 23,6
Goi-mailakoak
% 6,4
% 18,4
Batx. / erdi LH
% 6,9
% 45,4
DBH
% 45,8
% 12,5
Lehen H. edo gutx.
% 40,9
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 33,2
Goi-mailakoak
% 11,1
% 14,4
Batx. / erdi LH
% 15,6
% 31,2
DBH
% 38,3
% 21,1
Lehen H. edo gutx.
% 35,0
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 9,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 4,4.[26] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 46,2 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 17,6 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 236 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 10,03 (Nafarroako batez bestekoaren antzera).

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1995etik 2007a arte, Arguedasko alkatea UPN alderdiko José Antonio Rapún León izan da. 2007an, Udaleko hamaika zinegotzietatik sei lortu zituen Nafar Herriaren Batasunak. Baliogabeko botoak 22 izan ziren (emandako guztien % 1,44), eta zuriak 45 boto izan ziren (botoen % 2,98). Abstentzioa % 19,28koa izan zen.

2011n, egoera irauli egin zen, eta alkatetza UPNk baino lehen izan zuen PSNk berreskuratu zuen (6 zinegotzi); Fernando José Mendoza alkate bihurtu zen. 2007an ez bezala, ez zen ezkerreko hautagaitzarik egon, eta, aldiz, UPN (5 zinegotzi) eta PP (bat ere ez) banatuta aurkeztu ziren. Erriberanhauteskunde horietan, PSNk gora egin zuen herri bakarra izan zen[28].

Alderdi politikoa 2011 2007
BotoakZinegotziakBotoakZinegotziak
Nafarroako Alderdi Sozialista (PSN) %54,68 6 %35,03 4
Nafar Herriaren Batasuna (UPN) %39,29 5 %49,14 6
(GIA) - - %12,85 1

Alkateen zerrenda

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2011Fernando Mendoza Rodríguez (PSN)
2007José Antonio Rapún León (UPN)
2003José Antonio Rapún León (UPN)
1999José Antonio Rapún León (UPN)
1995José Antonio Rapún León (UPN)
1991María Josefa Setas (PSN)

Hiribulduko eraikin garrantzitsuena da, adreiluzkoa. Eraikina XVI. eta XVIII. mendeko bi estilo desberdinen nahasketaren ondorio da. XX. mendearen amaieran, zaharberritze sakona burutu zen, eta eraikinaren kanpoaldea erabat berriztu zen, Nafarroako gobernuak emandako laguntzari esker.

  • HELBIDEA: Foruen Plaza, 1

Doneztebe eliza nagusia

Arguedasko Doneztebe eliza nagusia eraikin handia da, Errege Katolikoen estilokoa. Badirudi XVI. mendean eraikikoa dela, eta bi ataleko habearte bakarrekoa da. XVII. mendearen bukaera aldera, sakristia berria eraiki zen.

Yugoko Andre Mariaren baseliza

Muino baten gainean, zeinarengandik ikuspegi panoramiko izugarria bistara daitekeen, Yugoko Andre Mariaren baseliza dago. Elizak zenbait eraikin ditu itsatsita; XVII. mendearen hasieran eraiki zen gotiko-errenazimentu estiloan, Pedro Arresekoaren, arkitektu arabarraren,agindupean. Geroago, 1677. urtetik aurrera, Korellako Pedro Agirrekoak hartuko zuen jarraitzeko agindua.

Mikel Deunaren basilika

Hiribildu barnean dagoen eliza hau, XVI. mendean eraiki zen errenazimentu estiloan

Azpiegitura eta garraioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Condaren Iruñea eta Zaragoza bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko bost zerbitzu izaten dira norabide bakoitzeko. Lineak honako ibilbidea dauka:

Condaren Cortes eta Iruñea bitarteko autobus linea zuzenak zerbitzu bakarra dauka norabide bakoitzean eguneko. Ibilbidea, honakoa da:

Condaren Tutera eta Alesbes bitarteko lineak, geltokia dauka herrian. Autobusak honako ibilbidea egiten du:

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Arguedas eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta, hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 0,53 zekien euskaraz hitz egiten.

Senda Viva abentura eta aisialdi parkea Bardearen ondoan dago, Arguedas udalerriaren ekialdean eta Nafarroako hiriburutik 80 kilometro hegoaldera. 120 hektareako azalera dauka, eta, bertan, heldu eta gazteentzako hainbat jarduera desberdin eskaintzen dira. Parkea lau eremutan banaturik dago: Herria, Feria, Basoa, eta Abeletxea. Bigarren eremura heldu aurretik, zoo txiki bat dago, eta, bertan, latxa ardia, Pirinioetako behiak eta Aurizberriko zaldiak bezalako Nafarroako berezko hainbat animalia daude ikusgai.

Jaiak eta ospakizunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arguedas herriko jaiak San Estebanen omenez ospatzen dira, eta abuztuko lehen asteburuaren inguruan antolatzen dira. Jaiek, guztira, bederatzi egun irauten dute.

Uztarriaren Ama Birjinaren erromeria, berez, martxoaren 25ean ospatzen zen, baina, gaur egun, iraileko lehen igandean ospatzen da.

Arguedas Castejónen egoitza duen "Ebroko Kirol Mankomunitateko" kidea da. Herriko kirol taldeetako batzuk honakoak dira:

  • Arguedano Txirrindularitza Kluba

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
San Esteban basilikaren ikuspegia.
  • San Esteban eliza estilo gotiko eta errenazentista nahasten dituen eraikina da.
  • San Miguel basilika XVI. mendeko nabe bakarreko parrokia txikia da. Gaur egun, Arguedasen kontserbatzen den eraikinik zaharrenetakoa da. Aurrealdea, pentagono itxurakoa du, eta izardun gangez estalita dago. 2006. urtean, baseliza barruan zeuden artelanak San Esteban elizara eraman zituzten baselizaren zaharberritze osoa burutu ahal izateko. Gaur egun, San Miguel baselizan, "Informazio Puntu Orokorra" delakoa egokitu da, kanpotarrei herriari buruzko informazioa eskaintzeko.
  • Muruzabal etxea XVIII. mendeko bi jauregiren batzearen ondorioz sorturiko etxe luzea da. Adreiluzko bi atalez osaturik dago; goikoa balkoiez eta mende bereko armarri batez osaturik dago.
  • Yugoko baseliza
  • Arguedaseko nekropoli zelta[29].

Arguedasko zaborra batzeaz eta ur-hornidura bermatzeaz, "Arguedas, Valtierra, Alesbes, Milagro eta Cadreitako Mankomunitatea" arduratzen da.

Arguedastar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindiaren Onomastika Datutegia
  2. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  3. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ Ibidem
  5. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  6. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
  7. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  8. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  9. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  10. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  13. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  14. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1763705.
  15. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  16. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  17. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  18. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  19. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  20. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  21. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  22. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  23. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  24. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  25. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  26. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  27. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  28. ↑ UPN se impone en la Ribera pese a perder más de 6.700 votos[Betiko hautsitako esteka], Diario de Noticias, 2011ko maiatzaren 24a.
  29. ↑ (Gaztelaniaz) «Necrópolis de Arguedas» Tudela De Navarra (kontsulta data: 2023-10-27).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]