Edukira joan

Deierri

Wikipedia, Entziklopedia askea
Deierri
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria

Bandera

Deierriko armarria
Armarria

Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Lizarra
EskualdeaLizarraldea (Deierri harana)
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
Izen ofiziala Valle de Yerri <> Deierri[1]
AlkateaEduardo Lezaun Etxalar
(Irantzu Herri Kandidatura)
Posta kodea31xxx
INE kodea31260
Herritarradeierriar
Geografia
Koordenatuak42°44′00″N 2°00′00″W / 42.7333°N 2°W / 42.7333; -2
Azalera93,45 km²
Demografia
Biztanleria1.549 (2025:  −17)
alt_left 746 (%48,3) (%51,7) 800 alt_right
Dentsitatea0,17 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[2]%  (2021)
Kaleko erabilera [3]% 
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.yerri.es

Deierri[4] ([dei.eri]) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri eta ibarra da, Lizarrerrikoa. Udalerriak 1.549 biztanle ditu.

Aritzala da ibarburua, bertan udaletxea dagoelarik.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Lezaun, hegoaldean Lizarra eta Villatuerta, ekialdean Gesalatz eta Zirauki eta mendebaldean Abartzuza eta Allin udalerri mugakide ditu.

Mapa
Deierri eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Gaur egungo kontzejuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako kontzeju edo batzarrek osaturik dago: Aizkoa, Allotz, Arandigoien, Aritzala (herriburua), Aritzaleta, Bearin, Eraul, Errezu, Gorozin, Hiriberri, Ibiriku, Iruñela, Lakar, Lorka, Murelu, Murugarren, Ugar, Zabal, Ziritza eta Zurukuain. 1857ko errolda arte bakoitzak bere udalerria izan zuen, denak homonimoak hauek izan ezik: Allotz Allotz eta Egiarte izenekoaren burua zen (Egiarte herri hustua da egun) eta Lakar Lakar eta Labeaga delakoarena zen; Labeaga, ordea, Iguzkitzara pasarazi zuten.

Udalerritik at

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskualde natural hau osatzen duten herri guztietatik bik baino ez dute berezko udalerria. 1857ko fusio handian parte hartu bazuen ere, 1951n Lezaun Deierritik atera eta bere udalerria osatu egin zuen. Abartzuzak gauza bera egina zuen lehenago, XIX. mendean.

Ingurune naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Urbasa eta mendebaldean Lokiz mendilerroak ditu kokatuta. Ekialdean, bestela, Allozko urtegia dago.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiriberrin, itsas mailatik 498 metro gorago, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak jarritako estazio meteorologikoa dago.[5]

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Deierri izena "Deio" eta "herri" hitzen batura da, Deio Villamayor de Monjardín hiriaren izen zaharra izanik. Deierri izena erdi aroan gaur egungo Lizarraldea eskualdea izendatzeko erabiltzen zen, Lizarrako hiria sortu baino lehen eskualde honetako hiri nagusia Villamayor de Monjardín baitzen. XI. mendetik aitzinera Lizarrak garrantzia eta botere gehiago hartu zuen eta Deierri terminoa eskualdeko ipar-ekialdeko zonaldea izendatzeko erabiltzen hasi zen, gaur egungo Goñerri, Gesalatz eta Deierri hain zuzen ere, gerora Goñerri eta beranduago Gesalatz bananduz.

Gaztelerazko izena Valle de Yerri da. Hau euskaratik gaztelerarako gaizki egindako itzulpen baten ondorio izan zen, eskribau anonimo batek Deierri edo Deyerri-ren hasierako "De-" preposiziotzat hartu eta hitza bitan banatu baitzuen.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mendearen lehen erdialdean populazio nahiko egonkorra mantendu ondoren, 1950eko hamarkadatik aurrera despopulazio larria jasan zuen Deierrik, XXI. mendearen lehen hamarkadan jarraitu zuenak. Gaur egun 1.500 biztanle inguruan egonkortu da populazioa (1900. urtean 4.000 inguru ziren udalerrian bizi zirenak).

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 77 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %4,94 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).

Deierriko herriak
Herria Biztanleria (2017)
Allotz 112
Andia 0
Arandigoien 81
Aritzala 83
Aizkoa 80
Bearin 187
Eraul 75
Errezu 115
Gorozin 32
Hiriberri 57
Ibiriku 55
Iruñela 53
Lakar 63
Lorka 136
Murelu 40
Muru 3
Murugarren 74
Ugar 50
Urbasako benta 0
Zabal 77
Ziritza 1
Zurukuain 99
Biztanleriaren tamainaUrtea10001500200025003000350040004500189019201950198020102040DeierriBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 800 gizon, 746 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.12
 
100+
 
0.27
0.38
 
95-99
 
1.07
1.25
 
90-94
 
2.14
2.00
 
85-89
 
3.22
2.75
 
80-84
 
5.36
5.88
 
75-79
 
6.03
6.12
 
70-74
 
4.83
8.12
 
65-69
 
7.10
11.75
 
60-64
 
8.31
10.00
 
55-59
 
8.85
7.88
 
50-54
 
8.18
7.38
 
45-49
 
5.76
4.25
 
40-44
 
5.09
4.38
 
35-39
 
3.08
3.50
 
30-34
 
4.02
4.50
 
25-29
 
5.63
3.88
 
20-24
 
5.50
4.88
 
15-19
 
4.69
3.75
 
10-14
 
5.23
4.12
 
5-9
 
3.35
3.12
 
0-4
 
2.28
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−20−15−10−5051015200820112014201720202023Valle de Yerri / DeierriHazkunde begetatiboa
Urtea20082009201020112012201320142015201620172018201920202021202220232024
Hazkunde begetatiboa 11−2−2−9−82−9−7−4−19−4−9−16−14−6−16−8
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[6] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea46,54747,54848,54949,550200320072011201520192023Valle de Yerri / DeierriBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 46,6846,9947,1646,8546,9446,8446,9946,9147,5547,9947,7348,0148,648,6748,5748,6848,7948,5848,2748,5448,4248,9549,6
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[7] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 32,3 udalerri berean jaioak ziren[8], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 13,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6,9 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa
Udal
Prob
Best
Udalerri berean · % 32,3Probintzia berean · % 47,4Beste erkidegoa · % 13,3Estatutik kanpo · % 6,9
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 107 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 61,7)[9]. Jaiotza herrialde nagusiak Ekuador, Maroko, Honduras dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 61,7Europa · % 26,2Afrika · % 10,3Asia · % 1,9
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
5
Ekuador
4
6
Honduras
3
4
Maroko
5
3
Kolonbia
4
3
Txile
4
2
Belgika
4
2
Dominikar Errepublika
4
4
Erresuma Batua
1
1
Nikaragua
4
4
Venezuela
1
1
Paraguai
3
2
Argentina
1
1
Brasil
2
2
Frantzia
1
2
Portugal
1
0
Alemania
2
2
Aljeria
0
2
Bolivia
0
1
Errusia
1
1
Italia
1
0
Peru
2
1
Txina
1
0
Ameriketako Estatu Batuak
1
0
Herbehereak
1
0
Irlanda
1
0
Mexiko
1
0
Polonia
1
0
Ukraina
1
1
Uruguai
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 1.148 etxebizitza zeuden: 617 (% 53,7) nagusiak eta 531 (% 46,3) ez-nagusiak.[10] Kontsumo elektrikoaren arabera, 119 (% 10,4) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 283 (% 24,7) hutsik zeuden.[11] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 10 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 66 plazarekin (6,6 plaza etxebizitzako).[12]

1.148etxebizitza
617etxegune
283hutsik (% 24,7)
10etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

617
531
Etxebizitza nagusia (617)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (531)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Nafarroako mapa

746
119
283
Okupatuak (746)Noizbehinkakoak (119)Hutsik (283)

Guztira 617 etxegune zeuden, eta horietatik 188 (% 30,5) pertsona bakarrekoak ziren.[13]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 1188
2 pertsona161
3 pertsona112
4 pertsona114
5 edo gehiago42

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.379 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 39,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 22,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,2; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,2.[14] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 37,4 zen 2021ean eta % 39,3 2024an; beraz, 1,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 16,2 izatetik % 13,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 41,3 ziren, eta gizonen artean % 37,4; 3,9 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 15,5 eta gizonen % 11,0 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

1.379biztanle 15 urte edo +, 2024
% 39,3goi-mailako ikasketak+1,9 puntu 2021etik mapa
% 13,2lehen hezkuntza edo gutxiago−3,0 puntu 2021etik mapa
% 9,3ikasten ari dira, 2024
% 13,2
% 25,2
% 22,3
% 39,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 13,2Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 25,2Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 22,3Goi-mailako ikasketak · % 39,3
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 54,6 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 45,4 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 10 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 49,8 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 50,2. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,7 ziren.[14]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 0,7
Lehen hezkuntza
% 12,5
DBH eta antzekoak
% 25,2
Batxilergoa
% 11,1
Erdi-mailako LH
% 11,2
Goi-mailako LH
% 17,8
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 9,3
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 7,4
Masterrak eta espezialitateak
% 4,1
Doktoretzak
% 0,7
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Valle de Yerri/Deierri, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak542% 39,3264% 37,4278% 41,3
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa307% 22,3171% 24,2136% 20,2
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)348% 25,2193% 27,3155% 23,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago182% 13,278% 11,0104% 15,5
Guztira1.379% 100,0706% 100,0673% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Valle de Yerri/Deierri, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 37,4% 21,4% 25,0% 16,21.356
2022% 38,0% 22,0% 25,2% 14,81.364
2023% 38,4% 22,3% 25,3% 14,11.374
2024% 39,3% 22,3% 25,2% 13,21.379

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 9,3 ikasten ari zen (128 pertsona).[15] Ikasten ari zirenetatik, % 54,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 24,2 batxilergoan, % 12,5 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 6,3 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 63,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 44,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 16,9 eta emakumeen % 8,7. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 94,3 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 50,0 eta 25–29 urtekoen % 8,6; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,5 baino ez.[16] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 50,0 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 38,9.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 94,3
20–24 urte
% 50,0
25–29 urte
% 8,6
30–34 urte
% 4,3
35–39 urte
% 3,7
40–44 urte
% 4,9
45–49 urte
% 2,6
50–54 urte
% 3,2
55 urte edo +
% 0,3
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,6
Goi-mailako ikasketak
% 54,7
Erdi-mailako LH
% 12,5
Batxilergoa
% 24,2
DBH eta antzekoak
% 6,3
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,8
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 92,9 estatuan jaio zen, eta % 7,1 atzerrian.[14] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 37,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,6; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 30,2 eta % 18,6, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 29,1 eta % 20,0, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 37,9
Goi-mailakoak
% 30,2
% 24,0
Batx. / erdi LH
% 27,9
% 27,6
DBH
% 23,3
% 10,6
Lehen H. edo gutx.
% 18,6
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 42,4
Goi-mailakoak
% 29,1
% 19,9
Batx. / erdi LH
% 23,6
% 22,7
DBH
% 27,3
% 15,0
Lehen H. edo gutx.
% 20,0
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 9,1 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 11,2.[15] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 56,4 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 36,4 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.316 euro-koa zen[17], eta etxegune bakoitzeko 49.934 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 24.733 euro zen. Errenta gordina 24.565 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 43,8[18]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 20,4), beste diru-sarrerak (% 31), langabezia-prestazioak (% 2), beste prestazioak (% 2,7).

44%
20%
31%
Soldata · % 43,8Pentsioak · % 20,4Langabezia · % 2Beste prestazioak · % 2,7Beste sarrerak · % 31
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[19][oh 1]. Udalerrian indizea 36,7 da, probintziakoaren (30,9; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,7 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Valle de Yerri/Deierri udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 758 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 55,6; gainerako % 44,4 inaktibo zeuden (erretiratuak % 60,2, beste inaktiboak % 26,6 eta ikasleak % 13,2).[20] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,8 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 56,0 zen eta emakumezkoena % 55,1; langabezia-tasa, aldiz, % 6,9 eta % 10,9 zen, hurrenez hurren.[20]

Okupatuen kopurua 697 zen 2023ean, 2021eko 680etik gora.[21] Emakumeek okupatuen % 46,5 osatzen dute, eta gizonek % 53,5.

697okupatu, 2023+% 2,5 2021etik
% 46,5emakumeak okupatuen artean
% 55,6jarduera-tasa, 2024
% 8,8langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 50,7
% 26,8
% 11,8
Okupatuak · % 50,7Langabeak · % 4,9Ikasleak · % 5,9Erretiratuak · % 26,8Beste inaktiboak · % 11,8
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Valle de Yerri/Deierri, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak691% 50,7364% 52,1327% 49,1
Langabeak67% 4,927% 3,940% 6,0
Inaktiboak606% 44,4307% 44,0299% 44,9
Guztira1.364% 100,0698% 100,0666% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 56,8), industria (% 25,4), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 10,3) eta eraikuntza (% 7,5).[21] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 24,0), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 11,0) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 10,3) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa
% 10,3
% 25,4
% 56,8
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 10,3Industria · % 25,4Eraikuntza · % 7,5Zerbitzuak · % 56,8
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 24,0
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 11,0
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 10,3
Merkataritza
% 9,5
Eraikuntza
% 7,5
Hezkuntza
% 7,2
Ostalaritza
% 5,7
Administrazio publikoa
% 4,7
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Jarduera profesionalak
% 4,0
Garraioa eta biltegiratzea
% 3,2
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,9
Beste zerbitzu batzuk
% 2,7
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 2,6
Ur-hornidura eta hondakinak
% 1,4
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,1
Etxeetako jarduerak
% 1,0
Informazioa eta komunikazioak
% 1,0
Higiezinen jarduerak
% 0,1
Erauzketa-industriak
% 0,0
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 53,9; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 31,1), eta oinarrizko okupazioak % 9,0.[22] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 61,9 eta emakumeen % 44,8).

% 31,1
% 53,9
% 9,0
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 31,1Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 53,9Oinarrizko okupazioak · % 9,0Ez dago jasota · % 5,9
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Valle de Yerri/Deierri, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak217% 31,184% 22,5133% 41,0
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak376% 53,9231% 61,9145% 44,8
Oinarrizko okupazioak63% 9,039% 10,524% 7,4
Ez dago jasota41% 5,919% 5,122% 6,8
Guztira697% 100,0373% 100,0324% 100,0

Okupatuen % 68,4 besteren konturako langileak dira, eta % 31,6 norberaren konturakoak.[23]

% 27,8
% 57,1
% 11,3
Norberaren kontura, langileak dituena · % 3,7Norberaren kontura, langilerik gabe · % 27,8Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 57,1Besteren kontura, aldi baterakoa · % 11,3
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Valle de Yerri/Deierri, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura220% 31,6128% 34,392% 28,4
Besteren kontura477% 68,4245% 65,7232% 71,6
Guztira697% 100,0373% 100,0324% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 93,1 estatuan jaio zen, eta % 6,9 atzerrian.[20] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,6 okupatuak dira, % 33,9 erretiratuak, % 5,5 bestelako inaktiboak, % 4,1 ikasleak eta % 2,8 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,3 okupatuak dira, % 31,1 bestelako inaktiboak, % 6,7 erretiratuak, % 6,7 ikasleak eta % 2,2 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 50,4 okupatuak dira, % 20,5 erretiratuak, % 17,7 bestelako inaktiboak, % 5,9 ikasleak eta % 5,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 39,6 bestelako inaktiboak dira, % 35,4 okupatuak, % 10,4 langabeak, % 8,3 erretiratuak eta % 6,3 ikasleak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 53,6
Okupatuak
% 53,3
% 2,8
Langabeak
% 2,2
% 4,1
Ikasleak
% 6,7
% 33,9
Erretiratuak
% 6,7
% 5,5
Beste inakt.
% 31,1
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 50,4
Okupatuak
% 35,4
% 5,4
Langabeak
% 10,4
% 5,9
Ikasleak
% 6,3
% 20,5
Erretiratuak
% 8,3
% 17,7
Beste inakt.
% 39,6
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 94,1 estatuan jaio zen, eta % 5,9 atzerrian.[22] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 63,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 22,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 9,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 29,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 20,8 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 42,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 5,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 41,2 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 35,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 23,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 22,1
Goi eta erdi maila
% 29,2
% 63,0
Langile kualifikatuak
% 45,8
% 9,7
Oinarrizko okup.
% 20,8
% 5,2
Ez dago jasota
% 4,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 42,0
Goi eta erdi maila
% 23,5
% 45,3
Langile kualifikatuak
% 35,3
% 5,5
Oinarrizko okup.
% 41,2
% 7,2
Ez dago jasota
% 0,0
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[24] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 37,2 zerbitzuetan ari dira, % 37,0 industrian, % 13,2 nekazaritzan eta % 12,6 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 41,7 zerbitzuetan ari dira, % 29,2 industrian, % 20,8 nekazaritzan eta % 8,3 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 78,2 zerbitzuetan ari dira, % 13,0 industrian eta % 6,8 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 94,1 zerbitzuetan ari dira, % 5,9 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 13,2
Nekazaritza
% 20,8
% 37,0
Industria
% 29,2
% 12,6
Eraikuntza
% 8,3
% 37,2
Zerbitzuak
% 41,7
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 6,8
Nekazaritza
% 0,0
% 13,0
Industria
% 5,9
% 2,0
Eraikuntza
% 0,0
% 78,2
Zerbitzuak
% 94,1
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 232 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 6.015 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[25][oh 2]. Udalerriaren azalera 93,5 km² denez, NAE lurraldearen % 64,4 da[26]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 78,6 lur goldagarria (4.725 ha, 211 ustiategitan), % 18,2 larre iraunkorrak (1.096 ha, 25 ustiategitan), % 3,2 arbolak (193 ha, 137 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (1,2 ha, 39 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
64%
36%
NAE · 6.015 ha (% 64,4)Gainerako azalera · 3.330 ha (% 35,6)
NAE, lur-erabileraren arabera
79%
18%
Lur goldagarria · 4.725 ha (% 78,6)Larre iraunkorrak · 1.096 ha (% 18,2)Arbolak · 193 ha (% 3,2)Baratzeak · 1,2 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 580 behi, 1.440 ardi eta ahuntz, 23.539 txerri eta 813.807 hegazti (probintziako kopururik handiena) zeuden[27].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 1.038 gidari zeuden erroldatuta: 601 gizon (% 57,9) eta 437 emakume (% 42,1)[28]. Biztanleen % 67,1 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 1.663 ibilgailuk osatzen zuten: 986 turismo, 199 furgoneta, 176 kamioi, 140 motozikleta eta 36 ziklomotor[28]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 638 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,3 urtekoa zen; turismoen % 9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 12,1k 25 urte baino gehiago[28]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 64 diesel zen eta % 33,2 gasolinazko; 39 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 2,4; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,1k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 36,4k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
27%
31%
36%
0 etiketa · 49 (% 3)ECO · 34 (% 2,1)C etiketa · 443 (% 27,1)B etiketa · 513 (% 31,4)Etiketarik gabe · 595 (% 36,4)
Turismoak, adinaren arabera
9%
13%
26%
39%
12%
< 4 urte · 89 (% 9)4–8 urte · 130 (% 13,2)8–15 urte · 259 (% 26,3)15–25 urte · 389 (% 39,5)≥ 25 urte · 119 (% 12,1)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an Deierriko alkate kargurako Nafarroako Herriaren Batasuna alderdi politikoko Carlos Remírez de Ganuza Ros aukeratu zuten. Udaletxeko bederatzi zinegotzietatik lau lortu zituen, eta gehiengo absolutoa lortu ez arren PSNren botoen laguntza izan zuen. Baliogabeko botoak hamabost izan ziren (emandako guztien %1,57) eta boto zuriak hamazazpi (botoen %1,80). Abstentzioa %29,94koa izan zen.

Deierriko Udala (2007)
AlderdiaBotoakZinegotziak
UPN4154
Iranzu Herri Kandidatura3754
PSN1351

2011ko udal hauteskundeetan ere bozkatuena UPN izan zen baina Iranzuk (izen osoa: Candidatura Popular Iranzu Herri kandidatura, CPIHK) bi botora geratu zen. Hala ere, UPN eta PSNren arteko akordioa itxi egin zen eta alkatetza bien artean (PSN lehen urtean, UPN beste hiruretan) banatzea erabaki zuten; 2011n PSNko Francisco Javier Carmona Ollo hasi zen alkate eta espero da 2012an UPNko Luis Albenizek hartzea[29].

Deierriko Udala (2011)
AlderdiaBotoakZinegotziak
UPN3404
Iranzu Herri Kandidatura3384
PSN911

Udala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Deierriko idazkaria Goñerri, Abartzuza eta Jaizko idazkari ere bada. Udalak alkatea eta zortzi zinegotzi dauzka.

  • HELBIDEA: Kale Barria, 22 (Aritzala kontzejua)

Alkateen zerrenda

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2003-2007Alvaro Nicuesa SantamaríaIranzu Herri Kandidatura
2007-2011Carlos Remírez de Ganuza RosUPN
2011-2012Javier Carmona OlloPSN
2012-2015 Luis Albenitz UPN
2015-2019 Ramiro Urra Markotegi Irantzu Herri Kandidatura
2019-2023 Eduardo Lezaun Etxalar Irantzu Herri Kandidatura

Azpiegitura eta garraioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tierra Estella Bus

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lizarrerriko autobus zerbitzuaren (Tierra Estella Bus deritzona) honako lineek eskaintzen dute zerbitzua Bearinen:

LíneaIbilbideaOrdutegiaMaiztasunaOharrak
Garcia Orkoien Ospitalea - Abartzuza07:30 - 20:454 zerbitzu eguneko

La Estellesa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

La Estellesa autobus konpainiaren Iruñea eta Lizarra arteko lineak geltokia dauka kontzejuan. Lineak honako ibilbidea egiten du:

Konpainia berdinaren Donostia eta Logroño bitarteko lineak ere (NA-10 zenbakiko emakida) geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Deierri eremu mixtoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 9,49k zekien euskaraz.

2009ko urtarriletik Lizarraldeko udalerri honen izen ofiziala Valle de Yerri <> Deierri da.[30]

Bestak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri bakoitzak bere bestak ospatzen ditu:

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Andre Mariaren eliza: Egiarte herrian dagoen XII. mendeko eliza erromanikoa da.
  • Santa Zezilia parrokia, Nuestra Señora de la O eta San Martín de Montalbán baselizak (Aritzala).
  • San Andrés parrokia eta Santa Katalina baseliza (Aritzaleta).
  • San Martín eliza, Mendigañako Andra Mariaren Basilika eta Santa Katalina baseliza (Aizkoa).
  • San Martín eliza eta Santa María Magdalena baseliza (Gorozin).
  • San Juan eliza eta San Kristobal baseliza (Ibiriku).
  • Santa Engrazia eliza eta Andre Mariaren eliza (Lakar).
  • San Martín eliza eta Virgen de la O baseliza ().
  • Purificación de Nuestra Señora eliza eta San Bartolomé baseliza (Zurukuain).

Bibliografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Deierriar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak 2009ko urtarrilaren 19an emandako dekretua.
  2. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  3. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
  5. ↑ Nafarroako Foru Erkidegoko Meteorologi Agentziaren webgunea.
  6. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  7. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  8. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  9. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  14. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  15. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  18. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
  19. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  20. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  22. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  23. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  24. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  25. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  26. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1133148.
  27. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  28. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  29. ↑ PSN y UPN se alternarán en la alcaldía del Valle de Yerri[Betiko hautsitako esteka], Diario de Noticias, 2011ko ekainaren 10a.
  30. ↑ Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernua 2009ko urtarrilaren 19an emandako dekretua.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Deierri&oldid=11783911"(e)tik eskuratuta