Desoio
| Desoio | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Vianaldea | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Sergio Alvarez Alvarez (Nafarroako Alderdi Sozialista) | ||||||||||
| Posta kodea | 31229 | ||||||||||
| INE kodea | 31079 | ||||||||||
| Herritarra | desoioar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°35′17″N 2°16′33″W / 42.5881°N 2.2757°W | ||||||||||
| Azalera | 14,12 km² | ||||||||||
| Garaiera | 516 metro | ||||||||||
| Distantzia | 75 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 68 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,05 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 8.8 + % 13.6 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.desojo.es/ | ||||||||||
Desoio[3] ([des̺o.io]) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek 69 biztanle zituen 2025. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 75 kilometrora dago.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Inguru naturala eta kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herria, Nafarroa mendebaldean kokatzen da, NA-7200 errepidean, Santsol-Esprontzeda norabidean.
Desoiok Mendaza eta Mirafuentesekin egiten du muga iparraldean, Muesekin ekialdean, Esprontzedarekin mendebaldean, eta Armañantzas, Torres del Rio eta Santsolekin hegoaldean.
Klima eta landaredia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Desoioko klima mediterraniar kontinentala da, urteko batez-besteko tenperatura 11 eta 12 graduren artekoa da, eta urteroko prezipitazioak 500mm eta 800mm ingurukoak. Urtean zehar 80 eta 100 egun euritsu izaten dira.
Jatorrizko landareditik ez da ezer geratzen. Zuhaitz bakarrak, laborantza lur moduan erabilitakoez gain, ibaiaren ertzean hazten diren pinu eta makalak dira. Dena den, zuhaitz hauek hamar hektarea baino gutxiago hartzen dute.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Mues, Mendaza, Mirafuentes, Esprontzeda, Armañantzas eta Santsol.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 38 gizon, 31 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 36,2 udalerri berean jaioak ziren[6], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 36,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 14,5 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 10 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 100)[7]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 142 etxebizitza zeuden: 36 (% 25,4) nagusiak eta 106 (% 74,6) ez-nagusiak.[8]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 36 etxegune zeuden, eta horietatik 14 (% 38,9) pertsona bakarrekoak ziren.[9]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 65 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 23,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 13,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 46,2; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 16,9.[10] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 23,9 zen 2021ean eta % 23,1 2024an; beraz, 0,8 puntu jaitsi zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 19,4 izatetik % 16,9 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 19,4 ziren, eta gizonen artean % 26,5; 7,1 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 25,8 eta gizonen % 8,8 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 15 | % 23,1 | 9 | % 26,5 | 6 | % 19,4 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 9 | % 13,8 | 5 | % 14,7 | 4 | % 12,9 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 30 | % 46,2 | 17 | % 50,0 | 13 | % 41,9 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 11 | % 16,9 | 3 | % 8,8 | 8 | % 25,8 |
| Guztira | 65 | % 100,0 | 34 | % 100,0 | 31 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 23,9 | % 17,9 | % 38,8 | % 19,4 | 67 |
| 2022 | % 23,4 | % 15,6 | % 37,5 | % 23,4 | 64 |
| 2023 | % 29,4 | % 11,8 | % 41,2 | % 17,6 | 68 |
| 2024 | % 23,1 | % 13,8 | % 46,2 | % 16,9 | 65 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2008ko erroldaren arabera, ez da etorkinik bizi Desoion.
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.318 euro-koa zen[11], eta etxegune bakoitzeko 36.807 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 22.075 euro-koa izan zen pertsonako.
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[12][oh 1].
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Desojo udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 28 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 43,1; gainerako % 56,9 inaktibo zeuden.[13] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 32,1 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 41,2 zen eta emakumezkoena % 45,2; langabezia-tasa, aldiz, % 14,3 eta % 50,0 zen, hurrenez hurren.[13]
Okupatuen kopurua 24 zen 2023ean, 2021eko 28etik behera.[14] Emakumeek okupatuen % 45,8 osatzen dute, eta gizonek % 54,2.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 19 | % 29,2 | 12 | % 35,3 | 7 | % 22,6 |
| Langabeak | 9 | % 13,8 | 2 | % 5,9 | 7 | % 22,6 |
| Inaktiboak | 37 | % 56,9 | 20 | % 58,8 | 17 | % 54,8 |
| Guztira | 65 | % 100,0 | 34 | % 100,0 | 31 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 62,5), industria (% 25,0), eraikuntza (% 8,3) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 4,2).[14]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 50,0; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 37,5), eta oinarrizko okupazioak % 8,3.[15] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 61,5), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 45,5).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 9 | % 37,5 | 4 | % 30,8 | 5 | % 45,5 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 12 | % 50,0 | 8 | % 61,5 | 4 | % 36,4 |
| Oinarrizko okupazioak | 2 | % 8,3 | 1 | % 7,7 | 1 | % 9,1 |
| Ez dago jasota | 1 | % 4,2 | 0 | % 0,0 | 1 | % 9,1 |
| Guztira | 24 | % 100,0 | 13 | % 100,0 | 11 | % 100,0 |
Okupatuen % 87,5 besteren konturako langileak dira, eta % 12,5 norberaren konturakoak.[16]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 3 | % 12,5 | 1 | % 7,7 | 2 | % 18,2 |
| Besteren kontura | 21 | % 87,5 | 12 | % 92,3 | 9 | % 81,8 |
| Guztira | 24 | % 100,0 | 13 | % 100,0 | 11 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 922 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[17][oh 2]. Udalerriaren azalera 14,1 km² denez, NAE lurraldearen % 65,3 da[18]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 62,9 lur goldagarria (580 ha, 16 ustiategitan), % 35,1 larre iraunkorrak (324 ha, 2 ustiategitan), % 2 arbolak (18,4 ha, 17 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,13 ha, 4 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 34 gidari zeuden erroldatuta: 24 gizon (% 70,6) eta 10 emakume (% 29,4)[19]. Biztanleen % 49,3 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 67 ibilgailuk osatzen zuten: 44 turismo, 8 kamioi, 7 furgoneta, 3 ziklomotor eta 2 motozikleta[19]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 638 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 16,2 urtekoa zen; turismoen % 4,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 31,8k 25 urte baino gehiago[19]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 59,7 diesel zen eta % 40,3 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 1,5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 56,7k ez zuen etiketarik[oh 4].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udaletxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- HELBIDEA: Kale Nagusia, 3
Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2003an bezala, Desoioko alkatea UPN alderdiko Luis Mendiano Mendiano aukeratu zuten 2007ko udal hauteskundeetan, botorik gehien atera zuena izan ez bazen ere. UPNk lau zinegotzi lortu zituen eta Agrupación Electoral San Pedro Melgar delakoak bakarra. Zurizko botoak 3 izan ziren botoen %3,16.
| Alderdia | Botoak | Aukeratua? |
| Fernando García Lantz (UPN) | 62 | Bai |
| Juana Dolores López García (UPN) | 59 | Bai |
| Luis Mendiano Mendiano (UPN) | 59 | Bai |
| Angel Ortigosa Nicolas (UPN) | 58 | Bai |
| Begoña Beramendi Egilatz (San Pedro Melgar) | 33 | Bai |
| Victorino Alvarez de Eulate Mendiluze (San Pedro Melgar) | 30 | Ez |
2011n emaitza bertsua eman zen: UPNk 4 zinegotzi (eta Mendianok alkatetza), San Pedro Melgarrek bakarra; biek boto gutxiago jaso zuten errolda ere beheraka ari den herrixka honetan[20].
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Desoioko azken alkateak:
a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Desoio eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %3,97k zekien euskaraz hitz egiten.
Zerbitzuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Desoio, "Jurramendi Mankomunitateko" eta "Urantziako Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko" kidea da.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Desoio muino txiki baten gainean eraikitako herrixka da, kale nagusi baten inguruan auzoko etxe eta kaleak eratuz. Herriko gunerik altuenean Andre Mariaren eliza dago, estilo gotiko berantiarrean eraikia XVI. mendean. Elizaren oinarria gurutze forma tipikoa dauka. Sarrera eta dorrea XVIII. mendean eraiki ziren.
Etxeen eraikuntzari dagokionez, forma sinpleko etxeak nagusi dira, nahiz eta eraikuntza batzuek euren fatxadak XVII. mende eta XVIII. mendeko blasoiez edertzen dituzten. Herriaren sarreran, Erdi Aroan gaizkileei zigorra emateko erabiltzen zuten lekua mantentzen da oraindik.
Desoioar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Juana Francisca Perez de Labeaga (1864-1936), moja.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q546937.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Emaitzak Berrian[Betiko hautsitako esteka].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-04-11).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Pérez Lanz, Joaquín» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2024-10-18).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Tierra Estella decidió en las urnas» Revista Calle Mayor 2007-05-30 (kontsulta data: 2025-02-06).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Desojo acompaña a Celestina García en su cien aniversario» Diario de Navarra 2009-06-16 (kontsulta data: 2024-10-19).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Tierra Estella ya tiene alcaldes» Revista Calle Mayor 2011-06-23 (kontsulta data: 2024-10-16).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Tiempos de cambio en Tierra Estella» Revista Calle Mayor 2015-05-29 (kontsulta data: 2025-02-22).
- ↑ (Gaztelaniaz) «El mapa político de Navarra: todos los alcaldes y alcaldesas» Diario de Noticias de Navarra 2019-06-16 (kontsulta data: 2024-10-16).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Arrancan los alcaldes» Diario de Noticias de Navarra 2019-06-22 (kontsulta data: 2024-10-16).
- ↑ (Gaztelaniaz) «El Gobierno de Navarra destina 4,25 millones de euros para promover obras en 24 localidades de Tierra Estella» Diario de Navarra 2020-07-20 (kontsulta data: 2024-10-18).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Navarra 2023-06-18 (kontsulta data: 2024-10-16).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Los nuevos alcaldes y alcaldesas de Navarra» Diario de Navarra 2023-06-18 (kontsulta data: 2024-10-16).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Donejakue bidea Desoion.
- (Gaztelaniaz) Desoiori buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
- (Gaztelaniaz) Desoiori buruzko informazioa Turismo Navarra webgunean.[Betiko hautsitako esteka]
- Desoioko Txantrea bidea Google Street View-n.

