Edukira joan

Eskoriatza

Wikipedia, Entziklopedia askea
Eskoriatza
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Fernando Eskoriatza plaza eta udaletxea.
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaGipuzkoa
EskualdeaDebagoiena
Izen ofizialaEskoriatza
AlkateaEdorta Zubizarreta Alegria
(Euskal Herria Bildu)
Posta kodea20530-20540-20550
INE kodea20034
Herritarraeskoriatzar
Kokapena
Koordenatuak43°01′00″N 2°31′42″W / 43.0168°N 2.5283°W / 43.0168; -2.5283
Mapa
Azalera40,43 km²
Altitudea255-1160 (273 udaletxean)
Distantzia76 km Donostiara
Demografia
Biztanleria4.215 (2025:  −26)
alt_left 2.091 (%49,5) (%50,5) 2.132 alt_right
Dentsitatea1,04 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[1]% 58.96 + % 14.17 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 29.2 (2021)
Etxeko erabilera[3]% 43.26 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera1630eko urtarrilaren 31
Webguneahttps://eskoriatza.eus/

Eskoriatza Gipuzkoako hego-mendebaldean dagoen udalerria da, Debagoiena eskualdean. 2002ko urriaren 1ean, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen hirigune historikoa, Sailkatutako Kultura Ondasuna [4]. 4.227 biztanle zituen 2025. urtean

Izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izenaren lehenengo osagaia, eskoria hitza, latineko escoria-tik dator eta 'burdina galdatzean sortzen den hondakina, zepa' esan nahi du. Bigarren osagaia -tza leku-ugaritasunezko atzizkia da. Beraz, Eskoriatza izenak burdinolen hondarrak botatzen ziren lekua-edo adierazten duela dirudi.[5]

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri honetan Aitzorrotz eta Kurtzebarri mendiak ditugu. Deba ibaiak Eskoriatza zeharkatzen du Leintz-Gatzagatik etorrita, eta Urkuluko uharkaren mendebaldean kokatuta dugu herria.

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean eta ekialdean, Aretxabaleta; mendebaldean Aramaio, (Araba); eta hegoaldean Leintz-Gatzaga eta Arratzua-Ubarrundia, (Araba) mugakide ditu.

Mapa
Eskoriatza eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Eskoriatzako kale eta auzoak»

Gaur egun Eskoriatza udalerria osatzen duten zazpi elizateak herrixkak ziren garai batean, 1630ean Eskoriatzako Unibertsitatearen sortzearekin batera bildu zirela. Elizate horiek herriko erdigunea baino lehenagokoak dira. Honako hauek dira Eskoriatza udalerria osatzen duten elizateak:

Elizate horietako bakoitzak bere alkatea du.

Zerbitzuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirola

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Administrazioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Axtrokiko urrezko ontziak (Madrilen daudenak).

Antzinateko aztarna bat utzi du Eskoriatzak: Bolibar auzoko Axtroki inguruan aurkitutako Brontze Aroaren amaiera aldeko urrezko bi objektu, Axtrokiko ontziak, 1972. urtean kasualitatez aurkituak. 21. mendean Madrilgo Museo Arkeologiko Nazionalean daude piezak, baina kopiak daude herriko Ibarraundi museoan.[24]

Herriaren lehen aipamen historikoak, propio, Erdi Arokoak dira. Hasiera batean, Eskoriatza Leintz haranaren zati izan zen, Aretxabaleta, Leintz Gatzaga eta Arrasaterekin batera. XIII. mende erdialdetik aurrera, baina, Leintz zatitzen hasi zen, eta, 1331n, bailara hori osatzen zuten herri bakarrak Aretxabaleta eta Eskoriatza ziren, Leintz Gatzaga eta Arrasate hiribildu bihurtu baitziren. 1630ean, Mestak eragin handia izan zuen Aretxabaletak eta Eskoriatzak beste elizateekiko hartu zuten garrantzian.

1630ean, Leintz erabat zatituta geratu zenean, Eskoriatza udalerri bihurtu eta bere alkate propioak aukeratzen hasi zen.[25] Denbora luzea eman zuen Eskoriatzak urtean behin alkatea aukeratzen. Lehen aldia 1630 eta 1655 artean izan zen. 1656tik 1702ra arte, Eskoriatza alkaterik gabe egon zen, 1703tik 1840ra arte, berriz hasi zen urtean behin alkatea aukeratzen. 1739an, 1812an, 1814an eta 1835ean,ordea, bi alkate izan zituen. Hurrengo bederatzi urteetan, 1841etik 1849ra arte, berriz ere alkaterik gabe egon zen. Azken aldia 1850etik aurrera doa. Urtero alkatea aukeratzeko ohitura 1909an amaitu zen. Ordutik aurrera, alkatetza iraunkorragoa izan zen, ordutik Vicente Pagaldai eta Jose Manuel Villar izan dira alkate denbora gehien eman dutenak.

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Eskoriatzako Jose Pagaldayren[26] testigantza, euskara debekaturik egon izanagatik, eskolan gaztelaniaz egiten zutela kontatzen duenekoa. Euskal Herriko Ahotsak[27][28] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Eskoriatzako euskara[29] mendebalekoa da (bizkaiera)[30], sortaldeko azpieuskalkian[31] kokatzen den Debagoieneko euskara[32], hain zuzen. Deba eskualdeko hainbat herrik osatzen dute Debagoieneko hizkera: Gipuzkoako Aretxabaletak, Arrasatek, Eskoriatzak, Leintz Gatzagak eta Oñatik eta Arabako Aramaiok. Leintz haranak esparru berezia osatzen du Deba ibarrean, oso estua delako Arrasate, Aretxabaleta, Eskoriatza eta Leintz Gatzaga herrien arteko batasuna. Aramaioko hizkera ere ez da asko urruntzen hauetatik, baina bai Oleta auzokoa, Oletako hizkera sartaldeko eta sortaldeko hizkeren arteko tarteko hizkeratzat hartzen baita. Oñatiko hizkera ere berezia da. Oñati ez zen Gipuzkoan sartu 1845 urtera arte eta bertako hizkerak oraindik ere nortasun berezia du. Oro har, Debagoieneko hizkerak Arabako euskararen eragina duela esan daiteke. Debagoienak Gasteizekin eduki du hartu-emanik estuena eta, dirudienez, hango ezaugarriak eta hango berrikuntzak iritsi dira bertara. 2016an herritarren %62,58 euskalduna zen.[33]

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Industria da jarduera nagusia: metalurgia, etxetresna elektrikoen fabrikazioa, sarrailgintza, elikagai-industria eta ehungintza. Horiekin batera, basoak, abeltzaintza (behiak) eta nekazaritza (barazkiak).

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %1. Bigarren sektorea %63,5. Hirugarren sektorea %33,2. Eta eraikuntza %2,3.[33]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.251 euro-koa zen[34], eta etxegune bakoitzeko 47.173 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (19.616 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 27.650 euro zen. Errenta gordina 22.542 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 25.617 eurokoa zen[35][oh 1]: gizonena 29.683 eurokoa eta emakumeena 21.066 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 29 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 23.258 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 47.838 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 18.597 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 95.947 euro baino gehiago[36].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2023) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
14.200
P20
3.089
18.362
P25
7.021
21.330
P30
11.129
26.046
P40
16.474
29.683
P50
21.066
33.897
P60
25.001
39.100
P70
29.961
41.467
P75
32.767
43.838
P80
36.481
50.853
P90
45.282
59.051
P95
52.453
84.451
P99
77.328
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2023) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
21.999
P10
15.186
29.808
P20
22.558
33.734
P25
25.467
37.178
P30
28.180
43.325
P40
34.487
50.297
P50
42.663
58.603
P60
50.833
66.859
P70
62.342
72.396
P75
70.284
77.296
P80
77.050
94.116
P90
98.280
111.198
P95
118.581
164.292
P99
186.016
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 59,5 soldatak dira[37].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[38][oh 2]. Udalerrian indizea 22,5 da, probintziakoaren (27,3; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2 da, probintziakoaren (2,3; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 16.434 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 107.036 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 15,4 zen[39] (Gipuzkoa osoan, % 11,1; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 11.573 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 41.500 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 27,9 zen[40] (Gipuzkoa osoan, % 21,2).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00050.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea10.00020.00030.00040.00050.00060.00070.00080.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Eskoriatza udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 2.056 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,4; gainerako % 43,6 inaktibo zeuden (erretiratuak % 56,3, beste inaktiboak % 27,7 eta ikasleak % 16,0).[41] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,9 zen eta emakumezkoena % 52,8; langabezia-tasa, aldiz, % 5,7 eta % 9,5 zen, hurrenez hurren.[41]

Okupatuen kopurua 1.874 zen 2023ean, 2021eko 1.781etik gora.[42] Emakumeek okupatuen % 46,2 osatzen dute, eta gizonek % 53,8.

1.874okupatu, 2023+% 5,2 2021etik
% 46,2emakumeak okupatuen artean
% 56,4jarduera-tasa, 2024
% 7,5langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 52,2
% 24,5
% 12,1
Okupatuak · % 52,2Langabeak · % 4,2Ikasleak · % 7,0Erretiratuak · % 24,5Beste inaktiboak · % 12,1
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Eskoriatza, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak1.902% 52,21.034% 56,5868% 47,8
Langabeak154% 4,263% 3,491% 5,0
Inaktiboak1.590% 43,6734% 40,1856% 47,2
Guztira3.646% 100,01.831% 100,01.815% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 53,2), industria (% 40,6), eraikuntza (% 5,0) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 1,1).[42] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 40,2), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 8,8) eta hezkuntza (% 8,6) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Gipuzkoako mapa
% 40,6
% 53,2
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 1,1Industria · % 40,6Eraikuntza · % 5,0Zerbitzuak · % 53,2
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 40,2
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 8,8
Hezkuntza
% 8,6
Merkataritza
% 7,3
Ostalaritza
% 6,4
Eraikuntza
% 5,0
Jarduera profesionalak
% 5,0
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 4,3
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Garraioa eta biltegiratzea
% 3,2
Administrazio publikoa
% 2,3
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 1,9
Beste zerbitzu batzuk
% 1,6
Informazioa eta komunikazioak
% 1,2
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,2
Etxeetako jarduerak
% 1,2
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 1,1
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,4
Higiezinen jarduerak
% 0,2
Erauzketa-industriak
% 0,1
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 48,5; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 32,0), eta oinarrizko okupazioak % 10,3.[43] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 53,6 eta emakumeen % 42,5).

% 32,0
% 48,5
% 10,3
% 9,2
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 32,0Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 48,5Oinarrizko okupazioak · % 10,3Ez dago jasota · % 9,2
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Eskoriatza, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak600% 32,0268% 26,6332% 38,4
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak909% 48,5541% 53,6368% 42,5
Oinarrizko okupazioak193% 10,399% 9,894% 10,9
Ez dago jasota172% 9,2101% 10,071% 8,2
Guztira1.874% 100,01.009% 100,0865% 100,0

Okupatuen % 61,5 besteren konturako langileak dira, eta % 38,5 norberaren konturakoak.[44]

% 36,8
% 49,1
% 12,4
Norberaren kontura, langileak dituena · % 1,7Norberaren kontura, langilerik gabe · % 36,8Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 49,1Besteren kontura, aldi baterakoa · % 12,4
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Eskoriatza, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura721% 38,5458% 45,4263% 30,4
Besteren kontura1.153% 61,5551% 54,6602% 69,6
Guztira1.874% 100,01.009% 100,0865% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 89,7 estatuan jaio zen, eta % 10,3 atzerrian.[41] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,3 okupatuak dira, % 30,7 erretiratuak, % 7,0 ikasleak, % 3,1 langabeak eta % 2,9 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 54,0 okupatuak dira, % 22,5 bestelako inaktiboak, % 12,8 langabeak, % 5,9 erretiratuak eta % 4,8 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,5 okupatuak dira, % 23,6 erretiratuak, % 17,7 bestelako inaktiboak, % 6,8 ikasleak eta % 3,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 44,5 okupatuak dira, % 25,3 bestelako inaktiboak, % 17,6 langabeak, % 10,4 ikasleak eta % 2,2 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 56,3
Okupatuak
% 54,0
% 3,1
Langabeak
% 12,8
% 7,0
Ikasleak
% 4,8
% 30,7
Erretiratuak
% 5,9
% 2,9
Beste inakt.
% 22,5
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 48,5
Okupatuak
% 44,5
% 3,3
Langabeak
% 17,6
% 6,8
Ikasleak
% 10,4
% 23,6
Erretiratuak
% 2,2
% 17,7
Beste inakt.
% 25,3
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 90,3 estatuan jaio zen, eta % 9,7 atzerrian.[43] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 28,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 7,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 63,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 26,7 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 41,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 41,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,4 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 49,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,6 oinarrizko okupazioetakoak eta % 11,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 28,6
Goi eta erdi maila
% 7,9
% 52,5
Langile kualifikatuak
% 63,4
% 7,9
Oinarrizko okup.
% 26,7
% 10,9
Ez dago jasota
% 2,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 41,2
Goi eta erdi maila
% 11,1
% 41,8
Langile kualifikatuak
% 49,4
% 8,4
Oinarrizko okup.
% 34,6
% 8,5
Ez dago jasota
% 4,9
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[45] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 59,5 industrian ari dira, % 33,5 zerbitzuetan eta % 5,9 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,5 zerbitzuetan ari dira, % 24,8 eraikuntzan, % 14,9 industrian eta % 9,9 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 72,1 zerbitzuetan ari dira, % 25,8 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 95,1 zerbitzuetan ari dira, % 4,9 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 1,0
Nekazaritza
% 9,9
% 59,5
Industria
% 14,9
% 5,9
Eraikuntza
% 24,8
% 33,5
Zerbitzuak
% 50,5
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 0,3
Nekazaritza
% 0,0
% 25,8
Industria
% 4,9
% 1,8
Eraikuntza
% 0,0
% 72,1
Zerbitzuak
% 95,1
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 66 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 823 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[46][oh 3]. Udalerriaren azalera 40,4 km² denez, NAE lurraldearen % 20,4 da[47]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 96,3 larre iraunkorrak (793 ha, 61 ustiategitan), % 2 arbolak (16,2 ha, 49 ustiategitan), % 1,2 lur goldagarria (9,7 ha, 39 ustiategitan), % 0,4 berotegiak edo babes garai irisgarriak (3,1 ha, 2 ustiategitan) eta % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (1,5 ha, 40 ustiategitan)[oh 4].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
20%
80%
NAE · 823 ha (% 20,4)Gainerako azalera · 3.220 ha (% 79,6)
NAE, lur-erabileraren arabera
96%
Lur goldagarria · 9,7 ha (% 1,2)Larre iraunkorrak · 793 ha (% 96,3)Arbolak · 16,2 ha (% 2)Baratzeak · 1,5 ha (% 0,2)Berotegiak · 3,1 ha (% 0,4)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 483 behi, 1.908 ardi, 238 ahuntz, 161 zaldi, 24 hegazti eta 314 erlauntz zeuden[48][49].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 2.630 gidari zeuden erroldatuta: 1.521 gizon (% 57,8) eta 1.109 emakume (% 42,2)[50]. Biztanleen % 62,3 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 3.203 ibilgailuk osatzen zuten: 2.201 turismo, 318 furgoneta, 280 motozikleta, 207 kamioi eta 52 ziklomotor[50]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 521 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (455) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 12,4 urtekoa zen; turismoen % 9,1k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 9,5k 25 urte baino gehiago[50]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 55,4 diesel zen eta % 43,7 gasolinazko; 22 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,7; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,8k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 25,9k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
39%
30%
26%
0 etiketa · 40 (% 1,3)ECO · 111 (% 3,5)C etiketa · 1.237 (% 39,2)B etiketa · 951 (% 30,1)Etiketarik gabe · 817 (% 25,9)
Turismoak, adinaren arabera
9%
18%
28%
35%
9%
< 4 urte · 201 (% 9,1)4–8 urte · 395 (% 17,9)8–15 urte · 618 (% 28,1)15–25 urte · 779 (% 35,4)≥ 25 urte · 208 (% 9,5)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an herriak 4.065 biztanle zituen. Horietatik %21,87k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %6,57 ziren.[33]

Biztanleriaren tamainaUrtea1500200025003000350040004500189019201950198020102040EskoriatzaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 2.132 gizon, 2.091 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.05
 
100+
 
0.00
0.19
 
95-99
 
0.19
0.70
 
90-94
 
1.67
1.69
 
85-89
 
2.44
2.53
 
80-84
 
3.73
5.21
 
75-79
 
5.26
5.21
 
70-74
 
6.70
5.16
 
65-69
 
4.88
7.93
 
60-64
 
6.41
8.30
 
55-59
 
8.80
8.96
 
50-54
 
8.51
9.05
 
45-49
 
9.52
6.80
 
40-44
 
6.65
5.07
 
35-39
 
4.45
3.42
 
30-34
 
3.63
4.92
 
25-29
 
3.97
6.66
 
20-24
 
5.45
6.43
 
15-19
 
5.40
4.88
 
10-14
 
5.60
4.08
 
5-9
 
3.92
2.77
 
0-4
 
2.82
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[51]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−30−20−1001020304050601975198319911999200720152023EskoriatzaHazkunde begetatiboa
Urtea197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa 5230251141190−3−2−1512100−6−1−10−6−4−161−82−130−42847−59513518169−1−7−177−14−17−214−17−16−22−17−20−7
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[52] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea510152025303519962000200420082012201620202024GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 354124373963394431403747374349483425304625211927192328272028
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[53] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 42,2 udalerri berean jaioak ziren[54], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 15,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 12 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Gipuzkoako mapa
Udal
Prob
Erki
Best
Esta
Udalerri berean · % 42,2Probintzia berean · % 17,9Erkidegoan · % 12,6Beste erkidegoa · % 15,2Estatutik kanpo · % 12
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 59,6 Gipuzkoan, % 10,8 Araban, eta % 2,1 Bizkaian jaio ziren[55].

Jaioterria, lurralde historikoka
Gipu
Arab
EAEt
Gipuzkoa · % 59,6Araba · % 10,8Bizkaia · % 2,1EAEtik kanpo · % 27,5
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 10,6k atzerriko nazionalitatea zuen[56]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 24,1), Hego Amerika (% 22,8), Asia eta Ozeania (% 16,7) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Pakistan, Maroko dira.[57]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Asia
Amerika · % 40,6Europa · % 21,2Afrika · % 23,4Asia · % 14,5Ozeania · % 0,4
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
39
Kolonbia
53
36
Maroko
26
38
Pakistan
24
25
Portugal
19
10
Honduras
23
15
Aljeria
17
11
Venezuela
10
7
Errumania
13
4
Dominikar Errepublika
10
6
Ekuador
8
5
Ukraina
5
4
Bulgaria
5
2
Nikaragua
6
0
Kuba
6
4
Peru
2
3
Argentina
2
1
Txina
4
2
Alemania
2
1
Polonia
3
3
Errusia
0
2
Mauritania
1
1
Brasil
1
0
Frantzia
2
2
Ginea
0
0
Paraguai
2
1
Suitza
1
1
Belgika
0
1
Erresuma Batua
0
1
Herbehereak
0
1
India
0
0
Irlanda
1
1
Italia
0
1
Senegal
0
1
Txile
0
0
Uruguai
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 2.100 etxebizitza zeuden: 1.743 (% 83,0) nagusiak eta 354 (% 16,9) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[58] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 188 (% 9,1) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 107 (% 5,2) hutsik zeuden.[59] Etxebizitza nagusien % 85,3 jabetzan zegoen eta % 13,0 alokairuan.[58] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 8 plazarekin (8 plaza etxebizitzako).[60]

2.100etxebizitza
1.743nagusi
1etxebizitza turistiko (2026) Gipuzkoako mapa

Etxebizitza multzoa Gipuzkoako mapa (2024)

1.743
354
Nagusiak (1.743)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (354)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021) Gipuzkoako mapa (2021)

1.781
188
Okupatuak (1.781)Noizbehinkakoak (188)Hutsik (107)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Gipuzkoako mapa (2024)

1.487
226
Jabetzan (1.487)Alokairuan (226)Beste modu batean (30)

Guztira 1.743 etxegune zeuden, batez beste 2,4 egoiliarrekoak; horietatik 526 (% 30,2) pertsona bakarrekoak ziren.[58]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Gipuzkoako mapa (2024)

526
506
674
Egoiliar 1 (526)2 egoiliar (506)3-5 (674)6-9 (35)10 edo gehiago (2)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 89 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 44,8 urtekoa.[58] Etxebizitzen % 13,3 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 4,2 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[58] Etxebizitzen % 71,5 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

278
894
717
Etxebizitza 1 (278)2 (120)3-10 (894)11-20 (717)21-40 (47)41 edo gehiago (41)

Gela kopurua

330
1.424
1-3 gela (73)4 (330)5 (1.424)6 (163)7 edo gehiago (107)

Bainugela kopurua

1.279
807
Bainugela 1 (1.279)2 edo gehiago (807)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 5,3 berokuntza zentrala zuten, % 78,9 banakakoa eta % 15,3 noizean behingoa.[58] Horrez gain, % 75,7 hodien bidezko gasa zuten eta % 73,9 igogailua.

Berogailu mota

% 78,9
% 15,3
Zentrala (% 5,3)Banakakoa (% 78,9)Noizean behingoa (% 15,3)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 75,7
Ur bero zentrala% 30,5
Igogailua% 73,9

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 3.689 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 41,2 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 21,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 22,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,1.[61] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 38,7 zen 2021ean eta % 41,2 2024an; beraz, 2,6 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 17,6 izatetik % 15,1 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 39,5 ziren, eta gizonen artean % 43,0; 3,5 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 18,6 eta gizonen % 11,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

3.689biztanle 15 urte edo +, 2024
% 41,2goi-mailako ikasketak+2,6 puntu 2021etik mapa
% 15,1lehen hezkuntza edo gutxiago−2,4 puntu 2021etik mapa
% 11,3ikasten ari dira, 2024
% 15,1
% 22,3
% 21,3
% 41,2
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 15,1Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 22,3Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 21,3Goi-mailako ikasketak · % 41,2
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Gipuzkoako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 53,1 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 46,9 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 19 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 44,0 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 56,0. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,8 ziren.[61]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 0,8
Lehen hezkuntza
% 14,3
DBH eta antzekoak
% 22,3
Batxilergoa
% 9,4
Erdi-mailako LH
% 12,0
Goi-mailako LH
% 19,4
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 10,8
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 7,7
Masterrak eta espezialitateak
% 2,8
Doktoretzak
% 0,5
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Eskoriatza, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak1.521% 41,2797% 43,0724% 39,5
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa787% 21,3430% 23,2357% 19,5
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)823% 22,3412% 22,2411% 22,4
Lehen hezkuntza edo gutxiago558% 15,1216% 11,6342% 18,6
Guztira3.689% 100,01.855% 100,01.834% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Eskoriatza, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 38,7% 21,2% 22,6% 17,63.565
2022% 40,0% 20,8% 22,4% 16,83.607
2023% 40,5% 20,6% 22,7% 16,23.652
2024% 41,2% 21,3% 22,3% 15,13.689

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 11,3 ikasten ari zen (418 pertsona).[62] Ikasten ari zirenetatik, % 50,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 25,6 batxilergoan, % 13,2 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 7,4 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 52,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 48,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 15,2 eta emakumeen % 11,1. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 92,9 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 44,1 eta 25–29 urtekoen % 13,3; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,0 baino ez.[63] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 50,4 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 37,1.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 92,9
20–24 urte
% 44,1
25–29 urte
% 13,3
30–34 urte
% 9,4
35–39 urte
% 5,7
40–44 urte
% 5,0
45–49 urte
% 2,4
50–54 urte
% 1,1
55 urte edo +
% 0,2
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 2,9
Goi-mailako ikasketak
% 50,5
Erdi-mailako LH
% 13,2
Batxilergoa
% 25,6
DBH eta antzekoak
% 7,4
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,5
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 88,6 estatuan jaio zen, eta % 11,4 atzerrian.[61] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 45,5 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 22,9 eta % 18,5, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 41,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 18,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 27,8 eta % 21,3, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 45,5
Goi-mailakoak
% 22,9
% 22,7
Batx. / erdi LH
% 27,3
% 21,1
DBH
% 31,2
% 10,8
Lehen H. edo gutx.
% 18,5
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 41,0
Goi-mailakoak
% 27,8
% 18,1
Batx. / erdi LH
% 29,6
% 22,6
DBH
% 21,3
% 18,3
Lehen H. edo gutx.
% 21,3
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 11,3 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 11,4.[62] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 54,9 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 16,7 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Hauteskundeak Eskoriatzan»

2023-2027 legegintzaldia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2023ko hauteskundeen ondorengo Eskoriatzako udalbatza
Alderdia 2023ko maiatzak 28
Zinegotziak Boto kopurua
Euskal Herria Bildu (EHB)
7 / 11
1.241 (% 60,86)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
4 / 11
626 (% 30,70)
Elkarrekin Podemos (EP)
0 / 11
88 (% 4,32)
Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE)
0 / 11
84 (% 4,12)
Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Eskoriatzako azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[64]
Felix Barandiaran Zaldibar[64][65][66] 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea
Julian Urcelay Ondona[64] 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Manuel Villar Kareaga[64][67][68] 1987 1991 Eusko Alkartasuna
Jose Manuel Villar Kareaga[64][68] 1991 1995 Eusko Alkartasuna
Jose Manuel Villar Kareaga[64][68] 1995 1999 Eusko Alkartasuna
Edorta Zubizarreta Alegria[64][69][70][71] 1999 2003 Euskal Herritarrok
Juan Carlos Bengoa Munduate[64][72][73][68] 2003 2007 Eusko Alkartasuna-Euzko Alderdi Jeltzalea
Pedro Lasagabaster Armendariz[64][74][75] 2007 2009 a Eusko Abertzale Ekintza
Pedro Lasagabaster Armendariz[64][76][77][78] 2009 2011 Ez esleituak
Beinat Herce Leceta[64][79][80][81] 2011 2015 Bildu
Jose Ramon Zubizarreta Alegria[64][82][83][84] 2015 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Ramon Zubizarreta Alegria[64][85][86] 2019 2023 Euzko Alderdi Jeltzalea
Edorta Zubizarreta Alegria[87][88][71] 2023 Jardunean Euskal Herria Bildu
2027 2031

a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu, Eusko Abertzale Ekintzaren hautagai bezala.

-1967

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenago, 1967an hil zen arte, Luis Ezeiza izan zen alkate pare bat urtez. Eta, bere legealdian eraikiriko eskolak, bere izena darama.

1630-1703

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak[89]

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Santa Ageda bezperan eta egunean kantu-eskean irteten dira herriko neska-mutilak. Dantza ere egiten dute plazan. Ohitura horrek izan duen bilakaera jaso dugu dokumental labur honetan, Euskal Herriko Ahotsak[90] proiekturako egindako elkarrizketen pasarteekin.
  • Otsailaren 5a, Santa Ageda eguna: herriko kintoak (urte horretan 18 urte betetzen dituzten neska-mutilak) koplak kantatuz eskean ibiltzen dira bezperatik. Santa Ageda egunean herriko plazan dantza egiten dute.
  • Urdelardero eguna: Ostegun gizen egunean herriko umeak baserritar jantzita kalez kale ibiltzen dira abesten. Eskuan "ziria" izeneko makilatxo bat daramate, eta hor sartuta txorizoa, ogi-zatia, sagarra.... Garai batean, eskean ibiltzen zirenei etxekoandreek janaria jartzen zieten zirian, gaur egun balkoietatik karameloak botatzen dizkiete. Inauteri-asteartean kukumarroak ateratzen dira herriko umeak beldurtzera.
  • Garizuma garaian, karapaixo izeneko pazko-opila egin ohi da, arrautzez eta txorizoz hornitutako ogi hirukia. Ama pontekoak edo aita pontekoak besoetakoari oparitzea da ohitura.
  • Maiatzeko lehen igandean Atxorrotxeko erromeria ospatzen da: Santikurtz eguna maiatzaren 3an da berez.
  • Ekaineko lehen larunbatean baserriko produktu eta artisauen Ferixie egiten da herrian.
  • Ekainaren 23an San Juan bezperako sua egiten da eta herriko kintoek (hurrengo urtean 18 urte beteko dituzten neska-mutilek) tantaia igotzen dute herriko plazan.
  • Ekainaren 29a, San Pedro eguna: herriko jai nagusiak dira Sanpedroak eta ekainaren 28tik uztailaren 1era bitartean ospatzen dira.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Eskoriatzako Alde Zaharra»
Gaztainadui edo Ganuza jauregia.
San Pedro eliza

Herritik kanpo Elgea-Artiako Estazio Megalitikoa eta Kurutzeberriko Estazio Megalitikoa daude.

Eskoriatza errege-bide zaharraren ertzean, luze garatzen da, XVI eta XVII. mendeetan, eta lehenagoko garaiko aztarnarik ez da mantentzen. Berrogei etxe baino gehiago sail estuetan antolatuak; elementu ikusgarriak dituen ibilbide berezia da. Eraikin gehienek, oro har, ez dute berez balio handirik, baina guztien multzoak itxura berezia dauka, bai eraikinen tipologiagatik, bai beren espazio-formagatik. Bi kale ditu, Aranburuzabala eta Arana, eta horiek ertzetan dituzten eraikin esanguratsuek ibilbide pintoresko bat osatzen dute. Bi kaleen elkarguneak zeharbide ireki bat osatzen du, arkitektura bereziko adierazgarriz josia.

Monumentu-multzoak herri-arkitektura du adierazgarri: zurrezko egituradun etxeak, harlanduzko kanpo-paramentudunak eta morteroz entokatuak. Harearriz landutako kanpo-paramentuak ere badaude baina gutxiago, beheko solairuetan, ertzetan eta inguratuetan batez ere. Esanguratsuak dira harlanduzko erdi-puntuko arkuak, gainaldean armarriak dituztela. Hauek beheko solairu batzuetan daude, han-hemenka, Aranburuzabala kalean hiru eta Arana kalean beste hiru. Horietako batzuk narriatuta daude, eta beste batzuek apaingarri aberatsak dituzte. Hutsune gehienak baoburudunak dira: batzuk harrizko inguratuen angeluetan belarriak dituzte; beste askok, berriz, entokatu bidez eginiko irtenuneak inguruan. Orokorrean, honako tipologia da nagusi: atariperik gabeko beheko solairua eta beste bi solairu, fatxada laua hegalkin txikidun balkoiekin, hauetako batzuk hartxabalezkoak direla. Eraikuntza heterogeneoa da eta hormigoiz eginiko luzapen eta eraberritzeak ere ikus daitezke. Sailetan banatuta egoteak multzo lineal baten itxura uniformea izatea eragozten du. Osotasunean, herri-arkitekturak garrantzi handiagoa du arkitektura jasoak baino; ez da oso uniformea, eta gutxiago agertu arren, oso kalitate onekoa da.

San Viator komentua izandakoaren kalostra, egun Mondragon UnibertsitateaHuhezi Fakultatea

Eraikinak bi zati dituen ardatz baten inguruan kokaturik daude, hasierako, erdiko eta amaierako puntu esanguratsuekin:

  • Otadui etxea edo Arrosario Santuko ospitalea monumentu barroko-klasizista da, XVII. mende hasierakoa, erlijio- eta zerbitzu- arkitektura zibilaren tipologia duena. Bere presentzia ederraz ibilbidearen hasiera adierazten du, hego-mendebaldeko muturretik, Leintz-Gatzagatik.
  • Aranburuzabala kalea Otadui etxetik behera jaisten da Deba ibaia zeharkatzen duen zubiraino. Etxebizitza-ilara batez osaturik dago, batzuk XVI. mendekoak, lursail estuetan eraikiak. Herri-arkitektura da, harlanduzko eta harrizko fatxada entokatuak dituzten etxez osatua, hutsuneak gehienetan baoburudunak direla; halere, erdi-puntuko arkuak ere badira eraikin batzuen sarreretan. Estilo gotiko-pizkundetarra du, zenbait eraikin neoklasiko ere baditu, eta altuera nagusia beheko solairua eta beste bi solairu dituena da. Nabarmenak dira Aranburuzabala kaleko 4, 9 eta 13.eko etxeak, XVI. mendeko elementu eta arku eta guzti; baita 18. zenbakiduna ere, XVIII eta XIX. mendekoa.
  • Aranburuzabala eta Arana kalea elkartzen diren tokia inflexio-puntu bat da kale horien ibilbidean eta espazioaren ikuskeran. Espazioa zabaldu egiten da, Deba ibaia zabaltzearen ondorioz, eta batez ere, eraikin nagusiak bigarren mailara pasatu direlako, lerrokadurak aldatuta eta eraikitzeko gune berriak sortuta. Leku horretan daude honakoak: San Pedro eliza, XVIII. mendeko eraikin barrokoa, Aranburuzabala kalera ematen duen fatxada nagusian arkupe bat duena; eta horren aurrean, Gaztainadui jauregia, XVII. mendeko egoitza barroko garrantzitsua. Eremu hori da ibilbideko punturik beherena. Gune garrantzitsua da, Aranburuzabala kalearen bistarako errematea baita. Eraikuntza berrien presentziak eta inguruan dagoen orube hutsak hirigune historikoa itxuraldatzen dute.
San Viator komentua izandakoaren fatxada, egun Huhezi eskola
  • Arana kalea zubitik hasi eta udaletxeko plazaraino igotzen da pixkanaka. Kale gisa bereiztea ez da erraza, izan ere, San Juan kalearen -zubitik gertu dagoena- eta udaletxeko plazaren artean orube huts bat baitago. Horrek zera dakar, Arana kalearen alde batean muga zehatzik ez egotea. Kalearen bestaldea etxebizitza-ilara batez osaturik dago, horiek mende askotakoak dira eta lursail estuetan eraikita daude. Etxebizitza-arkitektura da, osagai landuak dituena, gehienak barrokoak eta herrikoiak, harlanduzko eta harrizko fatxada entokatuak dituzten zurezko etxez osatua. Hutsuneak gehienetan baoburudunak dira; halere, erdi-puntuko arkuak ere ikus daitezke eraikin batzuen sarreretan. Estilo erabat anitza dauka, XVII eta XVIII. mendeetako eraikinekin. Gehienek beheko solairua eta beste bi solairu dituzte. Honakoak nabarmentzen dira: Jose Aranaren etxea, XVI. mendeko arku eta osagaiak dituena, eta Kuriaren etxe barrokoa, XVIII. mendekoa, eta Arana kaleko 14koa, XVII. mendekoa.
  • Fernando Eskoriatza plaza Arana kalearen amaierara zabaltzen da. Plazan XIX. mendeko eraikin neoklasiko bat da nagusi: udaletxea. Plazaren aurrean, Arana kalean, etxebizitza neoklasikoak daude. Udaletxeari begira jarriz, ezkerraldean, Zalbidegoitia jauregia dago, XVIII. mendeko etxebizitza barrokoa. Jauregia plazan ez da asko nabarmentzen, baina atzealdean arkuteria azpimarragarria dauka. Plaza beheko solairu eta bi garaieradun etxebizitzek eta Hidalga kaleko 4. ko duen eraikinak osatzen dute. Azken horrek harlanduzko fatxada dauka. Zalbidegoitia jauregiaren atzealdea eta Gaztanadui kalearen hasiera dira bide-ardatzaren amaiera; bide-ardatz hori eraikuntza bereziek, etxebizitzek eta hiri-espazioek osatzen dute, errege-bide zaharraren inguruan.

Honakoak ere daude ikusgai Eskoriatzan:

Hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arizmendi ikastola Eskoriatza eta Aretxabaleta artean sortu zuten Arrasateko zentro batekin 1999an bat egin ondoren. Gaur egun bailarako ikasle ugari bertan ibiltzen dira. Lehen hezkuntzari dagokionez, Luis Ezeiza ikastetxea ere nabarmentzekoa da.

Azkenik, Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateak (HUHEZI) Eskoriatzan dauka egoitza nagusia, Mondragon Unibertsitatearen baitan.

Eskoriatzar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irudiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  3. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ [http://www.euskadi.net/cgi-bin_k54/ver_e?CMD=VERDOC&BASE=B03D&DOCN=000043725&CONF= config/k54/bopv_e.cnf Izendapena EHAAn][Betiko hautsitako esteka]
  5. ↑ Salaberri Zaratiegi, Patxi. ([2019]). Gipuzkoako herrien izenak : lekukotasunak eta etimologia. Euskaltzaindia ISBN 978-84-120766-2-2. PMC 1144493947. (kontsulta data: 2020-04-26).
  6. ↑ «Kultura» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  7. ↑ «Kultur etxea» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  8. ↑ «Liburutegia» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  9. ↑ «Zaldibar antzokia» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  10. ↑ «Kiroldegia» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  11. ↑ «Kirolak» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  12. ↑ «Pilotalekua» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  13. ↑ «Ibarraundi Museoa» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  14. ↑ «Zubiate labea» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  15. ↑ «Zubiate labea» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  16. ↑ «Gaztelekua» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  17. ↑ «Hasiera» www.luisezeizalhi.hezkuntza.net (kontsulta data: 2020-04-10).
  18. 1 2 3 «Hezkuntza» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  19. ↑ «This domain was registered by Youdot.io» www.arizmendi.eu (kontsulta data: 2020-04-10).
  20. ↑ «KZgunea» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  21. ↑ «Ludoteka» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  22. ↑ «Euskaltegia» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  23. ↑ «Bake epaitegia» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-10).
  24. ↑ Aranzadi. «Axtrokiko Ontzien errepliken erakusketa bere 50. urteurrenean» Aranzadi (kontsulta data: 2024-03-21).
  25. ↑ (Ingelesez) «LENIZ, Valle de - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (kontsulta data: 2024-03-21).
  26. ↑ «Pagalday Garro, Jose - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-26).
  27. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-26).
  28. ↑ «Eskolan erdaraz, kalean euskaraz - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-26).
  29. ↑ «Eskoriatza - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-04).
  30. ↑ «Mendebalekoa - Bizkaiera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-04).
  31. ↑ «Sortaldekoa (M) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-04).
  32. ↑ «Debagoienekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-04).
  33. 1 2 3 «Web Eustat. Eskoriatzako datu estatistikoak» eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020-04-10).
  34. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
  35. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  36. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
  37. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
  38. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  39. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  40. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  41. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  42. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  43. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  44. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  45. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  46. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  47. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1633894.
  48. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  49. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  50. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  51. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  52. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  53. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  54. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
  55. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  56. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  57. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
  58. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  59. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  60. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  61. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  62. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  63. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  64. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2022-01-27).
  65. ↑ «Eskoriatza Iruditan» Eskoriatzako Udala (kontsulta data: 2025-01-19).
  66. ↑ (Gaztelaniaz) «La inauguración oficial del frontón de Eskoriatza en 1981» El Diario Vasco 2016-03-04 (kontsulta data: 2025-01-19).
  67. ↑ «Jose Manuel Villar Kareaga» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2025-01-24).
  68. 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «El ex alcalde Juan Carlos Bengoa matiza las declaraciones de Iñaki Pierruges» El Diario Vasco 2009-07-18 (kontsulta data: 2025-01-24).
  69. ↑ «Edorta Zubizarreta Alegria» Aunamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2025-01-25).
  70. ↑ (Gaztelaniaz) «Edorta Zubizarreta, candidato de EH Bildu en Eskoriatza» Noticias de Gipuzkoa 2023-03-19 (kontsulta data: 2025-01-21).
  71. 1 2 (Gaztelaniaz) «Edorta Zubizarreta volvió a recibir la 'zumitza' de alcalde 24 años después» El Diario Vasco 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-01-21).
  72. ↑ «Kartzela zigorra Juan Carlos Bengoa Eskoriatzako alkate ohiari» Goiena 2008-11-04 (kontsulta data: 2025-01-23).
  73. ↑ (Gaztelaniaz) «Condenado el ex alcalde de Eskoriatza por falsedad en un documento de la Eibar-Vitoria» El Diario Vasco 2008-11-05 (kontsulta data: 2025-01-23).
  74. ↑ «Pedro Lasagabaster Eskoriatzako alkate» Goiena 2007-06-12 (kontsulta data: 2025-01-20).
  75. ↑ (Gaztelaniaz) «Acuerdo de colaboración entre Huhezi, Gizabidea y Ayuntamiento» El Diario Vasco 2008-10-29 (kontsulta data: 2025-01-25).
  76. ↑ «Pedro Lasagabaster: "2008an zuloan sartuta geunden; orain egoerara egokitzen ari gara"» Goiena 2010-11-11 (kontsulta data: 2025-01-24).
  77. ↑ (Gaztelaniaz) «A juicio por el tema de la Residencia» El Diario Vasco 2010-10-01 (kontsulta data: 2025-01-25).
  78. ↑ (Gaztelaniaz) «Eskoriatza pedirá ayudas para hacer frente a la deuda de la residencia» Noticias de Gipuzkoa 2011-02-16 (kontsulta data: 2025-01-25).
  79. ↑ Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman :2 izeneko erreferentziarako
  80. ↑ «Eskoriatzako alkate ordezkatzea, irail hasieran» Goiena 2013-08-05 (kontsulta data: 2025-01-25).
  81. ↑ «Eskoriatzako alkate Beñat Hercek argitu du ez duela dimitituko» Goiena 2013-09-06 (kontsulta data: 2025-01-25).
  82. ↑ Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman :3 izeneko erreferentziarako
  83. ↑ «Jose Ramon Zubizarreta: "Ahalik eta gehien birziklatu nahi dugu"» Goiena 2015-12-04 (kontsulta data: 2025-01-25).
  84. ↑ (Gaztelaniaz) «José Ramón Zubizarreta: «Estamos cumpliendo lo que prometimos y los resultados están a la vista de todos»» El Diario Vasco 2016-06-09 (kontsulta data: 2025-01-25).
  85. ↑ Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman :4 izeneko erreferentziarako
  86. ↑ (Gaztelaniaz) «Zubizarreta traslada su «apoyo y cercanía» a los mayores de 65 años, el colectivo más vulnerable en esta crisis» El Diario Vasco 2020-04-30 (kontsulta data: 2025-01-25).
  87. ↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-12-04).
  88. ↑ «EH Bilduren botoekin, Edorta Zubizarreta da Eskoriatzako alkate berria» Goiena 2023-06-17 (kontsulta data: 2024-12-02).
  89. ↑ «Jaiak» Eskoriatza (kontsulta data: 2020-04-26).
  90. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-20).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Eskoriatza&oldid=11842059"(e)tik eskuratuta