Edukira joan

Baliarrain

Wikipedia, Entziklopedia askea
Baliarrain
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Baliarrain udalerriaren herrigunea eta inguruko baserriak, Abaltzisketatik ikusita.
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaGipuzkoa
EskualdeaTolosaldea
Izen ofizialaBaliarrain
AlkateaMartzelino Dorronsoro Galarraga
Posta kodea20259
INE kodea20904
Herritarrabaliarraindar
Ezizenazartagik eta zaharrak
Kokapena
Koordenatuak43°04′10″N 2°07′42″W / 43.0694°N 2.1284°W / 43.0694; -2.1284
Mapa
Azalera2,7 km²
Altitudea292 m
Distantzia36 km Donostiara
Demografia
Biztanleria152 (2025:  −2)
alt_left 68 (%44,7) (%55,3) 84 alt_right
Dentsitatea0,56 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[1]% 87.86 + % 5.71 hartzaile (2021)
Etxeko erabilera[2]% 83.57 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera1615 - 1991
Webguneahttp://www.baliarrain.eus

Baliarrain Gipuzkoako erdialdetik pixka bat hego-ekialdera dagoen udalerri euskaldun bat da, Tolosaldekoa. 2,5 km² ditu, eta 159 biztanle zituen 2025. urtean. Herriaren jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza da. UEMAko kidea da.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarraindik hurbilen dagoen herria Ikaztegieta da, Baliarraindik 3 bat kilometrora. Orendain eta Altzaga herriak ere Baliarraindik gertu daude; bi herri horiekin baturik, 1960ko hamarkadan Iruerrietako udalerri berria osatu zuen Baliarrainek.

Inguru naturala eta klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarraingo mendi nabarmenenak Astatokomendia eta Belkoain dira, 455 eta 447 metroko altuerarekin, hurrenez hurren.

Erreka hauek udalerrikoak dira: Gaintzabaso, Iturrimotza eta Okots.

Ibiurreko urtegia herrian dago kokatuta, eta Tolosaldea urez hornitzen du, zehazki, honako udalerriak: Belauntza, Irura, Anoeta, Billabona, Asteasu, Zizurkil, Hernialde eta Andoain. 2013an osorik bete zen lehen aldiz urtegia.[3]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Baliarrain eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Azpiegiturak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Atari Soro pilotalekua[4]
  • Liburutegia[5]
  • Baliarraingo haur-eskola[6]
  • KZ gunea[6]
  • Osasun zerbitzua[6]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historian Baliarraini buruzko lehen aipamena XIV. mendetik dator, Ikaztegieta, Tolosa eta Orendain aipatzen diren dokumentu batetik alegia. Izan ere, Baliarrain ez zen udalerri independente izan 1615 arte, orduan Tolosatik banandu zela. Horren ondoren, Amezketa, Altzo eta Abaltzisketa udalerriekin batera "Amezketako Batasuna" eratu zen. Erakunde horren helburua herri txiki horien interesak Gipuzkoako Batzar Nagusietan defendatzea zen.

Espainiar estatuak gaur egun duen probintzia antolaketa ezartzean XIX. mendean, Baliarrain udalerri bihurtu zen. Haren tamaina txikiak eraginda, historian zehar arazo ekonomiko ugari izan ditu. Horrek bultzatuta 1967an inguruko Ikaztegieta eta Orendain herriekin batu zen. Herri horiek 1991n berriz banandu ziren.

Ibiur urtegia

Andoaingo eta Tolosaldeko ur beharrizanak asetzeko 1990eko hamarkada bukaeran, Gipuzkoako Foru Aldundiak urtegi berri bat eraikitzea proposatu zuen Baliarrain herrian, Ibiurreko urtegia. Urtegiaren eraikitzea iragartzeak kontrako erantzun ugari sorrarazi zituen Tolosaldeko eta Baliarraingo biztanle askoren aldetik. Atzerapen askoren ondoren hala ere, 2004ko otsailean urtegiaren lehen harria jarri zen.[7]

Urtegiaren eraikitze lanak 2008. eta 2009. urteen artean amaitzea espero zen. Urtegiak guztira 6,5 hektometro kubo dauka eta haren uharkak 70 metroko altuera. Andoaingo eta Tolosaldeko beste 12 udalerrien ur beharrizanak betetzen ditu urtegiak, guztira 55.000 pertsonaren ur beharrak alegia. Urtegia eraikitzearekin batera, ur zikinak tratatzeko araztegi berri bat eraiki zen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: lehen sektorea BEGaren %7,2. Bigarren sektorea %3,5. Hirugarren sektorea %46,8. Eraikuntza %42,5.[8]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.243 euro-koa zen[9], eta etxegune bakoitzeko 57.352 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (19.616 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 28.350 euro zen. Errenta gordina 21.129 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 30.382 eurokoa zen[10][oh 1]: gizonena 33.737 eurokoa eta emakumeena 20.940 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 37,9 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 23.258 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 64.050 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 25.271 euro baino gutxiago jaso zuten (probintziako altuena), eta beste % 10ek 120.403 euro baino gehiago[11].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2023) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
10.503
P20
10.963
15.559
P25
15.648
17.991
P30
16.883
29.229
P40
18.726
33.737
P50
20.940
38.898
P60
31.124
43.065
P70
42.402
45.352
P75
44.906
48.625
P80
48.714
60.242
P90
59.206
69.014
P95
76.892
86.598
P99
108.697
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2023) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
30.540
P10
17.204
37.694
P20
27.705
41.094
P25
38.004
51.540
P30
47.824
60.494
P40
70.274
61.140
P50
77.197
64.050
P60
82.933
68.615
P70
88.334
77.984
P75
107.939
86.598
P80
112.601
112.040
P90
145.952
120.403
P95
166.883
234.458
P99
166.883
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 74,4 soldatak dira[12].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[13][oh 2]. Udalerrian indizea 24,7 da, probintziakoaren (27,3; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,6 da, probintziakoaren (2,3; Gipuzkoako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 24.875 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 136.366 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 18,2 zen[14] (Gipuzkoa osoan, % 11,1; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 13.111 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 48.783 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 26,9 zen[15] (Gipuzkoa osoan, % 21,2).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00050.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea020.00040.00060.00080.000100.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Baliarrain udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 81 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 72,3; gainerako % 27,7 inaktibo zeuden.[16] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 3,7 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 67,7 zen eta emakumezkoena % 78,0; langabezia-tasa, aldiz, % 0,0 eta % 7,7 zen, hurrenez hurren.[16]

Okupatuen kopurua 77 zen 2023ean, 2021eko 67etik gora.[17] Emakumeek okupatuen % 42,9 osatzen dute, eta gizonek % 57,1.

77okupatu, 2023+% 14,9 2021etik
% 42,9emakumeak okupatuen artean
% 72,3jarduera-tasa, 2024 mapa
% 3,7langabezia-tasa, 2024 mapa
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024) Gipuzkoako mapa
% 69,6
% 27,7
Okupatuak · % 69,6Langabeak · % 2,7Inaktiboak · % 27,7
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Baliarrain, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak78% 69,642% 67,736% 72,0
Langabeak3% 2,70% 0,03% 6,0
Inaktiboak31% 27,720% 32,311% 22,0
Guztira112% 100,062% 100,050% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 54,5), industria (% 37,7), eraikuntza (% 6,5) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 1,3).[17]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Gipuzkoako mapa
% 37,7
% 54,5
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 1,3Industria · % 37,7Eraikuntza · % 6,5Zerbitzuak · % 54,5

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 49,4; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 37,7), eta oinarrizko okupazioak % 9,1.[18] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 54,5), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 45,5).

% 37,7
% 49,4
% 9,1
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 37,7Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 49,4Oinarrizko okupazioak · % 9,1Ez dago jasota · % 3,9
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Baliarrain, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak29% 37,714% 31,815% 45,5
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak38% 49,424% 54,514% 42,4
Oinarrizko okupazioak7% 9,15% 11,42% 6,1
Ez dago jasota3% 3,91% 2,32% 6,1
Guztira77% 100,044% 100,033% 100,0

Okupatuen % 79,2 besteren konturako langileak dira, eta % 20,8 norberaren konturakoak.[19]

% 20,8
% 79,2
Norberaren kontura · % 20,8Besteren kontura eta beste egoera bat · % 79,2
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Baliarrain, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura16% 20,813% 29,53% 9,1
Besteren kontura61% 79,231% 70,530% 90,9
Guztira77% 100,044% 100,033% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 38 behi, 20 ardi eta 26 zaldi zeuden[20].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 106 gidari zeuden erroldatuta: 63 gizon (% 59,4) eta 43 emakume (% 40,6)[21]. Biztanleen % 69,7 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 166 ibilgailuk osatzen zuten: 103 turismo, 21 kamioi, 16 furgoneta eta 15 motozikleta[21]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 678 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (455) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 12,9 urtekoa zen; turismoen % 7,8k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 7,8k 25 urte baino gehiago[21]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 67,9 diesel zen eta % 29,1 gasolinazko; 3 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,8; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 32,1k ez zuen etiketarik[oh 3].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
35%
28%
32%
0 etiketa · 4 (% 2,4)ECO · 5 (% 3)C etiketa · 57 (% 34,5)B etiketa · 46 (% 27,9)Etiketarik gabe · 53 (% 32,1)
Turismoak, adinaren arabera
22%
24%
38%
< 4 urte · 8 (% 7,8)4–8 urte · 23 (% 22,3)8–15 urte · 25 (% 24,3)15–25 urte · 39 (% 37,9)≥ 25 urte · 8 (% 7,8)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an zituen 151 biztanleetatik, %12,58k 65 urte edo gehiago zituen, eta atzerrian jaiotakoak %7,28 ziren.[8]

Baliarrain Gipuzkoan biztanle gutxien duten herrietako bat da, Orexarekin batera. Industrializazio prozesuak herria hustu egin zuen XIX. mende amaieratik. 1967. urtean, eta biztanleria galera hori saihesteko, Baliarrain Ikaztegieta eta Orendain herriekin batu zen Iruerrieta herria sortuz. Hiru herriek batera, 800 biztanle inguru zeuzkaten eta 13,7 kilometro koadroko azalera.

Iruerrieta sortu zuten hiru herriak 1991n banandu ziren berriro ere, eta gaur egun independente jarraitzen dute. Herrien batzearen aurretik Baliarrainek 180 biztanle zituen, baina 1991rako ia erdira murriztua zen kopuru hori, guztira 99 biztanle baino ez ziren geratzen. 1970eko hamarkadako desindustrializazio prozesuak beraz, eragin latza izan zuen herrian, eta hainbat biztanlek herria utzi zuten.

2004tik biztanleriak jaitsiera txiki bat izan zuen, izan ere, eraiki den Ibiurreko urtegiak etxe batzuk eraitsi beharra ekarri zuen. Urtegia 2008rako amaiturik egon zen.[7]

Biztanleriaren tamainaUrtea6090120150180210240189019201950198020102040BaliarrainBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 84 gizon, 68 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
1.19
 
90-94
 
0.00
0.00
 
85-89
 
0.00
0.00
 
80-84
 
2.94
1.19
 
75-79
 
0.00
4.76
 
70-74
 
4.41
2.38
 
65-69
 
2.94
3.57
 
60-64
 
4.41
4.76
 
55-59
 
8.82
8.33
 
50-54
 
8.82
13.10
 
45-49
 
11.76
9.52
 
40-44
 
10.29
4.76
 
35-39
 
4.41
4.76
 
30-34
 
4.41
2.38
 
25-29
 
5.88
4.76
 
20-24
 
1.47
9.52
 
15-19
 
4.41
9.52
 
10-14
 
10.29
13.10
 
5-9
 
2.94
2.38
 
0-4
 
11.76
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[22]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−3−2−1012319751982198919962003201020172024BaliarrainHazkunde begetatiboa
Urtea19881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa 10−1−1−1−3−1−20−310101−1−3−1−1022031131022320−222−1
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[23] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea01234519962000200420082012201620202024GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 101010111121320552335033330320
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[24] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 37,5 udalerri berean jaioak ziren[25], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 2,6 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6,6 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Gipuzkoako mapa
Udal
Prob
Udalerri berean · % 37,5Probintzia berean · % 52,6Erkidegoan · % 0,7Beste erkidegoa · % 2,6Estatutik kanpo · % 6,6
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 90,6 Gipuzkoan, % 0,6 Bizkaian, eta % 0 Araban jaio ziren[26].

Jaioterria, lurralde historikoka
Gipu
EAEt
Gipuzkoa · % 90,6Bizkaia · % 0,6EAEtik kanpo · % 8,8
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 5,7k atzerriko nazionalitatea zuen[27]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 77,8), Ekialdeko Europa (% 22,2) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Aljeria, Mexiko, Mauritania dira.[28]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 20Europa · % 20Afrika · % 60
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
4
Aljeria
1
1
Mexiko
1
1
Mauritania
0
0
Polonia
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 64 etxebizitza zeuden: 46 (% 71,9) nagusiak eta 18 (% 28,1) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[29] Etxebizitza nagusien % 87,0 jabetzan zegoen eta % 10,9 alokairuan.[29]

64etxebizitza
46nagusi

Etxebizitza multzoa Gipuzkoako mapa (2024)

46
18
Nagusiak (46)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (18)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Gipuzkoako mapa (2024)

40
5
Jabetzan (40)Alokairuan (5)Beste modu batean (1)

Guztira 46 etxegune zeuden, batez beste 3,3 egoiliarrekoak; horietatik 6 (% 13,0) pertsona bakarrekoak ziren.[29]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Gipuzkoako mapa (2024)

6
9
29
Egoiliar 1 (6)2 egoiliar (9)3-5 (29)6-9 (2)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 122,2 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 39,6 urtekoa.[29] Etxebizitzen % 90,6 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[29] Etxebizitzen % 1,6 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

58
6
Etxebizitza 1 (58)2 (6)

Gela kopurua

21
17
8
18
4 (21)5 (17)6 (8)7 edo gehiago (18)

Bainugela kopurua

50
14
Bainugela 1 (50)2 edo gehiago (14)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,0 berokuntza zentrala zuten, % 76,1 banakakoa eta % 23,9 noizean behingoa.[29] Horrez gain, % 17,4 hodien bidezko gasa zuten eta % 0,0 igogailua.

Berogailu mota

% 76,1
% 23,9
Banakakoa (% 76,1)Noizean behingoa (% 23,9)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 17,4
Ur bero zentrala% 26,1
Igogailua% 0,0

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 115 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 52,2 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 11,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 29,6; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,0.[30] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 43,8 zen 2021ean eta % 52,2 2024an; beraz, 8,4 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 13,4 izatetik % 7,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 66,0 ziren, eta gizonen artean % 41,5; 24,5 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 4,0 eta gizonen % 9,2 ziren.

115biztanle 15 urte edo +, 2024
% 52,2goi-mailako ikasketak+8,4 puntu 2021etik mapa
% 7,0lehen hezkuntza edo gutxiago−6,4 puntu 2021etik mapa
% 29,6
% 11,3
% 52,2
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 7,0Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 29,6Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 11,3Goi-mailako ikasketak · % 52,2
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Gipuzkoako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Baliarrain, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak60% 52,227% 41,533% 66,0
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa13% 11,310% 15,43% 6,0
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)34% 29,622% 33,812% 24,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago8% 7,06% 9,22% 4,0
Guztira115% 100,065% 100,050% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Baliarrain, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 43,8% 13,4% 29,5% 13,4112
2022% 51,8% 11,6% 29,5% 7,1112
2023% 54,1% 12,8% 26,6% 6,4109
2024% 52,2% 11,3% 29,6% 7,0115
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Baliarraingo ikuspegi orokorra airetik gauez.

2007ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi alderdik aurkeztu zuten hautagai zerrenda azken udal hauteskundeetan Baliarrainen: herriko talde independente batek (Herritarrak izenekoa) eta Alderdi Popularrak. Hauek izan ziren emaitzak:

  • Herritarrak: 53 boto.
  • Alderdi Popularra: 0 boto.

Emaitza horiekin, Martzelino Dorronsoro Galarraga bihurtu zen Baliarraingo alkate, 53 botorekin (botoen % 100). Alderdi Popularra ordezkaritzarik gabe geratu zen, batere botorik jaso ez zuenez.

2011ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Talde independenteak 59 boto lortu zituen, eta PPk 0.[31] Martzelino Dorronsoro izendatu zuten alkate.[32]

2015eko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zerrendarik ez zen aurkeztu, eta hauteskundeak errepikatu behar izan ziren sei hilabetera.[33] Tarte horretan Herritarrak taldeak zerrenda osatu zuen.[34] 66 boto lortu zituen.[31] Olatz Iriarte izendatu zuten alkate 2016ko urtarrilaren 9an.[35][36]

2019ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auzolanean Bizirik taldeak 57 boto lortu zituen.[31] Bederatzi hilean behin alkate kargua aldatzea erabaki zuten.[37]

2023ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auzolanean Bizirik taldeak 68 boto lortu zituen. Ez zen egon botorik lortu zuen beste alderdirik.[38]

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Baliarraingo azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[39]
1988 a 1991
1991 1995 Independenteak
Martzelino Dorronsoro Galarraga[32] 1995 1999 Independenteak
Martzelino Dorronsoro Galarraga[32] 1999 2003 Independenteak
Martzelino Dorronsoro Galarraga[32] 2003 2007 Herritarrak
Martzelino Dorronsoro Galarraga[32] 2007 2011 Herritarrak
Martzelino Dorronsoro Galarraga[32] 2011 2015 Herritarrak
Martzelino Dorronsoro Galarraga[35][36] 2015 2016 b Herritarrak
Olatz Iriarte Argaya[35][36] 2016 2019 Herritarrak
Jaione Olano Echeverria[39], Josu Ozaita, Juan Mari Iturrioz, Maribi Garmendia, Andoni Olano[37] 2019 Jardunean Auzolanean Bizirik

a 1988. urtean Baliarrain, Ikaztegieta eta Orendain udalerri bihurtu ziren, aurreko Iruerrieta udalerriaren desegitearen ondorioz.

b Zerrendarik ez zen aurkeztu, eta hauteskundeak errepikatu behar izan ziren sei hilabetera.

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Baliarraingo Demetrio Garmendiaren[40] testigantza, euskarak gerra garaian herrian zuen egoeraren inguruan. Euskal Herriko Ahotsak[41][42] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Baliarraingo euskara[43] gipuzkeraren edo erdialdeko euskalkiaren[44] aldaera bat da, zehatzago esanda, erdiguneko azpieuskalkiaren[45] parte den Tolosaldeko euskara da bertan hitz egiten dena. Beterriko euskararekin batera osatzen dute Tolosaldeko hizkerek erdiguneko azpieuskalkia. Herritarren %90,84 euskalduna zen 2016an.[8]

Zartagina eta kutxa udaletxean apaingarri. Zartagi ezizena dute baliarraintarrek. Herrian bada jatetxe/aterpetxe bat izen horrekin eta guraso elkarte bat ere bai.[46][47]

Baliarraintarrek zartagi ezizena dute. Herrian bada jatetxe/aterpetxe bat izen horrekin eta guraso elkarte bat ere bai.[46][47]

Jaiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarrainek abuztuaren 15ean ospatzen ditu bere jaiak, Jasokundearen jaiak.

Andre Mariaren Jasokundearen eliza

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Lopetedi baserria

Mendi ibilbidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarraindar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  3. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ Gascon, Ainara Arratibel. «Urtegiei begirik kendu gabe» Berria (kontsulta data: 2022-12-28).
  4. ↑ «Kirol instalakuntzak» Baliarrain (kontsulta data: 2020-04-06).
  5. ↑ «Liburutegia» Baliarrain (kontsulta data: 2020-04-06).
  6. 1 2 3 «Herriko beste zerbitzuak» Baliarrain (kontsulta data: 2020-04-06).
  7. 1 2 «Consorcio de Aguas de Gipuzkoa - Gipuzkoako Urak» www.gipuzkoakour.eus (kontsulta data: 2022-12-28).
  8. 1 2 3 «Web Eustat. Baliarrainko datu estatistikoak» eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020-04-06).
  9. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
  10. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  11. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
  12. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
  13. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  14. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  15. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  16. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  18. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  20. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  21. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  22. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  23. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  24. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  25. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
  26. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  27. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  28. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
  29. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  30. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  31. 1 2 3 https://www.euskadi.eus/ab12aAREWar/resultado/maint
  32. 1 2 3 4 5 6 «Martzelino Dorronsoro, azkeneko 19 urteotan alkate - Baliarrain» Tolosaldeko ataria (kontsulta data: 2020-04-06).
  33. ↑ «Martzelino Dorronsoro: "Arduragabekeria izango litzateke herria aldundiaren esku uztea" - Baliarrain» Tolosaldeko ataria (kontsulta data: 2020-04-06).
  34. ↑ «Bigarrenean osatu da zerrenda» Gipuzkoako Hitza 2015-12-18 (kontsulta data: 2020-04-06).
  35. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Olatz Iriarte coge el testigo de Dorronsoro como alcaldesa de Baliarrain» El Diario Vasco 2016-01-10 (kontsulta data: 2020-04-06).
  36. 1 2 3 «Olatz Iriarte, Baliarraingo alkate - Baliarrain» Tolosaldeko ataria (kontsulta data: 2020-04-06).
  37. 1 2 «Alkate karguaren pisua banatuz, Baliarrainek, bost alkate izango ditu - Baliarrain» Tolosaldeko ataria (kontsulta data: 2020-04-06).
  38. ↑ «Udal hauteskundeak 2023 - Baliarrain - Tolosaldeko ataria» ataria.eus (kontsulta data: 2024-03-24).
  39. 1 2 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2021-05-13).
  40. ↑ «Garmendia Sarasola, Demetrio - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  41. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  42. ↑ «Doktrina euskaraz eta eskola erdaraz - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  43. ↑ «Baliarrain - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-03).
  44. ↑ «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-03).
  45. ↑ «Erdigunekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-03).
  46. 1 2 «Baliarraingo Zartagi Guraso Elkartea - Cif G75072173» www.axesor.es (kontsulta data: 2022-12-28).
  47. 1 2 (Gaztelaniaz) «Zartagi» Baliarrain (kontsulta data: 2022-12-28).
  48. ↑ «Monumentuak» Baliarrain (kontsulta data: 2020-04-06).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Baliarrain&oldid=11782953"(e)tik eskuratuta