Edukira joan

Legazpi

Artikulu hau Gipuzkoako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Legazpi (argipena)».
Legazpi
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaGipuzkoa
EskualdeaGoierri
Izen ofizialaLegazpi
AlkateaEric Gálvez Álvarez
Posta kodea20230
INE kodea20051
Herritarralegazpiar
Ezizenailintxak
Kokapena
Koordenatuak43°03′18″N 2°20′06″W / 43.055°N 2.335°W / 43.055; -2.335
Mapa
Azalera42 km² km²
Altitudea400 m
Distantzia59 km Donostiara km Donostiara
Demografia
Biztanleria8.384 (2025:  −6)
alt_left 4.131 (%49,4) (%50,6) 4.239 alt_right
Dentsitatea199,62 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[1]% 60.31 + % 12.74 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 33.9 (2021)
Etxeko erabilera[3]% 45.83 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera1608 (juliotar egutegia)
Webguneahttps://www.legazpi.eus

Legazpi Gipuzkoako hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdean dagoena, Aizkorri mendiaren magalean, 450 metroko garaieran. 8.377 biztanle zituen 2025. urtean. Herri industriala da, batez ere burdinaren eraldaketari lotua (fabrika nagusiak: Bellota Herramientas, FPL eta GSB). Izan ere, herri honetan aspalditik jarduera garrantzitsua izan da burdinaren ustiaketa eta eraldaketa, eta XV. mendeko burdinola bat ere badute, berritua eta erakustaldiak egiteko maiz samar lanean jartzen dutena: Mirandaola.

Herriari buruzko lehen aipamen idatzia 1290. urtekoa da eta VII. mendeurrena ospatzeko ekitaldiak izan ziren 1990an. Seguraren menpe zegoen orduan herria eta 1608an lortu zuen independentzia.

Ilintxak: legazpiarren ezizena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Legazpiarrei ilintxak ezizenaz deritzaie, ilintxa gaizki erretako ikatz zatia omen da[4][5], hortaz ezizenak jatorria meatzaritzan luke. Horregatik Legazpiko Ilintxa Kirol Elkarteak izen hori du.

Ingurune naturala eta klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Legazpiko plaza nagusia, Euskal Herria plaza.

Legazpin jaiotzen da Zumaian itsasoratzen den Urola ibaia. Halaber, han dago Barrendiolako urtegia, eskualdea urez hornitzen duena. Legazpi mendiz inguraturik dago. Hona hemen nabarmenenak: Gorostiaga, herrian Korosti izenaz ezaguna (947 m), Trapaleta (604 m), Haizeleku (810 m), Arrolamendi (910 m), Arranoaitz (903 m), Jentiletxe (913 m), Oregi (924 m), Otaño (860 m), Artzanburu (1.360 m) eta Andraitz (1.450 m). Azken hirurak Aizkorri mendilerrokoak dira, eta lehenengo aipatuak Satuikoak.

Klima atlantikoa izan arren, bere garaiera dela eta, Gipuzkoako batez besteko tenperaturak baino lau gradu gutxiago izaten ditu, batez ere neguan. Neguero elurteak izaten dira.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako hauek ditu mugakide: Iparraldean, Antzuola, Urretxu eta Zumarraga; mendebaldean, Oñati; hegoaldean, Zegama eta Altzaniako Partzuergoa; eta ekialdean, Zerain, Mutiloa eta Gabiria.

XX. mendearen bigarren erdialdeko industrializazioari esker, Legazpi herri txiki bat izatetik 10.000 biztanle izatera igaro zen 40 urtetan. Hala ere, 1970eko hamarkadako krisialdiaren ondoren biztanleak galtzen hasi zen, eta galera horrek ez du etenik izan XXI. mendearen hasieran. 2019an 8.430 biztanle zituen. Horietatik %25,52k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %5,26 ziren.[6]

Biztanleriaren tamainaUrtea0200040006000800010.00012.000189019201950198020102040LegazpiBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 4.239 gizon, 4.131 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.02
 
100+
 
0.05
0.09
 
95-99
 
0.63
1.39
 
90-94
 
2.08
1.72
 
85-89
 
3.70
3.14
 
80-84
 
4.74
5.12
 
75-79
 
5.88
6.06
 
70-74
 
6.03
6.79
 
65-69
 
7.04
7.05
 
60-64
 
7.41
7.95
 
55-59
 
6.85
7.86
 
50-54
 
6.87
8.09
 
45-49
 
7.79
6.82
 
40-44
 
5.69
5.07
 
35-39
 
4.99
4.44
 
30-34
 
4.65
4.69
 
25-29
 
3.80
5.36
 
20-24
 
4.45
5.64
 
15-19
 
4.89
4.93
 
10-14
 
4.91
4.03
 
5-9
 
4.12
3.73
 
0-4
 
3.41
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[7]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−100−500501001501975198319911999200720152023LegazpiHazkunde begetatiboa
Urtea197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa 1281051111259691714966421547223012734111413−12−13−7−4−2054−2−25−71626−325110−9−35−17−13−47−55−43−31−56−50−54−55−58−72
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[8] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea10203040506019962000200420082012201620202024GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 797862686067828257698396718478868464687770614549545453624443
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[9] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 53,2 udalerri berean jaioak ziren[10], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 15,9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 11 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Gipuzkoako mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 53,2Probintzia berean · % 17,8Erkidegoan · % 2,1Beste erkidegoa · % 15,9Estatutik kanpo · % 11
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 69,9 Gipuzkoan, % 1,1 Araban, eta % 1,1 Bizkaian jaio ziren[11].

Jaioterria, lurralde historikoka
Gipu
EAEt
Gipuzkoa · % 69,9Araba · % 1,1Bizkaia · % 1,1EAEtik kanpo · % 27,9
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 9,4k atzerriko nazionalitatea zuen[12]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 26,8), Magreb (% 26,2), Asia eta Ozeania (% 13,9) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Pakistan, Honduras dira.[13]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Asia
Amerika · % 42,5Europa · % 12,6Afrika · % 31,1Asia · % 13,6Ozeania · % 0,3
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 4.233 etxebizitza zeuden: 3.648 (% 86,2) nagusiak eta 583 (% 13,8) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[14] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 375 (% 8,8) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 341 (% 8,0) hutsik zeuden.[15] Etxebizitza nagusien % 87,7 jabetzan zegoen eta % 10,7 alokairuan.[14]

4.233etxebizitza
3.648nagusi

Etxebizitza multzoa Gipuzkoako mapa (2024)

3.648
583
Nagusiak (3.648)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (583)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021) Gipuzkoako mapa (2021)

3.526
375
341
Okupatuak (3.526)Noizbehinkakoak (375)Hutsik (341)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Gipuzkoako mapa (2024)

3.200
391
Jabetzan (3.200)Alokairuan (391)Beste modu batean (57)

Guztira 3.648 etxegune zeuden, batez beste 2,3 egoiliarrekoak; horietatik 1.190 (% 32,6) pertsona bakarrekoak ziren.[14]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Gipuzkoako mapa (2024)

1.190
1.143
1.271
Egoiliar 1 (1.190)2 egoiliar (1.143)3-5 (1.271)6-9 (44)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 85,1 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 51,2 urtekoa.[14] Etxebizitzen % 4,9 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 8,4 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[14] Etxebizitzen % 66,0 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

2.613
945
355
Etxebizitza 1 (208)2 (110)3-10 (2.613)11-20 (945)21-40 (355)

Gela kopurua

524
3.223
1-3 gela (48)4 (524)5 (3.223)6 (321)7 edo gehiago (115)

Bainugela kopurua

3.034
1.185
Bainugela 1 (3.034)2 edo gehiago (1.185)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 16,4 berokuntza zentrala zuten, % 69,5 banakakoa eta % 12,7 noizean behingoa.[14] Horrez gain, % 68,4 hodien bidezko gasa zuten eta % 68,9 igogailua.

Berogailu mota

% 16,4
% 69,5
% 12,7
Zentrala (% 16,4)Banakakoa (% 69,5)Noizean behingoa (% 12,7)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 68,4
Ur bero zentrala% 63,4
Igogailua% 68,9

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 7.304 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 38,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,8; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 17,1.[16] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 36,1 zen 2021ean eta % 38,1 2024an; beraz, 2,0 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 19,8 izatetik % 17,1 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 37,9 ziren, eta gizonen artean % 38,2; aldea, beraz, txikia da. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 21,2 eta gizonen % 13,0 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

7.304biztanle 15 urte edo +, 2024
% 38,1goi-mailako ikasketak+2,0 puntu 2021etik mapa
% 17,1lehen hezkuntza edo gutxiago−2,8 puntu 2021etik mapa
% 10,0ikasten ari dira, 2024
% 17,1
% 25,8
% 19,0
% 38,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 17,1Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 25,8Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 19,0Goi-mailako ikasketak · % 38,1
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Gipuzkoako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 57,2 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 42,8 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 26 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 44,6 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 55,4. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,0 ziren.[16]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 1,0
DBH eta antzekoak
% 25,8
Erdi-mailako LH
% 10,6
Goi-mailako LH
% 16,3
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 10,4
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 8,2
Masterrak eta espezialitateak
% 2,8
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Legazpi, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak2.780% 38,11.403% 38,21.377% 37,9
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa1.391% 19,0744% 20,3647% 17,8
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)1.886% 25,81.048% 28,5838% 23,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago1.247% 17,1476% 13,0771% 21,2
Guztira7.304% 100,03.671% 100,03.633% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Legazpi, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 36,1% 18,2% 25,9% 19,87.257
2022% 36,8% 18,5% 25,9% 18,87.249
2023% 37,3% 18,4% 26,1% 18,27.270
2024% 38,1% 19,0% 25,8% 17,17.304

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,0 ikasten ari zen (728 pertsona).[17] Ikasten ari zirenetatik, % 48,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 30,8 batxilergoan, % 12,4 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 6,3 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 51,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 45,9; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 13,5 eta emakumeen % 11,2. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 93,6 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 52,6 eta 25–29 urtekoen % 11,3; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,6 baino ez.[18] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 56,1 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 39,6.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 93,6
20–24 urte
% 52,6
25–29 urte
% 11,3
30–34 urte
% 3,0
35–39 urte
% 4,5
40–44 urte
% 4,2
45–49 urte
% 2,2
50–54 urte
% 2,4
55 urte edo +
% 0,3
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,6
Goi-mailako ikasketak
% 48,9
Erdi-mailako LH
% 12,4
Batxilergoa
% 30,8
DBH eta antzekoak
% 6,3
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,0
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 89,8 estatuan jaio zen, eta % 10,2 atzerrian.[16] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 40,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 18,9 eta % 21,5, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 39,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 21,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 20,3 eta % 23,5, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 40,4
Goi-mailakoak
% 18,9
% 19,7
Batx. / erdi LH
% 25,3
% 27,9
DBH
% 34,3
% 12,0
Lehen H. edo gutx.
% 21,5
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 39,9
Goi-mailakoak
% 20,3
% 16,8
Batx. / erdi LH
% 27,0
% 22,4
DBH
% 29,2
% 21,0
Lehen H. edo gutx.
% 23,5
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 9,8 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 11,4.[17] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 53,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 11,8 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Legazpiko udaletxea.

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal eta foru hauteskundeetan Bildu koalizioak gehiengo osoa eskuratu zuen, hamahiru zinegotzitik zazpi eskuratu baitzituen. Hori horrela izanik, udalean gehiengo osoa lortu zuten eta Kepa Urzelai alkate izendatu zuten.

2015eko udal hauteskundeetan, berriz, Euskal Herria Bilduk eta Eusko Alderdi Jeltzaleak berdindu egin zuten zinegotzi kopuruan, baina EAJk boto gehiago jaso zituen. Bigarren alderdi horretako Koldobide Olabide hautatu zuten alkate[19], bere taldearen botoei esker. Euskal Herria Bilduk eta Irabazik bakoitzak bere hautagaiari eman zion botoa, eta PSE-EEko zinegotziek zuri bozkatu zuten.

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EAJk 2.018 boto. EH Bilduk 1.783 boto. PSE-EEk 628 boto. Podemos-IU-EQUOk 329 boto. PPk 53 boto.[20] Koldobike Olabide aukeratu zuten berriro alkate.[21]

Legazpiko udalbatza
Alderdia 2015 2019
Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
5 / 13
1.905 (% 39,95)
6 / 13
2.018 (% 41,95)
Euskal Herria Bildu
5 / 13
1.711 (% 35,89)
5 / 13
1.783 (% 37,06)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
2 / 13
643 (% 13,49)
1 / 13
628 (% 13,05)
Irabazi -> Ahal Dugu
1 / 13
404 (% 8,47)
1 / 13
329 (% 6,84)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean
Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

2023ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 1.611 boto (5 zinegotzi); EAJk 1.353 boto (5); PSE-EEk 728 boto (2); Berdeak 333 boto (1); PPk 39 boto (0).

LegegintzaldiaAlkateaAlderdia
Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian
1931-1933Daniel Aranguren MendizabalEAJ-PNV[22][23]
1933Itziar Arana IraolaKudeaketa batzordea[24]
1933Ubaldo Segura MakibarEAJ-PNV[25][23]
1933-1934Eugenio Elorza GuridiEAJ-PNV[25][23]
1934-1936Santiago Andueza LasaKudeaketa batzordea[26]
1936Ubaldo Segura MakibarEAJ-PNV[25][23]
Espainiako trantsizio garaian
1975-1979Prudentzio "Prontxio" Larrañaga Irizar
Espainiako trantsizioaz geroztik
1979-1983Jose Inazio Elorza OiarzabalEAJ-PNV[27][28]
1983-1987Jose Inazio Elorza OiarzabalEAJ-PNV[27]
1987-1991Prudentzio "Prontxio" Larrañaga IrizarEusko Alkartasuna[28]
1991-1995Jose Inazio Elorza OiarzabalEAJ-PNV[27][28]
1995-1999Juan Ramon Larrañaga MerceroEusko Alkartasuna[29]
1999-2003Juan Ramon Larrañaga MerceroEusko Alkartasuna[29]
2003-2007Juan Ramon Larrañaga MerceroEusko Alkartasuna
2007-2011Sotero Plazaola OdriozolaEAE-ANV[30]
2011-2015Kepa Urzelai GoitiaBildu[31]
2015-2019Koldobike Olabide HuelgaEAJ-PNV[32]
2019-2023Koldobike Olabide HuelgaEAJ-PNV[33]
2023-Eric Gálvez ÁlvarezEAJ-PNV[34]

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: Lehen sektorea BEGaren %0,5. Bigarren sektorea %58,5. Hirugarren sektorea %36,3. Eraikuntza %4,8.[6]

Bidezko merkataritzaren aldeko hiria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Kepa Urzelai (Legazpiko alkatea), Javier Pradini (Emaus Gizarte Fundazioaren lehendakaria) eta Lurdes Ugarte (Gizarte Zerbitzuetako zinegotzia), Legazpi bidezko merkataritzaren aldeko hiri izendatzeko ekitaldian, Legazpiko udaletxean.[35]

2013ko azaroaren 8an, Emaus Gizarte Fundazioak bidezko merkataritzaren aldeko hiri izendatu zuen; izendapen hori jaso duen Euskal Herriko hirugarren udalerria eta Gipuzkoako lehena da Legazpi. Udalak erosketa publikoetan bidezko merkataritza sartu zuen; Legazpiko saltokiak inplikatu ziren; sentsibilizazio ekintzak antolatu ziren; ikastoletan ere bidezko merkataritza garatu zen; eta Legazpiko elkarteek, enpresek eta ostalariek ere parte hartu zuten.[36][35]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.064 euro-koa zen[37], eta etxegune bakoitzeko 43.826 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (19.616 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.250 euro zen. Errenta gordina 22.547 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 24.444 eurokoa zen[38][oh 1]: gizonena 33.807 eurokoa eta emakumeena 16.471 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 51,3 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 23.258 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 43.544 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 15.659 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 94.499 euro baino gehiago[39].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2023) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
15.808
P20
132
18.768
P25
2.496
22.001
P30
6.695
28.035
P40
11.999
33.807
P50
16.471
38.344
P60
20.834
42.355
P70
26.169
43.325
P75
30.189
46.007
P80
33.835
54.777
P90
44.150
62.999
P95
52.579
97.415
P99
78.879
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2023) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
20.887
P10
11.262
30.022
P20
15.905
33.480
P25
17.477
37.191
P30
19.714
42.666
P40
24.316
47.515
P50
30.964
54.789
P60
40.578
64.018
P70
52.269
69.946
P75
62.113
77.658
P80
73.255
94.730
P90
94.195
110.822
P95
120.964
158.177
P99
177.106
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 55,9 soldatak dira[40].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[41][oh 2]. Udalerrian indizea 24,8 da, probintziakoaren (27,3; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,3; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 13.792 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 105.922 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 13 zen[42] (Gipuzkoa osoan, % 11,1; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 9.760 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 43.120 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 22,6 zen[43] (Gipuzkoa osoan, % 21,2).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00050.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea10.00020.00030.00040.00050.00060.00070.00080.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Legazpi udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 3.772 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 52,1; gainerako % 47,9 inaktibo zeuden (erretiratuak % 55,1, beste inaktiboak % 31,3 eta ikasleak % 13,6).[44] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 54,9 zen eta emakumezkoena % 49,3; langabezia-tasa, aldiz, % 6,5 eta % 10,2 zen, hurrenez hurren.[44]

Okupatuen kopurua 3.417 zen 2023ean, 2021eko 3.294etik gora.[45] Emakumeek okupatuen % 45,8 osatzen dute, eta gizonek % 54,2.

3.417okupatu, 2023+% 3,7 2021etik
% 45,8emakumeak okupatuen artean
% 52,1jarduera-tasa, 2024 mapa
% 8,3langabezia-tasa, 2024 mapa
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024) Gipuzkoako mapa
% 47,8
% 26,4
% 15,0
Okupatuak · % 47,8Langabeak · % 4,3Ikasleak · % 6,5Erretiratuak · % 26,4Beste inaktiboak · % 15,0
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Legazpi, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak3.460% 47,81.866% 51,31.594% 44,3
Langabeak312% 4,3130% 3,6182% 5,1
Inaktiboak3.462% 47,91.638% 45,11.824% 50,7
Guztira7.234% 100,03.634% 100,03.600% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 59,1), industria (% 34,7), eraikuntza (% 5,5) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,7).[45] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 34,1), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 11,9) eta merkataritza (% 9,0) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Gipuzkoako mapa
% 34,7
% 59,1
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 0,7Industria · % 34,7Eraikuntza · % 5,5Zerbitzuak · % 59,1
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 34,1
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 11,9
Merkataritza
% 9,0
Hezkuntza
% 7,4
Eraikuntza
% 5,5
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 4,7
Ostalaritza
% 4,4
Jarduera profesionalak
% 3,7
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Administrazio publikoa
% 3,7
Beste zerbitzu batzuk
% 3,3
Etxeetako jarduerak
% 3,0
Garraioa eta biltegiratzea
% 2,8
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,5
Informazioa eta komunikazioak
% 1,6
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,0
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 0,7
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,6
Higiezinen jarduerak
% 0,1
Erauzketa-industriak
% 0,1
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 48,0; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 34,5), eta oinarrizko okupazioak % 12,4.[46] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 55,2), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 41,2).

% 34,5
% 48,0
% 12,4
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 34,5Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 48,0Oinarrizko okupazioak · % 12,4Ez dago jasota · % 5,1
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Legazpi, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak1.179% 34,5534% 28,8645% 41,2
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak1.639% 48,01.023% 55,2616% 39,4
Oinarrizko okupazioak425% 12,4195% 10,5230% 14,7
Ez dago jasota174% 5,1101% 5,573% 4,7
Guztira3.417% 100,01.853% 100,01.564% 100,0

Okupatuen % 79,1 besteren konturako langileak dira, eta % 20,9 norberaren konturakoak.[47]

% 19,1
% 64,7
% 14,4
Norberaren kontura, langileak dituena · % 1,8Norberaren kontura, langilerik gabe · % 19,1Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 64,7Besteren kontura, aldi baterakoa · % 14,4
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Legazpi, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura713% 20,9471% 25,4242% 15,5
Besteren kontura2.704% 79,11.382% 74,61.322% 84,5
Guztira3.417% 100,01.853% 100,01.564% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 91,2 estatuan jaio zen, eta % 8,8 atzerrian.[44] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 51,9 okupatuak dira, % 36,6 erretiratuak, % 6,2 ikasleak, % 2,9 bestelako inaktiboak eta % 2,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 49,5 okupatuak dira, % 20,3 bestelako inaktiboak, % 15,4 langabeak, % 11,1 ikasleak eta % 3,6 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 44,4 okupatuak dira, % 24,2 bestelako inaktiboak, % 21,7 erretiratuak, % 6,0 ikasleak eta % 3,7 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 36,4 okupatuak dira, % 33,6 bestelako inaktiboak, % 19,8 langabeak, % 7,4 ikasleak eta % 2,8 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 51,9
Okupatuak
% 49,5
% 2,4
Langabeak
% 15,4
% 6,2
Ikasleak
% 11,1
% 36,6
Erretiratuak
% 3,6
% 2,9
Beste inakt.
% 20,3
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 44,4
Okupatuak
% 36,4
% 3,7
Langabeak
% 19,8
% 6,0
Ikasleak
% 7,4
% 21,7
Erretiratuak
% 2,8
% 24,2
Beste inakt.
% 33,6
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 92,1 estatuan jaio zen, eta % 7,9 atzerrian.[46] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 30,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 9,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 65,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 21,2 oinarrizko okupazioetakoak eta % 9,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 43,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 39,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 11,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,5 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 34,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 8,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 30,5
Goi eta erdi maila
% 9,9
% 54,3
Langile kualifikatuak
% 65,6
% 9,6
Oinarrizko okup.
% 21,2
% 5,6
Ez dago jasota
% 3,3
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 43,9
Goi eta erdi maila
% 8,5
% 39,8
Langile kualifikatuak
% 34,7
% 11,6
Oinarrizko okup.
% 52,5
% 4,7
Ez dago jasota
% 4,2
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[48] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,1 industrian ari dira, % 37,6 zerbitzuetan eta % 7,7 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,0 zerbitzuetan ari dira, % 28,5 industrian, % 19,9 eraikuntzan eta % 4,6 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 82,5 zerbitzuetan ari dira, % 15,2 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 97,5 zerbitzuetan ari dira, % 2,5 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 0,6
Nekazaritza
% 4,6
% 54,1
Industria
% 28,5
% 7,7
Eraikuntza
% 19,9
% 37,6
Zerbitzuak
% 47,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 0,4
Nekazaritza
% 0,0
% 15,2
Industria
% 2,5
% 1,8
Eraikuntza
% 0,0
% 82,5
Zerbitzuak
% 97,5
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 45 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 441 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[49][oh 3]. Udalerriaren azalera 42 km² denez, NAE lurraldearen % 10,5 da[50]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 93,7 larre iraunkorrak (414 ha, 40 ustiategitan), % 4,1 arbolak (18,1 ha, 29 ustiategitan), % 1,7 lur goldagarria (7,6 ha, 28 ustiategitan), % 0,3 berotegiak edo babes garai irisgarriak (1,2 ha, 4 ustiategitan) eta % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (0,78 ha, 26 ustiategitan)[oh 4].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
11%
89%
NAE · 441 ha (% 10,5)Gainerako azalera · 3.759 ha (% 89,5)
NAE, lur-erabileraren arabera
94%
Lur goldagarria · 7,6 ha (% 1,7)Larre iraunkorrak · 414 ha (% 93,7)Arbolak · 18,1 ha (% 4,1)Baratzeak · 0,78 ha (% 0,2)Berotegiak · 1,2 ha (% 0,3)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 261 behi, 1.723 ardi, 67 ahuntz, 83 zaldi, 85 hegazti, 2 untxi eme eta 105 erlauntz zeuden[51][52].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 5.050 gidari zeuden erroldatuta: 3.007 gizon (% 59,5) eta 2.043 emakume (% 40,5)[53]. Biztanleen % 60,3 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 6.128 ibilgailuk osatzen zuten: 4.255 turismo, 531 furgoneta, 527 motozikleta, 336 kamioi eta 137 ziklomotor[53]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 508 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (455) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13 urtekoa zen; turismoen % 8,4k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 12,4k 25 urte baino gehiago[53]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 55,1 diesel zen eta % 43,7 gasolinazko; 32 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,5; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 29,7k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
36%
29%
30%
0 etiketa · 63 (% 1)ECO · 240 (% 4)C etiketa · 2.165 (% 35,9)B etiketa · 1.773 (% 29,4)Etiketarik gabe · 1.793 (% 29,7)
Turismoak, adinaren arabera
8%
16%
26%
37%
12%
< 4 urte · 356 (% 8,4)4–8 urte · 681 (% 16)8–15 urte · 1.101 (% 25,9)15–25 urte · 1.591 (% 37,4)≥ 25 urte · 526 (% 12,4)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Garraiobideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Renferen Madril-Irun trenbideak udalerria zeharkatzen du. Eta, trenbide horren barruan, C-1 Irun-Donostia-Brinkola lineako trenek bi geltoki dituzte udalerrian: Legazpiko hirigunekoa eta Brinkola auzokoa.

  • Kultur etxea[54]. Bertan daude KZ gunea[55], liburutegia eta erakusketa aretoa. Bilera gelak, ikastaro gelak eta aretoa ere baditu.
  • Latxartegi aretoa. Bertan egiten dira antzerkiak, kontzertuak, zine-kluba...[56]
  • Lenbur museoa: Burdingintzak Erdi Arotik behintzat herrian duen tradizio sendoa baliatuz, Lenbur (Legazpi Natura eta Burdina) egitasmoa atera zuten aurrera 1992an. Hiru gune nagusi biltzen ditu: Mirandaola burdinola (aspaldi zaharberritu zuten, eta igandero martxan ikusi daiteke, duela sei mende bezala), Mirandaolako baseliza eta Euskal Herriko Burdinaren Museoa.[57] Langileen Ibilbidea deritzana ere erakusten du (50 hamarkadako bizimoduaren berri emanaz), artzaintza, ogia eta erlezaintzan dabiltzan baserriak eta Txillida lantokia ere erakusten du. Izan ere, Txillidaren Haizearen orraziaren fundizio lanak Legazpin burutu ziren. Hori dela eta, Jabondoko iturri inguruan (Artzanburu mendiaren magalean), Haizearen orraziaren itxurako maketa txiki bat badago.
  • Gaztetxea[58]
  • Bikuñako musika lokalak[59]
  • San Juan haurreskola[60]
  • Itxaropena haurreskola[60]
  • Haztegi ikastola[61]
  • Domingo Agirre eskola publikoa[61]
  • Olazabal institutua[61]
  • Helduen Hezkuntza[61]
  • CEIDA - Ingurugela[61]
  • Musika eskola[62]
  • Udal euskaltegia[63][64]

Gizarte zerbitzuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Gizarte zentroa. Nagusientzako aisialdi eskaintza dauka.[65]
  • Eguneko zentroa.[66]
  • Zaharren egoitza.[67]
  • Meazti nagusien egoitza.[68]
  • Lanbide.[69]
Legazpiko hiztunen testigantzekin osatutako bideoa, Euskal Herriko Ahotsak[70] proiekturako egina, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.
Sakontzeko, irakurri: «Goierriko hizkera»

Erdialdeko euskararen barruan, Goierriko euskara[71][72] da Legazpikoa. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Goierrikoak. Batasun eta nortasun handikoa da Goierriko euskara; hala ere, haren barruan, mendebaleko euskararen eragin handiena jaso duena da Legazpiko euskara, euskalki horrekin muga egiten baitu mendebaldean: Oñatiko euskara mendebaldeko euskalkikoa da, izan ere.[73]

2016an herritarren %60,77 euskalduna zen.[6]

Euskal prentsa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Legazpin sortuak dira XX. mende amaieran gisakoetan aitzindari izan ziren bi mugimendu: hots aldizkaria, literatur arloan eta Ene Bada! aldizkaria, herri prentsan.

Festa nagusiak Santikutzak dira (maiatzaren 3an). Txirrindulari afizionatuen Santikutz Klasikoa jokatzen da. 2013an 80. urtemuga bete zuen, Telleriarteko Txirrindulari Elkarteak antolatuta.

Beste festa eta ospakizun batzuk: Santikutz Txiki edo Agorreko Santikutzak (iraila), Santa Ageda, Inauteriak, Legazpiko Oilar Jokoa, San Juanak, San Inazio, Egialdeko jaiak, Artzain eguna, San Nikolas, Brinkolako San Agustin jaiak ...

Legazpiko ereserkia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira Legazpiko ereserkiaren hitzak:[74]

«

Aizkorriren itzalpean, Urola ibaiak bustiz, harrotuz jaio zera, Legazpi, gure herria.

Sshu klan sshu klan klan.

Ibaitik zeharrolak, mendietan haizeolak, olagizon, lurra, gure harroa, Mirandaola.

Santikutzak babesten gaitu legazpiar guztiok. Gerora begira gu itxaropenez eta ilusioz.

Legazpimendi tartean sarturik Euskal Herriko gurutzean, jende jatorra zabalean, gora Legazpi!

»

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Legazpiko Andre Mariaren Jasokundearen eliza.
Mirandaola: burdinola eta Santikutz baseliza.

Legazpiar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Antonio Elortza Muxika (1911 - 1976), kirolen —bereziki txirrindularitzaren— sustatzailea, eta Gipuzkoako, Espainiako nahiz nazioarteko hainbat kirol erakundetako kidea.
  • Irene Paredes (1991-), futbolaria.
  • Josu Iriondo (1938-), elizgizona eta New Yorkeko Gotzain Laguntzaile ohia.
  • Pilar Zabala (1951): ikertzailea, historia irakaslea Yucatango Unibertsitatean.
  • Ainhoa Murua Ugarte (1979-2012), EHUko irakaslea, CIBER-BBN zentroko eta Gasteizko NanoBioCel taldeko ikertzailea.

Argazki galeria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]


  1. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  3. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ Ilintxa: carbón mal cocido. Elhuyar Hiztegia
  5. ↑ Ilintxa, Auñamendi Entziklopedia (Gaztelaniaz)
  6. 1 2 3 «Web Eustat. Datos Estadísticos de Legazpi» www.eustat.eus (kontsulta data: 2020-05-10).
  7. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  8. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  9. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  10. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
  11. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  12. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  13. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
  14. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  15. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  16. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  18. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. ↑ «Koldobike Olabide Legazpiko alkateari elkarrizketa» Goierriko Hitza 2015-10-16 (kontsulta data: 2020-05-10).
  20. ↑ www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-05-10).
  21. ↑ «Makilak aldatu dira eskuz» Goierriko Hitza 2019-06-17 (kontsulta data: 2020-05-10).
  22. ↑ Legazpiko Udala, Legazpi 1936, 189. or.; Daniel Aranguren 1931ko apiriletik 1933ko urtarrilera bitartean alkate izan zela jasotzen du.
  23. 1 2 3 4 Burdinola, Txinpartak, 28. zk., 6. or.; Daniel Aranguren Mendizabal, Ubaldo Segura Makibar eta Eugenio Elorza Guridi PNVko kide gisa jasotzen ditu.
  24. ↑ Aitor Ibáñez de Garatxana, «Homenaje a la generación olvidada», Txinpartak, 27. zk., 10-11. or.; 1933an María Iciar Arana buru zuen behin-behineko kudeaketa batzordea izendatu zela jasotzen du.
  25. 1 2 3 Burdinola, Txinpartak, 25. zk., 17. or.; Ubaldo Segura 1933ko uztailaren 11n kargutik kendu zutela, Eugenio Elorzak uztailaren 15ean hartu zuela alkatetza eta Ubaldo 1936ko amnistiaren ondoren berriz ezarri zutela jasotzen du.
  26. ↑ Aitor Ibáñez de Garatxana, «La Segunda República (1931-1936)», Txinpartak, 24. zk., 30. or.; Santiago Andueza Lasa kudeaketa batzordeko alkate gisa jasotzen du, 1934-1936.
  27. 1 2 3 Burdinola, Txinpartak, 33. zk., 23. or.; Jose Ignacio Elorza 1979-1983, 1983-1987 eta 1991-1995 legegintzaldietan Legazpiko alkate izan zela jasotzen du.
  28. 1 2 3 Burdinola, Txinpartak, 50. zk., 7. or.; José Ignacio Elorza EAJ/PNVko alkate gisa eta Prudencio Larrañaga EAko alkate gisa jasotzen ditu.
  29. 1 2 «Absuelto el alcalde de Legazpi de negarse a colaborar con el Ejército», El País, 1998-05-05; Juan Ramón Larrañaga Eusko Alkartasunako Legazpiko alkate gisa identifikatzen du.
  30. ↑ «Funeral civil en recuerdo de Sotero Plazaola, exalcalde de Legazpi», Gara, 2015-07-16; 2007-2011 bitartean alkate izan zela eta EAE-ANVren zerrendaburua izan zela jasotzen du.
  31. ↑ «Bildu instalará a la vez el ‘puerta a puerta’ y el quinto contenedor en Legazpi», El País, 2013-04-30; Kepa Urzelai Legazpiko alkate eta Bilduko kide gisa identifikatzen du.
  32. ↑ Eusko Jaurlaritza, «2015eko Udal hauteskundeak. Euskal Autonomia Erkidegoko alkateen zerrenda»; Legazpi: Koldobike Olabide Huelga, EAJ-PNV.
  33. ↑ Eusko Jaurlaritza, «Elecciones Municipales 2019. Relación de alcaldesas y alcaldes en Euskadi»; Legazpi: Koldobike Olabide Huelga, EAJ-PNV.
  34. ↑ «Eric Gálvez (PNV), nuevo alcalde de Legazpi», Noticias de Gipuzkoa, 2023-06-17.
  35. 1 2 Emaus Gizarte Fundazioa. (2014-01-24). «Legapzi, Euskal Herriko hirugarren bidezko merkataritzaren aldeko herria» Comerciojusto.org (Coordinadora Estatal de Comercio Justo) (kontsulta data: 2026-09-03).
  36. ↑ Emaus Gizarte Fundazioa. (2013-11-18). «Legazpia, Gipuzkoako Bidezko Merkataritzaren Aldeko lehen herria» Comerciojusto.org (Coordinadora Estatal de Comercio Justo) (kontsulta data: 2026-09-03).
  37. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
  38. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  39. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
  40. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
  41. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  42. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  43. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  44. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  45. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  46. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  47. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  48. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  49. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  50. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1113716.
  51. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  52. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  53. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  54. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Kultur etxea» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  55. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Kzgunea» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  56. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Latxartegi aretoa» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  57. ↑ «Lenbur lurralde museoa», Eusko Jaurlaritzaren turismo webgunea.
  58. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Gaztetxea» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  59. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Bikuñako Musika lokalak» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  60. 1 2 Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Haurreskolak» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  61. 1 2 3 4 5 Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Ikastetxeak» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  62. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Musika eskola» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  63. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Udal Euskaltegia» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  64. ↑ «Udal Euskaltegiak - Legazpiko Euskaltegia» www.udaleuskaltegiak.eus (kontsulta data: 2020-05-10).
  65. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Gizarte Zentroa» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  66. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Eguneko zentroa» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  67. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Zaharren Egoitza» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  68. ↑ Udala, Legazpiko. (2014-01-14). «Meazti» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  69. ↑ Karmele. (2014-05-15). «LANBIDE» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).
  70. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-06-14).
  71. ↑ «Legazpi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-06-01).
  72. ↑ «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-06-01).
  73. ↑ Koldo ZUAZO: «Euskalkiak, gaur», Fontes Linguae Vasconum, 78, 227.
  74. ↑ «Legazpiko Himnoa», Legazpiko Udalaren webgunea.
  75. 1 2 3 4 5 Karmele. (2014-11-06). «Ondarea» .: Legazpiko Udala :. Webgune ofiziala .: Ayuntamiento de Legazpia :. (kontsulta data: 2020-05-10).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]