Edukira joan

Louisiana

Aldatu loturak
Wikipedia, Entziklopedia askea
Louisiana
 Ameriketako Estatu Batuak
Ereserkia
Give Me Louisiana (en) Itzuli
You Are My Sunshine
Louisiana My Home Sweet Home (en) Itzuli
Administrazioa
Izen ofizialaState of Louisiana
Estatu burujabe Ameriketako Estatu Batuak
ISO 3166-2US-LA
HiriburuaBaton Rouge
Louisianako GobernadoreaJeff Landry
Zatiketa
Geografia
Koordenatuak31°N 92°W / 31°N 92°W / 31; -92
Azalera135.382 km²
MugakideakTexas, Arkansas eta Mississippi
Punturik altuenaDriskill Mountain (en) Itzuli
Demografia
Biztanleria4.657.757 (2020ko apirilaren 1a)
Dentsitatea34,4 bizt/km²
Etxebizitzak1.751.956
Hizkuntza ofizialabaliorik ez
Ordu eremuaErdialdeko Ordu Estandarra, America/Chicago, UTC−06:00 eta UTC−05:00
louisiana.gov

Louisiana[1] (ⓘ; frantsesez eta koofizialki Louisiane; {{lang-es|Luisianaçç) Ameriketako Estatu Batuetako Hegoalde Sakoneko eta Hego Erdialdeko eskualdeetan dagoen estatu bat da. Mendebaldean Texasekin egiten du muga; iparraldean, Arkansasekin; eta ekialdean, Mississippirekin. Estatu Batuetako 50 estatuen artean, azaleraz 31.a da, eta biztanle kopuruz 25.a, 4,6 milioi biztanle ingururekin. Frantziar ondarearen isla gisa, Louisiana da parrokia izeneko zatiketa politikoak dituen Estatu Batuetako estatu bakarra; parrokiak konderrien baliokideak dira, eta, horrenbestez, konderritan banatuta ez dauden bi estatuetako bat da (bestea Alaska da, borough-ekin). Baton Rouge da hiriburua, eta New Orleans, Frantziar Louisianako eskualde bat, hiririk populatuena, 363.000 biztanle ingururekin.[2] Hegoaldean Mexikoko golkoaren kostaldea du; ekialdeko mugaren zati handi bat Mississippi ibaiak zehazten du; eta Mississippiren itsasoratzeak edo deltak zehazten du behealdeko topografiaren zati handi bat.

Louisianako lurren zati handi bat Mississippi ibaiak garraiatutako sedimentuekin eratu zen, eta delta izugarriak eta kostaldeko padura eta zingira eremu zabalak utzi zituen.[3] Eremu horietan hegoaldeko biota aberatsa dago: ibisak eta lertxuntxoak bezalako hegaztiak, zuhaitz-igel espezie ugari (estatuak ofizialki aitortutako zuhaitz-igel berde amerikarra, adibidez) eta gaizkatak eta espatula-arrainak bezalako arrainak. Eremu garaiagoetan, batez ere iparraldean, askotariko ekosistemak daude, hala nola belar altuko kostaldea, orratz luzeko pinudiak eta sabana hezeak; landare-espezie ugari-ugariak bizi dira bertan, besteak beste lur-orkidea eta landare haragijale espezie asko. Estatuaren erdia baino gehiago basoz estalita dago.

Louisiana Mississippi ibai-sistemaren eta Mexikoko golkoaren elkargunean dago. Kokapenak eta biodibertsitateak hainbat talde indigena erakarri zituzten, europarrak XVII. mendean iritsi baino milaka urte lehenago. Louisianan hemezortzi tribu natibo amerikar daude, hegoaldeko estatuen artean gehien; horietatik lau gobernu federalak aitortuta daude, eta hamar estatuak.[4] Frantziarrek 1682an aldarrikatu zuten lurraldea, eta Frantzia Berria kolonia handiagoaren gune politiko, komertzial eta demografikoa bihurtu zen. 1762tik 1801era, Luisiana Espainiaren menpe egon zen; ondoren, denbora laburrez Frantziaren menpe itzuli zen, eta 1803an Napoleonek Estatu Batuei saldu zien. 1812an onartu zuten Batasunean, 18. estatu gisa. Estatu bihurtu ondoren, Estatu Batuen ekialdeko kolonoak eta Antilletako, Alemaniako eta Irlandako etorkinak iritsi ziren Louisianara. Nekazaritzak gorakada handia izan zuen, batez ere kotoiak eta azukre-kanaberak, eta Afrikatik ekarritako esklaboek lantzen zituzten nagusiki. Estatu esklabista zenez, Louisiana Ameriketako Estatu Konfederatuetako jatorrizko zazpi kideetako bat izan zen Ameriketako Estatu Batuetako Sezesio Gerran.

Louisianaren frantziar ondare berezia toponimoetan, dialektoetan, kulturan, demografian eta sistema juridikoan islatzen da. Estatu Batuen hegoaldeko gainerako estatuekin alderatuta, Louisiana eleaniztuna eta kultura anitzekoa da, eta kultura hauen nahasketa islatzen du: Louisianako frantziarrak (cajunak eta kreoleak), espainiarrak, kanadar frantsesak, akadiarrak, Saint-Domingueko kreoleak, natibo amerikarrak eta Mendebaldeko Afrikakoak (oro har, XVIII. mendean erositako esklaboen ondorengoak); berrikiago iritsitako migratzaileen artean filipinarrak eta vietnamdarrak daude. Sezesio Gerraren ondorengo garaian, angloamerikarrek ingelestzearen aldeko presioa areagotu zuten, eta 1921ean ingelesa bihurtu zen Louisianako eskoletako irakaskuntza-hizkuntza bakarra, harik eta 1974an eleaniztasun-politika berpiztu zen arte. Louisianako ingelesak azpidialekto ugari ditu, hala nola Cajun ingelesa, New Orleanseko ingelesa eta Ameriketako Estatu Batuen hegoaldeko ingelesaren beste aldaera batzuk. Bokal osteko /r/ ez ahoskatzea ohikoa da, batez ere estatuaren hegoaldean.[5][6] Louisianak ez du inoiz hizkuntza ofizialik izan, eta estatuko konstituzioak honako eskubide hau jasotzen du: «herriak bere jatorri historiko, linguistiko eta kulturalak gordetzeko, sustatzeko eta bultzatzeko eskubidea».[5]

Batez besteko nazionalen arabera, Louisiana Estatu Batuetako azken postuetan egon ohi da osasunean,[7] hezkuntzan[8][9][10][11] eta garapenean, eta pobrezia-tasa[12][13][14] eta homizidio-tasa handiak ditu. 2018an, herrialdeko estaturik osasungaitzena izan zen, drogekin lotutako heriotza ugarirekin. Gainera, gutxienez 1990eko hamarkadaz geroztik, Estatu Batuetako homizidio-tasarik handiena du.[15][16][17]

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Louisiana 1643tik 1715era Frantziako errege izan zen Luis XIV.aren omenez izendatu zuten. René-Robert Cavelier, La Salleko jaunak Mississippi ibaiak drainatzen zuen lurraldea Frantziarentzat aldarrikatu zuenean, La Louisiane izena eman zion. –ana atzizkia (edo –ane) latinezko atzizkia da, "pertsona, subjektu edo leku jakin bati buruzko informazioa" adieraz dezakeena. Beraz, gutxi gorabehera, Louis + ana "Louisekin erlazionatuta" ideia dakar. Frantziako inperio kolonialaren parte izan zen Louisiana Lurraldea gaur egungo Mobile badiatik gaur egungo Kanada eta Estatu Batuen arteko mugatik iparraldera hedatzen zen, gaur egun Kanadako Alberta eta Saskatchewan probintziak direnen zati txiki bat barne.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi eskualde nagusi bereiz daitezke: batetik, itsaspeko jalkinez osaturiko behe-lautadak iparraldean (Red eta Ouachita ibaien artean) eta mendebaldean; eta, bestetik, Mississippi ibaiaren delta eta inguruak. Deltaren iparraldean, New Orleans hiritik iparraldera, Ponchartrain aintzira dago.

Estatu mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Louisiana eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klima subtropikala da, eta neguaren eta udaren arteko tenperaturen gorabeherak txikiak dira (17 °C neguan eta 21 °C udan). Euri asko egiten du, urteko 1.450 mm batez beste.

NOAAren datuen arabera, 1991–2020 aldian, estatuko urteko batez besteko tenperatura 19,5 °C-koa izan zen.[18][oh 1] Hilabeterik beroena uztaila da (28,0 °C; eguneko gehienekoen batez bestekoa, 33,3 °C) eta hotzena urtarrila (10,0 °C; eguneko gutxienekoen batez bestekoa, 4,3 °C). Urteko prezipitazioa 1517 mm-koa da; hilabeterik euritsuena urtarrila da (144 mm) eta lehorrena urria (114 mm).

1895–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak mendeko 0,4 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) XX. mendeko batez bestekoa (19,1 °C) baino 1,1 °C beroagoak izan dira. Erregistroko bost urte beroenetatik hiru 2000tik aurrerakoak dira (2016, 2023 eta 2024). Urterik beroena 2023 izan zen (20,9 °C) eta hotzena 1976 (18,0 °C).[18]

Etxeak berotzeko eta hozteko behar den energia neurtzeko, NOAAk gradu-egunak kalkulatzen ditu: egun bakoitzean batez besteko tenperatura 18,3 °C-tik zenbat gradu behera dagoen (berokuntza-gradu-egunak) edo gora dagoen (hozte-gradu-egunak), urte osoan batuta. 1991–2020 aldian, urtean batez beste 919 berokuntza-gradu-egun eta 1498 hozte-gradu-egun izan ziren.[18]


    Datu klimatikoak (Louisiana)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 15.6 17.8 21.7 25.3 29.1 32.1 33.3 33.5 31.2 26.5 20.8 16.7 25.3
Batez besteko tenperatura (ºC) 10.0 12.1 15.6 19.3 23.4 26.8 28.0 28.0 25.5 20.1 14.6 11.0 19.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 4.3 6.3 9.6 13.2 17.8 21.5 22.7 22.5 19.7 13.6 8.4 5.4 13.7
Pilatutako prezipitazioa (mm) 144 118 121 131 124 140 135 130 114 114 115 133 1517
Iturria: NOAA NCEI, nClimDiv: 1991–2020 normalak (2026-09-04ko bertsioa)
Berotze-marrak, 1895–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura XX. mendeko batez bestekoarekiko (19,1 °C).
189519602025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
−0,1+0,7+0,2+0,2+0,5+0,2+0,4+0,4+0,1+0,3+0,4+0,7
1901–19301991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 30 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1895–2025
°C, XX. mendeko batez bestekoarekiko (19,1 °C)
+2 °C−2 °C
189519602025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
AEBen hedakuntza eta esklabotzaren estatusa

Louisianako lurraldea Hernando de Soto espainiar konkistatzaileak esploratu zuen lehenik. Robert Cavelier frantsesa 1682an Mississippi ibaian behera zihoala iritsi zen eskualdera, eta Frantziarentzat konkistatu. Pierre Le Moyne d'Iberville itsasgizon eta gobernadore frantsesak 1718an New Orleanseko hiria eta portua sortu zituen.

Louisiana 1731n frantses kolonia bihurtu zenean, 8.000 lagun baizik ez ziren bizi bertan, esklabo beltzak barne. 1760tik aurrera gora egin zuen nabarmenki, estatuko biztanle-kopuruak frantses mintzairako etorkinei esker. 1762tik 1800 arte, espainiarren mende egon zen, eta urte horretan itzuli zen frantsesen mendera. 1804an, New Orleanseko barrutia edo lurraldea eratu zen.

1812an, AEBek Napoleonen Frantziari erosi zioten Louisiana lurralde zabala, eta lurralde hori Missouri lurraldea bilakatu zen, Louisiana estatu berritik bereizteko (Mississippi ibai beherean), Estatu Batuetako 18. estatu bihurtua. XIX. mendearen hasieran, ekonomia-garapen izugarria izan zuen Louisianako estatuak, esklaboen merkataritzaren eta kotoiaren eta azukre-kanaberaren ekoizpenari esker. Esklabotasunaren aldeko estatua zen, eta 1861ean iparraldeko estatuetatik banatu eta, hegoaldeko beste estatuekin batera, Ameriketako Estatu Konfederatuak osatu zituen, baina New Orleans hiria iparraldekoek hartu zuten 1862an eta Vickburg urtebete geroago. 1868an, gerrak eragindako gorabeherak baretuta, berriz ere Estatu Batuetako estatu izani zen. Hala eta guztiz ere, esklabotasunaren aldeko jarrerak urte luzeetan iraun du biztanle zurien artean, eta istilu latzak izan dira zurien eta beltzen komunitateen artean, zuriek beltzekiko erakusten duten arrazakeria dela eta.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 4.657.757 biztanle zeuden. Batez besteko adina 38,1 urtekoa zen ( Louisianako mapa), 37,0 urtekoa gizonezkoen artean eta 39,1 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 23,3 18 urtetik beherakoak ziren eta % 16,4 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 94,4 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 91,6 gizon zeuden adin-talde horretan.[19][20]

Mapa
Biztanleria (2025, estimazioa)
Biztanleak (2025)
  • 3.700 – 9.156(7)
  • 9.344 – 15.134(6)
  • 15.154 – 19.520(7)
  • 19.582 – 22.256(6)
  • 22.672 – 31.471(6)
  • 31.980 – 44.937(7)
  • 45.091 – 51.106(6)
  • 57.032 – 125.877(7)
  • 131.867 – 208.466(6)
  • 224.226 – 456.180(6)
Mapa
Biztanle-dentsitatea (2025)
Dentsitatea
  • 0,9 bizt./km² – 5,8 bizt./km²(7)
  • 5,9 bizt./km² – 8,3 bizt./km²(6)
  • 8,8 bizt./km² – 10,7 bizt./km²(7)
  • 11,4 bizt./km² – 12,8 bizt./km²(6)
  • 12,8 bizt./km² – 16,0 bizt./km²(6)
  • 16,1 bizt./km² – 20,9 bizt./km²(7)
  • 21,9 bizt./km² – 28,4 bizt./km²(6)
  • 33,2 bizt./km² – 54,4 bizt./km²(7)
  • 58,7 bizt./km² – 96,7 bizt./km²(6)
  • 126,2 bizt./km² – 399,3 bizt./km²(6)

BiztanleriaUrtea01.000.0002.000.0003.000.0004.000.0005.000.000180018501900195020002050Biztanleria Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira, AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau). Grafikoa hemen alda daiteke. Azken 5 urteak (2021-2025) estimazioak dira; gainerakoak errolda historikoetatik datoz, hamarkada bakoitzean egiten direnak.

Biztanleria-piramidea 2020
Guztira: 2.261.286 gizon, 2.396.471 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.19
 
85+
 
2.14
1.55
 
80-84
 
2.09
2.58
 
75-79
 
3.13
4.16
 
70-74
 
4.58
5.46
 
65-69
 
5.81
6.48
 
60-64
 
6.65
6.60
 
55-59
 
6.72
6.01
 
50-54
 
6.00
5.75
 
45-49
 
5.66
6.15
 
40-44
 
6.02
6.81
 
35-39
 
6.76
6.74
 
30-34
 
6.68
6.51
 
25-29
 
6.38
6.64
 
20-24
 
6.43
7.05
 
15-19
 
6.51
7.20
 
10-14
 
6.53
6.78
 
5-9
 
6.15
6.31
 
0-4
 
5.78
Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[21]

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, estatuan 4.657.757 biztanle zeuden. Herritarren % 6,9 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 2]. Ez-hispanoen artean % 59,9 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 55,8[oh 3]; % 33,5 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 31,2; % 2,0 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 1,8; % 3,6 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 3,4; % 0,6 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,6; eta % 0,4 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,4.[oh 4][22]

Arraza/etnia Louisianako mapa
Etnizitatea
2000
97,6 %
2010
95,8 %
2020
93,1 %
6,9 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
63,9 %
32,5 %
2010
63,0 %
33,2 %
2020
59,9 %
33,5 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 77,2 estatu berean jaiotakoak, % 17,2 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 4,9 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 5] Atzerritarren artean, % 40,3 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 59,7 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Latinoamerikan jaiotakoa zen (% 59,9, biztanleria osoaren % 2,9); ondoren Asian (% 27,3, % 1,3), Europan (% 6,7, % 0,3), Afrikan (% 4,5, % 0,2) eta Ipar Amerikan (% 1,4, % 0,1).[oh 6][23]

Jaioterria eta jatorria Louisianako mapa
Jaioterria
77,2 %
17,2 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
40,3 %
59,7 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
59,9 %
27,3 %
6,7 %
Latinoamerika Asia Europa Afrika Ipar Amerika Ozeania

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estatuan 2.073.200 etxebizitza zeuden, horietatik % 88,3 okupatuta eta % 11,7 hutsik.[24] Okupatutako etxebizitzen artean, % 65,5 jabeek okupatutakoak ziren eta % 34,5 errentan hartutakoak.[20] Estatuan 1.831.610 etxegune zeuden guztira, horietatik % 64,8 familia-etxeguneak ziren eta % 35,2 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 63,4 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 36,6 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 83,3 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 16,7 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[25] Talde-bizilekuetan bizi ziren 124.123 pertsona (biztanleria osoaren % 2,7); horietatik 52.291 zuzentze- eta gazte-egoitzetan, 32.772 unibertsitateko ikasleen egoitzetan eta 2.707 egoitza militarretan bizi ziren.[24]

2.073.200etxebizitza
1.831.610okupatuak
124.123talde-bizilekuetan

Etxebizitzak Louisianako mapa

1.199.641
631.969
241.590
Jabetzan (1.199.641) Alokairuan (631.969) Hutsik (241.590)

Etxegune motak

751.676
111.718
322.988
537.735
Ezkondutako bikotea (751.676) Gizon-burua (ezkontiderik gabe) (111.718) Emakume-burua (ezkontiderik gabe) (322.988) Bakarrik bizi (537.735) Beste norbaitekin (107.493)

Talde-bizilekuetako biztanleria

52.291
32.772
36.353
Zuzentze- eta gazte-egoitzak (52.291) Unibertsitateko egoitzak (32.772) Egoitza militarrak (2.707) Beste (36.353)

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

25 urtetik gorako biztanleen artean, % 87,3k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 27,0k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 10,1k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[26]

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Louisianako hezeguneen airetiko argazkia.
Louisianako mapa.

Oso oparoa da tropiko aldeko nekazaritza: arroza (Estatu Batuetako lehen ekoizlea), kotoia, azukre-kanabera (Floridako estatuarekin batera Estatu Batuetan ekoizten duen beste estatua), artoa, patata, lekadunak eta frutak. Irabazpide handia da arrantza ere.

Estatu Batuetako zorupeko aberastasunen % 10 ustiatzen da Louisianako estatuan: petrolioa (3. ekoizlea, Texas eta Kaliforniako estatuen ondotik), gas naturala (3. ekoizlea), sufrea eta gatz minerala. Industria petrolioan eta nekazaritzako produktuetan oinarritzen da (industria kimikoa, petrolio-findegiak, kautxua, janari-industria, larrugintza). Jarduera handikoak dira, bestalde, New Orleans eta Baton Rougeko portuak.

Turismoak gero eta eragin handiagoa du Louisianako ekonomian.

Errenta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeguneen errenta mediana 60.756 $ zen ( Louisianako mapa), eta familiena, 79.407 $. Per capita errenta 35.038 $ zen. Biztanleriaren % 18,9 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[27] Etxeguneen artean, % 7,2k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 7,8k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[28]

60.756 $etxegunearen errenta mediana
79.407 $familiaren errenta mediana
35.038 $biztanleko errenta
% 18,9pobrezian

Etxeguneen errenta banaketa

% 7,2
% 6,9
% 9,0
% 11,7
% 8,8
% 6,1
% 7,3
% 7,8
< 10.000 $ — % 7,2 (129.134) 10.000-14.999 $ — % 5,8 (104.513) 15.000-19.999 $ — % 4,5 (81.330) 20.000-24.999 $ — % 4,9 (88.415) 25.000-29.999 $ — % 4,3 (76.876) 30.000-34.999 $ — % 4,1 (74.348) 35.000-39.999 $ — % 4,1 (74.466) 40.000-44.999 $ — % 3,9 (70.197) 45.000-49.999 $ — % 3,8 (68.447) 50.000-59.999 $ — % 6,9 (124.751) 60.000-74.999 $ — % 9,0 (161.742) 75.000-99.999 $ — % 11,7 (210.659) 100.000-124.999 $ — % 8,8 (157.960) 125.000-149.999 $ — % 6,1 (109.313) 150.000-199.999 $ — % 7,3 (131.787) ≥ 200.000 $ — % 7,8 (140.842)

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Balioak estatu osoko batez bestekoak dira, estazio meteorologikoen datuetatik interpolatutako 5 km-ko sareta batean kalkulatuak; ez dira estazio jakin batekoak. Erliebe handiko lekuetan herriguneko klimatik nabarmen alde daitezke.
  2. ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  3. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  4. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  5. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  6. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, estatuko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .
  2. ↑ (Ingelesez) Jessica Williams. (2021-12-12). Census 2020: Who lives in the New Orleans metro now? Data show more diverse population. nola.com jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2022-12-09).
  3. ↑ (Ingelesez) Louisiana (LA) State Information. The Time Now 2015-08-03 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2020-08-13).
  4. ↑ (Ingelesez) Louisiana Indians in the 21st Century. Louisiana Folklife Program jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2017-12-23).
  5. 1 2 (Ingelesez) Louisiana Official Site on Languages. Louisiana Department of Culture, Recreation and Tourism (CODOFIL) jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015-06-21).
  6. ↑ (Ingelesez) Murphy, Alexander B.. (2008). Placing Louisiana in the Francophone World: Opportunities and Challenges. Atlantic Studies, 5 (3), 11 or.  doi:10.1080/14788810802445040. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-05-10).
  7. ↑ (Ingelesez) Woodruff, Emily. (2021-04-08). Why is Louisiana unhealthy? New state database aims to connect environment, behavior to health. NOLA.com jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2021-06-07).
  8. ↑ (Ingelesez) Louisiana Educational attainment – persons 25 years and over – percent high school graduate or higher by County. indexmundi.com jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2021-06-07).
  9. ↑ (Ingelesez) United States – Educational attainment – persons 25 years and over – percent high school graduate or higher by State. indexmundi.com jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2021-06-07).
  10. ↑ (Ingelesez) McElfresh, Amanda. (2019-01-22). Report: Louisiana is one of the least-educated states in the nation. The Daily Advertiser jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2021-06-07).
  11. ↑ (Ingelesez) Hutchinson, Piper. (2023-02-14). Report: Louisiana third least educated state in nation. KPLC-TV jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2023-02-16).
  12. ↑ (Ingelesez) State Median Household Income Patterns: 1990–2010. ProximityOne jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012-08-12).
  13. ↑ (Ingelesez) Sub-national HDI – Global Data Lab. globaldatalab.org jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-09-15).
  14. ↑ (Ingelesez) Census: Louisiana remains 1 of nation's poorest states. AP News 2019-09-27 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2021-06-07).
  15. ↑ (Ingelesez) Louisiana Annual State Health Rankings – 2018. America's Health Rankings jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-12-01).
  16. ↑ (Ingelesez) Murder Rates Nationally and By State. Death Penalty Information Center jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-05-28).
  17. ↑ (Ingelesez) Crime in the United States by State, 2014. Federal Bureau of Investigation jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-06-28).
  18. 1 2 3 NOAA National Centers for Environmental Information: «Climate Divisional Database (nClimDiv)», v1.0.0, 2026-09-04ko bertsioa. Datuak: Wikimedia Commons.
  19. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  20. 1 2 (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  21. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  22. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  23. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  24. 1 2 (Ingelesez) «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  25. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  26. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  27. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  28. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Louisiana&oldid=11836580"(e)tik eskuratuta