Edukira joan

New Orleans

Aldatu loturak
Wikipedia, Entziklopedia askea
New Orleans
New Orleans
La Nouvelle-Orléans
Ameriketako Estatu Batuetako hiria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Ameriketako Estatu Batuak
Estatua Louisiana
Parish of LouisianaOrleans parrokia
AlkateaHelena Moreno
Izen ofizialaNew Orleans
Jatorrizko izenaNew Orleans
La Nouvelle-Orléans
Posta kodea70112, 70113, 70114 eta 70115
FIPS kodea22-55000
Geografia
Koordenatuak29°58′34″N 90°04′42″W / 29.9761°N 90.0783°W / 29.9761; -90.0783
Mapa
Azalera906,099114 km²
Altitudea11 m, −2 m eta 6 m
MugakideakSt. Tammany parrokia, Jefferson parrokia, Plaquemines parrokia eta St. Bernard parrokia
Demografia
Biztanleria383.997 (2020ko apirilaren 1a)
Dentsitatea424 bizt/km²
Etxebizitzak154.826
Informazio gehigarria
Sorrera1718
Telefono aurrizkia985, 504
Hiri senidetuakCaracas, Durban, Innsbruck, Maracaibo, Matsue, Mérida, Pointe-Noire, San Miguel de Tucumán, Tegucigalpa, Rosh HaAyin (en) Itzuli, Juan-les-Pins, Isola del Liri, Belém, Resistencia, Batumi, Mérida (udalerria), Cap-Haïtien, Orléans, Rotterdam, Klaipėda, Florentzia, Honolulu eta Zonguldak
nola.gov, new-orleans.la.us eta cityofno.com

New Orleans[1] Ameriketako Estatu Batuetako Louisiana estatuko hiriburua eta bertako hiririk handiena da. Izena jaso zuen Filipe II.arengandik, Orleansko Dukea baitzen. Jazz musikaren sorlekutzat hartzen da.

Demografiari dagokionez, % 67 inguru afro-estatubatuarrak dira; % 28, zuriak; % 3, Erdi Aldeko amerikarak nahiz hegoamerikarrak; % 2, asiarrak; eta % 0,2, jatorrizko amerikarrak. 2005ean, 450.000 biztanle inguru zituen (973/km2), baina Katrina izeneko urakanak urte hartan eragindako hondamendiaren ondoren, populazioak behera egin zuen.

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
-Desseins de Sauvages de Plusieurs Nations margolana (Alexander De Batz, 1735). Margolanaren oinean (belar berdearen gunean) "Balbahachas", "Misysipy" (Mississippi ibaia aipatu nahian) eta “St. Louis” toponimiak ikusi daitezke.

Europarren heldueraren aurretik, Txoktaw tribu iparramerikarrak Bulbancha izenez (euskaraz, "hizkuntza askotako lekua" edo "hizkuntza kanpotarren lekua") ezagutzen zuen.[2][3] Izen honen aipua lehen aldiz ikusi daiteke Alexander De Batz irudigile eta arkitektu frantsesaren 1735eko Desseins de Sauvages de Plusieurs Nations margolanean.[4]

Baina esanahi hau egun bizirauten diren txoktau jendeak erabiltzen duten balbáha a̱shah (euskaraz, "hizkuntza kanpotarren hizlariak hor daude") esaldiarekiko kontraesankorra da.[4]

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 383.997 biztanle zeuden. Batez besteko adina 36,2 urtekoa zen ( Louisianako mapa), 35,9 urtekoa gizonezkoen artean eta 36,4 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 20,3 18 urtetik beherakoak ziren eta % 14,7 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 89,3 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 86,2 gizon zeuden adin-talde horretan.[5][6]

BiztanleriaUrtea0100.000200.000300.000400.000500.000600.000700.0001750180018501900195020002050Biztanleria Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira, AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau). Grafikoa hemen alda daiteke. Azken 5 urteak (2021-2025) estimazioak dira; gainerakoak errolda historikoetatik datoz, hamarkada bakoitzean egiten direnak.

Biztanleria-piramidea 2020
Guztira: 181.171 gizon, 202.826 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.00
 
85+
 
1.92
1.18
 
80-84
 
1.70
2.14
 
75-79
 
2.59
3.78
 
70-74
 
4.18
5.38
 
65-69
 
5.41
6.22
 
60-64
 
6.11
6.17
 
55-59
 
5.96
5.77
 
50-54
 
5.42
5.72
 
45-49
 
5.36
6.36
 
40-44
 
6.13
7.98
 
35-39
 
7.73
8.79
 
30-34
 
8.78
7.94
 
25-29
 
8.45
7.27
 
20-24
 
8.38
6.03
 
15-19
 
5.99
6.27
 
10-14
 
5.52
6.03
 
5-9
 
5.23
5.98
 
0-4
 
5.16
Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[7]

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, udalerrian 383.997 biztanle zeuden. Herritarren % 8,1 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 1]. Ez-hispanoen artean % 34,4 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 31,6[oh 2]; % 58,3 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 53,6; % 3,0 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 2,8; % 3,5 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 3,2; % 0,2 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,2; eta % 0,6 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,5.[oh 3][8]

Arraza/etnia Louisianako mapa
Etnizitatea
2000
96,9 %
2010
94,8 %
2020
91,9 %
8,1 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
28,1 %
67,3 %
2010
32,2 %
62,9 %
2020
34,4 %
58,3 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 67,3 estatu berean jaiotakoak, % 25,1 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 6,6 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 4] Atzerritarren artean, % 49,0 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 51,0 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Latinoamerikan jaiotakoa zen (% 52,0, biztanleria osoaren % 3,4); ondoren Asian (% 29,6, % 2,0), Europan (% 9,5, % 0,6), Afrikan (% 5,7, % 0,4) eta Ipar Amerikan (% 2,7, % 0,2).[oh 5][9]

Jaioterria eta jatorria Louisianako mapa
Jaioterria
67,3 %
25,1 %
6,6 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
49,0 %
51,0 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
52,0 %
29,6 %
9,5 %
Latinoamerika Asia Europa Afrika Ipar Amerika Ozeania

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerrian 193.840 etxebizitza zeuden, horietatik % 85,2 okupatuta eta % 14,8 hutsik.[10] Okupatutako etxebizitzen artean, % 45,5 jabeek okupatutakoak ziren eta % 54,5 errentan hartutakoak.[6] Udalerrian 165.125 etxegune zeuden guztira, horietatik % 51,9 familia-etxeguneak ziren eta % 48,1 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 50,8 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 49,2 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 79,6 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 20,4 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[11] Talde-bizilekuetan bizi ziren 15.534 pertsona (biztanleria osoaren % 4,0); horietatik 1.815 zuzentze- eta gazte-egoitzetan eta 9.569 unibertsitateko ikasleen egoitzetan bizi ziren.[10]

193.840etxebizitza
165.125okupatuak
15.534talde-bizilekuetan

Etxebizitzak Louisianako mapa

75.058
90.067
28.715
Jabetzan (75.058) Alokairuan (90.067) Hutsik (28.715)

Etxegune motak

43.546
33.569
63.168
16.209
Ezkondutako bikotea (43.546) Gizon-burua (ezkontiderik gabe) (8.633) Emakume-burua (ezkontiderik gabe) (33.569) Bakarrik bizi (63.168) Beste norbaitekin (16.209)

Talde-bizilekuetako biztanleria

1.815
9.569
4.119
Zuzentze- eta gazte-egoitzak (1.815) Unibertsitateko egoitzak (9.569) Egoitza militarrak (31) Beste (4.119)

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

25 urtetik gorako biztanleen artean, % 89,6k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 42,4k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 19,7k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[12]

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errenta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeguneen errenta mediana 56.631 $ zen ( Louisianako mapa), eta familiena, 80.929 $. Per capita errenta 40.662 $ zen. Biztanleriaren % 22,6 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[13] Etxeguneen artean, % 9,6k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 10,3k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[14]

56.631 $etxegunearen errenta mediana
80.929 $familiaren errenta mediana
40.662 $biztanleko errenta
% 22,6pobrezian

Etxeguneen errenta banaketa

% 9,6
% 7,6
% 6,2
% 8,4
% 10,3
% 8,0
% 10,3
< 10.000 $ — % 9,6 (15.000) 10.000-14.999 $ — % 7,6 (11.907) 15.000-19.999 $ — % 4,7 (7.278) 20.000-24.999 $ — % 5,2 (8.111) 25.000-29.999 $ — % 4,1 (6.313) 30.000-34.999 $ — % 3,7 (5.733) 35.000-39.999 $ — % 3,7 (5.713) 40.000-44.999 $ — % 3,9 (6.065) 45.000-49.999 $ — % 3,4 (5.326) 50.000-59.999 $ — % 6,2 (9.604) 60.000-74.999 $ — % 8,4 (13.028) 75.000-99.999 $ — % 10,3 (16.080) 100.000-124.999 $ — % 8,0 (12.538) 125.000-149.999 $ — % 5,0 (7.797) 150.000-199.999 $ — % 6,0 (9.287) ≥ 200.000 $ — % 10,3 (16.041)

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
    Datu klimatikoak (New Orleans)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 17 19 22 26 29 32 33 33 31 27 22 18 26
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 6 8 12 15 19 22 23 23 21 16 11 8 15
Pilatutako prezipitazioa (mm) 149 139 133 128 117 173 157 156 141 77 129 129 1630
Prezipitazio egunak (≥ 0.01 in) 10.5 8.4 8.6 7.2 8.0 11.8 13.9 13.2 10.2 5.9 8.6 9.4 115.7
Eguzki orduak 151.9 163.9 220.1 252.0 279.0 273.0 257.3 251.1 228.0 241.8 171.0 158.1 2647.2
Iturria: http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/la/166660.pdf NOAA

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
New Orleanseko katedrala.
  • 1718an fundatu zuten Compagnie du Mississippi-ko frantziarrek, La Nouvelle-Orléans izenarekin.
  • 1763an Espainiak bereganatu zuen eta 40 urtez haren kontrolpean egon zen.
  • 1815ean New Orleans-ko nataila gertatu zen, estuatubatuarren eta britainiarren artekoa. Laffite anaien eta haren piraten laguntza ezinbestekoa izan zen Andrew Jacksonen garaipenerako.
  • 2005eko abuztuaren 29an Katrina urakanak astindu zuen hiria eta 1.500 hildako inguru eragin.

Leku interesgarriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Jazz musikarekin oso lotutako hiria da, izan ere horri dedikatutako parke tematikoa dute.
  • Mardi Gras edo "Astearte Inautea"

Neworleanstar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri eta hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

New Orleans ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  2. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  3. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  4. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  5. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, udalerriko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .
  2. ↑ (Ingelesez) «What’s in a Name? Bulbancha and Mobilian Jargon» French Quarter Journal (kontsulta data: 2026-10-03).
  3. ↑ (Ingelesez) June 12, Updated; August 2, 2024 •; 2023. «The Founding of New Orleans» American Battlefield Trust (kontsulta data: 2026-10-03).
  4. 1 2 (Ingelesez) «Bulbancha» 64 Parishes (kontsulta data: 2026-10-02).
  5. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  6. 1 2 (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  7. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  8. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  9. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  10. 1 2 (Ingelesez) «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  11. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  12. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  13. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  14. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  15. ↑ (Ingelesez) The Times-Picayune. (kontsulta data: 2018-08-16).
  16. ↑ (Ingelesez) Liri Blues Festival. (kontsulta data: 2018-08-16).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=New_Orleans&oldid=11833567"(e)tik eskuratuta