Edukira joan

Oklahoma

Aldatu loturak
Wikipedia, Entziklopedia askea
Oklahoma
 Ameriketako Estatu Batuak
Administrazioa
Izen ofizialaState of Oklahoma
Estatu burujabe Ameriketako Estatu Batuak
ISO 3166-2US-OK
HiriburuaOklahoma City
Governor of Oklahoma (en) ItzuliKevin Stitt
Zatiketa
Geografia
Koordenatuak35°30′N 98°00′W / 35.5°N 98°W / 35.5; -98
Azalera181.195 km²
MugakideakTexas, Mexiko Berria, Colorado, Kansas, Missouri eta Arkansas
Punturik altuenaBlack Mesa (en) Itzuli
Demografia
Biztanleria3.959.353 (2020ko apirilaren 1a)
Dentsitatea21,85 bizt/km²
Etxebizitzak1.493.569
Hizkuntza ofizialaingeles
Ordu eremuaUTC−06:00 eta America/Chicago

Oklahoma Ameriketako Estatu Batuetako estatu bat da, Estatu Batuetako erdian kokatua. Estatuko hiriburua eta hiri nagusia Oklahoma Hiria da. Guztira 3.5 milioi biztanle inguru ditu 181.196 kilometro karratuetan. Hogeitazortzigarren estatu populatuena da, eta hogeigarren zabalerari dagokionez. Izena okla eta humma (jende gorria) hitz choctaw indiarretatik datorkio. Lurralde Indiarratik osatuta, 1907ko azaroaren 16an AEBetako 46. estatu bihurtu zen.

Gas natural, petrolio eta janariaren ekoizle garrantzitsua, Oklahomako ekonomia hegazkin, energia, telekomunikazio eta teknologia industrietan dago oinarriturik. Herrialdeko azkarren hazi den ekonomietakoa du. Oklahoma Hiria eta Tulsako metropoli guneetan kokatzen dira industria gehienak, eta biztanleen %60 inguru hor bizi dira.

Mendi txikiak, larreak eta ekialdean basoak edukita, Oklahomako lurralde gehiena AEBetako Lautada Handietan sartzen da, eguraldi gogorreko zonaldea hain zuzen ere. Alemaniar, irlandar eta britainiar jatorriak dira ohikoenak, indiarrekin batera. Izan ere, 25 hizkuntza indiar baino gehiago mintzatzen dira estatu horretan, edozeinetan baino gehiago.

Historikoki, behizainen bideak hortik igaro dira, baita hegoaldean kokatu nahi zirenenak ere. Gainera, gobernuek estatu honetan ere kokatu dituzte indiarrak. Bibliaren Gerrikoan barnan, kristau ebanjelikoen sinesmen hedatuek AEBetako estaturik kontserbadoreenetakoa bihurtzen dute, nahiz eta bozketa erroldetan Alderdi Demokraten zerrenda handiagoa den.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Oklahoma eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

NOAAren datuen arabera, 1991–2020 aldian, estatuko urteko batez besteko tenperatura 15,7 °C-koa izan zen.[1][oh 1] Hilabeterik beroena uztaila da (27,7 °C; eguneko gehienekoen batez bestekoa, 34,3 °C) eta hotzena urtarrila (3,5 °C; eguneko gutxienekoen batez bestekoa, −3,0 °C). Urteko prezipitazioa 924 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (125 mm) eta lehorrena urtarrila (40 mm).

1895–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak mendeko 0,4 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) XX. mendeko batez bestekoa (15,4 °C) baino 0,9 °C beroagoak izan dira. Erregistroko bost urte beroenetatik lau 2000tik aurrerakoak dira (2006, 2012, 2016 eta 2024). Urterik beroena 2012 izan zen (17,3 °C) eta hotzena 1979 (14,1 °C).[1]

Etxeak berotzeko eta hozteko behar den energia neurtzeko, NOAAk gradu-egunak kalkulatzen ditu: egun bakoitzean batez besteko tenperatura 18,3 °C-tik zenbat gradu behera dagoen (berokuntza-gradu-egunak) edo gora dagoen (hozte-gradu-egunak), urte osoan batuta. 1991–2020 aldian, urtean batez beste 1964 berokuntza-gradu-egun eta 1067 hozte-gradu-egun izan ziren.[1]


    Datu klimatikoak (Oklahoma)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 10.0 12.5 17.5 22.3 26.7 31.5 34.3 33.8 29.5 23.3 16.4 10.7 22.4
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.5 5.8 10.7 15.3 20.2 25.2 27.7 27.1 22.7 16.3 9.7 4.5 15.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -3.0 -0.9 3.8 8.2 13.8 18.8 21.2 20.4 16.0 9.2 3.0 -1.7 9.1
Pilatutako prezipitazioa (mm) 40 43 71 91 125 108 81 82 84 85 59 54 924
Iturria: NOAA NCEI, nClimDiv: 1991–2020 normalak (2026-09-04ko bertsioa)
Berotze-marrak, 1895–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura XX. mendeko batez bestekoarekiko (15,4 °C).
189519602025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+1,0+1,1+0,7+0,2+0,4+0,3+0,40,0−0,3+0,1+0,3+1,1
1901–19301991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 30 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1895–2025
°C, XX. mendeko batez bestekoarekiko (15,4 °C)
+2 °C−2 °C
189519602025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 3.959.353 biztanle zeuden. Batez besteko adina 37,3 urtekoa zen ( Oklahomako mapa), 36,2 urtekoa gizonezkoen artean eta 38,5 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 24,0 18 urtetik beherakoak ziren eta % 16,5 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 98,2 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 96,1 gizon zeuden adin-talde horretan.[2][3]

Mapa
Biztanleria (2025, estimazioa)
Biztanleak (2025)
  • 2.059 – 4.882(8)
  • 5.373 – 8.181(8)
  • 8.443 – 10.884(8)
  • 10.899 – 14.518(7)
  • 14.609 – 20.322(8)
  • 22.159 – 30.744(8)
  • 35.278 – 43.320(7)
  • 43.490 – 51.367(8)
  • 54.037 – 83.889(8)
  • 93.263 – 822.125(7)
Mapa
Biztanle-dentsitatea (2025)
Dentsitatea
  • 0,4 bizt./km² – 1,7 bizt./km²(8)
  • 2,5 bizt./km² – 3,2 bizt./km²(8)
  • 3,3 bizt./km² – 5,7 bizt./km²(8)
  • 6,1 bizt./km² – 6,8 bizt./km²(7)
  • 7,0 bizt./km² – 10,4 bizt./km²(8)
  • 10,7 bizt./km² – 13,3 bizt./km²(8)
  • 14,1 bizt./km² – 20,5 bizt./km²(7)
  • 20,5 bizt./km² – 24,3 bizt./km²(8)
  • 24,5 bizt./km² – 46,5 bizt./km²(8)
  • 49,2 bizt./km² – 459,7 bizt./km²(7)

BiztanleriaUrtea01.000.0002.000.0003.000.0004.000.0005.000.000189019201950198020102040Biztanleria Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira, AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau). Grafikoa hemen alda daiteke. Azken 5 urteak (2021-2025) estimazioak dira; gainerakoak errolda historikoetatik datoz, hamarkada bakoitzean egiten direnak.

Biztanleria-piramidea 2020
Guztira: 1.961.629 gizon, 1.997.724 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.32
 
85+
 
2.24
1.66
 
80-84
 
2.20
2.73
 
75-79
 
3.27
4.08
 
70-74
 
4.61
5.22
 
65-69
 
5.63
6.10
 
60-64
 
6.45
6.28
 
55-59
 
6.45
5.66
 
50-54
 
5.61
5.80
 
45-49
 
5.70
6.10
 
40-44
 
5.89
6.80
 
35-39
 
6.58
6.73
 
30-34
 
6.54
6.70
 
25-29
 
6.32
7.11
 
20-24
 
6.57
7.19
 
15-19
 
6.74
7.30
 
10-14
 
6.84
6.91
 
5-9
 
6.46
6.29
 
0-4
 
5.90
Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[4]

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, estatuan 3.959.353 biztanle zeuden. Herritarren % 11,9 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 2]. Ez-hispanoen artean % 69,0 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 60,8[oh 3]; % 8,1 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 7,2; % 2,6 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 2,3; % 10,7 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 9,4; % 8,9 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 7,9; % 0,2 Hawaiiko edo Ozeaniako uharteetakoa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,2; eta % 0,4 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,3.[oh 4][5]

Arraza/etnia Oklahomako mapa
Etnizitatea
2000
94,8 %
2010
91,1 %
8,9 %
2020
88,1 %
11,9 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
76,2 %
7,6 %
7,9 %
2010
75,3 %
8,0 %
9,0 %
2020
69,0 %
8,1 %
10,7 %
8,9 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 59,6 estatu berean jaiotakoak, % 32,9 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 6,4 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 5] Atzerritarren artean, % 40,4 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 59,6 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Latinoamerikan jaiotakoa zen (% 57,5, biztanleria osoaren % 3,7); ondoren Asian (% 26,6, % 1,7), Europan (% 7,2, % 0,5), Afrikan (% 5,4, % 0,3), Ipar Amerikan (% 1,9, % 0,1) eta Ozeanian (% 1,4, % 0,1).[oh 6][6]

Jaioterria eta jatorria Oklahomako mapa
Jaioterria
59,6 %
32,9 %
6,4 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
40,4 %
59,6 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
57,5 %
26,6 %
7,2 %
Latinoamerika Asia Europa Afrika Ipar Amerika Ozeania

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estatuan 1.746.807 etxebizitza zeuden, horietatik % 87,9 okupatuta eta % 12,1 hutsik.[7] Okupatutako etxebizitzen artean, % 64,7 jabeek okupatutakoak ziren eta % 35,3 errentan hartutakoak.[3] Estatuan 1.535.830 etxegune zeuden guztira, horietatik % 65,5 familia-etxeguneak ziren eta % 34,5 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 71,5 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 28,5 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 82,3 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 17,7 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[8] Talde-bizilekuetan bizi ziren 117.304 pertsona (biztanleria osoaren % 3,0); horietatik 39.715 zuzentze- eta gazte-egoitzetan, 35.150 unibertsitateko ikasleen egoitzetan eta 6.665 egoitza militarretan bizi ziren.[7]

1.746.807etxebizitza
1.535.830okupatuak
117.304talde-bizilekuetan

Etxebizitzak Oklahomako mapa

992.923
542.907
210.977
Jabetzan (992.923) Alokairuan (542.907) Hutsik (210.977)

Etxegune motak

718.971
198.089
435.944
93.912
Ezkondutako bikotea (718.971) Gizon-burua (ezkontiderik gabe) (88.914) Emakume-burua (ezkontiderik gabe) (198.089) Bakarrik bizi (435.944) Beste norbaitekin (93.912)

Talde-bizilekuetako biztanleria

39.715
35.150
35.774
Zuzentze- eta gazte-egoitzak (39.715) Unibertsitateko egoitzak (35.150) Egoitza militarrak (6.665) Beste (35.774)

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

25 urtetik gorako biztanleen artean, % 89,4k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 28,3k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 9,9k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[9]

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errenta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeguneen errenta mediana 65.039 $ zen ( Oklahomako mapa), eta familiena, 82.385 $. Per capita errenta 35.624 $ zen. Biztanleriaren % 15,3 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[10] Etxeguneen artean, % 5,9k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 7,2k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[11]

65.039 $etxegunearen errenta mediana
82.385 $familiaren errenta mediana
35.624 $biztanleko errenta
% 15,3pobrezian

Etxeguneen errenta banaketa

% 7,8
% 10,3
% 13,1
% 9,6
% 6,4
% 7,2
% 7,2
< 10.000 $ — % 5,9 (91.619) 10.000-14.999 $ — % 4,1 (63.380) 15.000-19.999 $ — % 3,6 (56.826) 20.000-24.999 $ — % 4,0 (61.905) 25.000-29.999 $ — % 4,5 (70.151) 30.000-34.999 $ — % 4,3 (66.799) 35.000-39.999 $ — % 4,0 (61.921) 40.000-44.999 $ — % 4,2 (65.873) 45.000-49.999 $ — % 3,9 (61.465) 50.000-59.999 $ — % 7,8 (121.363) 60.000-74.999 $ — % 10,3 (160.417) 75.000-99.999 $ — % 13,1 (204.141) 100.000-124.999 $ — % 9,6 (150.681) 125.000-149.999 $ — % 6,4 (100.261) 150.000-199.999 $ — % 7,2 (112.660) ≥ 200.000 $ — % 7,2 (112.927)

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Balioak estatu osoko batez bestekoak dira, estazio meteorologikoen datuetatik interpolatutako 5 km-ko sareta batean kalkulatuak; ez dira estazio jakin batekoak. Erliebe handiko lekuetan herriguneko klimatik nabarmen alde daitezke.
  2. ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  3. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  4. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  5. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  6. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, estatuko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 NOAA National Centers for Environmental Information: «Climate Divisional Database (nClimDiv)», v1.0.0, 2026-09-04ko bertsioa. Datuak: Wikimedia Commons.
  2. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  3. 1 2 (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  4. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  5. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  6. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  7. 1 2 (Ingelesez) «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  8. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  9. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  10. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  11. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Oklahoma&oldid=11838135"(e)tik eskuratuta