Edukira joan

Getxo

Hau artikulu on bat da. Egin klik hemen informazio gehiagorako.
Wikipedia, Entziklopedia askea
Getxo
 Bizkaia, Euskal Herria
Getxoko Ereaga hondartzako ikuspegia.

Getxo armarria

Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaBizkaia
EskualdeaUribe Kosta
Izen ofiziala Getxo
AlkateaAmaia Agirre (EAJ)
Posta kodea48990 - 48991 - 48992 - 48993 - 48930
INE kodea48044
Herritarragetxoztar, getxotar
Kokapena
Koordenatuak43°20′39″N 3°00′23″W / 43.344166666667°N 3.0063888888889°W / 43.344166666667; -3.0063888888889
Mapa
Azalera12 km²
Garaiera50 metro
Distantzia15,6 km Bilbora
Demografia
Biztanleria75.752 (2025:  −229)
alt_left 40.370 (%53,1) (%46,9) 35.597 alt_right
Dentsitatea6.668,83 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak [1]% 32.97 + % 18.15 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]%  (2021)
Etxeko erabilera [3]% 12.51 (2021)
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.getxo.net/

Getxo Bizkaiko kostaldearen erdialdeko udalerri bat da, Bilboaldean eta Uribe Kostan kokatua, Bilboko itsasadarraren eskuinaldean, Bilbotik 15 kilometro iparraldera. 75.015 biztanle dituenez, Euskal Herriko hiririk jendetsuenetan seigarrena da.

Getxon dago Bizkaiko Zubia deritzon 1893ko burdinazko zubi esekia, UNESCOk gizateriaren ondare izendatua eta Portugaleterekiko lotura egiten duena.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Getxoko Neguri auzoa.
Areetako etxe bat, Las Mercedes izenekoa.

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getxok hainbat auzo ditu:

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getxok honako muga hauek ditu:

Mapa
Getxo eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Ingurune naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hondartzak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getxok hainbat hondartza ditu: Areeta auzoan Areetako hondartza eta Balanar; Algortan, Ereaga eta Arrigunaga; eta Sopela aldean, Gorrondatxe eta Barinatxe, azkeneko bi hauetan nudismoa egitea dago. Barinatxe hondartzan Getxo eta Sopela artean banatuta dago.

Algortako Portu Zaharrak ere badu hondartza txiki bat barkuak uzteko erabili ohi zena.

Ibaiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getxoko udalerri osoa Gobela ibaiak zeharkatzen du. Horren bokalea Leioan dago kokatuta, Ibaizabal ibaira isurtzen ditu urak. Horren aurretik hainbat padura sortzen ditu, adibidez Bolue eta Fadura, Bolue errekaren urez.

Ibaizabal ibaiaren azkeneko zatia Portugalete eta Getxo artean dugu, itsasoratu aurretik.

Bestelakoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getxo iparraldean Galea lurmuturra dago. Bertan dago kokaturik Printzearen gaztelua.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getxoren inguruko lehenengo erreferentziak XVI. mendean agertu ziren. Bertan Fortun Sanchez de Getxo eta Otxoa Ortiz de Getxo aipatzen dira. Elizate gehienetan bezala, garai hartan, eliza eta dorretxeen inguruan biltzen ziren hainbat baserri ziren herriak.

Andra Marin ikus daitezke garai horretako txapitel erromaniko batzuk. Horien ikerketak XII. mendera eramaten gaitu, lehenengo monasterio edo tenpluaren peskizan. Gaur egungo eliza XVIII. mendean eraikia izan zen. Mende horretan jada Getxok bere leloa hartua zuen: Kaltea Dagianak Bizarra Lepoan.

XVIII. mendearen inguruan Portu Zaharra ere sortzen da. Horren hedaduraz, Algorta herria sortu zen. XIX. mendean, berriz, Espainiak eliza eta herri-lurren desamortizazioa gauzatu zuen eta ondorioz, lur komunal hareatsuak saldu ziren eta Areeta sortu zen. 1856an, Madozen desamortizazioa aprobetxatuz, Máximo Aguirrek Lamiakoko padurak erosi zituen Biarritzeko estiloko bainuetxe bat drainatzeko eta eraikitzeko,[5] Bizkaiako proiektatutako urbanizaziorik handiena bihurtu zen 1876ko Bilboren handitze-plana arte.

Mendearen bukaeran, Txurrukak Gobela ibaia desbideratu zuen, eta hala, Neguritik igarotzeari utzi zion. Trenbidea iristearekin bat,Areetaren ondoan, baina trenbideak bereizita, Itzubaltzeta (Erromo) sortu zen.

Armarria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Getxoko armarria: "Kaltea dagianak bizarra lepoan".

Getxoko armarrian, arbolaren aurrean otsoa ikusten da eta goian, arbolatik eskegita bezala, bi tupina. Otsoak ahoan lapurtutako arkume bat daroa eta atzera begira doa, ezkerretarantz.

Badago euskaraz idatzitako lelo bat ere, gaurko grafiaz: KALTEA DAGIANAK BIZARRA LEPOAN. Leloak kalte egin duenari abisu egiten dio. Kalte egin duenak atzera begira bizi beharko du, getxoztarrak haren atzetik joango direlako.[6]

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea020.00040.00060.00080.000100.000189019201950198020102040GetxoBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 35.597 gizon, 40.370 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.01
 
100+
 
0.11
0.15
 
95-99
 
0.49
0.76
 
90-94
 
1.74
1.81
 
85-89
 
2.79
3.68
 
80-84
 
4.50
5.90
 
75-79
 
6.63
6.49
 
70-74
 
7.57
7.20
 
65-69
 
7.81
7.08
 
60-64
 
7.63
7.12
 
55-59
 
7.05
7.42
 
50-54
 
7.20
7.42
 
45-49
 
6.88
6.10
 
40-44
 
5.84
5.14
 
35-39
 
4.95
5.02
 
30-34
 
4.47
5.43
 
25-29
 
4.69
5.63
 
20-24
 
4.62
5.30
 
15-19
 
4.55
4.96
 
10-14
 
4.20
4.08
 
5-9
 
3.57
3.28
 
0-4
 
2.70
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[7]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−600−300030060090012001975198319911999200720152023GetxoHazkunde begetatiboa
Urtea197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa 960998936946780707535523477427390351351327285224196163172819512581−291655957−296640504132−210−413−5648−56−67−230−264−232−180−340−320−372−300−332−346
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[8] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea180210240270300330360390199620012006201120162021GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 640668591704674653636702690675673652615656644634634653621617605562490518451460445442417443
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[9] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 26 udalerri berean jaioak ziren[10], probintziako batez bestekoaren (% 37,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 13,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 12,7 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Bizkaiko mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 26Probintzia berean · % 45,6Erkidegoan · % 2,2Beste erkidegoa · % 13,5Estatutik kanpo · % 12,7
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 71,9 Bizkaian, % 1,4 Gipuzkoan, eta % 0,8 Araban jaio ziren[11].

Jaioterria, lurralde historikoka
Bizk
EAEt
Bizkaia · % 71,9Gipuzkoa · % 1,4Araba · % 0,8EAEtik kanpo · % 25,9
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 8,1k atzerriko nazionalitatea zuen[12]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 40,4), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 17,6), Mendebaldeko Europa (% 11,4) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Bolivia, Kolonbia, Paraguai dira.[13]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Asia
Amerika · % 66,4Europa · % 17,7Afrika · % 7,4Asia · % 8,2Ozeania · % 0,3
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
405
Bolivia
636
391
Kolonbia
628
245
Paraguai
509
149
Honduras
359
206
Peru
292
217
Venezuela
280
338
Maroko
120
100
Nikaragua
325
154
Filipinak
270
160
Argentina
201
135
Errumania
180
119
Frantzia
131
83
Ekuador
130
77
Mexiko
125
110
Erresuma Batua
80
93
Errusia
97
69
Ameriketako Estatu Batuak
101
84
Alemania
79
63
Txile
87
67
Kuba
80
56
Txina
86
48
Brasil
88
48
Ukraina
81
54
Italia
32
64
Aljeria
14
32
Uruguai
39
61
Senegal
9
43
Pakistan
23
31
Belgika
25
17
Dominikar Errepublika
34
24
Irlanda
23
27
Portugal
14
17
Polonia
23
17
Suitza
13
13
Ginea Ekuatoriala
11
13
Herbehereak
9
7
Suedia
10
6
Kanada
10
7
India
7
6
Bulgaria
7
6
Ginea
4
2
Nigeria
3
3
Danimarka
1
1
Finlandia
3
3
Ghana
1
4
Mali
0
3
Gambia
0
2
Mauritania
1
0
Moldavia
2
0
Bangladesh
1
0
Lituania
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 34.718 etxebizitza zeuden: 30.638 (% 88,2) nagusiak eta 4.060 (% 11,7) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[14] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 2.840 (% 8,3) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 1.658 (% 4,8) hutsik zeuden.[15] Etxebizitza nagusien % 82,0 jabetzan zegoen eta % 16,3 alokairuan.[14] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 127 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 514 plazarekin (4,05 plaza etxebizitzako).[16]

34.718etxebizitza
30.638nagusi
127etxebizitza turistiko (2026) Bizkaiko mapa

Etxebizitza multzoa Bizkaiko mapa (2024)

30.638
4.060
Nagusiak (30.638)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (4.060)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021) Bizkaiko mapa (2021)

29.868
2.840
Okupatuak (29.868)Noizbehinkakoak (2.840)Hutsik (1.658)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Bizkaiko mapa (2024)

25.138
4.990
Jabetzan (25.138)Alokairuan (4.990)Beste modu batean (510)

Guztira 30.638 etxegune zeuden, batez beste 2,5 egoiliarrekoak; horietatik 8.446 (% 27,6) pertsona bakarrekoak ziren.[14] Etxeguneen % 71,4 familia batek osatzen zuen eta % 3,0 familiarik gabeko etxegune anitzak ziren.[17]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Bizkaiko mapa (2024)

8.446
9.532
11.864
Egoiliar 1 (8.446)2 egoiliar (9.532)3-5 (11.864)6-9 (764)10 edo gehiago (32)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 105,9 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 48,8 urtekoa.[14] Etxebizitzen % 5,1 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 22,6 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[14] Etxebizitzen % 75,7 igogailua zuten. 2021eko Zentsuaren arabera, etxebizitzen % 72,3 1980 baino lehen eraiki ziren eta % 7,1 2001etik aurrera.[18] Etxebizitzen % 8,2 60 m²-tik beherako azalera zuten eta % 21,1 120 m²-tik gorakoa.[19]

Eraikineko etxebizitza kopurua

11.552
13.103
7.551
Etxebizitza 1 (1.773)2 (428)3-10 (11.552)11-20 (13.103)21-40 (7.551)41 edo gehiago (291)

Gela kopurua

5.838
14.234
7.376
5.110
1-3 gela (2.140)4 (5.838)5 (14.234)6 (7.376)7 edo gehiago (5.110)

Bainugela kopurua

11.243
23.453
Bainugela 1 (11.243)2 edo gehiago (23.453)

Eraikuntza garaia

1900 aurretik204
1900-1920619
1921-19401.117
1941-1950496
1951-19602.711
1961-19707.725
1971-198011.963
1981-19904.486
1991-20002.620
2001-20101.539
2011-2020886

Azalera erabilgarria

< 30 m²33
30-45 m²327
46-60 m²2.469
61-75 m²5.599
76-90 m²8.886
91-105 m²5.850
106-120 m²3.945
121-150 m²3.770
151-180 m²1.381
> 180 m²2.106

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 36,5 berokuntza zentrala zuten, % 57,4 banakakoa eta % 5,9 noizean behingoa.[14] Horrez gain, % 51,5 hodien bidezko gasa zuten eta % 76,4 igogailua.

Berogailu mota

% 36,5
% 57,4
Zentrala (% 36,5)Banakakoa (% 57,4)Noizean behingoa (% 5,9)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 51,5
Ur bero zentrala% 53,9
Igogailua% 76,4

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 67.311 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 59,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 20,9; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 13,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,0.[20] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 58,0 zen 2021ean eta % 59,8 2024an; beraz, 1,8 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 7,4 izatetik % 6,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 56,1 ziren, eta gizonen artean % 64,0; 7,9 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 7,9 eta gizonen % 3,7 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

67.311biztanle 15 urte edo +, 2024
% 59,8goi-mailako ikasketak+1,8 puntu 2021etik mapa
% 6,0lehen hezkuntza edo gutxiago−1,4 puntu 2021etik mapa
% 11,6ikasten ari dira, 2024
% 13,4
% 20,9
% 59,8
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 6,0Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 13,4Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 20,9Goi-mailako ikasketak · % 59,8
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Bizkaiko mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 83,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 17,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 1.549 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 58,2 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 41,8. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,4 ziren.[20]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 0,4
Lehen hezkuntza
% 5,6
DBH eta antzekoak
% 13,4
Batxilergoa
% 12,1
Erdi-mailako LH
% 8,7
Goi-mailako LH
% 10,2
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 18,1
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 22,6
Masterrak eta espezialitateak
% 6,7
Doktoretzak
% 2,3
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Getxo, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak40.244% 59,819.984% 64,020.260% 56,1
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa14.039% 20,96.486% 20,87.553% 20,9
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)9.019% 13,43.574% 11,55.445% 15,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago4.009% 6,01.168% 3,72.841% 7,9
Guztira67.311% 100,031.212% 100,036.099% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Getxo, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 58,0% 20,5% 14,2% 7,467.677
2022% 58,6% 20,6% 13,9% 6,967.333
2023% 59,2% 20,6% 13,7% 6,467.304
2024% 59,8% 20,9% 13,4% 6,067.311

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 11,6 ikasten ari zen (7.833 pertsona).[21] Ikasten ari zirenetatik, % 54,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 24,1 batxilergoan, % 17,0 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 2,8 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 53,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 55,8; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 15,1 eta emakumeen % 18,8. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 91,5 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 58,3 eta 25–29 urtekoen % 15,5; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,9 baino ez.[22] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 55,2 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 51,8.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 91,5
20–24 urte
% 58,3
25–29 urte
% 15,5
30–34 urte
% 8,0
35–39 urte
% 6,1
40–44 urte
% 5,3
45–49 urte
% 4,1
50–54 urte
% 3,2
55 urte edo +
% 1,4
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,3
Goi-mailako ikasketak
% 54,7
Erdi-mailako LH
% 17,0
Batxilergoa
% 24,1
DBH eta antzekoak
% 2,8
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,2
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 87,4 estatuan jaio zen, eta % 12,6 atzerrian.[20] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 67,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 2,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 37,3 eta % 11,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 59,5 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 35,0 eta % 17,1, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 67,4
Goi-mailakoak
% 37,3
% 18,7
Batx. / erdi LH
% 37,5
% 11,1
DBH
% 14,0
% 2,8
Lehen H. edo gutx.
% 11,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 59,5
Goi-mailakoak
% 35,0
% 18,5
Batx. / erdi LH
% 36,0
% 15,6
DBH
% 12,0
% 6,4
Lehen H. edo gutx.
% 17,1
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 11,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 10,0.[21] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 56,6 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 38,6 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 24.626 euro-koa zen[23], eta etxegune bakoitzeko 61.310 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.738 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 29.750 euro zen. Errenta gordina 31.187 euro-koa izan zen pertsonako, probintziako 3. altuena.

Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 24.850 eurokoa zen[24][oh 1]: gizonena 31.680 eurokoa eta emakumeena 19.717 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 37,8 txikiagoa. Bizkaia osoan, mediana 20.672 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 51.722 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 13.792 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 141.126 euro baino gehiago[25].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2023) Bizkaiko mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
7.255
P20
765
12.315
P25
3.961
16.212
P30
7.768
23.605
P40
13.264
31.680
P50
19.717
40.033
P60
27.133
44.840
P70
36.014
48.656
P75
40.495
54.859
P80
44.080
82.443
P90
58.933
118.777
P95
80.316
306.467
P99
155.075
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2023) Bizkaiko mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
19.910
P10
11.072
32.452
P20
18.451
37.880
P25
22.480
42.503
P30
26.490
49.024
P40
34.805
59.235
P50
43.246
72.792
P60
53.881
88.550
P70
69.201
98.425
P75
78.870
112.090
P80
89.132
159.534
P90
121.461
231.836
P95
154.328
528.958
P99
317.334
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 52,4 soldatak dira[26].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[27][oh 2]. Udalerrian indizea 33,6 da, probintziakoaren (29,6; Bizkaiko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,7 da, probintziakoaren (2,5; Bizkaiko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 12.983 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 198.046 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 6,6 zen[28] (Bizkaia osoan, % 9,4; udalerriko banaketa desberdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 8.661 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 62.740 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 13,8 zen[29] (Bizkaia osoan, % 18,1).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00050.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea020.00040.00060.00080.000100.000120.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Getxo udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 34.027 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 51,1; gainerako % 48,9 inaktibo zeuden (erretiratuak % 51,7, beste inaktiboak % 34,2 eta ikasleak % 14,1).[30] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 53,7 zen eta emakumezkoena % 48,8; langabezia-tasa, aldiz, % 7,5 eta % 8,3 zen, hurrenez hurren.[30]

Okupatuen kopurua 31.146 zen 2023ean, 2021eko 30.847etik gora.[31] Emakumeek okupatuen % 50,7 osatzen dute, eta gizonek % 49,3.

31.146okupatu, 2023+% 1,0 2021etik
% 50,7emakumeak okupatuen artean
% 51,1jarduera-tasa, 2024
% 7,9langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 47,1
% 25,3
% 16,7
Okupatuak · % 47,1Langabeak · % 4,0Ikasleak · % 6,9Erretiratuak · % 25,3Beste inaktiboak · % 16,7
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Getxo, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak31.347% 47,115.331% 49,716.016% 44,8
Langabeak2.680% 4,01.235% 4,01.445% 4,0
Inaktiboak32.585% 48,914.282% 46,318.303% 51,2
Guztira66.612% 100,030.848% 100,035.764% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 85,5), industria (% 10,0), eraikuntza (% 4,1) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,3).[31] Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 13,1), ondoren jarduera profesionalak (% 13,0) eta hezkuntza (% 10,5) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Bizkaiko mapa
% 10,0
% 85,5
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 0,3Industria · % 10,0Eraikuntza · % 4,1Zerbitzuak · % 85,5
Jarduera-adar zehatzak
Merkataritza
% 13,1
Jarduera profesionalak
% 13,0
Hezkuntza
% 10,5
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 10,2
Manufaktura-industria
% 9,0
Ostalaritza
% 5,6
Administrazio publikoa
% 5,3
Informazioa eta komunikazioak
% 5,1
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Etxeetako jarduerak
% 4,7
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 4,4
Eraikuntza
% 4,1
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 3,9
Garraioa eta biltegiratzea
% 3,4
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,9
Beste zerbitzu batzuk
% 2,4
Higiezinen jarduerak
% 1,0
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,5
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,4
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 0,3
Erauzketa-industriak
% 0,1
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak dira talderik ugariena, okupatuen % 56,3; ondoren, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak daude (% 31,3), eta oinarrizko okupazioak % 8,1.[32] Bi sexuetan goi eta erdi maila dira nagusi (gizonen % 58,0 eta emakumeen % 54,7).

% 56,3
% 31,3
% 8,1
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 56,3Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 31,3Oinarrizko okupazioak · % 8,1Ez dago jasota · % 4,2
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Getxo, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak17.547% 56,38.895% 58,08.652% 54,7
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak9.751% 31,34.997% 32,64.754% 30,1
Oinarrizko okupazioak2.529% 8,1759% 4,91.770% 11,2
Ez dago jasota1.319% 4,2692% 4,5627% 4,0
Guztira31.146% 100,015.343% 100,015.803% 100,0

Okupatuen % 81,6 besteren konturako langileak dira, eta % 18,4 norberaren konturakoak.[33]

% 14,4
% 68,5
% 13,1
Norberaren kontura, langileak dituena · % 4,0Norberaren kontura, langilerik gabe · % 14,4Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 68,5Besteren kontura, aldi baterakoa · % 13,1
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Getxo, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura5.725% 18,43.347% 21,82.378% 15,0
Besteren kontura25.421% 81,611.996% 78,213.425% 85,0
Guztira31.146% 100,015.343% 100,015.803% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 87,9 estatuan jaio zen, eta % 12,1 atzerrian.[30] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 49,9 okupatuak dira, % 32,0 erretiratuak, % 7,9 ikasleak, % 6,6 bestelako inaktiboak eta % 3,7 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 49,5 okupatuak dira, % 29,8 bestelako inaktiboak, % 7,3 erretiratuak, % 7,2 langabeak eta % 6,1 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 43,2 okupatuak dira, % 24,8 bestelako inaktiboak, % 21,7 erretiratuak, % 6,4 ikasleak eta % 3,9 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,3 okupatuak dira, % 31,4 bestelako inaktiboak, % 7,6 langabeak, % 5,8 ikasleak eta % 4,8 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 49,9
Okupatuak
% 49,5
% 3,7
Langabeak
% 7,2
% 7,9
Ikasleak
% 6,1
% 32,0
Erretiratuak
% 7,3
% 6,6
Beste inakt.
% 29,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 43,2
Okupatuak
% 50,3
% 3,9
Langabeak
% 7,6
% 6,4
Ikasleak
% 5,8
% 21,7
Erretiratuak
% 4,8
% 24,8
Beste inakt.
% 31,4
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 87,1 estatuan jaio zen, eta % 12,9 atzerrian.[32] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 61,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 30,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 3,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 15,4 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 61,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 30,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 3,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,1 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 26,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 15,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 61,6
Goi eta erdi maila
% 27,3
% 30,2
Langile kualifikatuak
% 52,4
% 3,7
Oinarrizko okup.
% 15,4
% 4,5
Ez dago jasota
% 5,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 61,8
Goi eta erdi maila
% 15,3
% 30,6
Langile kualifikatuak
% 26,9
% 3,3
Oinarrizko okup.
% 55,1
% 4,2
Ez dago jasota
% 2,7
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[34] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 78,7 zerbitzuetan ari dira, % 15,2 industrian eta % 5,6 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 74,0 zerbitzuetan ari dira, % 14,6 eraikuntzan eta % 9,7 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 91,7 zerbitzuetan ari dira, % 6,2 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 97,1 zerbitzuetan ari dira, % 2,1 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 0,4
Nekazaritza
% 1,7
% 15,2
Industria
% 9,7
% 5,6
Eraikuntza
% 14,6
% 78,7
Zerbitzuak
% 74,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 0,1
Nekazaritza
% 0,1
% 6,2
Industria
% 2,1
% 2,0
Eraikuntza
% 0,6
% 91,7
Zerbitzuak
% 97,1
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 44,5 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[35][oh 3]. Udalerriaren azalera 11,9 km² denez, NAE lurraldearen % 3,7 da[36]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 71 larre iraunkorrak (31,6 ha, 5 ustiategitan), % 24,9 lur goldagarria (11,1 ha, 4 ustiategitan), % 3,3 arbolak (1,5 ha, 2 ustiategitan), % 0,7 berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,3 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,04 ha, 3 ustiategitan)[oh 4].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
96%
NAE · 44,5 ha (% 3,7)Gainerako azalera · 1.145 ha (% 96,3)
NAE, lur-erabileraren arabera
25%
71%
Lur goldagarria · 11,1 ha (% 24,9)Larre iraunkorrak · 31,6 ha (% 71)Arbolak · 1,5 ha (% 3,3)Baratzeak · 0,04 ha (% 0,1)Berotegiak · 0,3 ha (% 0,7)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 99 behi, 45 ardi, 20 ahuntz, 5 txerri, 6 zaldi, 110 hegazti eta 8 untxi eme zeuden[37][38].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 46.710 gidari zeuden erroldatuta: 25.105 gizon (% 53,7) eta 21.605 emakume (% 46,3)[39]. Biztanleen % 61,5 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 46.681 ibilgailuk osatzen zuten: 35.654 turismo, 5.594 motozikleta, 2.195 furgoneta, 1.298 kamioi eta 1.066 ziklomotor[39]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 469 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (451) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 11,9 urtekoa zen; turismoen % 12,6k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10,1k 25 urte baino gehiago[39]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 58 gasolinazko zen eta % 40,3 diesel; 532 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,1; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 10,4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 20,3k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
8%
43%
26%
20%
0 etiketa · 1.076 (% 2,3)ECO · 3.745 (% 8,1)C etiketa · 20.077 (% 43,2)B etiketa · 12.114 (% 26,1)Etiketarik gabe · 9.411 (% 20,3)
Turismoak, adinaren arabera
13%
17%
27%
33%
10%
< 4 urte · 4.500 (% 12,6)4–8 urte · 6.062 (% 17)8–15 urte · 9.795 (% 27,5)15–25 urte · 11.690 (% 32,8)≥ 25 urte · 3.607 (% 10,1)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika eta administrazioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Getxoko udaletxea Algortan.
Sakontzeko, irakurri: «Hauteskundeak Getxon» eta «Getxoko alkateen zerrenda»

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko hauteskundeetako zerrendarik bozkatuena EAJrena izan zen eta Imanol Landa bihurtu zen alkate.

2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, EAJren izenean Amaia Agirre hautatu zuten alkate. Udalbatza berria osatzeko bilkuran, Agirrek jaso zituen EAJ/PNVren 11 zinegotzien botoak. PPren hautagaiak, Eduardo Andradek, bost jaso zituen, bere taldearenak; EH-Bilduren hautagaiak, Nerea Guijarrubiak, bere alderdiaren lauak; eta Elkarrekin Podemosen hautagaiak, Ignacio Roblesek, bere taldeak lortutako bi zinegotzienak. PSE-EEk boto zuria eman zuen.[40]

Getxoko udalbatza
Alderdia 2015 2019
Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV)
9 / 25
13.625 (% 34,81)
11 / 25
16.344 (% 39,37)
Alderdi Popularra (PP)
5 / 25
7.431 (% 18,98)
5 / 25
6.881 (% 16,58)
Euskal Herria Bildu (EH Bildu)
4 / 25
5.760 (% 14,72)
4 / 25
6.311 (% 15,20)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE)
2 / 25
4.170 (% 9,91)
3 / 25
4.420 (% 10,65)
Getxoko Udal Kandidatura (GUK) -> Ahal Dugu
4 / 25
5.809 (% 14,84)
2 / 25
3.334 (% 8,03)
Ciudadanos (C's)
1 / 25
2.362 (% 6,03)
0 / 25
1.357 (% 3,27)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean
Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

Alkateen zerrenda

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hona hemen Getxok izandako alkateen zerrenda:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia
Jesus Javier Agirre Bilbao 1979 1980 Euzko Alderdi Jeltzalea
Francisco Javier Urretxua Libano 1980 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea
Juan Ramon Barquin Gaztelurrutia 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea
Javier de Sarria Landarte 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea
Humberto Cirarda Ortiz de Antiñano 1991 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea
Iñaki Zarraoa Zabala 1999 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea
Imanol Landa Jauregi 2007 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea
Amaia Agirre Muñoa 2019 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea

Banaketa administratiboa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Getxoko 2001eko Plan Orokorraren egitura organikoa eta erabilera globalak. Bizitegi-eremuen koloreak dentsitatearen arabera ilunduta daude kolore horitik -dentsitate baxua- kolore marroira -dentsitate altua-. Berde ilunez, ekipamendu handiak.

Udalerria, hiru barrutitan dago banaturik, Elexaldek barruti propioa osatzen du, Areeta eta Itzubaltzeta auzoek beste bat eta udalerriko beste auzo guztiak Algortako barrutian daude kokaturik, azken hau izanik populatuena. Hau da barrutiko dagoen biztanle kopurua:

Biztanleria barrutika (2001)
Auzoa Biztanleria Gizonezkoak Emakumezkoak
Elexalde 14.519 7.057 7.462
Areeta 28.414 13.362 15.052
Algorta 39.799 18.907 20.892

Azpiegiturak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errepideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

BI 637 errepideak, Uribe kostako igarobideak (Leioa eta Sopela lotzen dituena), udalerria zeharkatzen du Neguri, Algorta eta Andra Mari auzuneetatik igarota.

Metroa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Bilboko metroa»

Bilboko metroaren 1. lineak Getxo zeharkatzen du, eta udalerrian honako geltokiak ditu:

Autobusa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko honako lineak udalerria zeharkatzen dute:

Itsasontziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Itsasontziz heldu daiteke 2006tik Getxora. Pride of Bilbao ferryak orain bertan du geltokia.

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Getxoko Josefina Mota[41] (Ahotsak[42] proiekturako)

Oraindik Elexalde auzoan hitz egiten den euskararen Mendebaldeko euskalkiaren aldaera bat da Getxoko jatorrizko hizkuntza. Gaur egun, Getxoko udaleko datuen arabera[43] udalerriko biztanleriaren % 48,56 erdaldun elebakarra da, euskaldunak, berriz, % 19,9 dira. Gainontzeko % 31,5a elebidun hartzaileek osatzen dute.

Iturri beraren arabera[44] euskaldunen ehunekoa igoz joan da, 1981etik 2001era bikoiztu egin da euskaldunen ehunekoa (% 9tik % 19,9ra). Dena dela, ezagutza hori ez da erabileran islatzen, biztanleen % 4,83k bakarrik erabiltzen baitu eguneroko bizitzan. Hala ere, erabiltzaileen kopurua ere igoz joan dela ikusi da, nahiz eta erabileraren hazkundea ezagutzarena baino askoz apalagoa izan (1989ko % 3,40tik 1997ko % 4,68ra).

Jaiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaialdiak eta jardunaldiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Monumentuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Areetako Mesedeetako Andra Mariaren eliza
Martínez-Rivas etxea edo Santa Clara jauregia
  • Aixerrota: Galea lurmuturrerako bidean kokaturik dagoen haize errota da, Getxoko (Bizkaia) Elexalde auzoan. Errota 1727. urtean eraiki zen, Bizkaiko Jaurerriak XVIII. mendearen hasieran pairatzen ari zen lehortearen ondorioz. Antza denez, Edmundo de Shee ( edo O'Shea) deitutako irlandar batek eraiki zuen, funtzionatzeko ura behar ez zuen haize-errota bat lortu eta era horretan, aberasteko. Dena dela, eraiki eta gutxira etorri ziren berriro euriak eta ur-errotak berriro hasi ziren lanean, denboraren poderioz Aixerrotakoa erabilpen gabe geratu zelarik. Aixerrotaren arkitektura beste Bizkaiko haize-erroten antzekoa da, hots, kono moztuaren forma du, Mantxako haize-errotek ez bezala, zeinak zilindrikoak diren. Bestalde, Mantxako errotak XVI. mendearen bukaeran eraiki zituzten eta Bizkaiko haize-errotak (Aixerrota barne) XVIII. mendearen hasieran. XX. mendearen bukaeran birmoldatu zutenez geroztik, arte galeria bat dago errotan eta, alboko eraikinean, jatetxe bat.
  • Amorotoena etxea: Getxoko Algorta auzoan kokatua, Amorotoena etxeak berriztatze eta aldaketa ugari izan du bere historian zehar. Aipagarriena, XIX. mendean baserri izatetik (baserri arkitekturaren tipologia izatetik), «Algortako etxe» itxura hartzera pasatu zenean gertatu zen. Arotz-lanak utzitako diseinua Bizkaiko kostaldeko etxeetan askotan agertzen den ezaugarrietako bat dugu.
  • Andra Maria eliza: Getxoko Andra Mari auzoan dagoen eliza da. Andra Maria eliza Getxoko udalerriaren fundazio-garaiko hirigunea da. Balio historiko handia du, oso antzinakoa —XII. mendekoa— delako eta Getxoko gizartearen, gizataldearen eta erlijioaren historiaren zati izan delako. Landa-eliza da, barroko latzekoa, apaingarririk gabekoa. Gurutze latinozko oinplanoa duen tenplua da, lau atal ditu, burualde poligonala eta gurutzadura. Dorrea ez dago erdi-erdian eta lau gorputz ditu kupulan errematatzen direnak. Sarrera nagusia hegoaldeko alboan dago eta elizpeak babesten du; elizpeak zurezko zutoin zuzenak ditu eta harrera aurreko gunea da. Eliza dagoen toki berean egon zen jatorrizko eliza erromanikoa.
Eguzkialde jauregia, Bizkaian XX. mendeko arkitekturaren elementu adierazgarriena eta ezagunena.[50]
  • Galeako gotorlekua: Galea lurmuturrean kokaturik dagoen gaztelua da, Nerbioi ibaiaren itsasadarraren sarreran, Getxon (Bizkaia). 1947tik ez du inolako funtzio militarrik. Euskal Herri osoko XVIII. mendeko eraikin militarrik ondoen kontserbatuenetarikoa da; eta, Bizkaian, kontserbazio egoera onena duena. Galea lurmuturreko itsaslabar ikusgarrietatik, Bizkaiko eta Kantabriako kostaldeko lurralde zabalak kontrolatzen ditu. Horregatik, txoko hori berehala toki estrategiko bihurtuko zen historian, Abrako golkoaren zelatari gisa. Bere talaietatik, arretaz zelatatzen zituzten itsasontzi etsaien belak eta kostaldera hurbiltzen ziren baleen arnasotsa aditzen zuten.[53]
Lezama-Legizamon jauregia, Bizkaiko jauregi burges ezagunena.
  • Lezama-Legizamon jauregia: Getxoko Neguri auzoan dago. José María Basterra arkitektoak diseinatu zuen, 1902. urtean, Lezama-Legizamon familiarentzat. 1919. urtean, Manuel María Smithek erreformatu zuen. Arkitekturari, ingurumenari, lekukotasunari eta eszenografiari dagokienez, interes handiko multzoa da; XX. mendeko lehen hereneko Bizkaiko jauregi burges ezagunena da, zalantzarik gabe. Luis Lezama-Legizamon Sagarminaga enpresaburu, politiko tradizionalista eta bibliofiloak eta haren emazte Felisa Zuazolak eskatuta eraiki zuten, 1903. urtean. Orduz geroztik bizilekutzat erabili da, eta familia berari lotuta egon da.
  • Martínez-Rivas etxea edo Santa Clara jauregia: Neguri auzoan dago, Foruak kaleko seigarren zenbakian. 1902an diseinatu zuen José María Basterra arkitektoak, Pedro Chalbaudentzat, eta old english izeneko arkitektura estiloari jarraikiz eraikita dago.
  • Olozaga etxea: Algorta auzoan dago, Basagoiti eta Algortako etorbideen ertzean. Leku abantailatsuan, San Ignazio eliza eta plazaren aurrean. Rosada izenez ere ezaguna, hispanoamerikar arkitektura zibil eta urbanoaren barruan sailkatuta dago; izan ere, tipologia kolonialekoa da.[54]
  • Rosales egoitza: Neguri auzoko jauregi bat da, XX. mendearen hasieran eraikia. Rafael Garamendi arkitektoak diseinaturiko landetxea hau 1917 eta 1920. urteen artean eraiki zuten, Juan Jose Uriberentzat. Garai hartako Getxoko eraikin gehienetan bezala, ingeles estiloa da nagusi, ekarpen erregionalisten nahastearekin.

Herri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getxoztar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bidezko Merkataritzaren aldeko hiria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2012ko irailaren 13an, Emaus Gizarte Fundazioak bidezko merkataritzaren aldeko hiria izendatu zuen; Euskal Autonomia Erkidegoko lehen udalerria izan zen Getxo, Bilborekin batera. Mundu osoan izendapen hori 1100 hirik baino ez dute. Udalerriko eragileek (dendak, ikastetxeak, elkarteak, enpresak eta udala) elkarrekin lan egiten dute, bidezko merkataritza bultzatzeko.

Irudiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  3. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. 1 2 Euskaltzaindiaren 1979ko erabakiaren kopia. .
  5. ↑ «Máximo Aguirre Ugarte» Auñamendi Eusko Entziklopledia.
  6. ↑ Hiruka.eus 174 zk. 26/44 orrialdea. Joseba Santxo: "(...) otso batek hildako artxoa daroa ahoan, eta atzera begira dago, kaltea egin baitu. Baina zer dela eta kontua, noizbait hitzaren eta irudiaren arteko kate hori eten egin da, egungo armarrian otsoa aurrera begira ageri delako. Anekdota: behin udaletxera joan nintzen galdetzera zergatik egin zuten irudi aldaketa hura, eta ea ez ziren ohartu irudia aldatzean (otsoa aurrera begira jarrita) hitzezko mezuak zentzua galtzen zuela. Eta erantzuna mundiala izan zen: diseinatzaileak esan du atzera begira jarrita oso zikin eta nahasi geratzen zela irudia. Dirudienaz, Andra Mari elizako atalburuko harrizko armarrian otso gaizkilea zizelkatu zuen harginak ez zuen horrelako arazorik izan orain dela zenbait mende".
  7. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  8. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  9. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  10. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Bizkaia.tab.
  11. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  12. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  13. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Bizkaia.tab.
  14. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  15. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  17. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  18. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak eraikuntza-urtearen arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  19. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak azaleraren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  20. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  22. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  23. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Bizkaia.tab.
  24. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  25. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Bizkaia.tab.
  26. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Bizkaia.tab.
  27. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  28. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  29. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  30. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  31. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  32. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  33. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  34. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  35. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
  36. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q492420.
  37. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  38. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
  39. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
  40. ↑ «Udalbatza berria osatu da eta Amaia Agirre da udalburua.» GetxoBerri 2019-06-20 (kontsulta data: 2020-03-08).
  41. ↑ «Mota Bilbao, Josefina - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-12-11).
  42. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-12-11).
  43. ↑ Getxoko Udala Euskara zerbitzua
  44. ↑ Getxoko Udala Euskara Zerbitzua, datuak
  45. ↑ (Gaztelaniaz) Puente Colgante: Historia. (kontsulta data: 2017-09-01).
  46. ↑ (Gaztelaniaz) El Puente Vizcaya, nuevo Patrimonio de la Humanidad. Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2017-09-01).
  47. ↑ «Portugaleteko Bizkaia Zubia Gizateriaren Ondare izendatu du Unescok» Berria (kontsulta data: 2017-09-01).
  48. ↑ (Ingelesez) Vizcaya Bridge. UNESCO World Heritage Centre (kontsulta data: 2017-09-01).
  49. ↑ Bizkaiko Garraio Partzuergoa. «Bizkaiko garraio publikoaren txostena» (PDF) (kontsulta data: 2019-03-03).
  50. 1 2 3 «Eguzkialde jauregia» Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistema (Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Saila).
  51. ↑ (Gaztelaniaz) «Otros palacios también cambian de propietarios» Deia 2014-02-23.
  52. ↑ Getxoko Udala: «Monumentu-ondarea»
  53. ↑ (PDF) Galeako Gotorlekua. Aixerrota. Bizkaiko Foru Aldundia.
  54. ↑ http://www.euskadi.eus/app/ondarea/eraikita-ondarea/olozaga-antigua-casa-rosada-etxea/jauregia/getxo/algorta/fichaconsulta/29780

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Getxo&oldid=11783079"(e)tik eskuratuta