Berango
| Berango | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Berango Algortatik ikusia. | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Bizkaia | ||||||||||
| Eskualdea | Uribe-Kosta | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Itziar Aginagalde Avedillo (EAJ) | ||||||||||
| Posta kodea | 48640 | ||||||||||
| INE kodea | 48016 | ||||||||||
| Herritarra | berangar, berangoztar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°21′54″N 2°59′42″W / 43.365°N 2.995°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 8,9 km² | ||||||||||
| Garaiera | 24 metro | ||||||||||
| Distantzia | 18 km Bilbora | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 8.242 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 665,73 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak [1] | % 42.51 + % 19.83 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera [3] | % 18.39 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.berango.net www.berango.net | ||||||||||
Berango Bizkaiko iparraldeko udalerri bat da, Uribe Kostako eskualdean kokatua. 8,9 km² ditu eta 2025. urtean 8.458 biztanle zituen.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Sopelarekin iparraldetik, Urdulizekin ipar-ekialdetik, Erandiorekin hego-ekialdetik eta Getxorekin mendebaldetik egiten du muga.
Inguru naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eozenoko materialez osatutako ingurua denez, higadurak inguru ireki bat eratu du, non muino garrantzitsuenak Munarrikolanda (256m), Saiherri (197m) eta Agirremendi (154m) diren. Gobela ibaiak herriko atal bat zeharkatzen du eta Abrako Badian itsasoratzen da, Larrañazubi erreka eta berezko hainbat iturri bereganatzen dituela.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Berangoren historia duela 40.000 urte hasi zen, historiaurreko gizakia Plentziako itsasadarretik Bilboko itsasadarrerainoko itsasertz-zerrendan bizi zenean. Agirremendi muinoko aztarnategian tokiko prospektoreek material litikoa bildu zuten 1979 eta 1984 bitartean. Ezaugarri tekno-tipologikoak aztertu ondoren multzoa Hasierako Goi Paleolitoko teknokonplexuei atxiki dakieke, Auriñaziar Eboluzionatuari edo Antzinako Grabette aldiari. Era berean, kanpotik ekarritako silex elementuak eraltiboki ugraiak direlako, multzoaren konposizio tekno-tipologikoak eta Agirremendi Flyschean azaleratzen den silex lekuetatik aldenduta dagole kontuan hartuta, ziurrenik, silexera mugatu ez dagoen baliabideen ustiapenarekin lotutako okupazio-testuinguru bati buruz hitz egin daiteke. Horregatik, Agirremendiren materialen azterketak Uribe Kostan ezagutzen diren Goi Paleolitoko aire zabaleko asentamenduen ezagutza osatzen eta aberasten du.[4]
Garai berrieagoetako sukarrizko lanabesak eta ehorzketa tumuluak aurkitu dira ere Berangon, orain 3.000 edo 4.000 urte gorpuak lurperatzeko erabiliak.
Gure garaia hasi aurretik, Berangoko biztanleak karistiarren leinukoak ziren, eta hauek, Estrabonen hitzetan, lurralde zabal bat hartzen zuten, Deba ibaitik Urduña ibaira eta itsasotik hegoalderantz Arkamu mandilerroraino, gaur egungo Deba, Getxo, Trebiñu eta Miranda udalerriek mugaturik.

Karistiarrak izandako lurraldeetatik asko geroago Bizkaia izenez ezagutuko ziren, 900. urtearen inguruko agirietan jada aipatzen den izena da.
Ertarotik dorretxeak gorde dira, Otxandategi, Uriarte eta Basagoiti, euren antzinatasun eta iraunkortasunagatik nabarmentzen dira (XIII. mendeko lehenengo erdia). Sarrera atearen gainean, harrian zizelkatua, sortetxe honetako oinordeko baten eta Butroeko V. Jaunaren arteko ezkontza irudikatzen duen armarri bat dago, 1370. urte ingurukoa, eta duela hamarkada bat herriaren ikurtzat hartua.
Eliza nagusiaren lehen agiri-argibidea 1416. urtekoa da. Halere, Iturriza urrunago doa, XII. mendean eliztarrek eraiki zutela baieztatuz. Santa Ana baselizari dagokionez, 1627an eraikitzen ari zela egiaztatzen duten agiri batzuk topatu dira.
Baserrien antzinatasuna, lekuko abizenen antzinatasunaren parekoa dena, XV. mendetik dator.
Berangon egondako zortzi irin-errotetatik Pozakoa da aipagarria, bere antzinatasunagatik. Errota hau doña Menciaren eskuetara igaro zen XIV. mendeko lehenengo erdian, haren aitak emana, zeinak bere emazte Iñigo Ortiz de Ibargorenen alabaren bidez eskuratu zuen.
Berangok hurbiletik bizi izan zituen gerraren gorabeherak, bereziki ibargorendarrek eta butroetarrek esku hartutako gudaldiak, XIII., XIV. eta XV. mendeetan.
Denboran zehar Berangon bizi izandako pertsonen zehaztasun fidagarriak 1515. urtetik aurrera ditugu. 1960. urtearen aurreko hazkundea oso geldoa izan zen emigrazioaren ondorioz, esaterako Ameriketara. 60ko eta 70eko hamarkadetan izugarria izan zen industrializazio prozesuagatik. 1980ko hamarkadako krisiak biztanleria hazkundea bortizki geldiarazi zuen. 2005eko urtarrilean 5.925 pertsonako biztanleria erroldatu zen.
Berangok Gernikako Batzar Nagusietan eserlekua izan zuen.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Lehen sektore ekonomikoa: Ogibide tradizionala zen, egun desagertua. Gizon asko marinel egiten ziren inguruetako portuetan, eta baserrietan garia, artoa, indabak eta txakolina egiteko mahatsondoak lantzen ziren.
- Bigarren sektore ekonomikoa: Antzina inguruetako burdinoletarako egurrikatza egiten zen, eta ohikoak ziren hareharrizko harrobiak. XX. mende hasieran burdin eta eztainu meatzeak ustiatzeko ahaleginak egin ziren, baina alferrik. Egun industriak pisu handia du, metalurgia eta zehaztasun-mekanika izanik garrantzitsuenak.
- Hirugarren sektore ekonomikoa: Gaur egun gailentzen dena da (biztanleria langilearen %54)
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 21.102 euro-koa zen[5], eta etxegune bakoitzeko 56.604 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.738 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 29.050 euro zen. Errenta gordina 26.171 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 24.060 eurokoa zen[6][oh 1]: gizonena 30.910 eurokoa eta emakumeena 17.509 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 43,4 txikiagoa. Bizkaia osoan, mediana 20.672 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 55.697 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 15.620 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 139.427 euro baino gehiago[7].
Diru-sarrera guztien artean % 67,1 soldatak dira[8].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[9][oh 2]. Udalerrian indizea 28,9 da, probintziakoaren (29,6;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,5;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 15.010 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 165.259 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 9,1 zen[10] (Bizkaia osoan, % 9,4; udalerriko banaketa desberdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 8.713 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 53.824 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 16,2 zen[11] (Bizkaia osoan, % 18,1).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Berango udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 3.801 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 59,3; gainerako % 40,7 inaktibo zeuden (erretiratuak % 46,2, beste inaktiboak % 31,3 eta ikasleak % 22,5).[12] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,8 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 61,0 zen eta emakumezkoena % 57,7; langabezia-tasa, aldiz, % 5,4 eta % 8,2 zen, hurrenez hurren.[12]
Okupatuen kopurua 3.353 zen 2023ean, 2021eko 3.123etik gora.[13] Emakumeek okupatuen % 49,6 osatzen dute, eta gizonek % 50,4.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 3.541 | % 55,2 | 1.778 | % 57,7 | 1.763 | % 52,9 |
| Langabeak | 260 | % 4,1 | 102 | % 3,3 | 158 | % 4,7 |
| Inaktiboak | 2.610 | % 40,7 | 1.200 | % 39,0 | 1.410 | % 42,3 |
| Guztira | 6.411 | % 100,0 | 3.080 | % 100,0 | 3.331 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 83,9), industria (% 11,0), eraikuntza (% 4,7) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,3).[13] Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 16,6), ondoren hezkuntza (% 10,9) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 10,4) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak dira talderik ugariena, okupatuen % 51,0; ondoren, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak daude (% 37,8), eta oinarrizko okupazioak % 6,4.[14] Bi sexuetan goi eta erdi maila dira nagusi (gizonen % 49,6 eta emakumeen % 52,5).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 1.711 | % 51,0 | 838 | % 49,6 | 873 | % 52,5 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 1.266 | % 37,8 | 674 | % 39,9 | 592 | % 35,6 |
| Oinarrizko okupazioak | 214 | % 6,4 | 83 | % 4,9 | 131 | % 7,9 |
| Ez dago jasota | 162 | % 4,8 | 94 | % 5,6 | 68 | % 4,1 |
| Guztira | 3.353 | % 100,0 | 1.689 | % 100,0 | 1.664 | % 100,0 |
Okupatuen % 81,5 besteren konturako langileak dira, eta % 18,5 norberaren konturakoak.[15]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 620 | % 18,5 | 345 | % 20,4 | 275 | % 16,5 |
| Besteren kontura | 2.733 | % 81,5 | 1.344 | % 79,6 | 1.389 | % 83,5 |
| Guztira | 3.353 | % 100,0 | 1.689 | % 100,0 | 1.664 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 91,7 estatuan jaio zen, eta % 8,3 atzerrian.[12] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 57,0 okupatuak dira, % 25,0 erretiratuak, % 9,4 ikasleak, % 5,2 bestelako inaktiboak eta % 3,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,2 okupatuak dira, % 26,9 bestelako inaktiboak, % 7,5 langabeak, % 6,1 ikasleak eta % 4,2 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 51,6 okupatuak dira, % 21,1 bestelako inaktiboak, % 13,3 erretiratuak, % 9,4 ikasleak eta % 4,6 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 49,3 okupatuak dira, % 33,6 bestelako inaktiboak, % 9,2 langabeak, % 3,9 erretiratuak eta % 3,9 ikasleak.
Okupazioa
Okupatuen % 92,0 estatuan jaio zen, eta % 8,0 atzerrian.[14] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 39,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 4,4 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 12,0 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 55,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 35,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 4,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 38,0 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 33,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 24,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egitura antzekoa da jatorri bien artean.[16] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 74,6 zerbitzuetan ari dira, % 16,9 industrian eta % 8,1 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 74,4 zerbitzuetan ari dira, % 14,5 industrian eta % 10,3 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 93,0 zerbitzuetan ari dira, % 5,5 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, guztiak zerbitzuetan ari dira.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 58,4 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[17][oh 3]. Udalerriaren azalera 8,9 km² denez, NAE lurraldearen % 6,6 da[18]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 88,8 larre iraunkorrak (51,9 ha, 11 ustiategitan), % 5,5 lur goldagarria (3,2 ha, 8 ustiategitan), % 4,7 arbolak (2,8 ha, 7 ustiategitan), % 0,8 berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,48 ha, 2 ustiategitan) eta % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (0,09 ha, 4 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 143 behi, 24 ardi, 116 ahuntz, 4 txerri, 21 zaldi, 103 hegazti eta 10 erlauntz zeuden[19][20].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 5.098 gidari zeuden erroldatuta: 2.749 gizon (% 53,9) eta 2.349 emakume (% 46,1)[21]. Biztanleen % 61,7 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 5.577 ibilgailuk osatzen zuten: 4.113 turismo, 756 motozikleta, 262 furgoneta, 188 kamioi eta 122 ziklomotor[21]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 498 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (451) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 11,6 urtekoa zen; turismoen % 13,1k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 8,9k 25 urte baino gehiago[21]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 53,2 gasolinazko zen eta % 44,5 diesel; 97 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,7; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 10k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 18,8k ez zuen etiketarik[oh 5].
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Berangoko biztanleria-kopuruak goranzko joera izan zuen XX. mende osoan, 1980ko hamarkadan salbu. XX. mendearen azken hamarkadan eta XXI. mendearen lehenean izan zuen gorakadarik handiena, 20 urtetan ia % 30 igo baitzen populazioa.
|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 54 | 46 | 78 | 59 | 42 | 45 | 28 | 30 | 23 | 11 | 5 | 20 | −1 | 5 | 17 | 6 | −9 | 13 | −13 | 5 | 15 | 2 | −5 | 13 | 17 | 22 | 8 | 22 | 26 | 49 | 60 | 47 | 72 | 42 | 61 | 48 | 39 | 34 | 29 | 25 | 36 | −13 | −11 | −1 | −9 | −6 | −4 | −21 | −5 | −17 | 22 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 36 | 20 | 40 | 48 | 51 | 43 | 76 | 65 | 87 | 97 | 81 | 110 | 79 | 89 | 92 | 81 | 74 | 72 | 65 | 64 | 67 | 66 | 40 | 37 | 31 | 41 | 32 | 40 | 45 | 68 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 20,4 udalerri berean jaioak ziren[25], probintziako batez bestekoaren (% 37,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 12,7 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 8,2 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 76,5 Bizkaian, % 1,4 Gipuzkoan, eta % 0,6 Araban jaio ziren[26].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 6k atzerriko nazionalitatea zuen[27]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 34,4), Mendebaldeko Europa (% 21,3), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 19,1) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Bolivia, Nikaragua dira.[28]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 3.725 etxebizitza zeuden: 2.743 (% 73,6) nagusiak eta 981 (% 26,3) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[29] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 178 (% 6,0) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 158 (% 5,3) hutsik zeuden.[30] Etxebizitza nagusien % 85,0 jabetzan zegoen eta % 13,0 alokairuan.[29] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 15 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 76 plazarekin (5,07 plaza etxebizitzako).[31]
Etxebizitza multzoa
Bizkaiko mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Bizkaiko mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Bizkaiko mapa (2024)
Guztira 2.743 etxegune zeuden, batez beste 2,8 egoiliarrekoak; horietatik 537 (% 19,6) pertsona bakarrekoak ziren.[29]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Bizkaiko mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 104,5 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 32,9 urtekoa.[29] Etxebizitzen % 19,0 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 7,6 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[29] Etxebizitzen % 50,9 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 18,2 berokuntza zentrala zuten, % 70,0 banakakoa eta % 11,2 noizean behingoa.[29] Horrez gain, % 65,1 hodien bidezko gasa zuten eta % 43,7 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 6.497 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 54,2 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 22,9; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 15,7; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,1.[32] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 50,7 zen 2021ean eta % 54,2 2024an; beraz, 3,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 9,0 izatetik % 7,1 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 54,5 ziren, eta gizonen artean % 53,9; aldea, beraz, txikia da. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 9,3 eta gizonen % 4,9 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 76,5 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 23,5 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 166 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 61,3 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 38,7. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,1 ziren.[32]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 3.522 | % 54,2 | 1.687 | % 53,9 | 1.835 | % 54,5 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 1.490 | % 22,9 | 766 | % 24,5 | 724 | % 21,5 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 1.021 | % 15,7 | 523 | % 16,7 | 498 | % 14,8 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 464 | % 7,1 | 152 | % 4,9 | 312 | % 9,3 |
| Guztira | 6.497 | % 100,0 | 3.128 | % 100,0 | 3.369 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 50,7 | % 22,7 | % 17,6 | % 9,0 | 6.094 |
| 2022 | % 51,7 | % 23,0 | % 16,9 | % 8,4 | 6.183 |
| 2023 | % 52,5 | % 22,9 | % 16,9 | % 7,7 | 6.313 |
| 2024 | % 54,2 | % 22,9 | % 15,7 | % 7,1 | 6.497 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 14,8 ikasten ari zen (964 pertsona).[33] Ikasten ari zirenetatik, % 55,3 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 25,2 batxilergoan, % 15,6 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 2,7 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 58,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 51,7; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 17,7 eta emakumeen % 13,5. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 94,5 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 61,9 eta 25–29 urtekoen % 17,4; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 3,2 baino ez.[34] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 58,7 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 55,5.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 91,7 estatuan jaio zen, eta % 8,3 atzerrian.[32] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 54,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 4,6; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,7 eta % 8,7, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 54,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,5 eta % 11,6, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 15,2 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 10,4.[33] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 56,4 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 37,5 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Politika eta administrazioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2007ko udal hauteskundeetan Euzko Alderdi Jeltzaleak gehiengo osoz irabazi zuen, hamahiru zinegotzitik zazpi eskuratu baitzituen. Alderdi Popularrak bi zinegotzi eskuratu zituen, Euskadiko Alderdi Sozialistak beste bi, Ezker Batua - Berdeak bat (Aralar alderdiarekin koalizioan aurkeztu zen orduan) eta Eusko Alkartasuna beste bat.
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetan ezker abertzalearen Bildu koalizioa indar handiz agertu zen eta lau zinegotzi eskuratu zituen. EAJk bi galdu zituen, PPk eta PSE-EEk bana eta EAk bere zinegotzi bakarra. Azken alderdi hori Bildu barruan integratuta aurkeztu zen.
2015eko udal hauteskundeetan EAJk eta Bilduren ondorengoa zen Euskal Herria Bilduk zinegotzi kopurua mantendu zuten, nahiz eta botoetan bigarrenak galera txiki bat izan. PPk botoen erdia eta zinegotzi bat galdu zuen, PSE-EEk bere zinegotzia mantendu zuen eta Irabazik (Ezker Batua - Berdeak koalizioaren ondorengoak) ez zuen zinegotzirik lortu. Hauteskunde horietako aldaketa nagusiena Denok Batera herri paltaformaren agerpena izan zen: botoen % 14 eta bi zinegotzi eskuratu zituen. Emaitza horien ondorioz, EAJ alderdiko Anabel Landa hautatu zuten alkate.
| Berangoko udalbatza | |||||
| Alderdia | 2015eko maiatzaren 24a | 2011ko maiatzaren 22a | |||
| Zinegotziak | Boto kopurua | Zinegotziak | Boto kopurua | ||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 5 / 13 |
1.229 (% 37,93) |
5 / 13 |
1.176 (% 36,69) | |
| Euskal Herria Bildu* | 4 / 13 |
857 (% 26,45) |
4 / 13 |
1.005 (% 31,36) | |
| Denok Batera | 2 / 13 |
453 (% 13,98) | |||
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) | 1 / 13 |
268 (% 8,27) |
1 / 13 |
355 (% 11,08) | |
| Alderdi Popularra (PP) | 1 / 13 |
254 (% 7,84) |
2 / 13 |
460 (% 14,35) | |
| Irabazi (2015) / Ezker Batua - Berdeak (EB-B) (2011) | 0 / 13 |
179 (% 5,52) |
1 / 13 |
209 (% 6,52) | |
| *2011ko hauteskundeetan Bildu gisa aurkeztu zen koalizioa. | |||||
| Datuen iturria: 2015eko eta 2011ko udal hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean | |||||
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bilbotik Barrika-Plentziara doan errepidean dago Berango. EuskoTrenek udalerria Bilborekin eta Mungiarekin lotzen duten zerbitzuak ditu, gehien erabilitako zerbitzua Bilbo-Plentzia Metroa da.
Metroa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bilboko metroaren 1. lineak Berango zeharkatzen du, eta udalerrian Berango izeneko geltokia du.
Autobusa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskal hiztunen gaur egungo ehunekoa Euskal Herriko batez bestekotik gertu dago, %30. Herriko berezko euskalkia[37] mendebaleko euskararen edo bizkaieraren aldaera da, sartaldekoa. Berangon[38] bertso-eskola bat dago.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Munarriko Landako Estazio Megalitikoa: Berango, Urduliz eta Sopelaren arteko mugan kokatua, hareharri eta lurrez eginiko lau tumulu biribil eta angeluan tinkaturiko hiru harlausa gorde dituen hiru trikuharri ditu. Hileta-monumentu hauek Kobre Arokoak dira.
- Guzmango Santo Domingo Eliza (XVIII. mendea): Santa Teresako Fray Marcosen lan hau antzinako San Laurentzi eliza nagusiaren gainean kokatzen da, azken honen hilobiak estaliz. XIX. mendearen amaieran berreraiki egin zen Basterraren aginduz. Eraikinari kutsu neomediebala eman zion, baina neorrenazentista ere plazara irekitako arkupean. Barnealdean aipagarria da marmolezko mausoleoa, Simon eta Ageda Otxandategi anai-arreben omenezko Mentxakaren lana. Halere, udalerriaren nortasun-ikurra dorrea da, mastaren tentsio bertikalarekin eta gurutzea sostengatzeko linterna zorrotzarekin.
- Santa Ana baseliza (XVIII. mendea): Arkupeak babesturiko aurrealde irekidun eraikin barrokoa. Landazabal anaiek eta Andres Alzagak eraiki zuten XVII. mendeko tenplu baten gainean.
- Hilerria (1949): Haren fatxada tetrastilo dorikoak oso eroritako frontoi triangeluar batekin estalitako pantaila etzana dauka. Grekolatindar estilo zaharra gogorarazten duen multzo ikusgarria da, inguruko hainbat eraikinetan ohikoa dena.
- Bentatxugoiko baserria: XVl mendeko baserri historikoa.
Argazki galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Otxandategi dorrea.
- Ikaza jauregia.
- Hilerriaren atari nagusia.
Berangoztar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Simon Pedro Otxandategiko: elizako gaur egungo dorrearen eta udaletxearen arkitektoa.
- Ricardo Otxoa: txirrindularia.
- Javier Otxoa: txirrindularia.
- Miren Dobaran: irakasle eta politikaria.
- Xabier Izko de la Iglesia:ETAkide historikoa
- Aratz Gallastegi: errugbilaria
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ Garate, Diego; Emeterio, Aixa San; Garaizar, Joseba Rios. (2014). «El yacimiento al aire libre del Paleolítico Superior Inicial de Agirremendi (Berango, Bizkaia)» Kobie. Paleoantropología 33: 5-20. ISSN 0214-7971. (kontsulta data: 2025-07-07).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1242343.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Bizkaia.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ «Abarrategi Goikoetxea, Tomas - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-12-11).
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-12-11).
- ↑ «Uribe Kostakoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-08).
- ↑ «Berango - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-08).

