Erandio
| Erandio | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Altzagako hirigunea eta Bilboko itsadarra. | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Bizkaia | ||||||||||
| Eskualdea | Bilbo Handia | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Aitziber Oliban Gutierrez (EAJ) | ||||||||||
| Posta kodea | 48950 | ||||||||||
| INE kodea | 48902 | ||||||||||
| Herritarra | erandiotar, erandioztar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°18′17″N 2°58′23″W / 43.3047°N 2.9731°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 17,56 km² | ||||||||||
| Garaiera | 19 metro | ||||||||||
| Distantzia | 8 km Bilbora | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 24.659 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 1.397,44 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak [1] | % 31.11 + % 17.32 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % 3.4 (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera [3] | % 11.51 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.erandio.eus/ | ||||||||||
Erandio Bizkaiko ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Bilboko itsasadarraren eskuinaldean kokatua. Udalerriak 17,65 km2 ditu eta 2025. urtean 24.209 biztanle zituen.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mugakide ditu iparraldean Urduliz, Laukiz eta Berango; hegoaldean, Bilbo; ekialdean, Loiu eta Sondika; eta mendebaldean, Leioa eta Getxo. Erandio Ibaizabaleko eskuinaldean dago, itsasora begira, eta Ibaizabaleko ezkerraldean, aurrez aurre, Barakaldo eta Sestao daude.
Erandio da Bilbo Handiko Eskuinaldean izaera industriala duen udalerri bakarra.
Herrigunea eta auzoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erandio ondorengo entitate historiko edo herriguneek osatzen dute:
- Altzaga (10.619 biztanle)
- Arriaga (512 biz.)
- Astrabudua (10.207 biz.)
- Asua (317 biz.)
- Erandiogoikoa (1.709 biz.)
- Goierri (522 biz.)
- Lutxana-Enekuri (653 biz.)
Mendi muinoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Karabezu.
- Kukularra Ategorri futbol zelaia, hilerria, Altzaga ikastola.
- Unbeko mendilerroa, Unbe.
- San Bernabe (Deustuko mugan).
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
XVI. mendeko dokumentu batzuetan Herandio grafia erabiltzen zen.[4] Esate baterako 1526an Leioa Erandiotik desanexionatu zeneko dokumentazioan.[4]
Ez da ezagutzen noiz sortu zen Erandioko elizatea, baina badakigu XIX. mendera arte herriaren gune nagusia gaur egun Erandiogoikoa izenez ezagutzen den auzoaren inguruan hedatzen zela. Erandioko jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza izan zen mendeetan zehar, baina XIX. mendeko industrializazioarekin industria nagusituz joan zen.
Industriaren garapenarekin batera, Erandiogoikoa garrantzia galduz joan zen, herriko beste gune batzuen mesedetan. 20. mendetik, Erandioko erdigunea Altzaga edo Desertu izeneko gunearen inguruan kokatzen da. Udaletxea inguru horretan eraiki zen 1895-1899 urteen artean, Casro Zabala arkitektoak diseinatua, eta inauguratu zelarik 1899ko irailaren 23an, Irailaren 23a plaza du udaletxea dagoen plazak, Erandioko plaza nagusia denak 21. mendean.[5]
1924an, Bilbok Deustuko elizatea anexionatu eta hiru urtera, Erandioko Lutxana auzoa anexionatu zuen. Orduan Lutxanak 702 biztanle zeuzkan.
Altxamendu faxistaren garaietan Erandiok bonbardeketa batzuk jasan zituen. Faxisten hegazkinek 29 hildako eta 37 zauritu eragin zituzten 30 eguneko epean. Herritar askok herritik ihes egiteko beharra sentitu zuten[6].
Bilboko biztanleriaren beharrizanak asetzeko, 1940an udalerriaren beste zati handi bat anexionatu zen[7] eta azkenik 1966an Asua Haran guztia. 1983an, Bilbotik banandu ziren anexionatutako lurralde guztiak, besteak beste Erandio udalerria.
Gasaren gatazka
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
1969an, hodei toxiko baten ondorioz, ezinezkoa zen Erandion arnasa lasai hartzea, eta herritarrak kalera irten ziren egoera salatzeko, errepideak moztu zituzten eta poliziak garai hartan ohikoa zen errepresioarekin esku hartu zuen. Grebara deitu zuten klandestinitatean zeuden talde antolatuetatik, eta protestek jarraitu egin zuten. Espainiako poliziak benetako suarekin erantzun zien kalera irten ziren protesta-egileei eta bi pertsona hil zituzten: Antón Fernández bala frankista batek jo zuen urriaren 28ko gauean, larri zauritu eta 15 egun geroago hil egin zen; hurrengo egunean, Antónek tiroa jaso eta hurrengo egunean, grebarako deialdia zegoen eta Josu Murueta beste bala frankista batek jo zuen, eta hortxe hil egin zen.[8][9][10][11]. Ez zen inoiz erantzukizunik argitu, ez zen inoiz azalpenik eman. Astrabuduako plaza nagusia Josu Murueta plaza deitzen da gaur egun.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erandiok 24209 biztanle zituen 2025. urtean. Udalerriak XX. mendean izan zituen anexio eta desanexioen historiaren ondorioz, ez dago sasoi hartako populazio daturik.
1990eko hamarkadatik aurrera Erandio 25.000 biztanleren bueltan mantendu da, gorabehera txikiekin. Horietatik gehienak bi auzo nagusietan, Altzagan eta Astrabuduan.
|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 10 | 140 | 130 | 89 | 71 | 68 | 52 | 4 | 8 | 19 | −21 | −12 | −45 | −41 | −48 | −29 | −62 | −38 | −1 | 8 | 21 | −18 | 8 | 55 | 35 | 63 | 78 | 48 | 49 | 60 | −11 | −45 | −24 | −59 | −58 | −71 | −90 | −101 | −110 | −145 | −109 | −95 | −135 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 157 | 147 | 143 | 156 | 174 | 172 | 200 | 247 | 218 | 237 | 267 | 267 | 267 | 285 | 260 | 249 | 274 | 207 | 196 | 197 | 188 | 187 | 161 | 150 | 149 | 135 | 138 | 144 | 125 | 122 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 27,1 udalerri berean jaioak ziren[15], probintziako batez bestekoaren (% 37,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 18,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 14,6 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 67,3 Bizkaian, % 0,6 Gipuzkoan, eta % 0,3 Araban jaio ziren[16].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 8,6k atzerriko nazionalitatea zuen[17]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 53,5), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 14,8), Ekialdeko Europa (% 10,4) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Bolivia, Peru dira.[18]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 11.259 etxebizitza zeuden: 10.097 (% 89,7) nagusiak eta 1.153 (% 10,2) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[19] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 959 (% 8,7) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 408 (% 3,7) hutsik zeuden.[20] Etxebizitza nagusien % 84,1 jabetzan zegoen eta % 13,0 alokairuan.[19]
Etxebizitza multzoa
Bizkaiko mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Bizkaiko mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Bizkaiko mapa (2024)
Guztira 10.097 etxegune zeuden, batez beste 2,4 egoiliarrekoak; horietatik 2.723 (% 27,0) pertsona bakarrekoak ziren.[19]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Bizkaiko mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 78,3 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 48,4 urtekoa.[19] Etxebizitzen % 6,6 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 41,7 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[19] Etxebizitzen % 79,1 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 11,7 berokuntza zentrala zuten, % 66,8 banakakoa eta % 20,0 noizean behingoa.[19] Horrez gain, % 53,9 hodien bidezko gasa zuten eta % 82,0 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 21.723 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 34,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 25,2; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 28,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,2.[21] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 31,8 zen 2021ean eta % 34,1 2024an; beraz, 2,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,2 izatetik % 12,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 34,0 ziren, eta gizonen artean % 34,3; aldea, beraz, txikia da. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 15,5 eta gizonen % 8,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 55,5 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 44,5 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 117 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 48,6 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 51,4. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,0 ziren.[21]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 7.418 | % 34,1 | 3.570 | % 34,3 | 3.848 | % 34,0 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 5.478 | % 25,2 | 2.798 | % 26,9 | 2.680 | % 23,7 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 6.180 | % 28,4 | 3.139 | % 30,2 | 3.041 | % 26,9 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 2.647 | % 12,2 | 893 | % 8,6 | 1.754 | % 15,5 |
| Guztira | 21.723 | % 100,0 | 10.400 | % 100,0 | 11.323 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 31,8 | % 24,0 | % 29,9 | % 14,2 | 21.230 |
| 2022 | % 32,6 | % 24,4 | % 29,6 | % 13,5 | 21.283 |
| 2023 | % 33,2 | % 24,6 | % 29,4 | % 12,8 | 21.399 |
| 2024 | % 34,1 | % 25,2 | % 28,4 | % 12,2 | 21.723 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,9 ikasten ari zen (2.360 pertsona).[22] Ikasten ari zirenetatik, % 42,4 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 25,0 batxilergoan, % 21,4 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 8,4 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 44,3 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 40,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 25,9 eta emakumeen % 17,6. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 92,2 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 48,5 eta 25–29 urtekoen % 11,9; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,7 baino ez.[23] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 46,0 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 35,0.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 84,8 estatuan jaio zen, eta % 15,2 atzerrian.[21] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 36,2 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,7; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 23,0 eta % 14,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 34,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 29,1 eta % 16,3, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 11,3 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 8,3.[22] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 43,2 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 36,4 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.691 euro-koa zen[24], eta etxegune bakoitzeko 38.314 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.738 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 21.350 euro zen. Errenta gordina 18.246 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 18.451 eurokoa zen[25][oh 1]: gizonena 24.070 eurokoa eta emakumeena 13.935 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 42,1 txikiagoa. Bizkaia osoan, mediana 20.672 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 37.458 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 13.023 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 81.235 euro baino gehiago[26].
Diru-sarrera guztien artean % 62,1 soldatak dira[27].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[28][oh 2]. Udalerrian indizea 26,6 da, probintziakoaren (29,6;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,5;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 11.498 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 91.416 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 12,6 zen[29] (Bizkaia osoan, % 9,4; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 7.205 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 34.898 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 20,6 zen[30] (Bizkaia osoan, % 18,1).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Erandio udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 12.063 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,2; gainerako % 43,8 inaktibo zeuden (erretiratuak % 49,3, beste inaktiboak % 36,6 eta ikasleak % 14,1).[31] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 10,2 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,7 zen eta emakumezkoena % 53,0; langabezia-tasa, aldiz, % 8,7 eta % 11,8 zen, hurrenez hurren.[31]
Okupatuen kopurua 10.633 zen 2023ean, 2021eko 10.235etik gora.[32] Emakumeek okupatuen % 48,5 osatzen dute, eta gizonek % 51,5.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 10.829 | % 50,4 | 5.593 | % 54,4 | 5.236 | % 46,7 |
| Langabeak | 1.234 | % 5,7 | 536 | % 5,2 | 698 | % 6,2 |
| Inaktiboak | 9.413 | % 43,8 | 4.145 | % 40,3 | 5.268 | % 47,0 |
| Guztira | 21.476 | % 100,0 | 10.274 | % 100,0 | 11.202 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 79,2), industria (% 12,3), eraikuntza (% 7,8) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,6).[32] Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 16,9), ondoren manufaktura-industria (% 11,2) eta administrazio-jarduera lagungarriak (% 9,3) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 53,2; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 26,1), eta oinarrizko okupazioak % 16,3.[33] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 58,7 eta emakumeen % 47,3).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 2.777 | % 26,1 | 1.399 | % 25,5 | 1.378 | % 26,7 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 5.659 | % 53,2 | 3.220 | % 58,7 | 2.439 | % 47,3 |
| Oinarrizko okupazioak | 1.738 | % 16,3 | 621 | % 11,3 | 1.117 | % 21,7 |
| Ez dago jasota | 459 | % 4,3 | 241 | % 4,4 | 218 | % 4,2 |
| Guztira | 10.633 | % 100,0 | 5.481 | % 100,0 | 5.152 | % 100,0 |
Okupatuen % 85,3 besteren konturako langileak dira, eta % 14,7 norberaren konturakoak.[34]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 1.562 | % 14,7 | 959 | % 17,5 | 603 | % 11,7 |
| Besteren kontura | 9.071 | % 85,3 | 4.522 | % 82,5 | 4.549 | % 88,3 |
| Guztira | 10.633 | % 100,0 | 5.481 | % 100,0 | 5.152 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 85,9 estatuan jaio zen, eta % 14,1 atzerrian.[31] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,0 okupatuak dira, % 30,4 erretiratuak, % 6,2 ikasleak, % 5,1 langabeak eta % 4,4 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 56,7 okupatuak dira, % 26,2 bestelako inaktiboak, % 7,5 langabeak, % 4,9 ikasleak eta % 4,6 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,4 okupatuak dira, % 26,4 bestelako inaktiboak, % 16,5 erretiratuak, % 6,4 ikasleak eta % 5,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,6 okupatuak dira, % 29,2 bestelako inaktiboak, % 8,8 langabeak, % 4,7 ikasleak eta % 3,7 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 84,6 estatuan jaio zen, eta % 15,4 atzerrian.[33] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 57,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,4 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 67,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 17,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 10,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 30,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 15,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 51,0 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 39,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 7,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[35] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 66,9 zerbitzuetan ari dira, % 21,0 industrian eta % 11,4 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,3 zerbitzuetan ari dira, % 28,5 eraikuntzan, % 11,5 industrian eta % 2,7 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 93,3 zerbitzuetan ari dira, % 5,0 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 96,0 zerbitzuetan ari dira, % 2,2 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 37 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 145 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[36][oh 3]. Udalerriaren azalera 17,6 km² denez, NAE lurraldearen % 8,3 da[37]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 76,4 larre iraunkorrak (111 ha, 28 ustiategitan), % 10,7 lur goldagarria (15,5 ha, 15 ustiategitan), % 9,2 arbolak (13,3 ha, 13 ustiategitan), % 3,5 berotegiak edo babes garai irisgarriak (5,1 ha, 13 ustiategitan) eta % 0,3 norberaren kontsumorako baratzeak (0,43 ha, 15 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 191 behi, 463 ardi, 80 ahuntz, 4 txerri, 30 zaldi, 150 hegazti, 3 untxi eme eta 1 erlauntz zeuden[38][39].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 13.044 gidari zeuden erroldatuta: 7.860 gizon (% 60,3) eta 5.184 emakume (% 39,7)[40]. Biztanleen % 52,8 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 17.985 ibilgailuk osatzen zuten: 12.543 turismo, 1.742 motozikleta, 1.454 furgoneta, 1.169 kamioi eta 315 ziklomotor[40]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 507 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (451) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 11,6 urtekoa zen; turismoen % 18,6k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 9,8k 25 urte baino gehiago[40]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 49,3 diesel zen eta % 48,1 gasolinazko; 309 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,7; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 11,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 20,7k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeen ondotik, Aitziber Oliban Gutierrez jelkidea da Erandioko alkate.
Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Erandioko udalbatza | |||||
| Alderdia | 2015 | 2019 | |||
| Zinegotziak | Boto kopurua | Zinegotziak | Boto kopurua | ||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 9 / 21 |
4.528 (% 39,28) |
9 / 21 |
4.334 (% 38,85) | |
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) | 4 / 21 |
1.743 (% 15,80) |
5 / 21 |
2.510 (% 21,54) | |
| Euskal Herria Bildu | 3 / 21 |
1.741 (% 15,78) |
5 / 21 |
2.368 (% 20,32) | |
| Ganemos -> Ahal Dugu | 4 / 21 |
2.116 (% 19,18) |
2 / 21 |
1.372 (% 11,77) | |
| Alderdi Popularra (PP) | 1 / 21 |
586 (% 5,31) |
0 / 21 |
459 (% 3,94) | |
| Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean | |||||

Alkateen zerrenda
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
|---|---|---|---|
| Gotzon Fano Orayen | 1983 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Mikel Arieta-Araunabeña Bustinza | 1995 | 2011 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Joseba Goikouria Zarraga | 2011 | 2019 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Aitziber Oliban Gutiérrez | 2019 | Jardunean | Euzko Alderdi Jeltzalea |
Azpiegiturak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bilbo eta Getxotik 8 kilometrora dago Erandio. Bi hiri horien artean egoteak eta XX. mendean zehar herriak izandako industria-garapen handiak sortutako hainbat beharrek eta premiak komunikazio egokiak sortaraztera bultzatu zuten udala. Horren ondorioz, Erandiok dauzkan komunikazio onak dira, besteak beste, Bizkaibus konpainiak Bilborekin lotzen du . Gainera, Bilboko metroari esker, ibilgailu pilaketek sortzen dituzten arazoei erantzuna eman zaie bai eta herritarren mugikortasuna handitu ere.

Metroa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bilboko metroaren 1. lineak Erandio zeharkatzen du, eta udalerrian hurrengo geltokiak ditu:
Trena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskotrenen anezka zerbitzuak Lutxanako geltokia Sondikakoarekin lotzen du.
Autobusa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:
Ondasun nabarmenak[41]
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ondare erlijiosoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Andra Maria eliza
- Madalena baseliza
- Martiartuko San Antonio baseliza
- San Kristobal baseliza
- Santi Mami baseliza
- San Pablo eta San Bernabe baseliza
Ondare zibila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Asua dorretxea
- Martiartu dorretxea: Goierri auzoan dagoen XVI. mendeko dorretxea.
- Ugarte dorretxea
Argazki galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Andra Maria eliza, Erandiogoikoa auzoan.
- Udaletxe zaharra, Erandiogoikoan
- Bilboko itsasadarraren ertzeko zamaketa garabi bat.
- Asua ibaiaren ertzeko zamaketa garabi bat.
- Ertzaintzaren Erandioko zentrala.
- Industriari monumentua, Astrabuduan.
- Josu Murueta plaza, Astrabuduan.
- Hiru gurutze.
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara egoera soziolinguistiko gutxiagotuan egonik, herriko kultura adierazpen gehienak gaztelaniaz egin dira azken hamarkadetan.[42]
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bizkaieraren parte den Txorierriko euskara[43][44][46] da Erandion kokatzen dena. Gaur egun erandioztarren % 25 inguru euskaldunak dira. 1996ko datuek diotenez, Asua eta Goierri auzoak dira euskaldunenak. Bertako jatorrizko hizkera mendebaleko euskara edo bizkaieraren aldaera da, mugakideak diren Leioa, Berango eta Derioko hizkerekin kidetutakoa hein handi batean. Iñaki Gamindek azken herri horietako aldaerak aztertu ditu.
Biblioteka
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erandioko bibliotekak Altzagan eta Astrabuduan daude. Hauek dira helbideak:
- Altzagako biblioteka: Jesus Aranburu kalea, 6/8. Tfnoa.: 944170071.
- Astrabuduko biblioteka: Josu Murueta kalea. Tfnoa.: 944672946.
Literatura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara egoera soziolinguistiko gutxiagotuan egonik, herriko kultura adierazpen gehienak gaztelaniaz egin dira azken hamarkadetan.[47]
Jaiak eta ospakizunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Ekainaren 11: Berbabe Deuna. Fano Auzunea.
- Ekainaren 13: San Antonio. Goierri.
- Ekainaren 29: San Pedro. Kukularra.
- Uztailaren 3: San Trifon. Arriaga.
- Uztailaren 10: Kristobal Deuna. Goierri.
- Uztaileko bigarren hamabostaldia: Asua.
- Abuztuaren 10: San Lorenzo. Astrabudua.
- Abuztuaren 15: Andre Maria. Erandio Goikoa.
- Abuztuaren 17-18: Santimami.
- Abuztuaren 28: San Agustin. Altzaga.
- Iraileko lehen astea: Enekuri.
- Iraileko hirugarren astea: Lutxana
Erandioztar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Ramon Rubial (1906-1999), politikaria.
- Telmo Zarraonaindia (1921-2006), futbolaria.
- Jose Luis Bilbao Mentxaka, Bala Beltz (1921-2014), futbolaria.
- Juan Trabudua Aretxabaleta (1929), idi-probalaria.
- Txomin Ziluaga (1939-2012), politikaria eta unibertsitate-irakaslea.
- Luis Maria Etxeberria (1940-2016), futbolaria.
- Alex Angulo (1953-2014), aktorea.
- Xabier Oleaga (1956-), ikastolen mugimendua eta Euskaldunon Egunkariaren bultzatzailea.
- Sendoa Agirre (1975-), futbolaria.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- 1 2 «Historias de Erandio: Cuando Erandio perdió Leioa» Historias de Erandio 2020-04-04 (kontsulta data: 2022-03-25).
- ↑ E!BILBIDE – eu | Herri Hezitzailea. (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ «Ordena, etekina - Uribe kosta» Hiruka.eus (kontsulta data: 2023-06-01).
- ↑ (Gaztelaniaz) «"Anexiones y desanexiones". - Historias de Erandio» historiasdeerandio.blogspot.com (kontsulta data: 2022-03-25).
- ↑ «"Erandio 1969. Sendatu gabeko zauria" liburua argitaratu dute - Erandio» Hiruka.eus (kontsulta data: 2022-02-21).
- ↑ «(Antón Fernández eta Josu Murueta hil zituzten duela) 52 urte - Erandio» Hiruka.eus (kontsulta data: 2022-02-21).
- ↑ «Kutsadurarik ez dutela nahi aldarrikatu dute ehunka erandioztarrek - Erandio» Hiruka.eus (kontsulta data: 2022-02-21).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Homenaje en Erandio a Josu Murueta y Anton Fernandez en el aniversario de sus asesinatos» insurgente.org . Tu diario de izquierdas 2021-11-01 (kontsulta data: 2022-02-21).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Bizkaia.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q913272.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ "Erandio", Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistema.
- ↑ (Gaztelaniaz) ecomunicacion. (2023-04-08). «Erandio y las Letras: Un repaso a los brillantes escritores que podemos encontrar en el municipio.» ECOmunica Erandio-Leioa (kontsulta data: 2023-07-03).
- 1 2 «Txorierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-09).
- 1 2 «Erandio - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-09).
- ↑ «Etxean euskaraz, kalean erdaraz - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-09).
- ↑ «Naia Eguskiza eta Iñaki Gaminde: "Mundu-ikuskera ezberdinek euskara oso aberatsa sortu due Erandion" - Erandio» Hiruka.eus (kontsulta data: 2023-06-16).
- ↑ (Gaztelaniaz) ecomunicacion. (2023-04-08). «Erandio y las Letras: Un repaso a los brillantes escritores que podemos encontrar en el municipio.» ECOmunica Erandio-Leioa (kontsulta data: 2023-07-03).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Erandioko Udalaren webgunea (Gaztelaniaz)
| Erandioko auzoak | ||
|---|---|---|
|
Altzaga · Arriaga · Astrabudua · Asua · Erandiogoikoa · Goierri · Lutxana-Enekuri | ||

