Angelu (Lapurdi)

Angelu
Lapurdi, Euskal Herria
VVF-eko hondartza Angelun eta Miarritzeko itsasargia.
Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Lapurdi
Administrazioa
Estatua	Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Pirinio Atlantikoak
Elkargoa	Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia	Baiona
Izen ofiziala	Anglet
Auzapeza (2026-2032)	Claude Olive (LR)
Posta kodea	64600
INSEE kodea	64024
Herritarra	angeluar
Geografia
Koordenatuak	43°29′03″N 1°31′10″W
Azalera	26,93 km²
Garaiera	0-76 metro
Distantzia	5 km (Baionatik)
Demografia
Biztanleria	39.604 (2018:  983)
22.755 (%53,8)   (%46,2) 19.524
Dentsitatea	1.606,8 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak	% 8,1 (2010)
Erabilera	% 0,37 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea	http://www.ville-anglet.fr/

Angelu (ofizialki: Anglet) Lapurdiko bigarren udalerri handiena da, Baiona lehena izanik, eta hauek biek Biarritzekin batera BAM izeneko metropolitar gunea osatzen dute, Ipar Euskal Herriko populatuena eta Euskal Herri osoko bortzgarrena.

Izena

Herriaren euskal izena Angelu (aŋɡelu) da; eta frantsesez nahiz gaskoiez, Anglet (frantsesez ɑ̃ɡlet eta gaskoiz aŋˈɡlet ahoskatua).

Angelu toponimoak itxura hauek izan ditu idatzizkoan:

• Angles (1188, Baionako eskutitzak) eta
• Sanctus Leo d'Anglet (1761, Baionako elizbarrutiaren kolazioa).

Litekeena da izena latinezko angulus hitzetik erakarria izatea, euskaraz: izkina itxurako lekua, Bénédicte Boyrie-Féniék baieztatu duenez. Koldo Mitxelenak, antzeko bidetik jotzen du, baina latinezko angellus hitza hartzen du oinarritzat (forma horren txikigarria omen da angulus), eta Ibarrangelu jatorri berdineko hitza da haren ustez.

Larramendik euskarazko angelu hitzaz dio "sakan" edo "sakonune" esan nahi duela. Goienetxeren iritziz, berriz, latinetik sortutako Angelu leku eta herri izenak "ondarreta" du euskal ordaintzat, hondartza bat, alegia.

Geografia

Baiona eta Biarritz ezagunen artean ezkutuan gera daiteke Angelu. Bi udalerri horiek alboan dituela, zaila da mugak zehaztea. Izan ere, BAB hirigune sendoa da, eta Lapurdiko biztanleen erdia baino gehiago hortxe bizi da. Baina Angeluk 26,5 km2 ditu; hortaz, zabalagoa da Baiona baino, eta Biarritzen azaleraren bikoitza du. Gainera, Angeluren itsasertza luzeagoa da haiena baino: Atturri ibaiaren bokalean hasten da Angeluko hondartza eta San Martin lurmuturreraino iristen da, Biarritzeko itsasargia dagoen lekuraino, hain zuzen.

Angeluren aireko ikuspegia.

Angeluko geografia askotarikoa da: iparral­deko itsasaldetik hasi eta nekazaritzan eta abeltzaintzan oinarritutako barrual­deko lurral­deetaraino, Arrangoitze eta Basusarri udalerrien mugan. Angelu, garai batean, baso hostotsua izan zen, gero, pixkanaka, baso hura desagertu da, zuhaizti batzuk irauten badute ere. Ontzioletara eramandako egurrak eragin handia izan du pobretze‑prozesu horretan. Angeluko ia itsasertz guztia hondartza da, zertxobait hautsia, itsaso zabaleko olatuen erasoa pairatzen duena. Atzeal­dean, berriz, dunak dauzka. 7 km‑ko hondartza hori kai‑mutur artifizial batzuen bidez banatuta dago. Hondartza‑zati bakoitzak izena, sarbidea (dunen artean), aparkalekua, eta bainu‑zerbitzuak ditu. Hondartzen izenak hauek dira: Cavaliers, Xiberta, L’Océan, Sables‑D’Or, Madrague, Marinela, Kortsarioak, Petit Chambre d’Amour eta Chambre d’Amour. Azken hondartza horrek San Martin lurmuturrarekin bat egiten du, bihurgune bat eratuz. Angeluren mendebal­deko muturrean geratzen da, eta, ziur asko, bitxiena da. Chambre d’Amour esaten diote, behin batean ezusteko itsas kolpe batek bikote maitemindu bat eraman baitzuen, hondartzan besarkaturik zeudela, itsasoari begira.

Notre-Dame du Refuge

Pierre de Lancrek, Inkisizioko epaile ankerrak, eskuetako hatzak ere sorgin bihurtzen zitzaizkionak, 1609an ez zituen begi onez ikusten hondartza horretara joaten ziren bainu‑hartzaileak... Gaur egun, familientzako oporretarako gunea da, maien arkitektura inspirazio‑iturri duena, eta estatuaren eskuetan dago.

Angeluko hondartzarik ezagunena Xiberta da, dunetan eraikitako turismo‑gunea, itsasertzetik ehun bat metrora. Hotel erosoak eskaintzen ditu, eta igerilekuak, tenis, 18 zuloko golf‑zelaia, patinatzeko pista, eta Xibertako aintzira lasaitzailea, ur gazia duena, guzti‑guztia pinuz inguratua. Errepidearen, hondartzaren eta Atturri ibaiaren bokalearen artean daude hipodromoa, uso‑tiroa eta Bokale ain­tzira txikia. Pinu asko harean erroturik, bizitza bakarreko etxe xumeek, etxe dotoreek, eta Xiberta eta Chambre d’Amour paseatzeko leku zoragarriek osatzen dute , biak ere moda‑modakoak, XIX. mende ludikoan jet society eta abar etortzen hasi zirenetik. Bost bideen el­kargunetik (horregatik esaten diote Cinq Cantons) hirigunera sartuko gara eta San Leon eliza aurkituko dugu, XVI. mendekoa; haren ondoan hilerri zaindua, eta udaletxe modernoa, Andaluziako estiloko patioa duena, eta parke publiko bikaina, eskultura batzuekin apaindua.

N‑10 errepidea zeharkatzea nahikoa da Parmako aireportura iristeko, eta haren zati handi bat Angeluko lurretan dago. Kilometro bat egin aurretik Brindos ain­tzira aurkituko dugu, eta haren uretan islaturik Brindos gaztelua. Ingurua ederra da eta gazteluko gela atseginak jatetxe ospetsu bihurtu dira. Baiona‑Angelu‑Biarritz el­karlotuta daude BAB bulebarraren bidez. Sarbide azkarra eta oso erabilia da hainbat lekutara iristeko: auzo jendetsuetara, hipermerkatuetara eta Atturri ibaian dagoen portura (Baionari dagokion atalean deskribatu dugu portua).

Ingurune naturala

Sakontzeko, irakurri: «Angeluko basoa»

Angeluko basoa, Xibertako aintzira eta Atturri ibaiaren bokalaren aireko ikuspegia.

Udalerriaren %10 pinudiz beteta dago, batez ere Pignada, Lazaret eta Xiberta auzoetan. Eremu oso laua da, mendirik ez duena.

Hondartzak

Angeluk 4,5 kilometroko kostaldea eta 11 hondartza ditu, iparraldetik hegoaldera hauexek dira:

• Barrakoa
• Zaldunena
• Dunena
• Itsasokoa
• Madraga
• Madragattipia
• Xibertakoa
• Mariñela
• Urrezko hondartza
• Plage du Club
• Amodio Ganbera

Euskal Herriko kostaldea eta Landetako Côte d'Argent arteko muga Amodio Ganbera izeneko haitzulo angeluarrak sortzen du.

Hidrografia

Aturrik Bizkaiko golkoan duen bokalean Angelu ezkerraldean eta Tarnose eskuinaldean daude.

Gainera Aturriko ibaiadarrak diren Maharin eta Esboucdes errekek udalerria zeharkatzen dute. Azkenik, Petaburu errekak, Harrieta errekaren ibaiadarra dena, Angelutik ere pasatzen da.

Udalerriak hiru aintzira ditu: Xiberta, Aturriren bokalean dagoen Bokale eta Biarrizko Harausta auzotik gertu dagoen Brindos.

Etxeak eta auzoak

Haritzaga Barra Blancpignon Belin Oihana le Brise-Lames la Butte aux Cailles Zaldunak Camiade Amodio Ganbera Chassin

Brindozeko gaztelua Xiberta Choisy Cinq Cantons les Corsaires Courbois Girouette Hardoi Jorlis le Lazaret

Louillot Madraga Maignon Mariñela Maule Montbrun Montdeville Moulinau Itsasoa le Pavillon Chinois

Pignada Port du Soufre Refuge Notre-Dame les Sables d'Or San Beñat San Joan Stella-Maris l'Union

Udalerri mugakideak

• Tarnose (Landak) eta Bokale iparraldean.
• Baiona ekialdean.
• Basusarri hego-ekialdean.
• Biarritz hego-mendebaldean.
• Arrangoitze hegoaldean.
• Bizkaiko golkoa mendebaldean.

Klima

Bizkaiko golkoaren aurrean bere kokapenak itsas-haizeetara zabaltzen du Angelu. Neguak ez dira latzak eta udan beroa jasan daiteke. Haize erregimena moderatua da oso eta eragin hirukoitza jasaten du: Ozeano Atlantikoa, Pirinioak eta bertoko brisak. Nagusiak diren itsas-haizeek udan hezetasuna eta freskura eta neguan leuntasuna ekartzen dituzte. Hegoaldeko haizeak Pirinioetan Foehn efektua sortzen du. Köppen klima sailkapenaren arabera, Angeluko klima ozeaniko epela da.

Datu klimatikoak (Biarritz-Angelu (1981–2010))
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	23.4	28.9	29.7	32.1	34.8	39.2	39.8	40.6	37.0	32.2	27.8	25.1	40.6
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	12.0	12.8	15.0	16.2	19.6	22.1	24.1	24.7	23.2	20.0	15.1	12.5	18.1
Batez besteko tenperatura (ºC)	8.4	8.9	11.0	12.4	15.6	18.3	20.4	20.8	18.8	16.0	11.4	9.0	14.3
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	4.8	5.0	7.0	8.5	11.6	14.6	16.7	17.0	14.5	11.9	7.7	5.5	10.4
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	-12.7	-11.5	-7.2	-1.3	3.3	5.3	9.2	8.6	5.3	-0.6	-5.7	-8.9	-12.7
Pilatutako prezipitazioa (mm)	128.8	111.5	103.5	129.7	113.9	87.8	69.3	98.4	119.6	152.1	185.9	150.4	1450.9
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	13.4	12.0	11.9	13.6	12.9	10.4	8.8	9.6	9.7	12.5	13.0	12.6	140.5
Elur egunak (≥ 1 mm)	0.8	1.0	0.3	0.1	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.3	0.5	3.0
Eguzki orduak	100.2	114.1	164.4	169.4	193.7	203.3	209.0	206.8	192.8	141.7	103.8	88.3	1887.3
Hezetasuna (%)	77	75	73	77	78	81	80	81	80	78	79	78	78.1
Iturria (1): Météo France
Iturria (2): Infoclimat.fr (hezetasuna eta elurra, 1961–1990)

Politika

Auzapezak, 1897tik aurrera

Urteak	Auzapeza	Alderdia
1897-1935	Albert Le Barillier	URD
1935-1937	Ernest Daubin
1937-1941	François Dommain	Alderdi Erradikala
1944-1952	François Dommain	Alderdi Erradikala
1952-1971	François Lacroix
1971-1992	Victor Mendiburu	CD-UDF
1992-1999	Michel Bonnet	UDF
1999-2000	Alain Lamassoure	UDF-UMP
2000-2008	Robert Villenave	UDF-MoDem
2008-2014	Jean Espilondo	PS
2014-	Claude Olive	UMP LR

Herri senidetuak

• Ansbach (Alemania)
• Getxo (Bizkaia)

Demografia

Angeluk hazkunde demografikoa izan du azken bi mendeetan, XIX. mendetik hasita gutxienez. 1800an 2.000 biztanle inguruko herri txiki bat zen, eta XIX. mendean hazkunde etengabe baina ez oso handia izan zuen, mendearen bukaeran 5.500 biztanle izan arte. XX. mendean, berriz, eztanda demografikoa jasan zuen, eta 1920tik aurrera eta batez ere 1960ko hamarkadatik aurrera biztanlea biderkatu egin zen. Mendearen amaieran 35.000 biztanle zituen, ordurako hiri bihurturik.

Hiria urbanizazioka hazi zen, inolako plangintza orokorrik gabe. Horren ondorioz gaur garraio arazo anitz jasaten ditu, eta Baiona eta Biarritzen kanpoalde bezala handitu zenez ez du zerbitzuak, dendak eta garraio publikoa biltzen dituen erdigune argirik. Horregatik, azken urteetan udala hirigune erdialde bat bermatzeko hirigintza proiektuetan sartua dago, Angeluko herriko etxearen inguruan etxebizitza bloke berriak altxatuz eta zerbitzuak kokatuz, hala nola tram´bus geltoki berria.

XXI. mendearen hasieran hazkundeak aurrera jarraitu zuen.

Hazkunde demografiaren arrazoien artean, nabarmentzekoa da Lapurdiko hiriburu Baionaren alboan egotearen garrantzia, eta harekin eta Biarritzekin batera Euskal Kosta-Aturri multzoa osatzea.

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 19.524 gizon, 22.755 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.20   95+   0.51 1.24   90-94   2.43 2.73   85-89   3.98 3.52   80-84   4.99 5.41   75-79   6.39 7.02   70-74   8.32 6.60   65-69   7.49 6.73   60-64   7.85 6.75   55-59   6.56 6.47   50-54   6.32 5.95   45-49   6.29 5.67   40-44   5.23 5.45   35-39   5.30 5.73   30-34   5.42 5.24   25-29   4.70 5.58   20-24   3.91 6.18   15-19   4.45 5.36   10-14   3.75 4.30   5-9   3.23 3.87   0-4   2.88
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	−40	−32	−53	−23	−37	−96	−64	−127	−153	−120	−153	−121	−129	−156	−185	−158	−163	−141
Jaiotzak	310	327	332	316	350	309	306	284	299	317	307	309	310	325	296	310	326	303
Heriotzak	350	359	385	339	387	405	370	411	452	437	460	430	439	481	481	468	489	444

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Anglet udalerrian 42.571 biztanle zeuden eta 23.566 elkarbizitza unitate, hau da, 1,81 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 48,4), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).

42.571biztanle

23.566elkarbizitza-unitate

1,81lagun elkarbizitza-unitateko

11.866familia

Udalerria

% 15

% 26

% 9

% 48

Metropolitar Frantzia

% 24

% 26

% 10

% 39

Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 11.866 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (6.205). Guraso bakarreko 2.187 familietatik 1.735etan ama zen guraso bakarra. 7.063 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 2.526k seme-alaba bakarra zuten etxean, 1.926k bi, eta 350k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 3.475 bikoteetatik 366tan (% 10,5) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.

6.205

3.475

2.187

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean7.063

Seme-alaba bat2.526

Bi seme-alaba1.926

Hiru seme-alaba292

Lau edo gehiago58

15 urte edo gehiago zituzten 38.343 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 21,2 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 45,1. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 63,0). 80 urte edo gehiagoko 4.190 biztanleetatik 3.888 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 302 kolektibitateren batean.

Bakarrik bizi da

15-24% 21

25-39% 27

40-54% 24

55-64% 30

65-79% 34

80 +% 45

Bikotean bizi da

15-24% 10

25-39% 55

40-54% 59

55-64% 61

65-79% 63

80 +% 44

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 36,5 ezkonduta zegoen, eta beste % 16,0 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 9,4 izatezko bikotean eta % 6,7 PACS bidez lotuta). % 30,4 ezkongabeak ziren, % 8,0 alargunak eta % 9,1 dibortziatuak.

Ezkonduta% 36,5

Ezkongabea% 30,4

Izatezko bikotean% 9,4

Dibortziatuta% 9,1

Alarguna% 8,0

PACS bidez lotuta% 6,7

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 38,1), erdi-mailako lanbideak (% 15,9), enplegatuak (% 14,8), goi-mailako langileak (% 12,1). Talde nagusia (erretiratuak, % 38,1) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) gainetik dago. 1 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona.

Udalerria

% 12

% 16

% 15

% 38

Pirinio Atlantikoak

% 11

% 16

% 15

% 12

% 34

Metropolitar Frantzia

% 13

% 16

% 15

% 14

% 30

NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua	%
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	3.469	% 14,7
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	6.182	% 26,2
Guraso bakarrekoak	2.160	% 9,2
Kide bakarrekoak	11.401	% 48,4
Bestelakoak	354	% 1,5
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	6.205	% 52,3
Seme-alabadun bikoteak	3.475	% 29,3
Guraso bakarrekoak	2.187	% 18,4
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	7.063	% 59,5
Seme-alaba bat	2.526	% 21,3
Bi seme-alaba	1.926	% 16,2
Hiru seme-alaba	292	% 2,5
Lau seme-alaba edo gehiago	58	% 0,5
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	14.002	% 36,5
Izatezko bikotean	3.586	% 9,4
PACS bidez lotuta	2.557	% 6,7
Ezkongabea	11.645	% 30,4
Alarguna	3.074	% 8,0
Dibortziatuta	3.479	% 9,1
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	1	% 0,0
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	1.263	% 5,4
Goi-mailako langileak	2.863	% 12,1
Erdi-mailako lanbideak	3.754	% 15,9
Enplegatuak	3.497	% 14,8
Eskulangileak	1.801	% 7,6
Erretiratuak	8.986	% 38,1
Bestelakoak	1.400	% 5,9
Iturria: INSEE, RP2023.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 28.868 etxebizitza zeuden. Horietatik 23.530 egoitza nagusi ziren, 4.453 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 885 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (19.398), etxeak baino gehiago (9.365). Egoitza nagusietatik 12.694 beren jabearen bizilekuak ziren, 10.363 alokairuan zeuden, 3.016 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 473 doan lagata.

28.868etxebizitza

23.530egoitza nagusi

9.365etxe

19.398apartamentu

Etxebizitza multzoa

23.530

4.453

Egoitza nagusia (23.530)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (4.453)Hutsik (885)

Etxe mota

9.365

19.398

Etxea (9.365)Apartamentua (19.398)

Jabetza egoera

12.694

10.363

3.016

Jabeak (12.694)Alokairuan (10.363)HLM (3.016)Doan lagata (473)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (7.403).

Eraikuntza garaia

1919 aurretik484

1919-19451.006

1946-19703.930

1971-19907.403

1991-20054.154

2006-20206.170

Egoitza nagusien artean gehienek 3 gela zituzten (6.182). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (14.254 etxebizitzatan). 18.372 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 13.330 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 7.510tan bi edo gehiago.

Gela kopurua

1 gela1.576

2 gela5.009

3 gela6.182

4 gela5.297

5 gela edo gehiago5.466

Berogailu mota

14.254

8.165

Gas sarea (14.254)Fuel-olioa (218)Elektrizitatea (8.165)Gas botila (64)Bestelakoak (830)

Aparkalekua eta ibilgailuak

18.372aparkalekua

13.330ibilgailu 1

7.510ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua	%
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	23.530	% 81,5
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	4.453	% 15,4
Hutsik	885	% 3,1
Etxe mota
Etxeak	9.365	% 32,4
Apartamentuak	19.398	% 67,2
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	1.576	% 6,7
2 gela	5.009	% 21,3
3 gela	6.182	% 26,3
4 gela	5.297	% 22,5
5 gela edo gehiago	5.466	% 23,2
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	484	% 2,1
1919-1945	1.006	% 4,3
1946-1970	3.930	% 16,7
1971-1990	7.403	% 31,5
1991-2005	4.154	% 17,7
2006-2020	6.170	% 26,2
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	12.694	% 53,9
Alokairuan	10.363	% 44,0
HLM	3.016	% 12,8
Doan lagata	473	% 2,0
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	14.254	% 60,6
Fuel-olioa	218	% 0,9
Elektrizitatea	8.165	% 34,7
Gas botila	64	% 0,3
Bestelakoak	830	% 3,5
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	18.372	% 78,1
Ibilgailu bat	13.330	% 56,7
Bi ibilgailu edo gehiago	7.510	% 31,9
Iturria: INSEE, RP2023.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 25.463 biztanleetatik 19.057 aktibo ziren (% 74,8), horietako 16.998 lanean (% 66,8) eta 2.059 langabezian (aktiboen % 10,8).

25.46315-64 urteko biztanle

% 74,8aktibo

% 66,8lanean

% 10,8langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 41,3

25-54 urte% 91,3

55-64 urte% 58,9

Gizonak% 75,9

Emakumeak% 73,8

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 17,3

BEPC, brebeta% 23,8

CAP-BEP% 14,2

Batxilergoa% 12,5

Goi-mailako +2% 8,6

Goi-mailako +3/4% 8,3

Goi-mailako +5% 7,2

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 10,8). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

6.406 ez-aktibotik 2.615 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 40,8), 1.769 erretiraturik zeuden (% 27,6) eta 2.023 bestelako ez-aktibo ziren (% 31,6).

Ez-aktiboak

% 41

% 28

% 32

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria

% 9

% 22

% 29

% 26

% 13

NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 20.407 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 16.998 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.

20.407enplegu udalerrian

% 81,4soldatapeko

% 18,6ez-soldatapeko

NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 28.510 eurokoa zen, eta biztanleen % 11 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

28.510 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €

% 11,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 13,3

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 17,6

18-29 urte% 17,6

30-39 urte% 12,5

40-49 urte% 13,4

50-64 urte% 12,4

65-74 urte% 9,0

75 urte eta gehiago% 9,3

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,5

Errentariak% 25,8

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 65,1

Pentsio/erretiroak% 32,3

Ondarea, bestelakoak% 13,8

Gizarte-prestazioak% 4,4

Zuzeneko zergak−% 15,7

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3.

Lehen laborantzan, batez ere baratzetan, oinarritutako ekonomia bazuen ere, egun Baiona-Angelu-Biarritz gune metropolitarrean bere kokapena dela eta ekonomia modernoa du.

Angeluk, Baiona eta Miarritzerekin BABko aireportuaren kudeaketan parte hartzen du. Era berean, Baiona, Bokale eta Tarnoserekin batera Baionako portua ere kudeatzen du.

Lekuko aktibitate ekonomi garrantzitsuenak:

• Bainuetxe turismoa
• Kirola (surf industria)
• Talasoterapia
• Aeronautikoa (Dassault Aviation)

Era berean departamenduko 50 nagusien aurrean nekazaritzako elikagaien industriak ere baditu:

• Société bayonnaise des viandes (harategia) ;
• SAS TDA(harategia) ;
• Mandion SA (ogi eta gozogintza) ;
• Société d'abattage du Pays basque (harategia) ;
• SARL Sonath (Okindegia).

Kultura

Hizkuntzak

Gertuko Biarritz eta Baiona bezala, Gaskoinia eta Euskal Herria arteko mugan kokatuta dagoenez, zalantzazkoa da ea Erdi Aroan edo Aro Modernoan gaskoia ala euskara zen udalerriko hizkuntza nagusia.

Atlas Linguistique de Gascogne liburuak bere alde egin eta gaskoi herritzat hartu zuen Angelu. 1863an, berriz, Luis Luziano Bonapartek Angelun kokatu zuen euskararen muga, zenbait auzotan dudarik gabe nagusia zena. Hala ere, XX. mendean frantsesa da hizkuntza ofizial eta nagusia.

Toponimia kontuan hartuta, euskarazko "Angelu" eta gaskoizko "Anglet" izenek esanahi berbera dute: Aturri 1578. urte eta aurrerago sortzen zuen angelutik erakarria, orduko bokalea Capbreton eta Bokale Zaharra artean zegoelako.

Herriak gaskoizko goiburua du: "Mar e pignada per m'ayda", euskaraz "itsasoa eta pinudia ni laguntzeko" esan nahi duena. Tokian tokiko toponimia euskarazkoa eta gaskoizkoa da: kaleak eta auzoak tartean XIX. mendean Baionari utzitako Saint-Léon auzoa.

Euskara bultzatzeko 2001ean 15 lagunek "Ipar Izar" erakundea sortu zuten; gaskoia bultzatzeko, aldiz, Ací Gasconha erakundeak lan egiten du.

Jaiak

Herriko bestak edo jaiak martxoaren lehenengo igandean egin ohi dira. Abuztuaren bigarren astean Euskal kirolen astea izaten da. Uda‑garaian txirrindulari‑lasterketak, xistera‑partidak, Trinitatean, nazioarteko petanka‑lehiaketak, Neptunoren festa Chambre d’Amour hondartzan, kermezak, musika‑jaial­diak...

Ondasun nabarmenak

• Angeluko herriko etxeak altzairu interesgarriak ditu.
• San Leon eliza
• Biarrizko Ingalaterrako hotela famatuaren jabeak ziren Paul Campagne (1870-1941) eta Julienne Moussempès (1879-1956) 1900an bere bigarren etxebizitza eraiki zuten Angelun. "Marnoger" izena jarri zioten Marcel (1901-1918), Nora (1902-1956) eta Roger (1905-1945) bere seme-alaben izenen lehendabiziko letrak erabiliz. Gero "Beatrix Enea" izena izan zuen 1985ean udaletxeak erosi zuenean.
• Domingotarren antzinako kalostra, 1928an monumentu historikoa sailkatua, jatorriz, Ekialdeko Pirinioak departamentuko Collioure udalerrian zegoen Domingotarren komentuko zatia da.
• Notre-Dame du Refuge etxaldea, Servantes de Marie kongregazioaren egoitza
• Villa Prinkipo: 1930ean Xibertan Poole estatubatuar aberats familiak eraikia.
• Villa Sofia: Alexandro II.a Errusiakoa tsarraren emaztea zen Katalina Dolgorukov|Yurievskaya printzesa]] bizilekua izan zen.

Beatrix Enea

Beatrix Eneko lorategia

San Leon eliza

Azpiegiturak

Autobusa

Angelutik STABen 1, 2, 4, 6, 7.1, 7.2, 7.3, 8, 9, 14 eta Allobus Anglet lineak pasatzen dira.

Lineak:

• .1. - Biarritz Udaletxea <> Baiona Udaletxea <> Baiona Nafarroa
• .2. - Biarrizko geltokia <> Baiona Udaletxea <> Baiona Sainsontan
• .4. - Angelu Barra Hondartza <> Baiona Udaletxea <> Hiriburu
• .6. - Gaz auzoa <> Baiona Udaletxea <> Baionako geltokia
• 7.1 - Angelu hondartzak <> Baiona Udaletxea
• 7.2 - Angelu hondartzak <> Baiona Udaletxea
• 7.3 - Angelu Bernain <> Baionako geltokia
• .8. - Angelu Juvigny <> Baiona Udaletxea <> Tarnose Platanes
• .9. - Labourd <> Baiona Udaletxea <> Santa Maddalen / Barra hondartza
• 14 - Redon <> Angelu hondartzak
• Allobus Anglet BAB 2 <> Biarrizko geltokia

Hezkuntza

Udalerriak ikastetxe bi (Endarra publikoa eta Stélla Maris pribatua), lizeo bi (Cantau teknologikoa eta Sainte-Anne) eta ikastola bat (Angeluko ikastola) ditu. Bestetik, BTP institutua, arte-eskola bat eta kontserbatorioa ere baditu.

Horiez gain Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatearen Montaury campusa Angelun kokatzen da. Bertan Euskal kostaldeko zientzia eta teknologia fakultatean biologia, ingurumen zientziak, kimika, fisika, logistika, ingeniaritza eraikuntza eta ingeniaritza zibila ematen dira. Baiona eta Euskal Herriko IUTk informatika eta ingenieritza eta industria mantentzea ematen ditu, baita Sistema eta Softwere Informatiko, Ekologia Industrial, GEO 3D, Lanbide Digitalak eta Programazio Aitzinduaren lizentzia profesionalak.

Kirola

• Dojo Aikido 560 kide dituena.
• Rafting
• Ekitazioa: Club Hippique de la Côte Basque, 1956an sortua, 500 kide ditu.
• Errugbia: Anglet Olympique taldeak Fédérale 1 mailan jokatzen du.
• Futbola: Angeluko Isatsak taldea CFA mailan ari da.
• Izotz hockeya : Hormadi Elite taldea 2007-2008ko saioarentzat Lehen Mailan ariko da.
• Patin-hockeya: Angeluko Artzak 2006an Europako Kopan txapeldunordeak izan ziren. 2005ean, berriz, hirugarrenak.
• Kali jokoa :
  • Xibertako ibilbidea, euskal kostaldeko kari joko politenarikoa da. 2005 urtean, Frantziako Open txapelketarentzat kalifikazio partida bat errezibitu du.
  • Itsasargiko kali jokoa 1888an sortu zen eta Angelu zein Miarritzeko herrietan kokatzen da.
• Pilota: Angeluk sei pilota talde dauzka: Dassault Aviation - A.S.C., Hardoitarrak, Les Aiglons, Orok Bat, Pompiers-Amicales-BAB eta Teleradeko Pilotariak.
• Surfa eta lerra kirolak: hondartza desberdinek gizon emazte txapelketa internazionalak errezibitzen dituzte. Angelu, mundu guzian ezaguna den spot bat da. 2005 urtean, Angeluk txapelketa horiek errezibitu ditu: Lerra kirolen Frantziako txapelketa, Quiksilver Air Show, O'Neill Pro, O'Neil Angel's Challenge, KanaMissCup, Open Boadyboard Frantziako Open-a, Wake n'Ski Tour, OP Royal Single Trophée.
• Saskibaloia: A.C.B.B. taldea Frantziako txapelketaren 2. mailan jokatzen du.
• Arraunketa: Ibaialde Arraun Elkartea beteranoen ligan aritzen da.

Angeluar ospetsuak

• Louis-Édouard Cestac (1801ean Baionan sortua, Angelun zendua 1868an), apeza zen eta Servantes de Marie kongregazioaren sortzailea izan zen.
• Élise Cestac (1811an Baionan sortua, 1849an zendua Baionan), Louis-Édouard Cestacen arreba zen eta Servantes de Marie kongregazioaren sorreran parte hartu zuen.
• Léon Larribau (1889an Angelun sortua, Lehen Mundu Gerran Verdunetik hurbil zendua 1916an) errugbi jokalaria izan zen, Biarritz Olympiquen aritu zen, baita Frantziako selekzio nazionalean ere.
• Clément Duhour (1912an Angelun sortua, 1983an zendua Neuilly sur Seinen) abeslari, aktore, zinegile eta ekoizlea izan zen. Atleta, Los Angelesko Joko olinpikoetan aritu zuen 1932an.
• Jeanne Monteil (1924an Baionan sortua, 1999an zendua Baionan), poeta eta Vents et Marées aldizkarian kazetaria izan zen.
• Emilio Lopez Adan (Gasteiz, 1946) medikua, euskal idazle eta pentsalaria da. Beltza ezizenaz ezaguna da. Euskal nazionalismoari eta Euskal Herriko historiari buruzko lan ugari argitara eman ditu, gai horietan aditu esanguratsua da.
• Lucien Pariès (1947an Angelun sortua, Aix-les-Bainsen 1998an zendua) errugbi jokolaria izan zen. Biarritz Olympiquen aritu zuen 1964tik 1973 arte, RC Narbonnera joana 1974tik eta gero. Frantziako selekzioan pare hartu zuen.
• Jose Miguel Beñaran Ordeñana (Arrigorriagan sortua), teorizale marxista eta Euskadi Ta Askatasunako kidea da. 1978ko abenduaren 21an, Batallon Vasco Españolak bere autoan ezarritako bonba batekin erail zuen Angelun.
• Anuntxi Arana Murillo (Luiaondon sortua, 1947an) antropologoa eta irakaslea da, Angelun errotuta dago. Frantses filologian lizentziatua, AEKko irakasle izan da Baionan, EHEko kidea eta Bortizkeria sexisten aurkako kolektibo feministan ibilitakoa da. Iparraldean euskaraz aurkeztu zen lehenengo tesia berea izan zen.

Bibliografia

• Hervé Bernard, "Splendeur de Biarritz - Moussempès, illustre famille en Pays Basque depuis le XIV° siècle", S.A.I Biarritz, 2006.
• Manex Goienetxe, "Histoire d'Anglet des origines à nos jours", Elkar, 1997

Kanpo estekak

• (Frantsesez) Webgune ofiziala
• Gaztetxearen webgunea
• (Frantsesez) Turismo bulegoaren webgune ofiziala

• Datuak: Q191765
• Multimedia: Anglet / Q191765
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Angelu