Pergi ke kandungan

Kepulauan Cook

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Kepulauan Cook
Kūki 'Āirani
Lagu kebangsaan: Te Atua Mou E
"Tuhan ialah Kebenaran"
Kedudukan Kepulauan Cook di Polinesia
Kedudukan Kepulauan Cook di Polinesia
Ibu negara
dan bandar terbesar}
Avarua
21°12′S 159°46′B / 21.200°S 159.767°B / -21.200; -159.767
Bahasa rasmi
Kumpulan etnik
(2021)[1]
PemerintahMonarki berperlembagaan berparlimen
• Raja
Charles III
Sir Tom Marsters
Mark Brown
Badan perundanganParlimen
Pemerintahan sendiri
• Pemerintahan sendiri dalam persatuan bebas dengan New Zealand
4 Ogos 1965
Keluasan
• Jumlah
236.7 km2 (91.4 bt2)
Populasi
• Perkiraan Jun 2025
17300
• Bancian penduduk tahun 2021
15040
Gini (2016)36.0[2]
sederhana
Mata wangDolar New Zealand (NZD)
Zon waktuUTC−10 (CKT)
Kod panggilan+682
Kod ISO 3166CK
DPT internet.ck

Kepulauan Cook (Jawi: کڤولاوان کوک;[3] Maori Kepulauan Cook: Kūki 'Āirani)[4] ialah sebuah negara pulau berkerajaan sendiri di Polinesia, di selatan Lautan Pasifik, dalam persatuan bebas dengan New Zealand. Negara ini terdiri daripada 15 pulau dengan keluasan daratan 236.7 km² yang tersebar di kawasan lautan seluas hampir dua juta kilometer persegi. Rarotonga ialah pulau terbesar serta pusat utama penduduk dan kegiatan ekonomi, manakala Avarua di pesisir utara Rarotonga ialah ibu negara.[1][5]

Kepulauan Cook mencapai pemerintahan sendiri pada 4 Ogos 1965 selepas lebih enam dekad berada di bawah pentadbiran New Zealand. Negara ini kekal sebahagian daripada Alam New Zealand dan berkongsi Charles III sebagai ketua negara. Kerajaan Kepulauan Cook bertanggungjawab terhadap hal ehwal dalam negeri serta menjalankan hubungan antarabangsanya sendiri, sementara New Zealand mempunyai tanggungjawab perlembagaan untuk memberikan tindak balas terhadap permintaan bantuan Kepulauan Cook dalam bidang pertahanan dan hal ehwal luar. Orang Kepulauan Cook mempunyai kewarganegaraan New Zealand.[6]

Banci 2021 menghitung 15,040 orang berada di negara itu pada malam banci, dengan 14,987 daripadanya merupakan penduduk biasa.[1] Anggaran rasmi bagi suku Jun 2025 meletakkan jumlah penduduk biasa pada 17,300 orang.[7] Bahasa Inggeris dan Maori Kepulauan Cook mempunyai status rasmi. Kebanyakan penduduk berketurunan Maori Kepulauan Cook dan agama Kristian merupakan agama utama.[1] Ekonomi negara banyak tertumpu pada sektor perkhidmatan, khususnya kegiatan berkaitan pelancongan; keluaran dalam negara kasar benar meningkat 7.2% pada 2024.[8]

Sebahagian besar perairan negara dilindungi melalui Marae Moana, sebuah kawasan laut pelbagai guna yang diwujudkan melalui undang-undang pada 2017 dan merangkumi seluruh zon ekonomi eksklusif Kepulauan Cook. Pendekatan ini mencerminkan kepentingan besar lautan terhadap alam sekitar, budaya, perikanan dan ekonomi negara.[9]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Penempatan Polinesia dan hubungan dengan Eropah

[sunting | sunting sumber]
Potret Papeiha, seorang mubaligh Tahiti
Papeiha, mubaligh Tahiti yang terlibat dalam kegiatan awal Persatuan Mubaligh London di Kepulauan Cook.

Tarikh penempatan manusia terawal di Kepulauan Cook masih menjadi persoalan dalam penyelidikan arkeologi dan tidak dapat ditetapkan secara seragam bagi seluruh kepulauan. Di tapak Ureia (AIT-10) di Aitutaki, antara tapak penempatan awal yang penting di gugusan selatan, 14 pentarikhan radiokarbon meletakkan tempoh pendudukan pada sekitar 1225 hingga 1430 M berdasarkan julat terkalibrasi 1σ. Hasil tersebut hampir 300 tahun lebih lewat daripada anggaran terdahulu bagi tapak yang sama dan menunjukkan bahawa tarikh lama yang meletakkan penempatan seawal sekitar abad ke-9 tidak lagi boleh dianggap sebagai kronologi yang mantap bagi seluruh Kepulauan Cook.[10] Sebelum hubungan tetap dengan kuasa luar, penduduk Polinesia di pulau-pulau ini membentuk masyarakat tempatan dengan susunan sosial dan kepimpinan tersendiri, termasuk institusi ketua berpangkat tinggi yang dikenali sebagai ariki.

Hubungan yang direkodkan antara orang Eropah dengan kepulauan itu berlaku secara beransur-ansur. Pukapuka dilihat oleh pelayar Sepanyol Álvaro de Mendaña de Neira pada 1595. Pada 1773, James Cook tiba di atol Manuae dan menamakannya Hervey Island; nama Hervey Islands kemudiannya digunakan bagi sebahagian gugusan selatan. Cook sendiri tidak menamakan seluruh kepulauan itu sempena dirinya. Pada 1824, ahli kartografi Rusia Adam Johann von Krusenstern menggunakan nama "Cook Islands" bagi gugusan tersebut sebagai penghormatan kepada Cook, dan nama itu kemudiannya menjadi nama umum kepulauan berkenaan.[11]

Kegiatan mubaligh Kristian yang teratur bermula pada 1821 melalui Persatuan Mubaligh London. Mubaligh John Williams memperkenalkan agama Kristian di Aitutaki melalui Papeiha dan Vahapata, dua pelatih mubaligh dari Raiatea di Kepulauan Society, pada Oktober tahun tersebut.[12] Gerakan mubaligh kemudiannya berkembang ke pulau-pulau lain, termasuk Rarotonga. Penyebaran agama Kristian turut disertai perkembangan baca tulis, antaranya melalui penerbitan teks agama dalam bahasa Māori Kepulauan Cook, dan memberikan pengaruh besar terhadap kehidupan keagamaan dan sosial pada abad ke-19.[13]

Protektorat British dan pentadbiran New Zealand

[sunting | sunting sumber]
Lord Ranfurly membacakan pengisytiharan pengilhakan di hadapan Makea Takau Ariki di Rarotonga pada 1900
Gabenor New Zealand Lord Ranfurly membacakan pengisytiharan pengilhakan kepada Makea Takau Ariki di Rarotonga pada 7 Oktober 1900; Residen British Walter Edward Gudgeon kelihatan di sebelah kanan.

Pada 1888, Kepulauan Cook diletakkan di bawah protektorat British. Pentadbiran pada peringkat awal masih mengekalkan peranan institusi tempatan dan pemegangan tanah orang Cook, dengan ariki terus mempunyai kedudukan politik yang penting. Residen British ditempatkan di Rarotonga pada 1890 dan sebuah struktur persekutuan kemudian dibentuk, termasuk majlis pulau dan Parlimen Persekutuan di Rarotonga.[14] Menjelang 1900, kerajaan New Zealand di bawah Perdana Menteri Richard Seddon giat mendesak supaya kepulauan itu diilhakkan. Walaupun dasar yang dinyatakan pada ketika itu menetapkan bahawa pemegangan tanah tempatan harus dikekalkan dan ariki dirunding, Pejabat Tanah Jajahan British telah memberikan kebenaran bagi pengilhakan sebelum memperoleh persetujuan mereka, berdasarkan jaminan daripada Seddon dan Gabenor New Zealand Lord Ranfurly.[15]

Proses pengilhakan pada 1900 disusuli dengan peluasan rasmi sempadan New Zealand. Suatu Perintah dalam Majlis bertarikh 13 Mei 1901 menetapkan supaya gugusan Kepulauan Cook dan wilayah lain dalam lingkungan yang ditentukan menjadi sebahagian daripada New Zealand pada tarikh yang akan diisytiharkan oleh gabenor. Pengisytiharan pada 10 Jun menetapkan perubahan itu berkuat kuasa pada 11 Jun 1901.[16] Parlimen Persekutuan Kepulauan Cook kemudiannya dibubarkan, dan pentadbiran New Zealand dilaksanakan terutamanya melalui seorang Pesuruhjaya Residen di Rarotonga serta ejen residen di kebanyakan pulau luar.[17]

Selepas Perang Dunia Kedua, proses dekolonisasi yang lebih luas di Pasifik dan peringkat antarabangsa turut mendorong pembentukan institusi politik yang lebih bersifat perwakilan. Sebuah Majlis Perundangan ditubuhkan pada 1946, pada mulanya dengan fungsi yang sebahagian besarnya bersifat nasihat. Pada 1957, majlis itu digantikan oleh Dewan Perundangan Kepulauan Cook yang mempunyai keanggotaan lebih bersifat perwakilan dan kuasa perundangan yang lebih luas.[17] Pada 1962, Dewan Perundangan menyatakan hasrat untuk mencapai pemerintahan sendiri dalam negeri sambil mengekalkan kewarganegaraan New Zealand. Pada sesi 1963, dewan itu memilih seorang Ketua Kerajaan bersama empat anggota lain untuk membentuk Jawatankuasa Eksekutif yang berfungsi sebagai kabinet bayangan menjelang peralihan perlembagaan yang dirancang bagi 1965.[17]

Pemerintahan sendiri

[sunting | sunting sumber]
Potret Albert Henry pada 1969
Albert Henry, premier pertama Kepulauan Cook di bawah susunan pemerintahan sendiri, dalam foto tahun 1969.

Parlimen New Zealand meluluskan Cook Islands Constitution Act 1964, yang menetapkan bahawa Kepulauan Cook akan berkerajaan sendiri dan bahawa perlembagaan yang dilampirkan pada akta itu akan menjadi undang-undang tertingginya. Perlembagaan tersebut juga memperuntukkan sebuah kabinet yang diketuai oleh seorang premier dan bertanggungjawab secara kolektif kepada Dewan Perundangan.[18]

Sebagai sebahagian daripada proses penentuan nasib sendiri, Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada Februari 1965 memberi mandat supaya seorang wakil PBB menyelia pilihan raya yang dijadualkan pada April dan memerhatikan perbahasan perlembagaan oleh Dewan Perundangan yang baharu dipilih. Misi PBB berada di Kepulauan Cook dari 8 April hingga 21 Mei 1965.[19] Pilihan raya umum pada 20 April memilih 22 anggota Dewan Perundangan; Albert Henry daripada Parti Kepulauan Cook kemudiannya mengetuai kabinet sebagai premier.[20]

Cook Islands Constitution Act 1964 dan perlembagaan baharu berkuat kuasa pada 4 Ogos 1965, lalu menjadikan Kepulauan Cook berkerajaan sendiri dalam hubungan persatuan bebas dengan New Zealand.[18][15] Pada 16 Disember tahun yang sama, Perhimpunan Agung PBB menerima pakai Resolusi 2064 (XX) mengenai Kepulauan Cook; hubungan dua hala yang kemudiannya dirumuskan oleh kedua-dua kerajaan pada 2001 menyifatkan resolusi itu sebagai pengendorsan PBB terhadap tindakan penentuan nasib sendiri Kepulauan Cook dan kemasukannya secara sukarela ke dalam hubungan persatuan bebas dengan New Zealand.[21][22]

Pemerintahan sendiri tidak menamatkan kewarganegaraan New Zealand bagi orang Kepulauan Cook. Akta 1964 secara khusus mengekalkan status kewarganegaraan yang sedia ada, dan orang Kepulauan Cook terus memegang kewarganegaraan New Zealand.[18][23] Pada awal susunan perlembagaan tersebut, New Zealand masih memikul tanggungjawab tertentu bagi hal ehwal luar dan pertahanan selepas berunding dengan kerajaan Kepulauan Cook, tetapi keupayaan Kepulauan Cook untuk mengendalikan hubungan luarnya sendiri berkembang dengan ketara dalam dekad-dekad berikutnya.[18]

Perkembangan kedudukan antarabangsa itu dapat dilihat melalui kemasukan Kepulauan Cook sebagai anggota penuh Pertubuhan Kesihatan Sedunia pada 1984, diikuti Pertubuhan Makanan dan Pertanian dan UNESCO pada 1985 serta Pertubuhan Penerbangan Awam Antarabangsa pada 1986. Berdasarkan perkembangan tersebut, Setiausaha Agung PBB sebagai penyimpan perjanjian multilateral menganggap Kepulauan Cook boleh menyertai perjanjian antarabangsa atas haknya sendiri sebagai sebuah negara. Selepas Kepulauan Cook menandatangani Konvensyen Rangka Kerja Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Perubahan Iklim dan Konvensyen Kepelbagaian Biologi pada 1992, Setiausaha Agung mengiktiraf keupayaan penuhnya untuk membuat perjanjian pada tahun yang sama.[24] Pengiktirafan pada 1992 itu berkaitan dengan perkembangan keupayaan perjanjian dan keperibadian undang-undang antarabangsa Kepulauan Cook, bukannya tarikh baharu bagi kemerdekaan atau pemerintahan sendirinya. Hubungan perlembagaan dengan New Zealand terus berkembang, sementara Kepulauan Cook kini mempunyai keperibadian undang-undang antarabangsa dan mengendalikan hubungan antarabangsanya sendiri.[23]

Geografi dan alam sekitar

[sunting | sunting sumber]
Imej udara pulau Rarotonga yang dikelilingi Lautan Pasifik
Rarotonga ialah pulau terbesar dan paling ramai penduduk di Kepulauan Cook.

Kepulauan Cook terletak di bahagian tengah selatan Lautan Pasifik dan terdiri daripada 15 pulau yang tersebar di kawasan lautan yang amat luas. Keseluruhan keluasan daratannya ialah 236.7 km², sedangkan zon ekonomi eksklusifnya meliputi kira-kira 1.9 juta km².[1][5] Pulau-pulaunya lazimnya dibahagikan kepada Kumpulan Utara dan Kumpulan Selatan.

Kumpulan Utara terdiri daripada enam pulau, iaitu lima atol, Pukapuka, Rakahanga, Manihiki, Suwarrow dan Penrhyn, serta pulau pasir Nassau. Kumpulan Selatan terdiri daripada sembilan pulau, termasuk Rarotonga, Aitutaki, Mangaia, Atiu, Mauke, Mitiaro, Palmerston, Manuae dan Takutea. Bentuk muka bumi kumpulan selatan lebih pelbagai, merangkumi pulau gunung berapi tinggi, atol, pulau batu kapur terangkat atau makatea, dan pulau pasir.[5]

Data keluasan, penduduk dan kepadatan dalam jadual berikut berdasarkan Banci 2021, manakala pengelasan bentuk pulau berdasarkan maklumat alam sekitar Marae Moana.[1][5]

Pulau-pulau di Kepulauan Cook
Kumpulan Pulau Bentuk utama Keluasan
(km²)		 Penduduk dihitung
(2021)		 Kepadatan penduduk
(orang/km²)
Selatan Rarotonga Pulau gunung berapi 67.1 10,898 162
Selatan Aitutaki Hampir atol 18.3 1,782 97
Selatan Mangaia Pulau batu kapur terangkat 51.8 471 9
Selatan Atiu Pulau batu kapur terangkat 26.9 383 14
Selatan Mauke Pulau batu kapur terangkat 18.4 249 14
Selatan Mitiaro Pulau batu kapur terangkat 22.3 155 7
Selatan Palmerston Atol 2.1 25 12
Selatan Manuae Atol 6.2 Tidak berpenghuni Tidak berkenaan
Selatan Takutea Pulau pasir 1.3 Tidak berpenghuni Tidak berkenaan
Utara Pukapuka Atol 1.3 456 351
Utara Nassau Pulau pasir 1.3 92 71
Utara Manihiki Atol 5.4 215 40
Utara Rakahanga Atol 4.1 81 20
Utara Penrhyn Atol 9.8 233 24
Utara Suwarrow Atol 0.4 Tidak berpenghuni Tidak berkenaan
Jumlah 236.7 15,040 64

Rarotonga menempatkan lebih daripada tujuh per sepuluh penduduk negara. Bentuk muka bumi pulau itu bergunung-ganang dan berasal daripada gunung berapi, berbeza dengan atol rendah di Kumpulan Utara yang jauh lebih terdedah kepada perubahan aras laut dan kejadian cuaca melampau.[1]

Iklim

[sunting | sunting sumber]

Kepulauan Cook mempunyai iklim lautan tropika yang dipengaruhi oleh angin pasat dan Zon Pertemuan Pasifik Selatan. Secara umum, November hingga April merupakan tempoh yang lebih panas dan lembap, manakala Mei hingga Oktober lebih sejuk dan kering, khususnya di Kumpulan Selatan. Perbezaan iklim antara Kumpulan Utara dan Selatan adalah ketara kerana julat latitud kepulauan yang luas.[25]

Tempoh November hingga April juga merupakan musim utama siklon tropika di rantau ini. Variasi antara tahun dipengaruhi oleh El Niño–Ayunan Selatan, yang boleh menghasilkan corak hujan berlainan antara pulau-pulau utara dengan selatan.[25]

Perlindungan laut

[sunting | sunting sumber]
Peta kawasan Marae Moana di sekitar Kepulauan Cook
Peta Marae Moana, kawasan laut pelbagai guna Kepulauan Cook.

Pada 12 Julai 2017, Kepulauan Cook mewujudkan Marae Moana melalui Marae Moana Act 2017. Kawasan pelbagai guna itu meliputi seluruh zon ekonomi eksklusif negara dan bertujuan memulihara nilai ekologi, biodiversiti serta warisan marin sambil membolehkan penggunaan sumber secara mampan.[9]

Di sekeliling setiap 15 pulau diwujudkan zon perlindungan marin sejauh 50 batu nautika yang mengehadkan kegiatan tertentu, termasuk penangkapan ikan komersial berskala besar dan kegiatan mineral dasar laut. Lautan Kepulauan Cook merangkumi ekosistem terumbu karang, lagun, perairan laut dalam dan habitat bagi pelbagai spesies ikan, burung laut, penyu dan mamalia marin.[26][5]

Politik dan kerajaan

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Parlimen Kepulauan Cook dengan bendera berkibar di hadapannya
Bangunan Parlimen Kepulauan Cook di Rarotonga.

Sistem perlembagaan

[sunting | sunting sumber]

Kepulauan Cook mempunyai sistem demokrasi berparlimen berasaskan tradisi Westminster dan merupakan sebuah monarki berperlembagaan. Charles III ialah ketua negara dalam kedudukannya sebagai raja dalam Alam New Zealand.[6] Raja diwakili di Kepulauan Cook oleh Wakil Raja. Sir Tom Marsters, yang mula memegang jawatan itu pada 2013, dilantik semula bagi tempoh tiga tahun pada 2025 selepas pengesahan daripada Raja Charles III.[27]

Kuasa eksekutif sehari-hari dilaksanakan oleh Kabinet, yang diketuai oleh perdana menteri dan bertanggungjawab secara politik kepada Parlimen. Mark Brown ialah perdana menteri pada masa Parlimen ke-18 dibubarkan pada Jun 2026 dan terus mengetuai kerajaan sementara sepanjang tempoh pilihan raya 2026.[28]

Selain institusi kerajaan moden, perlembagaan turut memperuntukkan Dewan Ariki, sebuah badan yang terdiri daripada ketua tradisional. Parlimen boleh merujuk perkara berkaitan kebajikan rakyat kepada Dewan Ariki untuk mendapatkan pertimbangan dan syor, tetapi badan tersebut bukan dewan perundangan kedua.[29]

Parlimen dan pilihan raya

[sunting | sunting sumber]

Parlimen Kepulauan Cook ialah badan perundangan unikameral. Ia terdiri daripada 24 ahli yang dipilih melalui undi sulit berasaskan hak mengundi sejagat dengan sistem undi terbanyak dahulu di kawasan pilihan raya berwakil tunggal.[30] Bilangan kerusi pernah berubah sepanjang sejarah perlembagaan negara; kerusi kawasan pilihan raya luar negara yang diwujudkan pada awal 1980-an dimansuhkan pada 2003 dan bilangan ahli kembali kepada 24.[30]

Parlimen ke-18 dibubarkan pada 25 Jun 2026 dan pilihan raya umum bagi Parlimen ke-19 diadakan pada 12 Ogos 2026.[28] Setakat 22 Ogos 2026, laman rasmi Parlimen masih menandakan hasil pilihan raya 2026 sebagai "kiraan awal", dan oleh itu agihan kerusi muktamad serta pembentukan kerajaan baharu belum dinyatakan sebagai keputusan rasmi dalam rencana ini.[28]

Kerajaan pulau

[sunting | sunting sumber]

Pulau-pulau berpenghuni di luar Rarotonga secara kolektif dikenali sebagai Pa Enua. Di bawah Island Government Act 2012–13, kerajaan pulau bertindak sebagai pihak berkuasa tempatan yang bertanggungjawab terhadap fungsi yang diperuntukkan kepada mereka dan menjadi saluran penyelarasan dengan kerajaan pusat.[31]

Terdapat sepuluh kerajaan pulau, iaitu bagi Aitutaki, Atiu, Mangaia, Mauke, Mitiaro, Palmerston, Pukapuka/Nassau, Manihiki, Rakahanga dan Penrhyn. Setiap kerajaan pulau merangkumi ahli yang dipilih, termasuk seorang datuk bandar dan ahli majlis, serta beberapa ahli atas jawatan seperti wakil kepimpinan tradisional, wakil agama dan ahli Parlimen yang berkaitan.[31] Rarotonga tidak tertakluk kepada struktur kerajaan pulau yang sama.

Hubungan dengan New Zealand dan hubungan luar

[sunting | sunting sumber]

Hubungan Kepulauan Cook dengan New Zealand berasaskan persatuan bebas. Kepulauan Cook mempunyai kerajaan, perlembagaan, badan perundangan dan hubungan antarabangsanya sendiri. New Zealand tidak mempunyai hak kawalan umum terhadap kerajaan Kepulauan Cook, tetapi mempunyai tanggungjawab perlembagaan tertentu dalam bidang hal ehwal luar dan pertahanan yang dilaksanakan dengan mengambil kira permintaan dan pandangan kerajaan Kepulauan Cook.[6]

Kepulauan Cook mempunyai keperibadian undang-undang antarabangsa dan membuat perjanjian serta menjalin hubungan diplomatik atas namanya sendiri.[6][24] Pada 1 April 2026, kerajaan Kepulauan Cook dan New Zealand menandatangani satu deklarasi mengenai pertahanan dan keselamatan. Dokumen itu menegaskan semula hubungan persatuan bebas dan tanggungjawab pertahanan sedia ada, tetapi dinyatakan secara jelas sebagai tidak mengikat dari segi undang-undang dan tidak mengubah susunan perlembagaan antara kedua-dua negara.[32]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]
Pintu masuk Pasar Budaya Punanga Nui di Rarotonga
Pintu masuk Pasar Budaya Punanga Nui di Rarotonga.

Ekonomi Kepulauan Cook ialah ekonomi pulau kecil yang sangat berorientasikan sektor perkhidmatan. Pelancongan berkaitan rapat dengan kegiatan penginapan, makanan dan minuman, pengangkutan serta perkhidmatan lain, sementara pembinaan dan perkhidmatan kerajaan turut memberikan sumbangan penting kepada kegiatan ekonomi.[8]

Menurut Akaun Negara 2024 yang diterbitkan oleh Cook Islands Statistics Office, KDNK nominal meningkat daripada NZ$596.4 juta pada 2023 kepada NZ$684.2 juta pada 2024, iaitu peningkatan 14.7%. Pada harga malar, KDNK benar meningkat daripada NZ$512.1 juta kepada NZ$549.1 juta, bersamaan pertumbuhan 7.2%. Pertumbuhan tersebut diterajui oleh sektor perkhidmatan, termasuk kegiatan yang berkaitan dengan pemulihan pelancongan, serta pertumbuhan dalam pembinaan.[8]

Mata wang rasmi ialah dolar New Zealand. Kerajaan Kepulauan Cook juga mengeluarkan mata wang tempatan tertentu, termasuk wang kertas tiga dolar dan syiling yang beredar bersama dolar New Zealand; wang tempatan tersebut tidak menggantikan dolar New Zealand sebagai unit mata wang utama.[33]

Ukuran ketaksamaan pendapatan terkini yang dapat disahkan daripada Kajian Pendapatan dan Perbelanjaan Isi Rumah 2015–16 memberikan pekali Gini nasional sebanyak 0.360, bersamaan 36.0 pada skala 0 hingga 100. Kajian tersebut mengklasifikasikan tahap ketaksamaan pendapatan sebagai sederhana dan mendapati ketaksamaan lebih tinggi di kawasan luar Rarotonga berbanding Rarotonga.[2]

Kedudukan geografi yang terpencil, pasaran domestik yang kecil dan pergantungan terhadap pengangkutan laut dan udara menjadikan kos import serta kesinambungan bekalan sebagai isu penting bagi ekonomi. Pada masa yang sama, kewarganegaraan New Zealand membolehkan pergerakan penduduk yang tinggi antara Kepulauan Cook dengan New Zealand dan membentuk hubungan ekonomi serta tenaga kerja yang rapat antara kedua-duanya.[6]

Demografi dan masyarakat

[sunting | sunting sumber]

Penduduk dan etnik

[sunting | sunting sumber]

Banci 2021 menghitung 15,040 orang di Kepulauan Cook pada 1 Disember 2021. Daripada jumlah tersebut, 14,987 orang diklasifikasikan sebagai penduduk biasa dan 53 orang sebagai pelawat.[1] Angka banci malam tersebut tidak harus disamakan secara langsung dengan anggaran penduduk biasa, kerana kaedah pengukurannya berbeza.

Anggaran rasmi bagi suku Jun 2025 meletakkan penduduk biasa pada 17,300 orang. Siri statistik yang sama memberikan angka keseluruhan 25,900 apabila orang bukan pemastautin dan penduduk sementara turut dimasukkan; oleh itu angka 17,300 digunakan dalam kotak info sebagai ukuran penduduk biasa.[7]

Penduduk tidak diagihkan secara sekata antara pulau. Banci 2021 menghitung 10,898 orang di Rarotonga, sekitar 72% daripada keseluruhan populasi pada malam banci, manakala baki penduduk tersebar di pulau-pulau Pa Enua.[1]

Mengikut Banci 2021, 77.4% penduduk biasa dikenal pasti sebagai Maori Kepulauan Cook, 8.3% sebagai sebahagian Maori Kepulauan Cook dan 14.3% dalam kumpulan etnik lain.[1] Penghijrahan merupakan unsur penting dalam demografi negara. Sebuah komuniti diaspora yang jauh lebih besar tinggal di New Zealand; pada 2026, kerajaan Kepulauan Cook menganggarkan lebih daripada 90,000 orang berketurunan Kepulauan Cook tinggal di negara tersebut.[34]

Bahasa

[sunting | sunting sumber]

Bahasa Inggeris dan Maori Kepulauan Cook ialah bahasa rasmi. Te Reo Maori Act 2003 mengisytiharkan Maori sebagai bahasa rasmi dan secara jelas mengekalkan kedudukan bahasa Inggeris sebagai bahasa rasmi.[35]

Bagi tujuan akta tersebut, "Maori" merangkumi pelbagai dialek yang digunakan di pulau-pulau Kepulauan Cook dan secara khusus dianggap merangkumi Pukapukan sebagaimana dituturkan atau ditulis di Pukapuka.[35] Perbezaan dialek antara pulau mencerminkan sejarah komuniti yang terpisah secara geografi sebelum pembentukan negara moden.

Agama

[sunting | sunting sumber]
Bangunan gereja Cook Islands Christian Church di Avarua
Gereja Cook Islands Christian Church di Avarua.

Agama Kristian merupakan agama utama. Menurut Banci 2021, Cook Islands Christian Church ialah denominasi terbesar dengan 43.1% penduduk, diikuti Gereja Roman Katolik sebanyak 16.7% dan Gereja Advent Hari Ketujuh sebanyak 8.3%. Secara keseluruhannya, pelbagai denominasi Kristian membentuk sebahagian besar afiliasi agama, sementara sebahagian penduduk melaporkan tiada agama atau tidak menyatakan agama.[1]

Kedudukan kuat agama Kristian mempunyai akar sejarah dalam kegiatan mubaligh Protestan sejak dekad 1820-an. Gereja kemudian berkembang bukan sahaja sebagai institusi keagamaan tetapi juga sebagai salah satu ruang penting bagi kehidupan sosial, muzik dan komuniti.[36]

Pendidikan

[sunting | sunting sumber]

Sistem pendidikan dikendalikan oleh Kementerian Pendidikan Kepulauan Cook. Sekolah terdapat di Rarotonga dan beberapa pulau Pa Enua, dengan pendidikan awam disokong oleh rangka perundangan nasional. Education Act 2012 menetapkan antara lain keperluan kalendar persekolahan, termasuk sekurang-kurangnya 195 hari pengajaran dalam setahun.[37]

Kerajaan menerbitkan Pelan Induk Pendidikan 2025–2034 sebagai rangka semasa bagi pembangunan sektor pendidikan, termasuk peningkatan hasil pembelajaran, tenaga pengajar dan penyampaian pendidikan di pulau-pulau luar.[38]

Budaya

[sunting | sunting sumber]

Budaya Kepulauan Cook berakar pada tradisi Polinesia dan memperlihatkan variasi yang ketara antara komuniti pulau. Hubungan kekeluargaan, khususnya keluarga besar atau kopu tangata, kehidupan komuniti, gereja dan bahasa kekal sebagai unsur penting dalam organisasi sosial dan pembentukan identiti. Tarian, nyanyian, penceritaan, kraftangan dan amalan upacara pula menjadi saluran untuk menyampaikan pengetahuan serta hubungan antara generasi.[39]

Bahasa Māori Kepulauan Cook merupakan unsur utama warisan budaya dan terdiri daripada beberapa ragam tempatan yang berkaitan dengan pulau atau gugusan pulau tertentu.[40] Te Reo Maori Act 2003 mengisytiharkan bahasa Māori sebagai bahasa rasmi Kepulauan Cook tanpa menjejaskan status bahasa Inggeris sebagai bahasa rasmi, di samping menubuhkan Te Kopapa Reo Maori sebagai suruhanjaya bahasa.[35] Banci Penduduk dan Kediaman 2021 merekodkan corak penggunaan bahasa di rumah yang berbilang bahasa: 11.4% menggunakan hanya bahasa tempatan, 58.7% menggunakan bahasa tempatan bersama bahasa lain dan 29.9% menggunakan hanya bahasa lain.[1]

Pada peringkat kerajaan, Tauranga Vananga, iaitu Kementerian Pembangunan Kebudayaan, bertanggungjawab melindungi dan mempromosikan budaya, pengetahuan serta tradisi Kepulauan Cook. Bidang kegiatannya merangkumi antara lain muzium, perpustakaan, arkib dan acara kebudayaan.[41]

Simbol kebangsaan

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan Kepulauan Cook memberikan kedudukan perlembagaan kepada bendera dan lagu kebangsaan. Bendera Kepulauan Cook berupa panji biru dengan Union Jack pada suku atas sebelah tiang dan 15 bintang putih yang tersusun dalam gelang simetri. Menurut Jadual Ketiga Perlembagaan, warna biru melambangkan Lautan Pasifik serta sifat aman penduduknya, Union Jack menggambarkan hubungan sejarah dengan Komanwel, manakala 15 bintang mewakili 15 pulau yang membentuk Kepulauan Cook.[42]

Perkara 76D menetapkan Te Atua Mou E sebagai lagu kebangsaan, dengan liriknya termaktub dalam Jadual Keempat Perlembagaan.[42] Selain simbol yang ditetapkan secara perlembagaan, Tiare Māori (Gardenia taitensis) diiktiraf sebagai bunga kebangsaan dan digunakan sebagai salah satu lambang budaya Kepulauan Cook.[43]

Seni dan seni bina

[sunting | sunting sumber]
Seorang wanita duduk di atas tikar sambil menjahit tīvaevae dengan seekor kucing di pangkuannya
Seorang wanita menjahit tīvaevae di Rarotonga pada 1960.

Antara bentuk seni bahan yang paling dikenali ialah tīvaevae atau tivaivai, iaitu kain tampal hiasan yang lazimnya dibuat oleh wanita. Ia digunakan sebagai hiasan dan sebagai hadiah dalam peristiwa penting seperti perkahwinan, pengebumian, upacara memotong rambut dan kunjungan tetamu kehormat. Seni membuat tīvaevae dipercayai berkembang daripada teknik membuat kuilt yang diperkenalkan oleh isteri mubaligh Kristian pada abad ke-19, tetapi kemudiannya dibentuk menjadi tradisi tersendiri melalui penggunaan motif geometri, bunga, haiwan dan unsur persekitaran tempatan.[44]

Penghasilannya juga mempunyai dimensi sosial. Kumpulan wanita berkumpul untuk berkongsi reka bentuk dan kemahiran, menjahit, bernyanyi serta bertukar cerita. Oleh itu, nilai tīvaevae tidak hanya terletak pada hasil seni itu sendiri, tetapi juga pada hubungan sosial dan pemindahan pengetahuan yang terbentuk sewaktu pembuatannya.[44]

Bangunan gereja berwarna putih di Avarua, Rarotonga
Gereja Cook Islands Christian Church di Avarua, Rarotonga.

Pengaruh agama Kristian sejak abad ke-19 turut dapat dilihat pada seni bina. Di Avarua, bangunan Ziona Tapu bagi Cook Islands Christian Church (CICC), yang dibina pada 1853, menampilkan bentuk seni bina Gothik serta penggunaan bahan setempat. Dindingnya dibina daripada batu karang yang disatukan dengan mortar daripada karang yang dibakar dan diperkukuh menggunakan kayu tempatan. Bangunan itu kemudiannya menjalani pengubahsuaian besar pada 1887 dan 1995.[45]

Kesusasteraan

[sunting | sunting sumber]

Kesusasteraan Kepulauan Cook berkembang daripada tradisi cerita dan nyanyian lisan kepada karya bercetak dalam bahasa Māori Kepulauan Cook dan bahasa Inggeris. Perkembangannya juga berkait rapat dengan diaspora, khususnya di New Zealand, sehingga sebahagian penulis yang berasal dari atau mempunyai pertalian dengan Kepulauan Cook menghasilkan sebahagian besar karya mereka di luar kepulauan tersebut.[40]

Antara karya autobiografi awal yang berkait rapat dengan kehidupan di Pukapuka ialah Miss Ulysses from Puka-puka: The Autobiography of a South Sea Trader's Daughter karya Florence "Johnny" Frisbie, yang diterbitkan pada 1948.[46] Alistair Te Ariki Campbell, yang dilahirkan di Rarotonga dan kemudian menetap di New Zealand, menjadi tokoh penting dalam kesusasteraan Pasifik berbahasa Inggeris. Kumpulan puisinya Mine Eyes Dazzle yang terbit pada 1950 menjadikannya penyair Polinesia pertama yang menerbitkan sebuah kumpulan puisi dalam bahasa Inggeris.[47]

Kegiatan sastera dalam kedua-dua bahasa terus berkembang pada penghujung abad ke-20 dan awal abad ke-21. Antologi Mana: 50 Years of Cook Islands Creative Writing in English and Cook Islands Māori, yang diterbitkan oleh USP Press pada 2018, menghimpunkan karya kreatif selama lima dekad dan mencerminkan penggunaan kedua-dua bahasa dalam tradisi penulisan moden.[48]

Muzik dan seni persembahan

[sunting | sunting sumber]

Tarian, nyanyian dan permainan gendang merupakan unsur utama seni persembahan Kepulauan Cook. Persembahan berbeza mengikut tradisi pulau dan lazimnya menggabungkan gerak tari dengan rentak perkusi, nyanyian serta pakaian persembahan. Dalam ensembel gendang tradisional, pa'u, iaitu gendang berkulit yang bernada lebih rendah, boleh dimainkan bersama tokere, sejenis gendang celah kayu. Koleksi Te Papa mencatatkan bahawa sebuah ensembel tini ka'ara dari Aitutaki, misalnya, terdiri daripada dua gendang berkulit dan empat tokere, dengan pa'u memberikan rentak asas bagi tarian.[49]

Seni persembahan turut mendapat ruang utama dalam perayaan kebangsaan. Te Maeva Nui berkembang sebagai sambutan tahunan yang berkait dengan ulang tahun pemerintahan sendiri dan menghimpunkan kumpulan dari Rarotonga, pulau-pulau luar dan komuniti diaspora untuk persembahan tarian, gendang, nyanyian dan kegiatan kebudayaan.[50] Te Mire Ura pula ialah pertandingan tarian kebangsaan yang memberi tumpuan kepada kemahiran tarian, penceritaan melalui persembahan dan seni pakaian.[51]

Penglibatan dalam kegiatan budaya melangkaui kalangan penghibur profesional. Banci 2021 merekodkan bahawa 59.7% penduduk berumur 15 tahun dan ke atas terlibat dalam sekurang-kurangnya satu bentuk kegiatan budaya, termasuk sebagai penonton, penghibur, pembuat pakaian persembahan, penggubah atau koreografer.[1]

Filem, televisyen dan media

[sunting | sunting sumber]

Landskap media Kepulauan Cook merangkumi akhbar bercetak, media dalam talian dan televisyen. Cook Islands News merupakan akhbar nasional yang menerbitkan berita mengenai Rarotonga dan Pa Enua atau pulau-pulau luar; edisi bercetak diterbitkan dari Isnin hingga Sabtu dan kandungannya turut disiarkan melalui laman webnya.[52]

Televisyen dan platform digital turut digunakan untuk kandungan mengenai identiti, bahasa dan sejarah. Pada Mac 2026, siri video pendek kebangsaan E Avaiki Toku dilancarkan untuk siaran melalui CITV, Vaka TV serta platform dalam talian kerajaan dan komuniti. Siri tersebut memberikan tumpuan kepada identiti, budaya, bahasa, kepimpinan dan kehidupan masyarakat.[53]

Filem dokumentari juga menjadi medium untuk merakam pengetahuan budaya dan alam sekitar. Te Mekameka o te Pā Maunga (2023), arahan Liam Koka'ua, mendokumentasikan pengetahuan berkaitan kawasan pergunungan Rarotonga melalui wawancara dengan tokoh seperti Makiuti Tongia dan Mike Tavioni. Filem berbahasa Inggeris, Rarotonga dan Māori itu ditayangkan dalam program Festival Filem Dokumentari Oceania Antarabangsa (FIFO) pada 2024.[54]

Masakan

[sunting | sunting sumber]

Masakan Kepulauan Cook banyak menggunakan hasil laut, kelapa, buah-buahan tropika dan tanaman berubi. Keladi atau taro (Colocasia esculenta) merupakan makanan ruji berkanji yang penting dan ditanam di kesemua 12 pulau berpenghuni; Pertubuhan Makanan dan Pertanian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (FAO) menyifatkannya sebagai tanaman ruji berkanji terpenting di Kepulauan Cook.[55]

Antara hidangan tempatan ialah ika mata, yang diperbuat daripada ikan putih mentah yang diperap dengan jus lemon sebelum dicampur dengan sayur dan krim kelapa; rukau, daun keladi muda yang dimasak perlahan dengan krim kelapa; serta poke, hidangan manis yang boleh menggunakan pisang, betik atau labu bersama tepung ubi kayu dan krim kelapa. Kaedah memasak tradisional umu pula menggunakan lubang tanah yang dipanaskan, dengan makanan dibungkus sebelum dimasak perlahan di dalamnya.[56]

Sukan

[sunting | sunting sumber]

Sukan dianjurkan pada peringkat pulau, kebangsaan dan antarabangsa. Cook Islands Sports and National Olympic Committee (CISNOC) diiktiraf oleh Jawatankuasa Olimpik Antarabangsa pada 1986 dan menyelaraskan penyertaan Kepulauan Cook dalam temasya seperti Sukan Olimpik, Sukan Komanwel dan Sukan Pasifik.[57]

Di dalam negara, Cook Islands Games menghimpunkan atlet yang mewakili pulau-pulau berbeza dalam beberapa acara, antaranya olahraga, ragbi, bola jaring dan perlumbaan kanu. Temasya tersebut turut menggabungkan upacara dan persembahan budaya, sekali gus menghubungkan pertandingan sukan dengan identiti komuniti pulau.[58]

Mendayung mempunyai hubungan khusus dengan warisan pelayaran Polinesia. Festival Vaka Eiva, yang bermula pada 2004 daripada usaha untuk menghidupkan semula dan meraikan warisan oe vaka, berkembang menjadi acara perlumbaan kanu cadik yang menarik penyertaan dari Kepulauan Cook dan luar negara.[59]

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]
Pesawat penumpang di apron Lapangan Terbang Antarabangsa Rarotonga
Pesawat di Lapangan Terbang Antarabangsa Rarotonga, pintu masuk udara antarabangsa utama negara.

Kedudukan pulau-pulau yang berjauhan menjadikan pengangkutan udara dan laut penting bagi pergerakan penumpang, bekalan serta perkhidmatan kerajaan. Lapangan Terbang Antarabangsa Rarotonga merupakan pintu masuk utama bagi penerbangan antarabangsa. Peraturan penerbangan Kepulauan Cook menetapkan Rarotonga sebagai tempat pendaratan pertama dan pelepasan terakhir bagi penerbangan antarabangsa yang masuk atau keluar dari negara itu.[60]

Beberapa pulau lain mempunyai lapangan terbang atau landasan udara yang menyediakan hubungan domestik dengan Rarotonga. Maklumat aeronautik rasmi bagi lapangan-lapangan terbang tersebut diterbitkan oleh Kementerian Pengangkutan melalui Aeronautical Information Publication Kepulauan Cook.[61]

Pengangkutan laut pula penting khususnya bagi pengangkutan kargo dan hubungan dengan pulau-pulau luar. Pelabuhan Avatiu di Rarotonga merupakan pintu masuk utama bagi trafik maritim antarabangsa, sementara Pelabuhan Arutanga di Aitutaki merupakan satu lagi kemudahan penting yang dikendalikan oleh Cook Islands Ports Authority.[62]

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Cook Islands Census of Population and Dwellings 2021 (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Statistics Office. Dicapai pada 22 Ogos 2026. Ralat petik: Tag tidak sah, nama "Census2021" digunakan secara berulang dengan kandungan yang berbeza
  2. 1 2 Cook Islands Household Income and Expenditure Report 2015–2016 (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Statistics Office. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  3. ↑ Garis Panduan Penentuan Nama Geografi Edisi Ke-2 (PDF) (Laporan). Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  4. ↑ Buse, Jasper; Taringa, Raututi (1995). Cook Islands Maori Dictionary (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Ministry of Education. m/s. 200.
  5. 1 2 3 4 5 "Biodiversity" (dalam bahasa Inggeris). Marae Moana. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  6. 1 2 3 4 5 "Cook Islands" (dalam bahasa Inggeris). New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  7. 1 2 "Vital Statistics and Population Estimates – June Quarter 2025" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Statistics Office. 19 September 2025. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  8. 1 2 3 "National Accounts – Annual 2024" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Statistics Office. 31 Disember 2025. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  9. 1 2 "What is Marae Moana?" (dalam bahasa Inggeris). Marae Moana. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  10. ↑ Allen, Melinda S.; Wallace, Rod (2007). "New Evidence from the East Polynesian Gateway: Substantive and Methodological Results from Aitutaki, Southern Cook Islands". Radiocarbon (dalam bahasa Inggeris). 49 (3): 1163–1179. doi:10.1017/S0033822200043095.
  11. ↑ Hutton, Grace (5 Ogos 2020). "What's in a name? Cook Islands Language Week 2020". Te Papa's Blog (dalam bahasa Inggeris). Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  12. ↑ Hutton, Grace; Akeli, Safua; Mallon, Sean (2010). "Rediscovering the collection: Cook Islands material culture in the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa". Tuhinga (dalam bahasa Inggeris). 21. Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa: 99–123. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  13. ↑ "Island Bible". Collections Online (dalam bahasa Inggeris). Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  14. ↑ McLintock, A. H., penyunting (1966). "Cook Islands". An Encyclopaedia of New Zealand (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2026. {{cite encyclopedia}}: |website= ignored (bantuan)
  15. 1 2 Fraenkel, Jon (12 Jun 2012). "Cook Islands, Niue, Tokelau and Nauru". Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand (dalam bahasa Inggeris). Manatū Taonga, Ministry for Culture and Heritage. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  16. ↑ "Cook Islands Act 1915". New Zealand Legislation (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  17. 1 2 3 "Cook Islands achieves self-government". NZHistory (dalam bahasa Inggeris). Manatū Taonga, Ministry for Culture and Heritage. 7 Ogos 2025. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  18. 1 2 3 4 "Cook Islands Constitution Act 1964". New Zealand Legislation (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  19. ↑ "C-24 visiting missions". The United Nations and Decolonization (dalam bahasa Inggeris). United Nations. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  20. ↑ "Members of Parliament (1958 - present)". Parliament of the Cook Islands (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  21. ↑ "Question of the Cook Islands: resolution / adopted by the General Assembly". United Nations Digital Library (dalam bahasa Inggeris). United Nations. 16 Disember 1965. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  22. ↑ "Joint Centenary Declaration of the Principles of the Relationship between the Cook Islands and New Zealand" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Government of the Cook Islands and Government of New Zealand. 2001. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  23. 1 2 "Cook Islands". New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade (dalam bahasa Inggeris). Ministry of Foreign Affairs and Trade. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  24. 1 2 "Historical Information". United Nations Treaty Collection (dalam bahasa Inggeris). United Nations. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  25. 1 2 "Weather & Seasons" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Tourism Corporation. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  26. ↑ "EEZ and Fishing" (dalam bahasa Inggeris). Marae Moana. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  27. ↑ "Prime Minister announces reappointment of the King's Representative" (dalam bahasa Inggeris). Office of the Prime Minister, Cook Islands. 6 Ogos 2025. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  28. 1 2 3 "Parliamentary Elections" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of the Cook Islands. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  29. ↑ Parliamentary Handbook (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Parliament of the Cook Islands. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  30. 1 2 "About Parliament" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of the Cook Islands. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  31. 1 2 "Pa Enua Governance" (dalam bahasa Inggeris). Office of the Prime Minister, Cook Islands. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  32. ↑ "Cook Islands and New Zealand sign Declaration on Defence and Security" (dalam bahasa Inggeris). Office of the Prime Minister, Cook Islands. 1 April 2026. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  33. ↑ "Cook Islands Currency" (dalam bahasa Inggeris). Ministry of Finance and Economic Management, Cook Islands. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  34. ↑ "Prime Minister to visit New Zealand to connect with Cook Islands diaspora" (dalam bahasa Inggeris). Office of the Prime Minister, Cook Islands. 9 Mac 2026. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  35. 1 2 3 "Te Reo Maori Act 2003" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). International Information and Networking Centre for Intangible Cultural Heritage in the Asia-Pacific Region. Dicapai pada 22 Ogos 2026. Ralat petik: Tag tidak sah, nama "TeReoAct" digunakan secara berulang dengan kandungan yang berbeza
  36. ↑ Ralat petik: Tag tidak sah; tiada teks disediakan bagi rujukan yang bernama "RNZHistory"
  37. ↑ "Cook Islands Schools Academic Calendar" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Ministry of Education. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  38. ↑ "Cook Islands Ministry of Education" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Ministry of Education. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  39. ↑ Walrond, Carl (1 Julai 2024). "Cook Islanders". Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand (dalam bahasa Inggeris). Manatū Taonga, Ministry for Culture and Heritage. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  40. 1 2 "Cook Islands". Te Papa Digital Museum (dalam bahasa Inggeris). Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  41. ↑ "The Ministry of Cultural Development Cook Islands" (dalam bahasa Inggeris). Ministry of Cultural Development, Cook Islands. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  42. 1 2 "Constitution of the Cook Islands" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Parliament of the Cook Islands. Perkara 76C–76D dan Jadual Ketiga–Keempat. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  43. ↑ Cook Islands Destination Stewardship Plan 2026–2030 (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Tourism Corporation. 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  44. 1 2 "Tīvaevae ta'orei". Collections Online (dalam bahasa Inggeris). Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  45. ↑ "Avarua Cook Islands Christian Church" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Tourism Corporation. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  46. ↑ "Miss Ulysses from Puka-puka; the autobiography of a South Sea trader's daughter". Smithsonian Institution (dalam bahasa Inggeris). Smithsonian Libraries and Archives. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  47. ↑ "Alistair Te Ariki Campbell". Poetry Archive (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  48. ↑ Gragg, Joan; Thompson, Patricia; Papatua, Ngavaevae; Dixon, Roderick Alan, penyunting (2018). Mana: 50 Years of Cook Islands Creative Writing in English and Cook Islands Māori (dalam bahasa Inggeris). USP Press. ISBN 9789820109872.
  49. ↑ "Pa`u (drum)". Collections Online (dalam bahasa Inggeris). Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  50. ↑ "A cultural legacy in motion" (dalam bahasa Inggeris). Office of the Prime Minister, Cook Islands. 19 Julai 2025. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  51. ↑ "Te Mire Ura 2026 Celebrates the National Dancer of the Year" (dalam bahasa Inggeris). Ministry of Cultural Development, Cook Islands. 15 April 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  52. ↑ "About Us". Cook Islands News (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  53. ↑ "E Avaiki Toku video series launches to share Cook Islands story of identity, confidence and direction" (dalam bahasa Inggeris). Office of the Prime Minister, Cook Islands. 27 Mac 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  54. ↑ "TE MEKAMEKA O TE PĀ MAUNGA". FIFO Tahiti (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  55. ↑ "Cook Islands". One Country One Priority Product (dalam bahasa Inggeris). Food and Agriculture Organization of the United Nations. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  56. ↑ "Must Try Local Dishes in the Cook Islands" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Tourism Corporation. 23 Jun 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  57. ↑ "Cook Islands Sports and National Olympic Committee (CISNOC)" (dalam bahasa Inggeris). Oceania National Olympic Committees. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  58. ↑ "Cook Islands Games" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Sports and National Olympic Committee. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  59. ↑ "History". Vaka Eiva (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Canoeing Association. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  60. ↑ "Aviation" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Ministry of Transport. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  61. ↑ "Aeronautical Information Publication" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Ministry of Transport. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  62. ↑ "Cook Islands Ports Authority" (dalam bahasa Inggeris). Cook Islands Ports Authority. Dicapai pada 22 Ogos 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kepulauan_Cook&oldid=6937092"