نیوویۆرک
نیویۆرک | |
|---|---|
 ئاڵا  مۆر | |
| ناسناوەکان: | |
  شاری نیویۆرک ھەڵکەوتە لەناو ویلایەتی نیویۆرک  شاری نیویۆرک ھەڵکەوتە لەناو ویلایەتە یەکگرتووەکان | |
| پۆتانەکان: 40°42′46″N 74°00′22″W / 40.7128°N 74.0061°Wپۆتانەکان: 40°42′46″N 74°00′22″W / 40.7128°N 74.0061°W[٢] | |
| وڵات |  ویلایەتە یەکگرتووەکان |
| ویلایەت |  نیویۆرک (ویلایەت) |
| نیشتەجێبوون | ٢٠ی ئایاری ١٦٢٤ |
| ناوی ئێستا | ٨ی ئەیلوولی ١٦٦٤ |
| یەکخراو | ١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٨ |
| دامەزرێنەر | کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی |
| ھاوناو | جەیمز ستیوارت، دوکی یۆرک[٣] |
| کاونتییە پێکھێنەرەکان (ناوچەکان) | |
| دەسەڵات | |
| • جۆر | سەرۆک شارەوانیی بەھێز-ئەنجومەن |
| • دەستە | ئەنجومەنی شاری نیویۆرک |
| • سەرۆک شارەوانی | زۆھران مەمدانی (D) |
| ڕووبەر | |
| • کۆی گشتی | ٤٧٢٫٤٣ میلی چوارگۆشە (١٬٢٢٣٫٥٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
| • وشکایی | ٣٠٠٫٤٦ میلی چوارگۆشە (٧٧٨٫١٨ کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
| • ئاو | ١٧١٫٩٧ میلی چوارگۆشە (٤٤٥٫٤١ کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
| بەرزترین بەرزایی | ٤٠١ پێ (١٢٢ مەتر) |
| نزمترین بەرزایی | ٠ پێ (٠ مەتر) |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠٢٠) | |
| • کۆی گشتی | ٨٬٨٠٤٬١٩٠ |
| • مەزندە (٢٠٢٥)[٥] | ٨٬٥٨٤٬٦٢٩ |
| • پلە | یەکەم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان |
| • چڕی | ٢٩٬٣٠٢٫٧ کەس لە میلی چوارگۆشە (١١٬٣١٣٫٨ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
| • شاری | ١٩٬٤٢٦٬٤٤٩ |
| • چڕیی شاری | ٥٬٩٨٠٫٨ کەس لە میلی چوارگۆشە (٢٬٣٠٩٫٢ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
| • گەورەشار | ٢٠٬١٤٠٬٤٧٠ |
| سەرناوی دانیشتوو | نیویۆرکی |
| تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) | |
| • کۆی گشتی | $١.٣٧٨ تریلیۆن (٢٠٢٤) |
| • گەورەشار | $٢.٤٤٣ تریلیۆن (٢٠٢٤) (یەکەم) |
| ناوچەی کاتی | UTC–5 (EST) |
| • ھاوین (DST) | UTC–4 (EDT) |
| زیپ کۆدەکان | 100xx–104xx, 11004–05, 111xx–114xx, 116xx |
| کۆدی تەلەفۆن | 212/646/332، 718/347/929، 917 |
| کۆدی FIPS | 36-51000 |
| پێناسی تایبەتمەندیی GNIS | 975772 |
| وێبگە | www |
.jpg)
_(cropped).jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
نیویۆرک، کە زۆرجار پێی دەوترێت شاری نیویۆرک (NYC)،[ا] پڕدانیشتووترین شارە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. شارەکە دەکەوێتە نووکی باشووری ویلایەتی نیویۆرک لەسەر بەندەری نیویۆرک، کە یەکێکە لە گەورەترین بەندەرە سروشتییەکانی جیھان. شارەکە لە پێنج ناوچە پێکدێت—مانھاتن، بڕوکلین، کوینز، زە بڕۆنکس، و ستەیتن ئایلەند؛ ھەریەکەیان لەگەڵ کاونتییەکەی خۆیدا ھاوسنوور و یەکە. ئەم شارە ناوەندی جوگرافی و دیمۆگرافییە بۆ ھەردوو مێگالۆپۆلیسی باکووری ڕۆژھەڵات و ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک، کە گەورەترین ناوچەی میترۆپۆلیتانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕووی ھەردوو ژمارەی دانیشتووان و ڕووبەری شارنشینییەوە. نیویۆرک ناوەندێکی جیھانییە بۆ دارایی[١٠][١١] و بازرگانی، کولتوور، تەکنۆلۆژیا،[١٢] کاتبەسەربردن و ڕاگەیاندن، ئەکادیمیا و بەرھەمی زانستی،[١٣] ھونەرەکان و مۆدە، و بەو پێیەی ماڵی بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکانە، دڵی دیپلۆماسییەتی نێونەتەوەیییە.[ب] شاری نیویۆرک بە خێراییی ژیان و وزە شارییە بەردەوامەکەی ناسراوە.[١٩][٢٠][٢١]
بە مەزەندەی ژمارەی دانیشتووانی ٨,٥٨٤,٦٢٩ کەس لە تەممووزی ٢٠٢٥دا،[٥] کە دابەشبوون بەسەر ٣٠٠٫٤٦ میلی چوارگۆشە (٧٧٨٫٢ km2)دا، نیویۆرک چڕترین شاری گەورەیە لە ڕووی دانیشتووانەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. شاری نیویۆرک زیاتر لە دوو ھێندەی دانیشتووانی لۆس ئانجلەسی ھەیە، کە دووەم پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکەیە.[٢٢] زیاتر لە ٢٠.١ ملیۆن کەس لە ناوچەی ئاماریی میترۆپۆلیتانی شاری نیویۆرک دەژین[٢٣] و ٢٣.٥ ملیۆن کەسیش لە ناوچەی ئاماریی تێکەڵی شارەکەدا دەژین تا ساڵی ٢٠٢٠، کە ھەردووکیان گەورەترینن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. شاری نیویۆرک یەکێکە لە پڕدانیشتووترین مێگاشارەکانی جیھان.[٢٤] شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانییەکەی وەک دەروازەی سەرەکی بۆ کۆچکردنی یاسایی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان کاردەکەن. بەپێی خەمڵاندنەکان ٨٠٠ زمان لە شاری نیویۆرکدا قسەیان پێدەکرێت،[٢٥][٢٦][٢٧] ئەمەش دەیکاتە فرەچەشنترین شار لە ڕووی زمانەوانییەوە لە جیھاندا.[٢٨][٢٩] ناوچەی میترۆپۆلیتانی شاری نیویۆرک ماڵی گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیە لە ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتان لە جیھاندا، کە بە نزیکەیی ٥.٩ ملیۆن کەسن تا ساڵی ٢٠٢٣.
دوورگەی مانھاتن لەلایەن گەلی لێناپییەوە کە بە مونسی قسەیان دەکرد لە دەوروبەری ١٦٢٤دا نیشتەجێ بوون. تا ئەو کاتە، کۆلۆنیالیستە ھۆڵەندییەکان قەڵای ئەمستەردامیان وەک ناوەندێکی بازرگانی لەسەر دوورگەکە دامەزراندبوو. ئەمە یەکەمین نیشتەجێبوونی ئەورووپی بوو لەو شوێنەی کە دواتر دەبووە شاری نیویۆرک. نیشتەجێبوونەکە لە ساڵی ١٦٢٦ ناوی نیو ئەمستەردامی لێنرا و لە ساڵی ١٦٥٣ وەک شارێک میساقی (بڕوانامەی مۆڵەت) پێدرا. شارەکە لە ساڵی ١٦٦٤ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیزەکان و بە شێوەیەکی کاتی ناوی گۆڕدرا بۆ نیویۆرک دوای ئەوەی پاشا چارلزی دووەم زەوییەکانی بەخشی بە براکەی، دوکی یۆرک،[٣٠] پێش ئەوەی ئەم ناوە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە ساڵی ١٦٧٤ پەسەند بکرێت. لە دوای سەربەخۆیی لە شانشینیی مەزنی بەریتانیا، شارەکە پایتەختی نیشتمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو لە ساڵی ١٧٨٥ تا ١٧٩٠.[٣١] شاری مۆدێرن پێکھێنرا لە ڕێگەی یەکخستنەکەی ساڵی ١٨٩٨ی پێنج ناوچەکەی.
بە پشتبەستن بە وۆڵ ستریت لە ناوچەی داراییی مانھاتن، شاری نیویۆرک ھەم بە پێشەنگترین ناوەندی دارایی و فینتێکی جیھان[٣٢][٣٣] و ھەم بە بەھێزترین شاری جیھان لە ڕووی ئابوورییەوە وەسف کراوە.[٣٤] ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٤[نوێکردنەوە]، ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک گەورەترین ئابووری میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا، بە ھەبوونی بەرھەمی ناوخۆیی میترۆپۆلیتان کە زیاترە لە ٢.٤٤ تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی.[٣٥] ئابووری ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لەنێو تەواوی وڵاتانی جیھاندا گەورەترە بێجگە لە نۆ وڵات نەبێت. سەرەڕای ھەبوونی سیستەمێکی ترانزێتی خێرا کە ٢٤ کاتژمێر لە ٧ ڕۆژی ھەفتەدا کاردەکات، نیویۆرک ھەروەھا پێشەنگی جیھانە لە قەرەباڵغیی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلی شارنشینیدا.[٣٦] شارەکە ماڵی دوو گەورەترین بۆرسەی پشکە لە جیھاندا لە ڕووی سەرمایەی بازاڕی کۆمپانیا تۆمارکراوەکانیانەوە: ئەوانیش بۆرسەی نیویۆرک و نازداکن. شاری نیویۆرک پەناگەیەکی چەسپاوە بۆ وەبەرھێنەرە جیھانییەکان.[٣٧]
ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٥[نوێکردنەوە]، شاری نیویۆرک گرانترین شارە لە جیھاندا بۆ تاراوگەنشینان[٣٨] و بە جیاوازییەکی زۆر بەرزترین کرێی نیشتەجێبوونی ھەیە لە نێوان ھەموو شارەکانی ئەمریکادا؛[٣٩] لە کاتێکدا کاونتیی نیویۆرک (مانھاتن) بە جیاوازییەکی بەرچاو گرانترین کاونتیی ئەمریکییە بۆ تێکڕای نرخی خانوو بۆ ھەر پێیەکی چوارگۆشە،[٤٠] و بەرزترین بەرھەمی ناوخۆییی کاونتی لە ئەمریکادا بەرھەم دەھێنێت بەپێی ھەردوو پێوەری ڕەھا و بۆ ھەر تاکێک. شەقامی پێنجەم ڕێڕەوێکی بازاڕکردنی نێونەتەوەیییە کە زۆر لوکسە و خەریکە وەبەرھێنانی زیاتر لە ژێرخانەکەیدا دەکرێت.[٤١] شاری نیویۆرک ماڵی بەرزترین ژمارەی ملیاردێرەکانە،[٤٢] ئەو کەسانەی کە خاوەنی سەرمایەی زۆر بەرزن (زیاتر لە ٣٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی)،[٤٣] و ملیۆنێرەکان لە ھەر شارێکی جیھاندا بە جیاوازییەکی بەرچاو.[٤٤]
وشەناسی
[دەستکاری]لە ساڵی ١٦٦٤دا، نیویۆرک بەناوی دوکی یۆرکەوە (کە دواتر بوو بە پاشا جەیمزی دووەم) ناونرا بۆ ڕێزلێنان لێی.[٤٥] برا گەورەکەی جەیمز، چارلسی دووەم، ئەوی وەک خاوەنی خاکی پێشووی نیو نێدەڕلاند دیاری کرد، لە نێویاندا شاری نیو ئەمستەردام، کاتێک ئینگلتەرا دەستی بەسەردا گرت و لە ژێر دەسەڵاتی ھۆڵەندییەکان دەریھێنا.[٤٦] نیو نێدەڕلاند ناوەکەی گۆڕدرا بۆ پارێزگای نیویۆرک (کە ئێستا ویلایەتی نیویۆرکە).[٤٧]
مێژوو
[دەستکاری]مێژووی سەرەتایی
[دەستکاری]لە سەردەمی پێش کۆلۆمبوس، ئەو ناوچەیەی کە ئێستا شاری نیویۆرکە لەلایەن گەلانی ئەلگۆنکیانەوە نیشتەجێ بوو، لە نێویاندا گەلی لێناپی کە بە مونسی قسەیان دەکرد.[٤٨] نیشتمانی لێناپییەکان، کە بە لێناپێھۆکینگ ناسرابوو، ناوچەکانی ئێستای ستەیتن ئایلەند، مانھاتن، زە بڕۆنکس، بەشی ڕۆژاوای لۆنگ ئایلەند (لە نێویاندا بڕوکلین و کوینز)، و دۆڵی خوارووی ھادسۆنی دەگرتەوە.[٤٩]
یەکەمین سەردانی تۆمارکراو بۆ بەندەری نیویۆرک لەلایەن ئەورووپییەکەوە لە ساڵی ١٥٢٤دا بوو، لەلایەن گەڕیدەی ئیتالی جیۆڤانی دا ڤێرازانو.[٥٠] ئەو ناوچەکەی بۆ فەڕەنسا داگیرکرد و ناوی لێنا Nouvelle Angoulême (نیو ئەنگولێم).[٥١] گەشتێکی ئیسپانی، بە سەرکردایەتی کاپتنێکی پورتوگالی بە ناوی ئێستیڤاۆ گۆمێس کە بۆ پاشا ئیمپراتۆر کارلۆسی پێنجەم کەشتیی دەهاژووت، لە کانوونی دووەمی ١٥٢٥دا گەیشتە بەندەری نیویۆرک و نەخشەی دەمی ڕووباری ھادسۆنی کێشا، کە ناوی لێنا Río de San Antonio ('ڕووباری سانت ئەنتۆنی').[٥٢]
لە ساڵی ١٦٠٩دا، گەڕیدەی ئینگلیزی ھێنری ھادسۆن دووبارە بەندەری نیویۆرکی دۆزییەوە لەکاتێکدا بەدوای ڕێڕەوی باکووری ڕۆژاوادا دەگەڕا بەرەو ڕۆژھەڵات بۆ کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی.[٥٣] ئەو بەو ڕووبارەدا ڕۆیشت کە ھۆڵەندییەکان پێیان دەگوت ڕووباری باکوور (کە ئێستا ڕووباری ھادسۆنە)، کە یەکەم جار لەلایەن ھادسۆنەوە ناوی ماوریشیۆسی لێنرا بە ناوی مۆریس، شازادەی ئۆرەنج.[٥٤]
ھادسۆن ناوچەکەی بۆ کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی داگیرکرد. لە ساڵی ١٦١٤دا، ناوچەی نێوان کەیپ کۆد و کەنداوی دێلاوێر لەلایەن ھۆڵەنداوە داگیرکرا و ناوی Nieuw-Nederland ("نیو نێدەڕلاند")ی لێنرا. یەکەمین دانیشتووی نا-ئەمریکی ڕەسەن لەو ناوچەیەی کە دواتر بوو بە شاری نیویۆرک خوان (جان) ڕۆدریگێز بوو، کە بازرگانێک بوو لە سانتۆ دۆمینگۆوە و لە زستانی ١٦١٣–١٤ گەیشتە مانھاتن، و وەک نوێنەری ھۆڵەندییەکان دەستی کرد بە ڕاوکردن بۆ پێستە و بازرگانیکردن لەگەڵ دانیشتووانە ناوخۆیییەکاندا.[٥٥][٥٦]
دەسەڵاتی ھۆڵەندی
[دەستکاری]_Castello_Plan_1660.jpg)
ئامادەیییەکی ھەمیشەییی ئەورووپی لە نزیک بەندەری نیویۆرک لە ساڵی ١٦٢٤دا دامەزرا، کە ئەمەش نیویۆرک دەکاتە ١٢ەمین کۆنترین نیشتەجێبوونی ئەورووپی کە بە بەردەوامی نیشتەجێبووی ھەبێت لە خاکی سەرەکیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، لەگەڵ دامەزراندنی نیشتەجێبوونێکی ھۆڵەندی بۆ بازرگانیکردن بە پێستە لە دوورگەی پارێزگاران. لە ساڵی ١٦٢٥دا، دەستکرا بە دروستکردنی قەڵایەک و قەڵای ئەمستەردام، کە دواتر پێی وترا Nieuw Amsterdam (نیو ئەمستەردام)، لەسەر دوورگەی مانھاتنی ئێستا.[٥٧][٥٨]
کۆلۆنیی نیو ئەمستەردام درێژ دەبووەوە لە نووکی باشووری مانھاتنەوە بۆ وۆڵ ستریتی ئێستا، کە لەوێدا کۆتەیەکی دارین بە بەرزی ١٢-foot (٣٫٧ m) لە ساڵی ١٦٥٣ دروستکرا بۆ پاراستنیان لە ھێرشی ئەمریکییە ڕەسەنەکان و ئینگلیزەکان.[٥٩] لە ساڵی ١٦٢٦دا پیتەر مینویٹ، بەڕێوەبەری نیو نێدەڕلاند، وەک چۆن لەلایەن کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندییەوە پێی سپێردرابوو، دوورگەی مانھاتنی لە کانارسی، کە گرووپێکی بچووکی لێناپی بوون،[٦٠] کڕی بە "بەھای ٦٠ گیلدەر"[٦١] (نزیکەی ٩٠٠ دۆلار لە ساڵی ٢٠١٨دا).[٦٢] ئەفسانەیەکی باو بەڵام ھەڵەویست دەکەوێتە بانگەشەی ئەوەی کە مانھاتن بە بڕی ٢٤ دۆلار موورووی شووشە کڕدراوە.[٦٣][٦٤]
دوای کڕینەکە، نیو ئەمستەردام بە ھێواشی گەشەی کرد.[٣٠] بۆ ڕاکێشانی نیشتەجێبووان، ھۆڵەندییەکان سیستەمی پاترۆنیان لە ساڵی ١٦٢٨ دامەزراند، کە بەپێی ئەو پیاوە دەوڵەمەندە ھۆڵەندییەکان (پاترۆنەکان، یان خاوەنکارەکان) کە ٥٠ کۆلۆنیستیان بھێنایە نیو نێدەڕلاند خەڵات دەکران بە زەوی، ئۆتۆنۆمیی سیاسیی ناوخۆیی، و مافی بەشداریکردن لە بازرگانیی قازانجبەخشی پێستەدا. ئەم بەرنامەیە سەرکەوتنی کەمی ھەبوو.[٦٥]
بەپێی دەسەڵاتی ئەو میثاقەی کە لەلایەن دەوڵەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا لە حوزەیرانی ١٦٢١ پێی بەخشرابوو، کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی قۆرخکارییەکی تەواوی بەسەر کۆلۆنیالیزم و بازرگانی لە نیو نێدەڕلاند دامەزراند. لە ساڵی ١٦٣٩-١٦٤٠دا، بۆ بەھێزکردنی گەشەی ئابووری، دەستی لە قۆرخکاری بازرگانی پێستە ھەڵگرت، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕان بەرەو بەرھەمھێنانی خۆراک، دار، تووتن، و کاری کۆیلایەتی (بەتایبەتی لەگەڵ ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی).[٣٠][٦٦]
لە ساڵی ١٦٤٧دا، پیتەر ستۆیڤێسانت دەستی بە خزمەتەکەی کرد وەک دوایین بەڕێوەبەری گشتیی نیو نێدەڕلاند. لە ماوەی خزمەتەکەیدا، ژمارەی دانیشتووانی نیو نێدەڕلاند لە ٢,٠٠٠ەوە بۆ ٨,٠٠٠ زیادی کرد.[٦٧][٦٨] ستۆیڤێسانت شانازیی باشترکردنی یاسا و ڕێسای پێدەکرێت؛ بەڵام، ھەروەھا ناوبانگێکی وەک سەرکردەیەکی دیکتاتۆر (دیپۆتیست) دەرکرد. ئەو ڕێساکانی لەسەر فرۆشتنی مەی دامەزراند، ھەوڵیدا کۆنتڕۆڵ بەسەر کڵێسای ڕیفۆرمی ھۆڵەندیدا بکات، و ڕێگەی لە گرووپە ئاینییەکانی تر گرت بۆ دامەزراندنی شوێنی پەرستن.[٦٩]
دەسەڵاتی ئینگلیزی
[دەستکاری]
لە ساڵی ١٦٦٤دا، بەبێ ئەوەی بتوانێت ھیچ بەرگرییەکی بەرچاو کۆبکاتەوە، ستۆیڤێسانت نیو ئەمستەردامی ڕادەستی ھێزەکانی ئینگلیز کرد، بە سەرکردایەتیی کۆلۆنێل ڕیچارد نیکۆڵس، بەبێ ڕشتنی خوێن.[٦٩][٧٠] مەرجەکانی خۆبەدەستەوەدانەکە ڕێگەی دا بە دانیشتووانە ھۆڵەندییەکان لە کۆلۆنییەکەدا بمێننەوە و ڕێگەی بە ئازادی ئایینی دا.[٧١]
لە ساڵی ١٦٦٧دا، لە کاتی دانوستانەکان کە بووە ھۆی پەیماننامەی بێردا دوای دووەمین جەنگی ئینگلیز-ھۆڵەندی، ھۆڵەندییە براوەکان بڕیاریان دا کۆلۆنیی کێڵگەی تازە دروستبووی ئەو شوێنە بھێڵنەوە کە ئێستا پێی دەوترێت سورینام، کە لە ئینگلیزەکانیان گرتبوو،[٧٢] و لە بەرامبەردا، ئینگلیزەکان نیو ئەمستەردامیان ھێشتەوە. نیشتەجێبوونەکە بەخێرایی ناوی گۆڕدرا بۆ "نیویۆرک" بەناوی دوکی یۆرک (کە دواتر بوو بە پاشا جەیمزی دووەم و حەوتەم).[٣] دوکەکە بەشێکی کۆلۆنییەکەی دا بە خاوەنکاران جۆرج کارتێرێت و جۆن بێرکڵی.[٧٣]
لە ٢٤ی ئابی ١٦٧٣دا، لە کاتی سێیەمین جەنگی ئینگلیز-ھۆڵەندی، ئەنتۆنی کۆلڤ لە ھێزی دەریایی ھۆڵەندی لەسەر داوای کۆرنێلیس ئێڤێرتسێنی بچووکترین دەستی بەسەر نیویۆرکدا گرت و دووبارە ناوی لێنایەوە "نیو ئۆرەنج" بەناوی ویلیامی سێیەم، شازادەی ئۆرەنج.[٧٤] لە تشرینی دووەمی ١٦٧٤دا، ھۆڵەندییەکان دوورگەکەیان گەڕاندەوە بۆ ئینگلتەرا بەپێی پەیماننامەی وێستمینستەر.[٧٥][٧٦]
چەندین شەڕی ناوخۆیی لە نێوان خێڵە ئەمریکییە ڕەسەنەکان و ئەو پەتایانەی کە بەھۆی بەرکەوتن لەگەڵ ئەورووپییەکانەوە سەریان ھەڵدا بوونە ھۆی لەدەستدانی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی لێناپی لە نێوان ١٦٦٠ و ١٦٧٠دا.[٧٧] تا ساڵی ١٧٠٠، دانیشتووانی لێناپی کەمبوونەوە بۆ ٢٠٠ کەس.[٧٨] نیویۆرک تووشی چەندین پەتای تای زەرد بوو لە سەدەی ١٨یەمدا، و تەنھا لە ساڵی ١٧٠٢دا ١٠٪ی دانیشتووانەکەی لەدەستدا.[٧٩][٨٠]
لە سەرەتای سەدەی ١٨یەمدا، گرنگیی نیویۆرک وەک بەندەرێکی بازرگانی لە ناو کۆلۆنیی دەوروبەریدا زیادی کرد.[٨١] بوو بە ناوەندێکی کۆیلایەتی، و تا ساڵی ١٧٣٠، ٤٢٪ی خێزانەکان ئەفریقییەکانیان وەک کۆیلە بەکاردەھێنا.[٨٢] زۆربەیان کۆیلەی ناوماڵ بوون؛ ئەوانی تریان وەک کرێکار بەکرێ دەدران. کۆیلایەتی بەتەواوی بەسترابووەوە بە ئابووری نیویۆرکەوە لە ڕێگەی کاری کۆیلەکانەوە لە سەرتاسەری بەندەرەکەدا، و پیشەسازییەکانی بانکی و کەشتیوانی کە بازرگانییان لەگەڵ باشووری ئەمریکادا دەکرد. لە کاتی دروستکردنێکدا لە فۆلی سکوێر لە ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا، گۆڕستانی ئەفریقییەکان دۆزرایەوە؛ گۆڕستانەکە ١٠,٠٠٠ بۆ ٢٠,٠٠٠ گۆڕی ئەفریقییەکانی سەردەمی داگیرکاریی لەخۆدەگرت، کە ھەندێکیان کۆیلە بوون و ھەندێکی تریش ئازاد بوون.[٨٣]
دادگاییکردن و بێتاوانکردنی جۆن پیتەر زێنگەر لە ساڵی ١٧٣٥ لە مانھاتن، کە تۆمەتبار کرابوو بە ناوزڕاندنی یاخیبووانە دوای ڕەخنەگرتن لە پارێزگاری داگیرکار ویلیام کۆسبی، یارمەتیدەر بوو بۆ چەسپاندنی ئازادیی ڕۆژنامەگەری لە ئەمریکای باکووردا.[٨٤] لە ساڵی ١٧٥٤دا، زانکۆی کۆڵۆمبیا دامەزرا.[٨٥]
شۆڕشی ئەمریکی
[دەستکاری]
کۆنگرێسی یاسای مۆر (ستامپ ئاکت) لە تشرینی یەکەمی ١٧٦٥ لە نیویۆرک کۆبووەوە، لە کاتێکدا ڕێکخراوی کوڕانی ئازادی لە شارەکەدا سەریھەڵدا و لە دە ساڵی داھاتوودا پێکدادان ڕوویدا لەگەڵ ئەو ھێزە بەریتانیانەی کە لەوێ جێگیر کرابوون.[٨٦] شەڕی لۆنگ ئایلەند، کە گەورەترین شەڕی ناو شەڕی شۆڕشی ئەمریکا بوو، لە ئابی ١٧٧٦ لە ناو سنووری مۆدێرنی بڕوکلیندا ئەنجامدرا.[٨٧] تێکشکاندنی سوپای کیشوەری (ئەمریکییەکان) لەلایەن بەریتانییەکانەوە لە شەڕی قەڵای واشینگتن لە تشرینی دووەمی ١٧٧٦دا دوایین مۆڵگەی ئەمریکییەکانی لە مانھاتن لەناوبرد، و وایکرد جۆرج واشینگتن و ھێزەکانی بەسەر ڕووباری ھادسۆندا بەرەو نیوجێرزی پاشەکشە بکەن، لەکاتێکدا لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە ڕاودەنران.[٨٨][٨٩]
دوای شەڕەکە، کە ئەمریکییەکان تێیدا دۆڕان، بەریتانییەکان نیویۆرکیان کردە بنکەی ئۆپەراسیۆنە سەربازی و سیاسییەکانیان لە ئەمریکای باکووردا.[٩٠] شارەکە بووە پەناگەیەک بۆ ئاوارەکانی دڵسۆزانی بەریتانیا و کۆیلە ھەڵاتووەکان کە چوونە پاڵ ڕیزەکانی بەریتانیا لە پێناو ئەو ئازادییەی کە لەلایەن تاجی بەریتانیاوە بەڵێنیان پێدرابوو، و نزیکەی ١٠,٠٠٠ کۆیلەی ھەڵاتوو لە کاتی داگیرکاریی بەریتانییەکاندا لە شارەکەدا کۆببوونەوە، کە گەورەترین کۆمەڵگەی لەو جۆرە بوو لە کیشوەرەکەدا.[٩١][٩٢] کاتێک ھێزەکانی بەریتانیا لە کۆتایی شەڕەکەدا لە ساڵی ١٧٨٣ نیویۆرکیان چۆڵ کرد، ھەزاران لە ئازادکراوانیان گواستەوە بۆ دووبارە نیشتەجێکردنیان لە نۆڤا سکۆشیا، ئینگلتەرا، و کاریبی.[٩٣]
ھەوڵدان بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی ئاشتییانە بۆ جەنگەکە لە کۆنفرانس ھاوس لە ستەیتن ئایلەند بەڕێوەچوو لە نێوان نوێنەرانی ئەمریکی، لە نێویاندا بنجامین فرانکلین، و جەنەراڵی بەریتانی لۆرد ھاو لە ١١ی ئەیلوولی ١٧٧٦دا.[٩٤] کەمێک دوای دەستپێکردنی داگیرکاریی بەریتانییەکان، ئاگرە گەورەکەی نیویۆرک نزیکەی ٥٠٠ بینای وێران کرد، کە دەکاتە نزیکەی چوارەکی پێکھاتەکانی شارەکە، لە نێویاندا کڵێسای ترینیتی.[٩٥][٩٦]
سەردەمی دوای شۆڕش و سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم
[دەستکاری]
لە کانوونی دووەمی ١٧٨٥دا، ئەنجومەنی کۆنگرێسی کۆنفیدڕاڵی شاری نیویۆرکی کردە پایتەختی نیشتمانی.[٩٧] نیویۆرک دوایین پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو لەژێر ماددەکانی کۆنفیدڕاڵی و یەکەمین پایتەخت بوو لەژێر دەستووردا.[٩٨] وەک پایتەختێک، شاری نیویۆرک میوانداریی مەراسیمی سوێندخواردنی یەکەمین سەرۆک، جۆرج واشینگتن، و یەکەمین کۆنگرێسی کرد، لە فیدراڵ ھۆڵ لە وۆڵ ستریت. کۆنگرێس پەیماننامەی مافەکانی لەوێ داڕشت.[٩٨] دادگای باڵا یەکەمین کۆبوونەوەی ڕێکخستنی خۆی لە نیویۆرک ئەنجامدا لە ساڵی ١٧٩٠دا.
لە ساڵی ١٧٩٠دا، بۆ یەکەمین جار، شاری نیویۆرک پێشی فیلادێلفیا کەوت و بووە گەورەترین شاری وڵاتەکە. لە کۆتایی ساڵی ١٧٩٠دا، پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان گواسترایەوە بۆ فیلادێلفیا، کە لەوێ مایەوە تا ئەوکاتەی واشینگتن دی سی دروستکرا.[٩٩][٣١]
لە ماوەی سەدەی ١٩یەمدا ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک لە ٦٠,٠٠٠ کەسەوە بۆ ٣.٤٣ ملیۆن بەرزبووەوە.[١٠٠] لەژێر یاسای ئازادکردنی پلەبەپلەی ویلایەتی نیویۆرک لە ساڵی ١٧٩٩دا، ئەو منداڵانەی کە لە دایکێکی کۆیلە لەدایکدەبوون لە کۆتاییدا ئازاد دەکران، بەڵام لە ڕووی یاسایییەوە ناچارکرابوون وەک خزمەتکاری گرێبەستدار خزمەت بکەن تا تەمەنی ٢٨ ساڵی بۆ نێرەکان و تەمەنی ٢٥ ساڵی بۆ مێیەکان.[١٠١][١٠٢] کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی ڕەشپێستی ئازاد وردە وردە لە مانھاتن گەشەی کرد، کە پێکھاتبوون لە کۆیلە پێشووەکان کە لەلایەن خاوەنەکانیانەوە ئازادکرابوون دوای شەڕی شۆڕشی ئەمریکا، ھەروەھا کۆیلە ھەڵاتووەکان. کۆمەڵەی ئازادکردنی نیویۆرک کاری بۆ ھەڵوەشاندنەوەی کۆیلایەتی دەکرد و قوتابخانەی ئازادی ئەفریقییەکانی دامەزراند بۆ پەروەردەکردنی منداڵە ڕەشپێستەکان.[١٠٣] تا ساڵی ١٨٢٧ بوو کە کۆیلایەتی بەتەواوی لە ویلایەتەکەدا ھەڵوەشێنرایەوە.[١٠٤] ڕەشپێستە ئازادەکان بەدەست جیاکارییەوە دەیانناڵاند، و چالاکیی دژە-کۆیلایەتی نێوان-ڕەگەزەکان بەردەوام بوو. ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک لە ١٢٣,٧٠٦ کەس لە ساڵی ١٨٢٠ەوە (کە ١٠,٨٨٦یان ڕەشپێست بوون و لەوانە ٥١٨یان کۆیلە بوون) بەرزبووەوە بۆ ٣١٢,٧١٠ کەس تا ساڵی ١٨٤٠ (کە ١٦,٣٥٨یان ڕەشپێست بوون).[١٠٥]
لە سەدەی ١٩یەمدا، شارەکە گۆڕا بەھۆی ھەردوو گەشەسەندنی بازرگانی و نیشتەجێبوون کە پەیوەست بوو بە پێگەکەیەوە وەک ناوەندێکی بازرگانی نیشتمانی و نێونەتەوەیی، ھەروەھا بەھۆی کۆچبەریی ئەورووپییەکانەوە.[١٠٧](p55) شارەکە پلانی کۆمیسیارەکانی ساڵی ١٨١١ی پەسەند کرد، کە تۆڕی شەقامەکانی شارەکەی فراوان کرد بۆ ئەوەی نزیکەی ھەموو مانھاتن بگرێتەوە. تەواوبوونی نۆکەندی ئیری لە ساڵی ١٨٢٥ بەناو ناوەڕاستی نیویۆرکدا بەندەری زەریای ئەتڵەسیی بەستەوە بە بازاڕە کشتوکاڵییەکان و کاڵاکانی ناوەوەی ئەمریکای باکوور لە ڕێگەی ڕووباری ھادسۆن و دەریاچە مەزنەکانەوە.[١٠٨] سیاسەتی ناوخۆیی کەوتە ژێر دەسەڵاتی تامانی ھۆڵ، کە ئامێرێکی سیاسیی بوو و لەلایەن کۆچبەرانی ئێرلەندی و ئەڵمانییەوە پشتگیری دەکرا.[١٠٩] لە ساڵی ١٨٣١دا، زانکۆی نیویۆرک دامەزرا.[١١٠]
چەندین کەسایەتیی وێژەییی دیاری ئەمریکی لە ساڵانی ١٨٣٠ەکان و ١٨٤٠ەکاندا لە نیویۆرک دەژیان، لەوانە ویلیام کوڵین براینت، واشینگتن ئیرڤینگ، ھێرمان مێلڤێل، ڕوفوس ویڵمۆت گریسۆڵد، جۆن کیس، ناثانیێل پارکەر ویلیس، و ئێدگار ئالان پۆ. ئەندامانی نوخبەی بازرگانی لۆبییان کرد بۆ دامەزراندنی سێنتڕاڵ پارک، کە لە زستانی ١٨٥٨ وەک یەکەمین پارکی لاندسکەیپکراو لە شارێکی ئەمریکادا کرایەوە.[١١١]
قاتقڕیی گەورەی ئێرلەندا لێشاوێکی گەورەی لە کۆچبەرانی ئێرلەندی ھێنا، کە زیاتر لە ٢٠٠,٠٠٠یان تا ساڵی ١٨٦٠ لە نیویۆرک دەژیان، و زیاتر لە چوارەکی دانیشتووانی شارەکەیان پێکدەھێنا.[١١٢] کۆچبەریی بەرفراوان لە پارێزگاکانی ئەڵمانیاوە وایکرد کە ئەڵمانییەکانیش ٢٥٪ی تری دانیشتووانی نیویۆرک تا ساڵی ١٨٦٠ پێکبھێنن.[١١٣][١١٤]
شەڕی ناوخۆی ئەمریکا
[دەستکاری]
کاندیدەکانی پارتی دیموکرات بەردەوام ھەڵدەبژێردران بۆ پۆستە ناوخۆیییەکان، ئەمەش پەیوەندییەکانی شارەکەی لەگەڵ باشوور و پارتە زاڵەکەیدا بەھێزتر کرد. لە کانوونی دووەمی ١٨٦١دا، لە دوای جودابوونەوەی باشوور، سەرۆک شارەوانیی شاری نیویۆرک فێرناندۆ وود پێشنیاری بۆ ئەنجومەنی گشتی کرد کە شارەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ویلایەتی نیویۆرک جیاببێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە "شارێکی ئازاد"ی سەربەخۆ کە بتوانێت بازرگانییە قازانجبەخشەکەی لۆکە بپارێزێت، بەڵام پێشنیارەکەی کاری لەسەر نەکرا.[١٠٣] توڕەیی بەرامبەر بە یاسا نوێیەکانی سەربازگیریی زۆرەملێی سەربازی لە کاتی شەڕی ناوخۆی ئەمریکا (١٨٦١-١٨٦٥)، کە ئەو پیاوە دەوڵەمەندانەی دەپاراست کە دەیانتوانی جێگرەوەیەک بۆ خۆیان بەکرێ بگرن، بووە ھۆی ئاژاوەکانی سەربازگیری ساڵی ١٨٦٣، کە دیارترین بەشداربووانی بریتی بوون لە چینی کرێکاری ڕەچەڵەک ئێرلەندی.[١٠٣]
ئاژاوەکانی سەربازگیری گۆڕان بۆ ھێرشکردنە سەر نوخبەی نیویۆرک، و دواتر ھێرشکردنە سەر نیویۆرکییە ڕەشپێستەکان دوای ململانێیەکی توند بۆ ماوەی دە دەیە لە نێوان کۆچبەرە ئێرلەندییەکان و ڕەشپێستەکان بۆ دۆزینەوەی کار. ئاژاوەگێڕەکان خانەی بێسەرپەرشتانی ڕەنگاوڕەنگیان (Colored Orphan Asylum) تا سەر زەوی سووتاند.[١١٣] لایەنی کەم ١٢٠ کەس کوژران.[١١٥] یازدە پیاوی ڕەشپێست لە ماوەی پێنج ڕۆژدا بەبێ دادگاییکردن کوژران، و ئاژاوەکان بوونە ھۆی ھەڵاتنی سەدان ڕەشپێست. ژمارەی دانیشتووانی ڕەشپێست لە مانھاتن دابەزی بۆ خوار ١٠,٠٠٠ کەس تا ساڵی ١٨٦٥. چینی کرێکاری سپیپێست باڵادەستیی خۆی سەلماندبوو.[١١٣][١١٥] ئەمە یەکێک بوو لە خراپترین ڕووداوەکانی پشێویی مەدەنی لە مێژووی ئەمریکادا.[١١٦]
کۆتایی سەدەی ١٩یەم و سەرەتای سەدەی ٢٠ەم
[دەستکاری]
لە ساڵی ١٨٨٦دا، پەیکەری ئازادی، کە دیارییەک بوو لەلایەن فەڕەنساوە، لە بەندەری نیویۆرک تەرخانکرا. پەیکەرەکە پێشوازی لە ١٤ ملیۆن کۆچبەر کرد کاتێک لە ڕێگەی ئێلیس ئایلەندەوە بە کەشتی گەیشتن لە کۆتایی سەدەی ١٩یەم و سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، و ھێمایەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئایدیاڵە ئەمریکییەکانی ئازادی و ئاشتییە.[١١٧][١١٨]
لە ساڵی ١٨٩٨دا، شاری نیویۆرک پێکھێنرا بە یەکخستنی بڕوکلین (کە تا ئەوکاتە شارێکی جیاواز بوو)، کاونتیی نیویۆرک (کە ئەوکات بەشەکانی بڕۆنکسیشی دەگرتەوە)، کاونتیی ڕیچمۆند، و بەشی ڕۆژاوای کاونتیی کوینز.[١١٩] کردنەوەی میترۆی شاری نیویۆرک لە ساڵی ١٩٠٤، کە سەرەتا وەک سیستەمی تایبەتی جیاواز دروستکرا، یارمەتی دا بۆ پێکەوەبەستنی شارە یەکخراوەکە.[١٢٠] لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، شارەکە بووە ناوەندێکی جیھانی بۆ پیشەسازی، بازرگانی، و پەیوەندییەکان.[١٢١]
لە ساڵی ١٩٠٤دا، کەشتییەکی ھەڵمی بە ناوی General Slocum ئاگری گرت لە ڕووباری ڕۆژھەڵات، کە بووە ھۆی کوژرانی ١,٠٢١ کەس.[١٢٢] لە ساڵی ١٩١١دا، ئاگرکەوتنەوەی کارگەی ترایەنگڵ شێرتوەیست، کە خراپترین کارەساتی پیشەسازی بوو لە مێژووی شارەکەدا، بووە ھۆی کوژرانی ١٤٦ کرێکاری جلوبەرگ و بووە ھۆی گەشەسەندنی سەندیکای نێونەتەوەییی ژنانی کرێکاری جلوبەرگ و باشتربوونی گەورە لە پێوەرەکانی سەلامەتیی بیناکاندا.[١٢٣]
دانیشتووانی نا-سپیپێستی نیویۆرک ٣٦,٦٢٠ کەس بوون لە ساڵی ١٨٩٠دا.[١٠٧](Table 30) شاری نیویۆرک شوێنێکی مەبەستی سەرەکی بوو لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا بۆ ڕەشپێستەکان لە کاتی کۆچی گەورە لە باشووری ئەمریکاوە، و تا ساڵی ١٩١٦، شاری نیویۆرک گەورەترین ڕەوەندی ئەفریقی شاری لە ئەمریکای باکوور ھەبوو.[١٢٤] بوژانەوەی ھارلێم ڕێنێسانس لە ژیانی وێژەیی و کولتووری لە کاتی سەردەمی قەدەغەکردنیدا گەشەی کرد.[١٢٥] گەشەسەندنی ئابووریی گەورەتر بووە ھۆی دروستکردنی باڵەخانە بەرزەکان (ھەوربڕەکان) کە کێبڕکێیان دەکرد لە بەرزیاندا.[١٢٦]
شاری نیویۆرک بووە پڕدانیشتووترین ناوچەی شارنشین لە جیھاندا لە سەرەتای ١٩٢٠ەکاندا، کە پێشی لەندەن کەوت. ناوچە میترۆپۆلیتانییەکە لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕی لە سەرەتای ١٩٣٠ەکاندا، و بووە یەکەمین مێگاشار.[١٢٧] لە سەردەمی قەیرانی ئابووریی گەورە (نیگەرانیی گەورە) چاکسازخواز فیۆرێلۆ لا گواردیا وەک سەرۆک شارەوانی ھەڵبژێردرا و تامانی ھۆڵ دوای ھەشتا ساڵ لە باڵادەستیی سیاسی کەوت.[١٢٨]
گەڕانەوەی پێشمەرگە دێرینەکانی جەنگی جیھانیی دووەم بووە ھۆی گەشەیەکی ئابووری دوای جەنگ و پەرەپێدانی پرۆژەی نیشتەجێبوونی گەورە لە ڕۆژھەڵاتی کوینز و کاونتیی ناساو، لەکاتێکدا وۆڵ ستریت پێشەنگی پێگەی ئەمریکا بوو وەک زلھێزی ئابووریی باڵادەستی جیھان. دروستکردنی بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٥٢ تەواو بوو، کە کاریگەرییە جیۆپۆلەتیکییە جیھانییەکانی نیویۆرکی بەھێزتر کرد، و سەرهەڵدانی ئێکسپرێشنیزمی ئەبستراکت لە شارەکەدا بووە ھۆی ئەوەی نیویۆرک جێگەی پاریس بگرێتەوە وەک ناوەندی جیھانی ھونەر.[١٢٩]
کۆتایی سەدەی ٢٠ەم و سەرەتای سەدەی ٢١ەم
[دەستکاری]
لە ساڵی ١٩٦٩دا، ئاژاوەکانی ستۆنواڵ زنجیرەیەک خۆپیشاندانی توندوتیژانە بوون لەلایەن ئەندامانی کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازانەوە دژی ھەڵکوتانێکی پۆلیس کە لە بەیانی زووی ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٦٩ لە ستۆنواڵ ئین لە گرینیچ ڤیلێج ڕوویدا.[١٣٣] ئەوان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک گرنگترین ڕووداوی تاکەکەسی دادەنرێن کە بووە ھۆی بزووتنەوەی ئازادکردنی ھاوڕەگەزخوازان[١٣٠][١٣٤][١٣٥][١٣٦] و خەباتی مۆدێرن بۆ مافەکانی LGBTQ+.[١٣٧][١٣٨] وەین ئاڕ. داینز، نووسەری ئینسایکلۆپیدیای ھاوڕەگەزخوازی، نووسیویەتی کە دراگ کوینـەکان (پیاوانێک کە وەک ژن خۆیان دەگۆڕن بۆ نماییش) تەنھا "کەسانی ترانسجێندەری دەوروبەر" بوون لە کاتی ئاژاوەکانی ستۆنواڵدا. کۆمەڵگەی ترانسجێندەر لە شاری نیویۆرک ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە خەباتکردن بۆ یەکسانی LGBTQ+.[١٣٩]
لە ساڵانی ١٩٧٠ەکاندا، لەدەستدانی کارەکان بەھۆی ڕێکخستنەوەی پیشەسازییەوە وایکرد کە شاری نیویۆرک بەدەست کێشە ئابوورییەکان و بەرزبوونەوەی ڕێژەی تاوانەوە بناڵێنێت.[١٤٠] گەشەسەندنی کورھێنانی دارایی لە ساڵی ١٩٧٥ وایکرد کە شارەکە داوای یارمەتی دارایی لە حکومەتی فیدراڵی بکات، کە سەرۆک جێراڵد فۆرد ڕەتیکردەوە لە وتارێکدا کە لەلایەن نیویۆرک دەیلی نیوزەوە بەمشێوەیە کورتکرایەوە "فۆرد بۆ شار: بمرە (FORD TO CITY: DROP DEAD)".[١٤١] کۆمپانیای ھاوکاری شارەوانی پێکھێنرا و دەسەڵاتی چاودێریکردنی بەسەر دارایی شارەکەدا پێدرا.[١٤٢] لەکاتێکدا بوژانەوەیەکی پیشەسازیی دارایی تەندروستیی ئابووریی شارەکەی لە ١٩٨٠ەکاندا باشتر کرد، ڕێژەی تاوانی نیویۆرک بەردەوام بوو لە بەرزبوونەوە بەدرێژایی ئەو دەیە و تا سەرەتای ١٩٩٠ەکان.[١٤٣]
ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک بۆ یەکەمین جار لە ٨ ملیۆن تێپەڕی لە سەرژمێریی ٢٠٠٠دا؛[١٤٤] ژمارەی پێوانەیی زیاتر تۆمارکرا لە سەرژمێرییەکانی ٢٠١٠ و ٢٠٢٠دا.[١٤٥] کەرتە ئابوورییە نوێیە گرنگەکانی وەک سیلیکۆن ئالێی سەریان ھەڵدا.[١٤٦] ساڵی ٢٠٠٠ بە ئاھەنگگێڕانێکی گەورەوە لە تایمز سکوێر یادکرایەوە.[١٤٧]
شاری نیویۆرک تووشی زۆربەی زیانە ئابوورییەکان و گەورەترین لەدەستدانی ژیانی مرۆڤ بوو لە دوای ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر لە ساڵی ٢٠٠١دا.[١٤٨] دوو لەو چوار فڕۆکە ڕفێندراوە خۆیان کێشا بە ھەردوو تاوەرە دووانەکەی ناوەندی بازرگانیی جیھانیدا، کە بووە ھۆی داڕمانی ھەردوو بیناکە و گیانلەدەستدانی ٢,٧٥٣ کەس، لە نێویاندا ٣٤٣ فریاگوزاری سەرەتایی لە بەشی ئاگرکوژێنەوەی شاری نیویۆرک و ٧١ ئەفسەری جێبەجێکردنی یاسا.[١٤٩]
ناوچەکە دووبارە دروستکرایەوە بە دروستکردنی ناوەندێکی نوێی بازرگانیی جیھانی، مۆزەخانە و یادپەیکەری نیشتمانی ١١ی سێپتەمبەر، و بینا و ژێرخانی تری نوێ،[١٥٠] لە نێویاندا سەنتەری گواستنەوەی ناوەندی بازرگانیی جیھانی، کە سێیەم گەورەترین مەکۆیە لە شارەکەدا.[١٥١] وەن وۆرڵد ترەید سەنتەری نوێ (یەکەمین ناوەندی بازرگانی جیھانی) بەرزترین ھەوربڕە لە نیوەگۆی ڕۆژاوا[١٥٢] و حەوتەم بەرزترین بینایە لە جیھاندا لە ڕووی بەرزیی لووتکەوە، بە شووشەکەیدا کە دەگاتە بەرزییەکی ڕەمزیی ١٬٧٧٦ پێ (٥٤١٫٣ m)، کە ئاماژەیە بۆ ساڵی سەربەخۆییی ئەمریکا.[١٥٣][١٥٤][١٥٥]
خۆپیشاندانەکانی ئۆکوپای وۆڵ ستریت لە زوکۆتی پارک لە ناوچەی دارایی خوارووی مانھاتن لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ دەستی پێکرد، و سەرنجی جیھانی ڕاکێشا و وایکرد کە بزووتنەوەی ئۆکوپای دژی نایەکسانیی کۆمەڵایەتی و نایەکسانیی ئابووری لە سەرتاسەری جیھاندا ناوبانگ دەربکات.[١٥٦]
شاری نیویۆرک بە توندی زیانی بەرکەوت لەلایەن زریانی ساندی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا. لایەنی کەم ٤٣ کەس لە شاری نیویۆرک گیانیان لەدەستدا بەھۆی ساندیەوە، و زیانە ئابوورییەکان لە شاری نیویۆرکدا بە ١٩ ملیار دۆلار مەزەندە کرا.[١٥٧] لافاوەکە بووە ھۆی داخرانی سیستەمی میترۆ بۆ چەندین ڕۆژ،[١٥٨] و یەکەمین داخرانی پەیوەندیدار بە کەشوھەوا بۆ بۆرسەی نیویۆرک لە دوای بایە بەفراوییە گەورەکەی ١٨٨٨ەوە ڕوویدا.[١٥٩] ئەو زیانە درێژخایەنانەی کە بەر چەندین تونێلی میترۆ و ڕێگاوبانەکان کەوت[١٦٠] بووە ھۆی دەستپێکردنی ھەوڵێکی درێژخایەن بۆ پرۆژەکانی ژێرخان بۆ بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانی کەشوھەوا و بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان، لە نێویاندا ١٥ ملیار دۆلار لە تەمویلی فیدراڵی کە تا ساڵی ٢٠٢٢ وەرگیراون بۆ ئەو ھەوڵانەی خۆڕاگری.[١٦١][١٦٢]
لە ئازاری ٢٠٢٠دا، یەکەمین حاڵەتی کۆڤید-١٩ لە شارەکەدا پشتڕاست کرایەوە.[١٦٣] بەھۆی چڕیی دانیشتووانەکەی و بەرکەوتنی زۆری بە گەشتیارە جیھانییەکان، شارەکە بەخێرایی جێگەی وھانی چین گرتەوە وەک چەقی جیھانیی پەتاکە لە قۆناغە سەرەتایییەکانیدا، کە ئەمەش فشارێکی زۆری خستە سەر ژێرخانی چاودێری تەندروستی شارەکە.[١٦٤][١٦٥] تا ئازاری ٢٠٢٣، شاری نیویۆرک زیاتر لە ٨٠,٠٠٠ حاڵەتی گیانلەدەستدانی بەھۆی لێکەوتەکانی پەیوەندیدار بە کۆڤید-١٩ تۆمارکردووە.[١٦٦]
لێرەدا تەواوی دەقەکە بێ کورتکردنەوە و بێ دەستکاریکردنی قاڵب و کۆدەکان وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی (سۆرانی):
جوگرافیا
[دەستکاری]
نیویۆرک سیتی دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی نیویۆرک، نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان واشینگتن دی سی و بۆستن. ھەڵکەوتەکەی لەسەر دەمی ڕووباری ھادسۆن، کە دەڕژێتە ناو بەندەرێکی پارێزراوی سروشتی و پاشان بۆ ناو زەریای ئەتڵەسی، یارمەتیدەر بووە بۆ ئەوەی شارەکە ببێتە بەندەرێکی بازرگانیی گرنگ. زۆربەی شارەکە لەسەر سێ دوورگەی لۆنگ ئایلەند، مانھاتن، و ستەیتن ئایلەند دروستکراوە.
لە سەردەمی سەھۆڵبەندانی ویسکۆنسندا، لە ٧٥,٠٠٠ بۆ ١١,٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا، ناوچەی نیویۆرک سیتی دەکەوتە قەراغی پەڕەیەکی سەھۆڵیی گەورەوە.[١٦٧] جووڵەی وێرانکەری بەرەوپێشچوونی سەھۆڵەکە (و پاشەکشێی دواتری) بەشدار بوو لە جیاکردنەوەی ئەوەی کە ئێستا لۆنگ ئایلەند و ستەیتن ئایلەندە. ئەو کردارە بەردی بنچینەی لە قووڵایییەکی تا ڕادەیەک کەمدا بەجێھێشت، کە بنیاتنانێکی بەھێزی بۆ زۆربەی ھەوربڕەکانی مانھاتن دابین کرد.[١٦٨]
ڕووباری ھادسۆن بەناو دۆڵی ھادسۆندا دەڕژێتە ناو کەنداوی نیویۆرک. لە نێوان نیویۆرک سیتی و ترۆی لە نیویۆرک، ڕووبارەکە ئێستواری (دەمی ڕووبار)ە.[١٦٩] ڕووباری ھادسۆن شارەکە لە نیوجێرزی جیا دەکاتەوە. ڕووباری ڕۆژھەڵات (East River) —کە گەروویەکی کێشکردنی ئاوە— لە لۆنگ ئایلەند ساوندەوە دەڕژێت و دە بڕۆنکس و مانھاتن لە لۆنگ ئایلەند جیا دەکاتەوە. ڕووباری ھارلم، کە گەروویەکی دیکەی کێشکردنی ئاوە لە نێوان ڕووباری ڕۆژھەڵات و ڕووباری ھادسۆن، زۆربەی مانھاتن لە دە بڕۆنکس جیا دەکاتەوە. ڕووباری بڕۆنکس، کە بەناو دە بڕۆنکس و کاونتیی وێستچێستەردا دەڕژێت، تاکە ڕووباری تەواو ئاوی شیرینە لە شارەکەدا.[١٧٠]
زەویی شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بە دەستێوەردانی مرۆڤ گۆڕدراوە، بە دروستکردنەوەی زەوی (وشککردنەوەی ئاو)ی بەرچاو بەدرێژایی کەناراوەکان لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندییەوە؛ وشککردنەوەی زەوی بەتایبەتی لە خوارووی مانھاتن بەرچاوە، لەگەڵ پەرەپێدانەکانی وەک باتەری پارک سیتی لە ١٩٧٠ەکان و ١٩٨٠ەکاندا.[١٧١] ھەندێک لە بەرز و نزمییە سروشتییەکانی تۆپۆگرافیا یەکسان کراون، بەتایبەتی لە مانھاتن.[١٧٢]
ڕووبەری گشتی شارەکە ٤٦٨٫٤٨٤ میلی چوارگۆشە (١٬٢١٣٫٣٧ km2)یە. ٣٠٢٫٦٤٣ میلی چوارگۆشە (٧٨٣٫٨٤ square kilometre) لە شارەکە وشکانییە و ١٦٥٫٨٤١ میلی چوارگۆشە (٤٢٩٫٥٣ square kilometre)ی ئاوە.[١٧٣][١٧٤] بەرزترین خاڵی شارەکە تۆدت ھیڵە لە ستەیتن ئایلەند، کە بە بەرزی ٤٠٩٫٨ پێ (١٢٤٫٩ m) لە سەرووی ئاستی دەریاوە، بەرزترین خاڵە لە کەناراوەکانی ڕۆژھەڵات لە باشووری ویلایەتی مەین.[١٧٥] لوتکەی گردەکە بەزۆری بە دارستان داپۆشراوە وەک بەشێک لە پڕۆژەی پشتێنەی سەوزی ستەیتن ئایلەند.[١٧٦]
ناوچەکان
[دەستکاری]
نیویۆرک سیتی ھەندێک جار بە کۆکراوەیی بە پێنج ناوچەکە (Five Boroughs) ناودەبرێت.[١٧٧] ھەر ناوچەیەک ھاوسنوورە لەگەڵ کاونتییەکی پەیوەندیداری ویلایەتی نیویۆرک، ئەمەش وایکردووە نیویۆرک سیتی ببێتە یەکێک لەو شارەوانییانەی ئەمریکا کە دەکەونە چەند کاونتییەکەوە.
مانھاتن (کاونتی نیویۆرک) بچووکترین ناوچەیە لە ڕووی جوگرافییەوە و چڕترین ناوچەی دانیشتووانە. ماڵی سەنتڕاڵ پارک و زۆربەی ھەوربڕەکانی شارەکەیە، و ھەندێک جار لەسەر ئاستی ناوخۆیی بە شارەکە (The City) دەناسرێت.[١٧٨] چڕیی دانیشتووانی مانھاتن کە ٧٠٬٤٥٠٫٨ inhabitants per square mile (٢٧٬٢٠١٫٢/km2) بوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا دەیکاتە بەرزترین لە ھەر کاونتییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا و بەرزترە لە چڕیی ھەر شارێکی تاکی ئەمریکی.[١٧٩] مانھاتن ناوەندی کولتووری، کارگێڕی، و دارایی نیویۆرک سیتییە و بارەگای زۆرێک لە کۆمپانیا فرەنەتەوەیییەکان، بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان، وۆڵ ستریت، و چەندین زانکۆی گرنگ لەخۆدەگرێت. ئەم ناوچەیە زۆرجار وەک ناوەندی دارایی و کولتووریی جیھان وەسف دەکرێت.[١٨٠][١٨١]
بروکلین (کاونتی کینگز)، لە لوتکەی ڕۆژاوای لۆنگ ئایلەند، پڕدانیشتووترین ناوچەی شارەکەیە. بروکلین بە فرەچەشنیی کولتووری، کۆمەڵایەتی، و نەتەوەیی، دیمەنی سەربەخۆی مۆسیقا و ھونەر، گەڕەکە جیاوازەکان، و میراتێکی تەلارسازیی تایبەتمەند ناسراوە. داونتاون بروکلین گەورەترین گەڕەکی ناوەندییە لە ناوچەکانی دەرەوەی مانھاتن. ناوچەکە کەنار دەریایەکی درێژی ھەیە لەوانەش کۆنی ئایلەند، کە لە ١٨٧٠ەکاندا وەک یەکێک لە سەرەتاییترین گۆڕەپانەکانی کاتبەسەربردن لە ئەمریکادا دامەزرا.[١٨٢] پارکی دەریایی و پرۆسپێکت پارک دوو گەورەترین پارکی بروکلینن.[١٨٣] لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، بروکلین پەرەی سەندووە بۆ ناوەندێکی گەشەسەندووی کارسازی و تەکنۆلۆژیای بەرزی کۆمپانیاکانی ستارت‌ئەپ،[١٨٤][١٨٥] و ھونەری پۆست‌مۆدێرن و دیزاین.[١٨٥][١٨٦] بروکلین ھەروەھا ماڵی فۆرت ھامیلتۆنە، تاکە بنکەی سەربازیی چالاکی سەربازی ئەمریکی لە ناو نیویۆرک سیتی،[١٨٧] بێجگە لە ئۆپەراسیۆنەکانی پاسەوانی کەناراوی. دامەزراوەکە لە ساڵی ١٨٢٥ لە شوێنی پاترییەکی تۆپخانە کە لە کاتی شۆڕشی ئەمریکادا بەکاردەھێنرا دروستکرا، و یەکێکە لەو قەڵا سەربازییانەی کە درێژترین ماوەیە خزمەت دەکات لە ئەمریکا.[١٨٨]
کوینز (کاونتی کوینز)، لەسەر لۆنگ ئایلەند لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی بروکلین، لە ڕووی جوگرافییەوە گەورەترین ناوچەیە، ھەروەھا فرەنەتەوەترین کاونتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان،[١٨٩] و فرەنەتەوەترین ناوچەی شارنشینە لە جیھاندا.[١٩٠][١٩١] کوینز شوێنی یاریگای سیتی فیڵدە، کە ماڵی تیمی بەیسبۆڵی نیویۆرک مێتسە، و ساڵانە میوانداریی پاڵەوانێتی تێنسی جامی کراوەی ئەمریکا دەکات لە ناوەندی نەتەوەییی تێنسی USTA Billie Jean King لە پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا، لەگەڵ پلان بۆ دروستکردنی ئیتیحاد پارک، کە یاریگایەکی تایبەت بە تۆپی پێیە بۆ تیمی نیویۆرک سیتی ئێف سی.[١٩٢] جگە لەوەش، دوو لەو سێ فڕۆکەخانەیەی کە قەرەباڵغترینن لە خزمەتکردنی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی و فڕۆکەخانەی لاگواردیا، لە کوینزن.[١٩٣]
دە بڕۆنکس (کاونتی بڕۆنکس) ھەم باکوورترین ناوچەی نیویۆرک سیتییە و ھەم تاکە ناوچەیە کە زۆربەی دەکەوێتە سەر خاکی سەرەکیی ویلایەتە یەکگرتووەکان. ئەوە شوێنی یاریگای یانکییە، کە یاریگای بەیسبۆڵی تیمی نیویۆرک یانکیزە، و ماڵی گەورەترین کۆمەڵگەی خانووبەرەی ھەرەوەزییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کۆ-ئۆپ سیتی.[١٩٤] ئەوە ماڵی باخچەی ئاژەڵانی بڕۆنکسە، کە گەورەترین باخچەی ئاژەڵانی میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا،[١٩٥] و ڕووبەرەکەی ٢٦٥ acre (١٫٠٧ km2) دەگرێتەوە و زیاتر لە ٦,٠٠٠ ئاژەڵ لەخۆدەگرێت.[١٩٦] دە بڕۆنکس شوێنی لەدایکبوونی مۆسیقای ھیپ ھۆپ و کولتوورە پەیوەندیدارەکەیەتی.[١٩٧] پارکی کەنداوی پێلھام گەورەترین پارکە لە نیویۆرک سیتی، بە ڕووبەری ٢٬٧٧٢ acre (١٬١٢٢ ha).[١٩٨]
ستەیتن ئایلەند (کاونتی ڕیچمۆند) شێوەی شارنشینی دەوروبەر (سبێرب)ی تێدا زاڵە بە بەراورد بە پێنج ناوچەکەی تر. لە ڕێگەی پردی ڤێرازانو-نارۆزەوە بە بروکلین دەبەسترێتەوە، و لە ڕێگەی بەلەمی ستەیتن ئایلەندی بێبەرامبەرەوە بە مانھاتن دەبەسترێتەوە. ستەیتن ئایلەند بە "ناوچەی پارکەکان"[١٩٩] و "سەوزترین ناوچە" ناسراوە بەھۆی ئەو ١٢,٣٠٠ دۆنم زەوییە پارێزراوانەی پارکەکان و زیاتر لە ١٧٠ پارکی تێدایە.[٢٠٠] لە ناوەڕاستی ستەیتن ئایلەند، پشتێنەی سەوزی ستەیتن ئایلەند بە نزیکەی ٢٬٥٠٠ acre (١٠ square kilometre) درێژ دەبێتەوە، کە ٢٨ میل (٤٥ km) لە ڕێڕەوی پیاسەکردن و یەکێک لە دوایین دارستانە دەستلێنەدراوەکانی شارەکە لەخۆدەگرێت.[٢٠١] پشتێنە سەوزەکە کە لە ساڵی ١٩٨٤ دیاریکرا بۆ پاراستنی زەوییە سروشتییەکانی دوورگەکە، حەوت پارکی شارەکە لەخۆدەگرێت. ھەروەھا سەنتەرەکانی ژینگەپارێزی بۆ مەبەستی پەروەردەیی و کاتبەسەربردن لەخۆدەگرێت.[٢٠٠]
ئاو و ھەوا
[دەستکاری]| نیویۆرک | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Climate chart (explanation) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
لەژێر پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن، نیویۆرک سیتی خاوەنی ئاووھەوای ژێر-خولگەیی شێدارە (Cfa) و باکوورترین شاری گەورەیە لە کیشوەری ئەمریکای باکوور کە ئەم پۆلێنەی ھەبێت. ناوچەکانی دەوروبەری شار (سەبەربەکان) لە باکوور و ڕۆژاوا دەکەونە ناوچەی گواستنەوەی نێوان ئاووھەوای ژێر-خولگەیی شێدار و ئاووھەوای کیشوەریی شێدار (Dfa).[٢٠٢][٢٠٣] شارەکە ساڵانە بە تێکڕا ٤٩٫٥ ئینچ (١٬٢٦٠ mm) دابارینی ھەیە، کە تا ڕادەیەک بە یەکسانی بەسەر ساڵەکەدا دابەشبووە. نیویۆرک بە تێکڕا زیاتر لە ٢,٥٠٠ کاتژمێر تیشکی خۆری ھەیە ساڵانە.[٢٠٤]
زستانەکان سارد و شێدارن، و شێوازی با زاڵەکان کە بای دەریا بەرەو وشکانی دەھێنن کاریگەرییە مامناوەندەکانی زەریای ئەتڵەسی ھاوسەنگ دەکەن. زەریای ئەتڵەسی و بەربەستی بەشەکی لە ھەوای ساردتر بەھۆی چیاکانی ئەپالاچییەوە وا دەکات شارەکە لە زستاندا گەرمتر بێت بە بەراورد بەو شارانەی ئەمریکای باکوور کە دەکەونە ناوەوەی وشکانی و لە ھەمان ھێڵی پانی یان خوارووتریشدان.[٢٠٥] تێکڕای پلەی گەرمیی ڕۆژانە لە مانگی کانوونی دووەمدا، کە ساردترین مانگی ناوچەکەیە، ٣٣٫٣ °ف (٠٫٧ °C)یە.[٢٠٦] پلەکانی گەرمی زۆرجار دادەبەزن بۆ خوار ١٠ °ف (−١٢ °C) چەند جارێک لە زستاندا،[٢٠٧] و دەشکرێت بگەنە ٦٠ °ف (١٦ °C) بۆ چەند ڕۆژێک تەنانەت لە ساردترین مانگی زستانیشدا. بەھار و پاییز پێشبینی نەکراون و دەکرێت لە فێنکەوە بۆ گەرم بگۆڕێن، ھەرچەندە بەزۆری مامناوەندن لەگەڵ شێی کەم. ھاوینەکان بەزۆری گەرم و شێدارن، لەگەڵ تێکڕای پلەی گەرمی ڕۆژانەی ٧٧٫٥ °ف (٢٥٫٣ °C) لە مانگی تەممووزدا.[٢٠٦]
پلەکانی گەرمیی شەوانە بە تێکڕا ٩٫٥ °F (٥٫٣ °C) پلە بەرزترن بۆ دانیشتووێکی ئاساییی شار بەھۆی کاریگەریی دوورگەی گەرمیی شارییەوە، کە بەھۆی شەقامە قیرتاوکراوەکان و بینا بەرزەکانەوە دروست دەبێت.[٢٠٨] پلەکانی گەرمیی ڕۆژانە تێدەپەڕن لە ٩٠ °ف (٣٢ °C) بە تێکڕا لە ١٧ ڕۆژدا لە ھەر ھاوینێکدا و لە ھەندێک ساڵدا دەگەنە سەرووی ١٠٠ °ف (٣٨ °C)، ھەرچەندە ئەمە ڕووداوێکی دەگمەنە و کۆتا جار لە ١٨ی تەممووزی ٢٠١٢دا تۆمارکراوە.[٢٠٩][٢١٠][٢١١][٢١٢] پلەی گەرمیی ٠ °ف (−١٨ °C) زۆر دەگمەنە، کۆتا جار لە ١٤ی شوباتی ٢٠١٦ تۆمارکراوە.[٢١٣]
پلە گەرمییە ئەوپەڕییەکان لە نێوان ١٠٦ °ف (٤١ °C) بووە، کە لە ٩ی تەممووزی ١٩٣٦ تۆمارکراوە، تا دەگاتە −١٥ °ف (−٢٦ °C) لە ٩ی شوباتی ١٩٣٤.[٢٠٦] ساردترین پلەی ساردیی با (wind chill) بە −٣٧ °ف (−٣٨ °C) تۆمارکراوە لە ھەمان ئەو ڕۆژەی کە نزمترین پلەی گەرمیی مێژوویی تۆمارکرا.[٢١٤] تێکڕای بەفربارینی زستانە لە نێوان ١٩٩١ و ٢٠٢٠دا ٢٩٫٨ ئینچ (٧٦ cm) بووە. ئەمە بە شێوەیەکی بەرچاو لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر دەگۆڕێت. نزمترین (ساردترین) بەرزترین پلەی گەرمیی ڕۆژانە ٢ °ف (−١٧ °C) بووە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧. بەرزترین (گەرمترین) نزمترین پلەی گەرمیی ڕۆژانە ٨٧ °ف (٣١ °C) بووە لە ٢ی تەممووزی ١٩٠٣.[٢٠٩] تێکڕای پلەی گەرمیی ئاوی زەریای ئەتڵەسیی نزیک لە شارەکە لە نێوان ٣٩٫٧ °ف (٤٫٣ °C) لە مانگی شوباتەوە بۆ ٧٤٫١ °ف (٢٣٫٤ °C) لە مانگی ئاب دەگۆڕێت.[٢١٥] ھێڵی کەناراوی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک یەکێکە لەوانەی کە خێراترین گەرمبوونی کەناراوە شارییەکانی ئۆقیانووسی ھەیە لە جیھاندا.[٢١٦]
زریانەکان (Hurricanes) و زریانە خولگەیییەکان لە ناوچەی نیویۆرک دەگمەنن.[٢١٧] زریانی ساندی لە ئێوارەی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا شەپۆلێکی وێرانکەری ھێنایە نیویۆرک سیتی، کە بووە ھۆی ژێرئاوکەوتنی چەندین شەقام، تونێل، و ھێڵەکانی میترۆ لە خوارووی مانھاتن و ناوچەکانی تری شارەکە و پچڕانی کارەبا لە زۆر بەشی شارەکە و دەوروبەریدا.[٢١٨] زریانەکە و کاریگەرییە قووڵەکانی بوونە ھۆی ورووژاندنی گفتوگۆ سەبارەت بە دروستکردنی دیواری دەریایی و بەربەستە کەناراوییەکانی تر لە دەوری کەناراوەکانی شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانەکە بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی دەرئەنجامە وێرانکەرەکان لە ڕووداوێکی ھاوشێوە لە داھاتوودا.[١٦١]
| »» | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ٧٢ (٢٢) |
٧٨ (٢٦) |
٨٦ (٣٠) |
٩٦ (٣٦) |
٩٩ (٣٧) |
١٠١ (٣٨) |
١٠٦ (٤١) |
١٠٤ (٤٠) |
١٠٢ (٣٩) |
٩٤ (٣٤) |
٨٤ (٢٩) |
٧٥ (٢٤) |
١٠٦ (٤١) |
| نێونجی بەرزترین پلە | ٣٩٫٥ (٤) |
٤٢٫٢ (٦) |
٤٩٫٩ (١٠) |
٦١٫٨ (١٧) |
٧١٫٤ (٢٢) |
٧٩٫٧ (٢٧) |
٨٤٫٩ (٢٩) |
٨٣٫٣ (٢٩) |
٧٦٫٢ (٢٥) |
٦٤٫٥ (١٨) |
٥٤٫٠ (١٢) |
٤٤٫٣ (٧) |
٦٢٫٦ (١٧) |
| نێونجی ڕۆژانە | ٣٣٫٧ (١) |
٣٥٫٩ (٢) |
٤٢٫٨ (٦) |
٥٣٫٧ (١٢) |
٦٣٫٢ (١٧) |
٧٢٫٠ (٢٢) |
٧٧٫٥ (٢٥) |
٧٦٫١ (٢٤) |
٦٩٫٢ (٢١) |
٥٧٫٩ (١٤) |
٤٨٫٠ (٩) |
٣٩٫١ (٤) |
٥٥٫٨ (١٣) |
| نێونجی کەمترین پلە | ٢٧٫٩ (−٢) |
٢٩٫٥ (−١) |
٣٥٫٨ (٢) |
٤٥٫٥ (٨) |
٥٥٫٠ (١٣) |
٦٤٫٤ (١٨) |
٧٠٫١ (٢١) |
٦٨٫٩ (٢١) |
٦٢٫٣ (١٧) |
٥١٫٤ (١١) |
٤٢٫٠ (٦) |
٣٣٫٨ (١) |
٤٨٫٩ (٩) |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | −٦ (−٢١) |
−١٥ (−٢٦) |
٣ (−١٦) |
١٢ (−١١) |
٣٢ (٠) |
٤٤ (٧) |
٥٢ (١١) |
٥٠ (١٠) |
٣٩ (٤) |
٢٨ (−٢) |
٥ (−١٥) |
−١٣ (−٢٥) |
−١٥ (−٢٦) |
| نێونجی بارین ئینچ | ٣٫٦٤ (٩٠) |
٣٫١٩ (٨٠) |
٤٫٢٩ (١١٠) |
٤٫٠٩ (١٠٠) |
٣٫٩٦ (١٠٠) |
٤٫٥٤ (١٢٠) |
٤٫٦٠ (١٢٠) |
٤٫٥٦ (١٢٠) |
٤٫٣١ (١١٠) |
٤٫٣٨ (١١٠) |
٣٫٥٨ (٩٠) |
٤٫٣٨ (١١٠) |
٤٩٫٥٢ (١٬٢٦٠) |
| نێونجی بەفر بارین ئینچ | ٨٫٨ (٢٢) |
١٠٫١ (٢٦) |
٥٫٠ (١٣) |
٠٫٤ (١) |
٠٫٠ (٠) |
٠٫٠ (٠) |
٠٫٠ (٠) |
٠٫٠ (٠) |
٠٫٠ (٠) |
٠٫١ (٠) |
٠٫٥ (١) |
٤٫٩ (١٢) |
٢٩٫٨ (٧٦) |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژەکانی بارین (≥ ٠.٠١ in) | ١٠٫٨ | ١٠٫٠ | ١١٫١ | ١١٫٤ | ١١٫٥ | ١١٫٢ | ١٠٫٥ | ١٠٫٠ | ٨٫٨ | ٩٫٥ | ٩٫٢ | ١١٫٤ | ١٢٥٫٤ |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژە بەفراوییەکان (≥ ٠.١ in) | ٣٫٧ | ٣٫٢ | ٢٫٠ | ٠٫٢ | ٠٫٠ | ٠٫٠ | ٠٫٠ | ٠٫٠ | ٠٫٠ | ٠٫٠ | ٠٫٢ | ٢٫١ | ١١٫٤ |
| نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) | ٦١٫٥ | ٦٠٫٢ | ٥٨٫٥ | ٥٥٫٣ | ٦٢٫٧ | ٦٥٫٢ | ٦٤٫٢ | ٦٦٫٠ | ٦٧٫٨ | ٦٥٫٦ | ٦٤٫٦ | ٦٤٫١ | ٦٣٫٠ |
| نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ١٦٢٫٧ | ١٦٣٫١ | ٢١٢٫٥ | ٢٢٥٫٦ | ٢٥٦٫٦ | ٢٥٧٫٣ | ٢٦٨٫٢ | ٢٦٨٫٢ | ٢١٩٫٣ | ٢١١٫٢ | ١٥١٫٠ | ١٣٩٫٠ | ٢٬٥٣٤٫٧ |
| ڕێژەی سەدیی ئەگەری ھەتاوی بوون | ٥٤ | ٥٥ | ٥٧ | ٥٧ | ٥٧ | ٥٧ | ٥٩ | ٦٣ | ٥٩ | ٦١ | ٥١ | ٤٨ | ٥٧ |
| سەرچاوە: NOAA (شێی ڕێژەیی و تیشکی خۆر ١٩٦١–١٩٩٠; خاڵی شه‌ونم ١٩٦٥–١٩٨٤)[٢٠٩][٢١٠][٢١١] | |||||||||||||
پارکەکان
[دەستکاری]
.jpg)
شاری نیویۆرک خاوەنی سیستەمێکی پارکی ئاڵۆزە، کە زەوییە جۆراوجۆرەکان لەلایەن خزمەتگوزاری پارکە نەتەوەیییەکان، نووسینگەی پارکەکان، کاتبەسەربردن و پاراستنی مێژووییی ویلایەتی نیویۆرک، و وەزارەتی پارکەکان و کاتبەسەربردنی نیویۆرک سیتییەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ڕیزبەندیی ParkScoreی ساڵی ٢٠٢٣دا، تڕەست فۆر پبلیک لاند ڕایگەیاند کە سیستەمی پارکەکان لە نیویۆرک سیتی دەیەمین باشترین سیستەمی پارکەکان بووە لە نێوان پڕدانیشتووترین شارەکانی ئەمریکادا، بە ئاماژەدان بە ڕووبەری دۆنمی پارکەکانی شارەکە، وەبەرھێنان لە پارکەکاندا، و ئەوەی کە ٩٩٪ی دانیشتووان لە دووری ١⁄٢ میل (٠٫٨٠ km)ی پارکێکدان.[٢٢٠]
ناوچەی کاتبەسەربردنی نەتەوەیی گەیتوەی زیاتر لە ٢٦٬٠٠٠ acre (١١٠ km2) لەخۆدەگرێت، کە زۆربەی لە نیویۆرک سیتییە.[٢٢١] لە بروکلین و کوینز، پارکەکە زیاتر لە ٩٬٠٠٠ acre (٣٦ km2)ی زۆنگاوی سوێر، زۆنگاوەکان، دوورگەکان، و ئاو لەخۆدەگرێت، لەوانە زۆربەی کەنداوی جامایکا و پەناگەی ژیانی کێویی کەنداوی جامایکا. ھەروەھا لە کوینز، پارکەکە بەشێکی گرنگی نیمچەدوورگەی ڕۆکاواێی ڕۆژاوا لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی جەیکەب ڕیس پارک و فۆرت تیلدن.[٢٢٢] لە ستەیتن ئایلەند، فۆرت وادزۆرس لەخۆدەگرێت، بە پاتریی وییدی مێژوویی سەردەمی پێش شەڕی ناوخۆ و فۆرت تۆمپکینس، ھەروەھا گرەیت کیڵس پارک.[٢٢٣]
مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی پەیکەری ئازادی و مۆزەخانەی کۆچبەرانی دوورگەی ئێلیس لەلایەن خزمەتگوزاریی پارکە نەتەوەیییەکانەوە بەڕێوەدەبرێن و لە ھەردوو نیویۆرک و نیوجێرزیدان. لە بەندەرەکەدا پەیوەست دەبن بە مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی دوورگەی پارێزگارانەوە. ئەو ناوچە مێژووییانەی لەژێر بەڕێوەبردنی فیدراڵیدان لەسەر دوورگەی مانھاتن بریتین لە مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی ستۆنوۆڵ؛ مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی کاستڵ کلینتۆن؛ یادی نەتەوەیی ھۆڵی فیدراڵی؛ پێگەی مێژوویی نەتەوەیی شوێنی لەدایکبوونی تیۆدۆر ڕۆزڤێڵت؛ یادی نەتەوەیی ژەنەڕاڵ گرانت (گۆڕی گرانت)؛ مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی گۆڕستانی ئەفریقییەکان؛ و یادی نەتەوەیی ھامیلتۆن گرەینج. سەدان موڵک لەسەر تۆماری نەتەوەییی شوێنە مێژووییەکان یان وەک نیشانەی مێژوویی نەتەوەیی تۆمارکراون.
حەوت پارکی ویلایەتی لە ناو نیویۆرک سیتی ھەن. ئەوان بریتین لە: پارێزراوی پارکی ویلایەتی کلەی پیت پۆندز، ناوچەیەکی سروشتی کە ڕێڕەوی ئەسپسواریی بەرفراوان لەخۆدەگرێت؛ پارکی ویلایەتی ڕیڤەربانک، کە دامەزراوەیەکی ٢٨-acre (١١ ha)یە؛[٢٢٤] و پارکی ویلایەتی مارشا پی جۆنسۆن، کە پارکێکی ویلایەتییە لە بروکلین و مانھاتن و ھاوسنوورە لەگەڵ ڕووباری ڕۆژھەڵات و ناوی گۆڕدرا بۆ ڕێزگرتن لە مارشا پی جۆنسۆن.[٢٢٥]
نیویۆرک سیتی زیاتر لە ٢٨٬٠٠٠ acre (١١٠ km2)ی لە زەوی پارکی شارەوانی و ١٤ میل (٢٣ km)ی لە کەناراوی گشتی ھەیە.[٢٢٦] گەورەترین پارکی شارەوانی لە شارەکەدا پارکی کەنداوی پێلھامە لە دە بڕۆنکس، بە ٢٬٧٧٢ acre (١٬١٢٢ hectare)،[١٩٨][٢٢٧] و زۆرترین سەردانیکراوترین پارکی شاریش سەنتڕاڵ پارکە، و یەکێکە لە زۆرترین وێنەگیراوترین و سەردانیکراوترین شوێنەکانی جیھان، بە ٤٢ ملیۆن سەردانیکەر لە ساڵی ٢٠٢٣دا.[٢٢٨]
ژینگە
[دەستکاری]
پرسە ژینگەیییەکان لە نیویۆرک سیتی کاریگەرن بە قەبارەی شارەکە، چڕییەکەی، ژێرخانی زۆری گواستنەوەی گشتی، و ھەڵکەوتەکەی لەسەر دەمی ڕووباری ھادسۆن. بۆ نموونە، یەکێکە لە گەورەترین سەرچاوەکانی پیسبوون لە وڵاتەکەدا و کەمترین ڕێژەی دەردانی گازی خانووی شووشەیی و بەکارھێنانی کارەبای ھەیە بۆ ھەر تاکێک. پلان وایە دوورگەی پارێزگاران ببێتە میوانداری سەنتەرێکی توێژینەوە و پەروەردە بە بڕی ١ ملیار دۆلاری ئەمریکی بۆ ئەوەی نیویۆرک سیتی بکاتە پێشەنگی جیھانی لە مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانی کەشوھەوا.[٢٣١]
وەک شارێکی بەندەری ئۆقیانووسی، نیویۆرک سیتی لە مەترسیدایە بەرامبەر دەرکەوتە درێژخایەنەکانی گەرمبوونی جیھانی وەک بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا کە بەھۆی دابەزینی زەوییەوە خراپتر بووە.[٢٣٢] گۆڕانی کەشوھەوا بووەتە ھۆی پەرەپێدانی ئابوورییەکی بەرچاوی سەقامگیریی کەشوھەوا لە کەشوھەوا و بەرگەگرتنی ژینگەیی لە شارەکەدا. نیویۆرک سیتی سەرنجی خستووەتە سەر کەمکردنەوەی کاریگەرییە ژینگەیییەکانی و پەنجەمۆری کاربۆنی.[٢٣٣] بەکارھێنانی ترانزێتی بەکۆمەڵ بەرزترینە لە وڵاتەکەدا.
ڕێژەی بەرزی بەکارھێنانی ترانزێتی گشتی لە نیویۆرک، زیاتر لە ٦١٠,٠٠٠ گەشتی ڕۆژانەی پاسکیل تا ساڵی ٢٠٢٢،[٢٣٤] و بوونی چەندین ھاتوچۆکەری پیادە وای لێدەکات ببێتە کاراترین شاری گەورە لە ڕووی بەکارھێنانی وزەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.[٢٣٥] شێوازەکانی ڕۆیشتن بە پێ و پاسکیل ڕێژەی ٢١٪ی ھەموو شێوازەکانی گەشتکردن لە شارەکەدا پێکدەھێنن؛ لەسەر ئاستی نیشتمانی، ڕێژەکە بۆ ناوچە میترۆپۆلیتانەکان نزیکەی ٨٪یە.[٢٣٦] لە ھەردوو ساڵی ٢٠١١ و ٢٠١٥دا، وۆک سکۆر نیویۆرک سیتی وەک گونجاوترین شاری گەورە بۆ ڕۆیشتن بە پێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەستنیشان کرد،[٢٣٧][٢٣٨][٢٣٩] و لە ساڵی ٢٠١٨دا، Stacker نیویۆرکی وەک پیادەڕەوترین شاری ئەمریکی ڕیزبەند کرد.[٢٤٠] سیتی‌بانک سپۆنسەری پاسکیلی گشتی کرد بۆ پڕۆژەی ھاوبەشیکردنی پاسکیلی شارەکە، کە لە ساڵی ٢٠١٣دا بە سیتی بایک ناسرا.[٢٤١] پێوەری ژمارەییی نیویۆرک سیتی بۆ "پێوەری پاسکیلسواری وەرزی" لە شارەکەدا گەیشتە بەرزترین ئاستی مێژوویی کە ٤٣٧ بوو کاتێک لە ساڵی ٢٠١٤ پێوانە کرا.[٢٤٢]
سەرچاوەی ئاوی خواردنەوەی نیویۆرک سیتی لە ئاوی پارێزراوی چیاکانی کاتسکیلەوە دەردەھێنرێت.[٢٤٣] بەھۆی یەکپارچەیی و سیستەمی سروشتیی دەستلێنەدراوی پاڵاوتنی ئاوی سەرچاوەکەوە، نیویۆرک یەکێکە لەو چوار شارە گەورەیەی ئەمریکا کە زۆربەی ئاوی خواردنەوەکەی ئەوەندە پاکە کە پێویستی بە چارەسەری ئاو نییە.[٢٤٤] سیستەمی ئاوی شارەوانیی شارەکە گەورەترینە لە وڵاتەکەدا، کە ڕۆژانە زیاتر لە ١ billion U.S. gallon (٣٫٨ billion liter) ئاو دەگوازێتەوە لە سەرچاوەیەکەوە کە ڕووبەری ١٬٩٠٠ میلی چوارگۆشە (٤٬٩٠٠ km2) دادەپۆشێت.[٢٤٥][٢٤٦]
بەپێی بنکەی دراوەی پیسبوونی ھەوای ژینگەی شاریی جیھانیی ساڵی ٢٠١٦ی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی،[٢٤٧] تێکڕای چڕیی ساڵانە لە ھەوای نیویۆرک سیتی بۆ تەنۆلکەکانی قەبارە ٢.٥ مایکرۆمەتر یان کەمتر (PM2.5) بریتی بوو لە ٧.٠ مایکرۆگرام بۆ ھەر مەترێکی سێجا، واتە ٣.٠ مایکرۆگرام لە ناو سنووری ڕێنمایییەکانی کوالێتی ھەوای ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی بۆ تێکڕای ساڵانەی PM2.5.[٢٤٨] وەزارەتی تەندروستی و تەندروستیی دەروونیی نیویۆرک سیتی، بە ھاوبەشی لەگەڵ کۆلێژی کوینز، ڕووپێوی ھەوای کۆمەڵگەی نیویۆرک ئەنجام دەدات بۆ پێوانەکردنی پیسکەرەکان لە نزیکەی ١٥٠ شوێندا.[٢٤٩]
دیمۆگرافیا
[دەستکاری]| ساڵ | دان. | ±% |
|---|---|---|
| 1698 | ٤٬٩٣٧ | — |
| 1712 | ٥٬٨٤٠ | +18.3% |
| 1723 | ٧٬٢٤٨ | +24.1% |
| 1737 | ١٠٬٦٦٤ | +47.1% |
| 1746 | ١١٬٧١٧ | +9.9% |
| 1756 | ١٣٬٠٤٦ | +11.3% |
| 1771 | ٢١٬٨٦٣ | +67.6% |
| 1790 | ٣٣٬١٣١ | +51.5% |
| 1800 | ٦٠٬٥١٥ | +82.7% |
| 1810 | ٩٦٬٣٧٣ | +59.3% |
| 1820 | ١٢٣٬٧٠٦ | +28.4% |
| 1830 | ٢٠٢٬٥٨٩ | +63.8% |
| 1840 | ٣١٢٬٧١٠ | +54.4% |
| 1850 | ٥١٥٬٥٤٧ | +64.9% |
| 1860 | ٨١٣٬٦٦٩ | +57.8% |
| 1870 | ٩٤٢٬٢٩٢ | +15.8% |
| 1880 | ١٬٢٠٦٬٢٩٩ | +28.0% |
| 1890 | ١٬٥١٥٬٣٠١ | +25.6% |
| 1900 | ٣٬٤٣٧٬٢٠٢ | +126.8% |
| 1910 | ٤٬٧٦٦٬٨٨٣ | +38.7% |
| 1920 | ٥٬٦٢٠٬٠٤٨ | +17.9% |
| 1930 | ٦٬٩٣٠٬٤٤٦ | +23.3% |
| 1940 | ٧٬٤٥٤٬٩٩٥ | +7.6% |
| 1950 | ٧٬٨٩١٬٩٥٧ | +5.9% |
| 1960 | ٧٬٧٨١٬٩٨٤ | −1.4% |
| 1970 | ٧٬٨٩٤٬٨٦٢ | +1.5% |
| 1980 | ٧٬٠٧١٬٦٣٩ | −10.4% |
| 1990 | ٧٬٣٢٢٬٥٦٤ | +3.5% |
| 2000 | ٨٬٠٠٨٬٢٨٨ | +9.4% |
| 2010 | ٨٬١٧٥٬١٣٣ | +2.1% |
| 2020 | ٨٬٨٠٤٬١٩٠ | +7.7% |
| 2025 est. | ٨٬٥٨٤٬٦٢٩ | −2.5% |
| [ج] | ||
نیویۆرک سیتی پڕدانیشتووترین شاری ویلایەتە یەکگرتووەکانە، بە ٨,٨٠٤,١٩٠ دانیشتوو بەپێی سەرژمێریی ٢٠٢٠، کە بەرزترین ژمارەی دەیەیییە تا ئێستا تۆمارکرابێت، و کۆچبەرانی زیاتری بۆ ناو شارەکە لەخۆگرتووە بە بەراورد بەو کۆچانەی کە بۆ دەرەوەی شار کراون لە کاتی سەرژمێریی ٢٠١٠ەوە.[٢٥٢][٢٥٣][٢٥٤] ژمارەی ئەو کەسانەی لە نیویۆرک سیتی دەژین زیاتر لە دوو ھێندەی دانیشتووانی لۆس ئانجلەسە، کە دووەم گەورەترین شاری ئەمریکایە.[٢٥٥] دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠٢٠دا ٣٥.٩٪ی سپیپێست، ٢٢.٧٪ ڕەشپێست، ١٤.٦٪ ئاسیایی، ١٠.٥٪ تێکەڵ، ٠.٧٪ ئەمریکیی ڕەسەن و ٠.١٪ دوورگەنشینی زەریای ھێمن بوون؛ ٢٨.٤٪ خۆیان وەک ھیسپانی یان لاتینی ناساند.[٢٥٢]
لەنێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠٢٠دا، دانیشتووانی نیویۆرک سیتی بە بڕی ٦٢٩,٠٠٠ کەس زیادی کرد، کە زیاترە لە کۆی گەشەی چوار گەورەترین شارەکانی تری ئەمریکا پێکەوە (لۆس ئانجلەس، شیکاگۆ، ھیووستن، و فینیکس).[٢٥٦][٢٥٧] چڕیی دانیشتووانی شارەکە کە ٢٧٬٧٤٤٫١ inhabitants per square mile (١٠٬٧١٢٫١/km2)یە دەیکاتە چڕترین شارەوانی ئەمریکا بە دانیشتووانێک لە سەرووی ١٠٠,٠٠٠ کەسەوە.[١٧٩] چڕیی دانیشتووانی مانھاتن ٧٠٬٤٥٠٫٨ inhabitants per square mile (٢٧٬٢٠١٫٢/km2)یە، کە بەرزترینە لە ھەر کاونتییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان.[١٧٩]
بەپێی داتاکانی سەرژمێریی ٢٠٢٠، نیویۆرک سیتی نزیکەی ٤٣.٦٪ی دانیشتووانی ویلایەتەکە بە ٢٠,٢٠٢,٣٢٠ کەس پێکدەھێنێت،[٢٥٢] و نزیکەی ٣٩٪ی دانیشتووانی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرکە.[٢٥٨] زۆربەی دانیشتووانی نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٥,١٤١,٥٣٩ یان ٥٨.٤٪) لە بروکلین یان کوینز دەژیان، کە دوو ناوچەن لەسەر لۆنگ ئایلەند.[٢٥٩] بە خەمڵاندن ٨٠٠ زمان لە نیویۆرک قسەیان پێدەکرێت،[٢٥][٢٧][٢٦٠][٢٦١] و ناوچەی ئاماریی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەی ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتان ھەیە لە جیھاندا. ناوچەی نیویۆرک بەردەوامە لەوەی بە جیاوازییەکی زۆر پێشەنگترین دەروازەی میترۆپۆلیتان بێت بۆ ئەو کۆچبەرە یاسایییانەی کە دەچنە ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە، کە بە شێوەیەکی بەرچاو تێدەپەڕێت لە کۆی گشتیی لۆس ئانجلەس و مەیامی پێکەوە.[٢٦٢] نزیکەی حەوت ھێندە زیاتر لەو پیشەگەرە گەنجانەی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا داواکارییان بۆ کار پێشکەش کردبوو لە ساڵی ٢٠٢٣دا داواکارییان بۆ کار پێشکەش کردووە لە نیویۆرک سیتی، کە ئەمەش نیویۆرکی کردووەتە باوترین شوێنی مەبەست بۆ دەرچووانی زانکۆ لەم دواییانەدا.[٢٦٣]
ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لە ساڵی ١٩٢٥دا بوو بە گەورەترین ناوچەی شارنشینی جیھان، و پێشی لەندەن کەوت.[٢٦٤][٢٦٥] ناوچە میترۆپۆلیتانەکە لە سەرەتای ١٩٣٠ەکاندا لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕی، و بوو بە یەکەمین مێگاسیتی.[١٢٧][٢٦٥] لە ساڵی ١٩٥٥دا، گەورەشاری تۆکیۆ پێشی کەوت.[٢٦٦][٢٦٥]
نەتەوە و ڕەگەزنامە
[دەستکاری]بەپێی خەمڵاندنەکانی ساڵی ٢٠٢٢ لە ڕووپێوی کۆمەڵگەی ئەمریکی، گەورەترین ڕەچەڵەکە ڕاپۆرتکراوەکان لە نیویۆرک سیتی بریتی بوون لە دۆمینیکانی (٨.٧٪)، چینی (٧.٥٪)، پۆرتۆڕیکۆیی (٦.٩٪)، ئیتالی (٥.٥٪)، مەکسیکی (٤.٤٪)، ئێرلەندی (٤.٤٪)، ھیندیی ئاسیایی (٣.١٪)، ئەڵمانی (٢.٩٪)، جامایکی (٢.٤٪)، ئیکوادۆری (٢.٣٪)، ئینگلیزی (٢.١٪)، پۆڵەندی (١.٩٪)، ڕووسی (١.٧٪)، عەرەب (١.٤٪)، ھایتی (١.٤٪)، گویانی (١.٣٪)، فلیپینی (١.١٪)، و کۆری (١.١٪).[٢٦٧][١٤][١٥]
| دیمۆگرافیای مێژوویی | ٢٠٢٠[٢٦٨] | ٢٠١٠[٢٦٧] | ١٩٩٠[٢٦٩] | ١٩٧٠[٢٦٩] | ١٩٤٠[٢٦٩] |
|---|---|---|---|---|---|
| سپیپێست (نا-ھیسپانی) | ٣٠.٩٪ | ٣٣.٣٪ | ٤٣.٤٪ | ٦٤.٠٪ | ٩٢.١٪ |
| ھیسپانی یان لاتینی | ٢٨.٣٪ | ٢٨.٦٪ | ٢٣.٧٪ | ١٥.٢٪ | ١.٦٪ |
| ڕەشپێست یان ئەفریقی-ئەمریکی (نا-ھیسپانی) | ٢٠.٢٪ | ٢٢.٨٪ | ٢٨.٨٪ | ٢١.١٪ | ٦.١٪ |
| ئاسیایی و دوورگەنشینی زەریای ھێمن (نا-ھیسپانی) | ١٥.٦٪ | ١٢.٦٪ | ٧.٠٪ | ١.٢٪ | ٠.٢٪ |
| ئەمریکیی ڕەسەن (نا-ھیسپانی) | ٠.٢٪ | ٠.٢٪ | ٠.٤٪ | ٠.١٪ | نەزانراو |
| دوو یان چەند ڕەگەزێک (نا-ھیسپانی) | ٣.٤٪ | ١.٨٪ | نەزانراو | نەزانراو | نەزانراو |
بەپێی داتاکانی ڕووپێوی کۆمەڵگەی ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢٢، نزیکەی ٣٦.٣٪ی دانیشتووانی شارەکە لەدەرەوە لەدایکبوون (بە بەراورد بە ١٣.٧٪ لەسەر ئاستی نیشتمانی)،[٢٥٢] و ٤٠٪ی ھەموو منداڵان لە دایکێکی کۆچبەر لەدایک دەبن.[٢٧٠] بە درێژایی مێژووەکەی، نیویۆرک دەروازەیەکی سەرەکییە بۆ چوونەژوورەوەی کۆچبەران.[٢٧١][٢٧٢] ھیچ وڵاتێک یان ناوچەیەکی سەرچاوەی دیاریکراو زاڵ نییە.[٢٧١] کوینز گەورەترین دانیشتووانی ئاسیایی-ئەمریکی و ئەندێسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا ھەیە، و ھەروەھا فرەنەتەوەترین و فرەزمانترین ناوچەی شارنشینە لە جیھاندا.[٢٧][١٩١] ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی بە گشتی ماڵی گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیە لە ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتانی تردا لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠٢٣دا ژمارەیان دەگەیشتە ٥.٩ ملیۆن.
.jpg)
.jpg)
ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک گەورەترین دانیشتووانی ئاسیایی ھەیە، بە ٢.٦ ملیۆن کەس.[٢٧٣] نیویۆرک گەورەترین دانیشتووانی چینی لە دەرەوەی ئاسیا و گەورەترین دانیشتووانی ھیندیی ئاسیایی لە نیوەگۆی ڕۆژاوا ھەیە،[٢٧٤] ھەروەھا گەورەترین دانیشتووانی ڕووسی-ئەمریکی،[٢٧٥] ئیتالی-ئەمریکی، و ئەفریقی-ئەمریکی. نیویۆرک ماڵی گەورەترین دانیشتووانی دۆمینیکانی-ئەمریکی، پۆرتۆڕیکۆیی-ئەمریکی، و ئەمریکییەکانی باشووری ئەمریکایە[٢٧٥] و بە گشتی دووەم گەورەترین دانیشتووانی ھیسپانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا ھەیە، کە ژمارەیان لە ٥ ملیۆن کەس زیاترە. ڤێنیزوێلا، ئێکوادۆر، کۆلۆمبیا، گویانا، پیرۆ، و بەڕازیل، وڵاتە سەرەکییەکانی سەرچاوەن لە ئەمریکای باشوورەوە بۆ کۆچبەران بۆ ناوچەی نیویۆرک سیتی؛ کۆماری دۆمینیکان، جامایکا، ھایتی، و ترینیداد و تۆباگۆ لە کاریبی؛ نێجیریا، میسر، غانا، تانزانیا، کینیا، و باشووری ئەفریقا لە ئەفریقاوە؛ و ئێلسالڤادۆر، ھۆندوراس، و گواتیمالا لە ئەمریکای ناوەڕاستەوە.[٢٧٦]
نیویۆرک سیتی بەرزترین کۆی دانیشتووانی ئاسیایی لە ھەر شارێکی تاکی ئەمریکی ھەیە.[٢٧٧] ئەمریکییە ئاسیایییەکان لە نیویۆرک سیتی، بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٠، ژمارەیان لە ١.٢ ملیۆن کەس زیاترە،[٢٥٢] کە گەورەترە لە کۆی دانیشتووانی ئاسیایی لۆس ئانجلەس و سان فرانسیسکۆ پێکەوە.[٢٧٨] چایناتاون (گەرەکی چینییەکان)ی مانھاتن گەورەترین کۆبوونەوەی چینییەکانە لە نیوەگۆی ڕۆژاوادا،[٢٧٩] و کوینز ماڵی گەورەترین دانیشتووانی تیبیتییە لە دەرەوەی ئاسیا.[٢٨٠] ئەمریکییە عەرەبەکان ژمارەیان لە نیویۆرک سیتی لە ١٦٠,٠٠٠ تێدەپەڕێت،[٢٨١] کە زۆرترینیان لە بروکلین کۆبوونەتەوە. نیویۆرک سیتی میوانداری بەرزترین دانیشتووانی فەلەستینییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا،[٢٨٢] و گەورەترین ڕەوەندەکانی ئۆزبەکستانی و ئەلبانی ھەیە لە جیھاندا؛[٢٨٣] ھەروەھا تورک، ئەرمەنی، و ئەمریکییە ئازەربایجانییەکان بەشێکی گەشەسەندوون لە دانیشتووانە سپیپێستە نا-ھیسپانییەکەی شارەکە.[٢٨٤][٢٨٥][٢٨٦] ناوچە میترۆپۆلیتانەکە ماڵی ٢٠٪ی ئەمریکییە ھیندییەکانی وڵاتەکەیە و لایەنی کەم بیست ناوچەی ھیندی بچووک لەخۆدەگرێت، و ١٥٪ی ھەموو ئەمریکییە کۆرییەکانی وڵاتەکە و چوار کۆریاتاون لەخۆدەگرێت.[٢٨٧] نیویۆرک سیتی و ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی گەورەترین دانیشتووانی ڕەشپێست یان ئەفریقی-ئەمریکی ھەیە لە وڵاتەکەدا.[٢٨٨]
نیویۆرک سیتی گەورەترین دانیشتووانی ئەورووپی و سپیپێستی نا-ھیسپانی ھەیە لە ھەر شارێکی ئەمریکا، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا ژمارەیان گەیشتە ٢.٧ ملیۆن کەس.[٢٨٩] ڕەوەندی ئەورووپی کە لە شارەکەدا دەژین زۆر فرەچەشنن و زۆرێک لە گرووپە نەتەوەیییە ئەورووپییەکان ناوچەی تایبەت بە خۆیان دروستکردووە.[٢٩٠][٢٩١][٢٩٢] بە ٩٦٠,٠٠٠ دانیشتووی جوولەکە لە ساڵی ٢٠٢٣دا، نیویۆرک سیتی ماڵی بەرزترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە ھەر شارێکی جیھان،[٢٩٣] و ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی تا ساڵی ٢٠٢١ زیاتر لە ٢ ملیۆن جوولەکەی تێدا کۆببووەوە، کە دووەم گەورەترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە جیھاندا لە دوای ناوچەی میترۆپۆلیتانی تەلئەبیب لە ئیسرائیل.[٢٩٤] لە ناوچەی بروکلین، بە خەمڵاندن لە ھەر چوار دانیشتوویەک یەکێکیان جوولەکە بووە تا ساڵی ٢٠١٨.[٢٩٥][٢٩٦]
ئاراستەی سێکسی و ناسنامەی جێندەری
[دەستکاری]نیویۆرک سیتی وەک پایتەختی ھاوڕەگەزخوازانی جیھان و گرێی ناوەندی سیستەمی ژینگەیی کۆمەڵایەتی-سیاسی لێزبیەن، گەی، دووڕەگەزخواز، و ترانسجێندەر (LGBT) وەسف کراوە، و ماڵی یەکێک لە گەورەترین دانیشتووانی LGBTی جیھان و دیارترینەکانە.[٢٩٧] ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک ماڵی نزیکەی ٥٧٠,٠٠٠ کەسە کە خۆیان وەک گەی و دووڕەگەزخواز دەناسێنن، کە گەورەترینە لە وڵاتەکەدا.[٢٩٨][٢٩٩] چالاکیی سێکسیی نێوان ھاوڕەگەزەکان لە نێوان پێگەیشتووانی ڕازیبوودا یاسایی بووە لە نیویۆرک لە کەیسی نیویۆرک دژی ئۆنۆفری لە ساڵی ١٩٨٠ەوە، کە یاسای لادانی سێکسی ویلایەتەکەی ھەڵوەشاندەوە.[٣٠٠] ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزەکان لە نیویۆرک لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١دا یاسایی کرا، و ڕێگەی پێدرا لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١١دا ئەنجام بدرێت.[٣٠١]
ڕێپێوانی شانازیی نیویۆرک سیتی ساڵانە بەرەو باشوور بە شەقامی پێنجەم ئەڤینیودا دەڕوات و لە گرینویچ ڤیلێج لە خوارووی مانھاتن کۆتایی دێت؛ نمایشەکە گەورەترین نمایشی شانازییە لە جیھاندا، کە ھەموو مانگێکی حوزەیران دەیان ھەزار بەشداربوو و ملیۆنان بینەری سەر شۆستەکان بۆ خۆی ڕادەکێشێت.[٣٠٢][٣٠٣] نمایشی شانازیی کوینز ساڵانە لە جاکسن ھایتس بەڕێوەدەچێت و نمایشێکی فرەکلتووریی بەدوادا دێت.[٣٠٤]
ستۆنوۆڵ ٥٠ - شانازیی جیھانیی نیویۆرک سیتی ٢٠١٩ گەورەترین ئاھەنگی شانازیی نێونەتەوەیی بوو لە مێژوودا، کە یادی ٥٠ ساڵەی ڕاپەڕینی ستۆنوۆڵی دەکردەوە، بە ئامادەبوونی ١٥٠,٠٠٠ بەشداربوو و پێنج ملیۆن بینەر تەنھا لە مانھاتندا.[٣٠٥] نیویۆرک سیتی ماڵی گەورەترین دانیشتووانی ترانسجێندەرە لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠١٨دا بە زیاتر لە ٥٠,٠٠٠ کەس خەمڵێنراوە، کە لە مانھاتن، بروکلین، و کوینز کۆبوونەتەوە؛ بەڵام، تا پشێوییەکانی ستۆنوۆڵ لە حوزەیرانی ١٩٦٩دا، ئەم کۆمەڵگەیە ھەستیان بە پەراوێزخستن و پشتگوێخستن دەکرد لەلایەن کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازانەوە.[٣٠٤][١٣٩] ڕێپێوانی ڕزگاریی بروکلین، کە گەورەترین خۆپیشاندانی مافەکانی ترانسجێندەر بوو لە مێژووی LGBTدا، لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا بەڕێوەچوو، کە لە گۆڕەپانی گراند ئارمیەوە بۆ فۆرت گرین، بروکلین درێژبووەوە، و تیشکی خستە سەر پاڵپشتیکردنی ژیانی ترانسجێندەرە ڕەشپێستەکان، و بە خەمڵاندنێک ١٥,٠٠٠ بۆ ٢٠,٠٠٠ بەشداربووی بۆ خۆی ڕاکێشا.[٣٠٦][٣٠٧]
ئایین
[دەستکاری]
.jpg)
مەسیحییەت گەورەترین ئایینە (٥٩٪ی پەیڕەوکاران) لە نیویۆرک سیتی،[٣٠٨] کە ماڵی بەرزترین ژمارەی کڵێسایە لە ھەر شارێکی جیھاندا.[١٧] کاسۆلیکیزم گەورەترین مەزھەبی مەسیحییە (٣٣٪)، بەدوایدا پرۆتێستانتیزم (٢٣٪)، و مەزھەبە مەسیحییەکانی تر (٣٪) دێن. دانیشتووانی کاسۆلیکی لاتین بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ئارکدیۆسێسی کاسۆلیکی ڕۆمانیی نیویۆرک و دیۆسێسی بروکلینەوە خزمەت دەکرێن، لەکاتێکدا کاسۆلیکەکانی ڕۆژھەڵات دابەشکراون بەسەر چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا لە سەرتاسەری شارەکەدا. پرۆتێستانتیزمی ئێڤانجیلی گەورەترین لقی پرۆتێستانتیزمە لە شارەکەدا (٩٪)، بەدوایدا پرۆتێستانتی سەرەکی (٨٪) دێت، لەکاتێکدا پێچەوانەکەی بەزۆری بۆ شارەکان و ناوچە میترۆپۆلیتانەکانی تری ئەمریکا ڕاستە.[٣٠٩]
بە ٩٦٠,٠٠٠ دانیشتووی جوولەکە تا ساڵی ٢٠٢٣، جوودایزم دووەم گەورەترین ئایینە کە لە نیویۆرک سیتی پەیڕەو دەکرێت،[٢٩٣] کە ماڵی گەورەترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە دەرەوەی تەلئەبیب. نزیکەی نیوەی دانیشتووانە جوولەکەکەی شارەکە لە بروکلین دەژین.[٢٩٥][٢٩٦]
ئیسلام وەک سێیەم گەورەترین ئایین لە نیویۆرک سیتی دادەنرێت، لە دوای مەسیحییەت و جوودایزم، بە خەمڵاندنێک لە نێوان ٦٠٠,٠٠٠ و ١,٠٠٠,٠٠٠ پەیڕەوکاری ئیسلام، کە ١٠٪ی منداڵانی قوتابخانە گشتییەکانی شارەکە لەخۆدەگرێت.[٣١٠] ٢٢.٣٪ی موسڵمانە ئەمریکییەکان لە نیویۆرک سیتی دەژین، بە ١.٥ ملیۆن موسڵمان لە ناوچەی گەورەترینی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک، کە گەورەترین دانیشتووانی میترۆپۆلیتانی موسڵمانە لە نیوەگۆی ڕۆژاوادا[٣١١]—و فرەنەتەوەترین دانیشتووانی موسڵمانە لە ھەر شارێکی جیھاندا.[٣١٢] مزگەوتی پاوەرز ستریت لە بروکلین یەکێکە لە کۆنترین مزگەوتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە بەردەوام کار دەکات، و نوێنەرایەتیی یەکەمین ڕێکخراوی ئیسلامی دەکات ھەم لە شارەکە و ھەم لە ویلایەتەکەدا.[٣١٣][٣١٤]
لە دوای ئەم سێ گەورەترین گرووپە ئایینییانە لە نیویۆرک سیتی، ھیندوئیزم، بوودیزم، سیکیزم، زەردەشتی، و ئەوانی تر دێن. تا ساڵی ٢٠٢٣، ٢٤٪ی دانیشتووانی گەورەشاری نیویۆرک ڕایانگەیاند کە ھیچ سەر بە ئایینێکی ڕێکخراو نین، و ٤٪ خۆیان وەک بێبڕوا (ئەتەئیست) ناساندووە.[٣١٥]
ئابووری
[دەستکاری]
نیویۆرک سیتی ناوەندێکی جیھانییە بۆ بازرگانی و مامەڵە، کە ھەندێک جار پێی دەوترێت "پایتەختی جیھان".[٣١٦] گەورەشاری نیویۆرک خاوەنی گەورەترین ئابووریی میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا، کە بەرھەمی ناوخۆیی میترۆپۆلیتانی بە ٢.١٦ تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنراوە لە ساڵی ٢٠٢٢دا.[٨][٩] نیویۆرک ناوەندێکە بۆ بانکی و داراییی جیھانی، چاودێریی تەندروستی، و زانستەکانی ژیان،[٣١٧] تەکنۆلۆژیای پزیشکی و توێژینەوە، فرۆشتنی تاک، بازرگانیی جیھانی، گواستنەوە، گەشتیاری، خانووبەرە، میدیای نوێ، میدیای نەریتی، ڕیکلام، خزمەتگوزارییە یاسایییەکان، ژمێریاری، دڵنیایی، و ھونەرەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان؛ لەکاتێکدا سیلیکۆن ئالێی، کە نازناوێکە بۆ بواری تەکنۆلۆژیای بەرزی نیویۆرک، بەردەوامە لە فراوانبوون. بەندەری نیویۆرک و نیوجێرزی بزوێنەرێکی ئابووریی گەورەیە، کە بە شێوەی دوای-پاناماکس سوود لە فراوانکردنی نۆکەندی پەنەما وەردەگرێت.[٣١٨][٣١٩][٣٢٠]
چەندین کۆمپانیای فۆڕچون ٥٠٠ بارەگای سەرەکییان لە نیویۆرک سیتییە،[٣٢١] ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە کۆمپانیا فرەنەتەوەیییەکان. نیویۆرک سیتی لە پلەی یەکەمی شارەکانی جیھان دایە لە ڕاکێشانی سەرمایە، بازرگانی، و گەشتیاران.[٣٢٢][٣٢٣] ڕۆڵی نیویۆرک سیتی وەک سەنتەری پێشەنگی جیھانی بۆ پیشەسازیی ڕیکلام بە شێوەیەکی میتۆنیمی وەک مادیسۆن ئەڤینیو ڕەنگدەداتەوە.[٣٢٤] پیشەسازیی مۆدەی شارەکە نزیکەی ١٨٠,٠٠٠ کارمەندی ھەیە کە ١١ ملیار دۆلار مووچەی ساڵانەیانە.[٣٢٥]
کەرتە ئابوورییە گرنگەکانی تر بریتین لە زانکۆکان و دامەزراوە قازانج نەویستەکان. بەرھەمھێنان لە سەدەی ٢٠ەمدا کەمی کرد بەڵام ھێشتا بەشێکی گرنگی دامەزراندن پێکدەھێنێت. پیشەسازیی جلوبەرگ و قوماشی شارەکە، کە لە ڕووی مێژوویییەوە سەنتەرەکەی لە ناوچەی جلوبەرگ لە مانھاتن بوو، لە ساڵی ١٩٥٠ گەیشتە لوتکە، کاتێک زیاتر لە ٣٢٣,٠٠٠ کرێکار لەو پیشەسازییەدا لە نیویۆرک کاریان دەکرد. لە ساڵی ٢٠١٥دا، کەمتر لە ٢٣,٠٠٠ دانیشتووی نیویۆرک سیتی لەم پیشەسازییەدا کاریان دەکرد، ھەرچەندە ھەوڵەکانی بوژاندنەوە بەردەوام بوون،[٣٢٦] و پیشەسازیی مۆدەی ئەمریکی بەردەوامە لەوەی بە شێوەیەکی میتۆنیمی پێی بوترێت شەقامی حەوتەم.[٣٢٧]
لە ساڵی ٢٠٢٤دا، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیویۆرک سیتی لە ١.٣ تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی تێپەڕی، کە لەو بڕەش زیاتر لە ١ تریلیۆن دۆلار (٧٧٪) تەنھا لەلایەن مانھاتنەوە بەرھەم ھێنرابوو.[٣٢٨][٨] ھاوشێوەی شارە گەورەکانی تر، نیویۆرک سیتی ئاستێک لە نایەکسانی داھاتی ھەیە، وەک چۆن لە پێوەری جینییەکەیدا کە ٠.٥٥ بووە لە ساڵی ٢٠٢٢دا دەردەکەوێت.[٣٢٩][٣٣٠] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، شارەکە کۆی گشتیی دامەزراندنی زیاتر لە ٤.٧٥ ملیۆن کەس بوو کە زیاتر لە چوارەکیان لە خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە و تەندروستیدا بوون.[٣٣١] مانھاتن، کە زیاتر لە نیوەی ھەلی کارەکانی شارەکەی لەخۆدەگرت، تێکڕای مووچەی ھەفتانەی ٢,٥٩٠ دۆلاری ھەبوو لە چارەکی دووەمی ٢٠٢٣دا، کە بە چوارەم بەرزترین ڕیزبەند کرابوو لە نێوان ٣٦٠ گەورەترین کاونتییەکانی وڵاتەکەدا.[٣٣٢] نیویۆرک سیتی یەکێکە لەو شارە کەمە ئەمریکییانەی کە باجی داھات (نزیکەی ٣٪) دەخاتە سەر دانیشتووانەکەی؛[٣٣٣][٣٣٤][٣٣٥] سەرەڕای ئەم سەپاندنی باجە، نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٤دا بە جیاوازییەکی زۆرەوە ماڵی بەرزترین ژمارەی ملیاردێرەکان بوو لە ھەر شارێکی جیھان، بە کۆی گشتی ١١٠ ملیاردێر.[٤٢]
وۆڵ ستریت
[دەستکاری]
گرنگترین کەرتی ئابووریی نیویۆرک سیتی لە ڕۆڵیدایە وەک ناوەندێکی داراییی گشتگیر، کە بە شێوەیەکی میتۆنیمی بە وۆڵ ستریت ناسراوە. خوارووی مانھاتن ماڵی بۆرسەی نیویۆرک و نازداکە، کە بەڕیزبەندی گەورەترین و دووەم گەورەترین بۆرسەکانی جیھان پێکدەھێنن، کاتێک دەپێورێن ھەم بە تێکڕای قەبارەی مامەڵەی ڕۆژانە و ھەم بە کۆی سەرمایەداریکردنی بازاڕی کۆمپانیا تۆمارکراوەکانیان لە ساڵی ٢٠١٣دا.[٣٣٦][٣٣٧] لە ساڵی دارایی ٢٠١٣-١٤دا، پیشەسازیی کاغەزە دارایییەکانی وۆڵ ستریت ١٩٪ی داھاتی باجی ویلایەتی نیویۆرکی بەرھەم ھێنا.[٣٣٨]
نیویۆرک سیتی وەک گەورەترین ناوەندی جیھانی دەمێنێتەوە بۆ مامەڵەکردن لە بازاڕەکانی پشکی گشتی و سەرمایەی قەرز.[٣٣٩]:31–32[٣٤٠] نیویۆرک ھەروەھا پێشەنگە لە بەڕێوەبردنی سندووقەکانی پارێزی؛ پشکی تایبەت؛ و قەبارەی دراویی یەکگرتن و کڕین. چەندین بانکی وەبەرھێنان و بەڕێوەبەری وەبەرھێنان کە بارەگایان لە مانھاتنە، بەشداربووی گرنگن لە ناوەندە دارایییەکانی تری جیھاندا.[٣٣٩]:34–35 نیویۆرک سەنتەری سەرەکیی بانکداریی بازرگانییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.[٣٤١]
مانھاتن زیاتر لە ٥٠٠ ملیۆن پێی چوارگۆشە (٤٦.٥ ملیۆن مەتر دووجا) ڕووبەری ئۆفیسی تێدابوو لە ساڵی ٢٠١٨دا،[٣٤٢] کە نیویۆرک سیتی دەکاتە گەورەترین بازاڕی ئۆفیس لە جیھاندا،[٣٤٣][٣٤٤] لەکاتێکدا میدتاون مانھاتن، بە ٤٠٠ ملیۆن پێی چوارگۆشە (٣٧.٢ ملیۆن مەتر دووجا) لە ساڵی ٢٠١٨دا،[٣٤٢] گەورەترین ناوەندی بازرگانییە لە جیھاندا.[٣٤٥]
تەکنۆلۆژیا و بایۆتەکنۆلۆژیا
[دەستکاری]
.jpg)
نیویۆرک ناوەندێکی تەکنۆلۆژیای جیھانیی ئاست بەرزە.[١٢][٣٤٦] سیلیکۆن ئالێی، کە سەردەمانێک نازناوێک بوو بۆ ئەو بوارەی کە پیشەسازییەکانی تەکنۆلۆژیای بەرزی ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی دەگرتەوە،[٣٤٧] ئیتر ناوێکی گونجاو نییە چونکە ژینگەی تەکنۆلۆژیای شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بووە ھەم لە ڕووی شوێن و ھەم لە ڕووی بوارەوە لایەنی کەم لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، کاتێک بازرگانیی تەکنۆلۆژیا لە شوێنی زیاتری مانھاتن و ناوچەکانی تر دەرکەوت، و پەیوەندی زۆری بە سیلیکۆنەوە نەبوو.[٣٤٧][٣٤٨] بواری تەکنۆلۆژیای ئێستای نیویۆرک سیتی کۆمەڵێک بەرنامە دەگرێتەوە کە بەکارھێنانی گشتگیری ژیریی دەستکرد (AI)،[٣٤٩][٣٥٠] ئینتەرنێتی بڕۆدباند،[٣٥١] میدیای نوێ، تەکنۆلۆژیای دارایی (فینتێک) و کریپتۆکەرەنسی، بایۆتەکنۆلۆژیا، دیزاینی یاری، و بوارەکانی تر لە ناو تەکنۆلۆژیای زانیاری دەگرێتەوە کە لەلایەن سیستەمی ژینگەییی کارسازی و وەبەرھێنانەکانی سەرمایەی مەترسیدارەوە پشتگیری دەکرێن. کۆمپانیا ستارت‌ئەپە تەکنۆلۆژییەکان و دامەزراندنی کارسازی لە نیویۆرک سیتی و ناوچەکەدا لە گەشەکردندان. کەرتی تەکنۆلۆژیا لە ساڵی ٢٠١٠ەوە پشکی گەورەتر لە ئابووریی نیویۆرک سیتی داگیر دەکات.[٣٥٢] Tech:NYC، کە لە ساڵی ٢٠١٦ دامەزراوە، ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە کە نوێنەرایەتیی پیشەسازیی تەکنۆلۆژیای نیویۆرک سیتی دەکات لەگەڵ حکومەت، دامەزراوە مەدەنییەکان، لە بازرگانی، و لە میدیادا، و ئامانجە سەرەکییەکانی بریتییە لە زیاتر گەورەکردنی بنکەی بەھرە تەکنۆلۆژییە بەرچاوەکەی نیویۆرک و داکۆکیکردن لەو سیاسەتانەی کە ھانی کۆمپانیا تەکنۆلۆژییەکان دەدەن بۆ گەشەکردن لە شارەکەدا.[٣٥٣]
کەرتی ژیریی دەستکردی نیویۆرک سیتی ٤٨٣.٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی کۆکردەوە لە وەبەرھێنانی سەرمایەی مەترسیدار لە ساڵی ٢٠٢٢دا.[٣٥٤] لە ساڵی ٢٠٢٣دا، نیویۆرک یەکەم دەستپێشخەریی گشتگیری ڕاگەیاند بۆ دروستکردنی ھەم چوارچێوەیەک لە ڕێساکان و ھەم چات‌بۆتێک بۆ ڕێکخستنی بەکارھێنانی AI لە ناو بازنەی حکومەتی شارەکەدا.[٣٥٥]
کەرتی بایۆتەکنۆلۆژیا لە نیویۆرک سیتی لە گەشەکردندایە، بە پشتبەستن بە ھێزی شارەکە لە توێژینەوەی زانستیی ئەکادیمی و پاڵپشتییە دارایییە گشتی و بازرگانییەکان. لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١، سەرۆکی شارەوانی مایکل ئاڕ بلومبێرگ ڕایگەیاند کە زانکۆی کۆرنێڵ و پەیمانگای تەکنۆلۆژیای تەکنیۆن-ئیسرائیلی ھەڵبژاردووە بۆ دروستکردنی قوتابخانەیەکی باڵای زانستە کارپێکراوەکان بە بڕی ٢ ملیار دۆلار بە ناوی کۆرنێڵ تێک لەسەر دوورگەی ڕۆزڤێڵت بە ئامانجی گۆڕینی نیویۆرک سیتی بۆ پایتەختی تەکنۆلۆژیای پێشەنگی جیھان.[٣٥٦][٣٥٧]
خانووبەرە
[دەستکاری]
خانووبەرەی نیویۆرک سیتی پەناگەیەکە بۆ وەبەرھێنەرانی جیھانی.[٣٧] کۆی بەھای ھەموو موڵکەکانی نیویۆرک سیتی بە ١.٤٧٩ تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنرا بۆ ساڵی دارایی ٢٠١٧، کە زیادبوونی ٦.١٪ بوو لە ساڵی پێشووتر. لە کۆی بەھای بازاڕ، خانووە یەک خێزانییەکان ٧٦٥ ملیار دۆلار (٥١.٧٪)یان پێکدەھێنا؛ کۆندۆمینیۆمەکان، کۆ-ئۆپەکان، و بینا شوقەیییەکان گەیشتنە ٣٥١ ملیار دۆلار (٢٣.٧٪)؛ و موڵکە بازرگانییەکان بە ٣١٧ ملیار دۆلار (٢١.٤٪) خەمڵێنران.[٣٥٩][٣٦٠] پێنجەم ئەڤینیو لە میدتاون مانھاتن بەرزترین کرێی بازاڕکردنی ھەیە لە جیھاندا، کە دەگاتە ھەڵەی لوا لە مۆدیوول:Convert لە ڕیزی 670:attempt to index field 'per_unit_fixups' (a nil value). لە ساڵی ٢٠٢٣دا.[٣٦١]
نیویۆرک سیتی یەکێکە لە بەرزترین تێچووەکانی ژیان لە جیھاندا، کە ئەمەش بەھۆی کەمیی خانووبەرە لە شارەکەدا خراپتر بووە.[٣٦٢][٣٦٣] لە ساڵی ٢٠٢٣دا، شوقەی یەک ژوورە لە مانھاتن بە تێکڕای نرخی مانگانەی ٤,٤٤٣ دۆلاری ئەمریکی بەکرێ دەدرا.[٣٦٤] تێکڕای نرخی خانوو لە سەرتاسەری شارەکەدا تا ساڵی ٢٠٢٣ لە سەرووی ١ ملیۆن دۆلارەوە بوو.[٣٦٥] بە ھەبوونی ٣٣,٠٠٠ یەکە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە نێوان ٢.٣ ملیۆن شوقەی کرێی شارەکەدا، ڕێژەی چۆڵی ١.٤٪ بوو، کە نزمترین ئاستە لە ساڵی ١٩٦٨ەوە و ڕێژەیەکە کە ئاماژەیە بۆ کەمیی یەکەی بەردەست، بەتایبەتی لە نێوان ئەوانەی کرێکەیان لە خوار ١,٦٥٠ دۆلارە لە مانگێکدا، کە کەمتر لە ١٪ی یەکەکان بەردەست بوون.[٣٦٦] خواستێکی بەرزی بەردەوام وایکردووە تێکڕای کرێی مانگانەی شوقەی یەک ژوورە لە نیویۆرک سیتی بگاتە سەرووی ٤,٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی و کرێی دوو ژوورەش بۆ سەرووی ٥,٠٠٠ دۆلار، کە بە جیاوازییەکی زۆر بەرزترینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.[٣٩]
گەشتیاری
[دەستکاری]
گەشتیاری پیشەسازییەکی گرنگە بۆ نیویۆرک سیتی، و گەشتیاری + کۆنفڕانسەکانی نیویۆرک سیتی نوێنەرایەتیی فەرمانگەی گەشتیاریی فەرمیی شارەکە دەکات.[٣٦٧] نیویۆرک شایەتحاڵی گەشەسەندنی قەبارەی تێکەڵاوی گەشتیارانی نێونەتەوەیی و ناوخۆیی بووە، کە دەگاتە ٦٦.٦ ملیۆن سەردانیکەر بۆ شارەکە لە ساڵێکدا، لەوانەش تا ١٣.٥ ملیۆن سەردانیکەری نێونەتەوەیی، کە زۆرترین ژمارەیان لە شانشینی یەکگرتوو، کەنەدا، بەڕازیل، و چینەوە بووە.[٣٦٨] چەندین سەرچاوە نیویۆرکیان بە وێنەگیراوترین شاری جیھان ناوبردووە.[٣٦٩][٣٧٠][٣٧١] ئای ڵاڤ نیویۆرک (کە بە شێوەی I ❤ NY دەنووسرێت) ھەم لۆگۆیەکی بازرگانییە و ھەم گۆرانییەکە کە بنەمای ھەڵمەتێکی ڕیکلامین و لە ساڵی ١٩٧٧ەوە بەکاردەھێنرێن بۆ بەرەوپێشبردنی گەشتیاری لە نیویۆرک سیتی،[٣٧٢] و دواتر بۆ بەرەوپێشبردنی ویلایەتی نیویۆرکیش. لۆگۆ بازرگانییەکە خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن پەرەپێدانی ئیمپایەر ستەیتی ویلایەتی نیویۆرک.[٣٧٣]
زۆرێک لە ناوچە و مۆنیۆمێنتەکانی نیویۆرک سیتی نیشانەی گرنگن، لەوانە سێ لە دە شوێنە گەشتیارییەکانی جیھان کە زۆرترین سەردانیکەریان ھەبووە لە ساڵی ٢٠٢٣دا.[٣٧٤] ژمارەیەکی پێوانەیی لە ٦٦.٦ ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠١٩دا سەردانی نیویۆرک سیتییان کرد، کە بووە ھۆی ھێنانی ٤٧.٤ ملیار دۆلار وەک داھاتی گەشتیاری. ژمارەی سەردانیکەران بە ڕێژەی دوو لەسەر سێ کەمبووەوە لە ساڵی ٢٠٢٠دا لە کاتی پەتاکەدا، بەڵام لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەڕایەوە بۆ ٦٣.٣ ملیۆن.[٣٦٨][٣٧٥] نیشانە مێژووییە گەورەکانی نیویۆرک سیتی بریتین لە مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان، پەیکەری ئازادی، ئیمپایەر ستەیت بڵدینگ، و سەنتڕاڵ پارک.[٣٧٦] تایمز سکوێیەر سەنتەری ڕووناککراوەی ناوچەی شانۆی بڕۆدوەییە،[٣٧٧] و ناوەندێکی سەرەکییە بۆ پیشەسازیی کاتبەسەربردنی جیھان،[٣٧٨] کە ساڵانە ٥٠ ملیۆن سەردانیکەر بۆ یەکێک لە قەرەباڵغترین یەکتربڕە پیادەکانی جیھان ڕادەکێشێت.[٢٢٨] بەپێی یەکێتیی بڕۆدوەی، نمایشەکان لەسەر بڕۆدوەی بە بەھای نزیکەی ١.٥٤ ملیار دۆلاری ئەمریکی بلیتەکانیان فرۆشتووە لە ھەردوو وەرزی ٢٠٢٢-٢٠٢٣ و ٢٠٢٣-٢٠٢٤دا. ھەردوو وەرزەکە ئامادەبوونی شانۆیییان بە نزیکەی ١٢.٣ ملیۆن کەس بۆ ھەر یەکێکیان بەخۆوە بینیوە.[٣٧٩]
ڕاگەیاندن و کاتبەسەربردن
[دەستکاری].jpg)
.jpeg)
نیویۆرک سیتی وەک پایتەختی کاتبەسەربردنی[١٧][٣٨٠][٣٨١] و میدیای دیجیتاڵی جیھان وەسف کراوە.[٣٨٢] ناوەندێکە بۆ پیشەسازییەکانی ڕیکلام، مۆسیقا، ڕۆژنامە، میدیای دیجیتاڵ، و بڵاوکردنەوە، و گەورەترین بازاڕی میدیایە لە ئەمریکای باکوور.[٣٨٣] زۆرێک لە گەورەترین گرووپەکانی میدیای جیھان بنکەیان لەم شارەیە، لەوانە Warner Bros. Discovery، Thomson Reuters Corporation، ئەسۆوشیەیتید پرێس، Bloomberg L.P.، News Corp، کۆمپانیای نیویۆرک تایمز، NBCUniversal، Hearst Corporation، AOL و Fox Corporation. حەوت لە کۆی ھەشت تۆڕە جیھانییە پێشەنگەکانی ئاژانسی ڕیکلام بارەگای سەرەکییان لە نیویۆرکە.[٣٨٤]
زیاتر لە ٢٠٠ ڕۆژنامە و ٣٥٠ گۆڤاری بەکارھێنەر ئۆفیسیان لە شارەکەدا ھەیە،[٣٨٥] و پیشەسازی بڵاوکردنەوە نزیکەی ١١,٥٠٠ کەس دادەمەزرێنێت، بە کاریگەرییەکی ئابووریی ٩.٢ ملیار دۆلارەوە.[٣٨٦] دوو ڕۆژنامە نیشتمانییە ڕۆژانەیییەکان کە گەورەترین بڵاوبوونەوەیان ھەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک بڵاودەکرێنەوە: لاپەڕە گەورەکانی وۆڵ ستریت جۆرناڵ و نیویۆرک تایمز.[٣٨٧] بە ١٣٢ خەڵات تا ساڵی ٢٠٢٢، The Times زۆرترین خەڵاتی پولیتیزەری بۆ ڕۆژنامەوانی بردووەتەوە[٣٨٨] و وەک ڕۆژنامەی تۆمارکراوی میدیای ئەمریکی دادەنرێت.[٣٨٩] ڕۆژنامە تابلۆیدەکانی شارەکە بریتین لە نیویۆرک دەیلی نیوز، کە لە ساڵی ١٩١٩ لەلایەن جۆزێف مێدیل پاتەرسۆنەوە دامەزرا،[٣٩٠] و نیویۆرک پۆست، کە لە ساڵی ١٨٠١ لەلایەن ئەلێکساندەر ھامیلتۆنەوە دامەزرا.[٣٩١][٣٩٢]
ھەتا ڕێکەوتی ٢٠١٩[نوێکردنەوە]، نیویۆرک سیتی دووەم گەورەترین ناوەند بوو بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و تەلەڤیزیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە ساڵانە نزیکەی ٢٠٠ فیلمی درێژی بەرھەم دەھێنا. ئەم پیشەسازییە لە ساڵی ٢٠١٩دا زیاتر لە ١٠٠,٠٠٠ کەسی دامەزراندووە، و ١٢.٢ ملیار دۆلاری وەک مووچە و کاریگەرییەکی ئابووریی گشتیی بە بڕی ٦٤.١ ملیار دۆلار بەرھەم ھێناوە.[٣٩٣] لە ڕووی قەبارەوە، نیویۆرک پێشەنگی جیھانە لە بەرھەمھێنانی فیلمی سەربەخۆ—یەک لەسەر سێی ھەموو فیلمە سەربەخۆکانی ئەمریکا لەوێ بەرھەم دەھێنرێن.[٣٩٤][٣٨٥]
نیویۆرک ناوەندێکی گەورەیە بۆ میدیای نا-بازرگانی و پەروەردەیی. NYC Media تۆڕی فەرمیی ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن، و میدیای سەرھێڵ و خزمەتگوزاری پەخشی گشتیی نیویۆرک سیتییە،[٣٩٥] و چەندین بەرنامەی ڕەسەنی براوەی خەڵاتی ئێمی بەرھەمھێناوە کە باس لە مۆسیقا و کولتووری گەڕەکەکانی شارەکە و حکومەتی شارەکە دەکەن. کۆنترین کەناڵی تەلەڤیزیۆنی دەستڕاگەیشتنی گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا تۆڕی گەڕەکی مانھاتنە، کە لە ساڵی ١٩٧١ دامەزراوە.[٣٩٦] WNET وێستگە تەلەڤیزیۆنییە گشتییە سەرەکییەکەی شارەکەیە و یەک لەسەر سێی پڕۆگرامەکانی تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی خزمەتگوزاریی پەخشی گشتی (PBS) بەرھەم دەھێنێت.[٣٩٧] WNYC، کە وێستگەیەکی ڕادیۆی گشتییە و تا ساڵی ١٩٩٧ لەلایەن شارەکەوە خاوەندارێتی دەکرا،[٣٩٨] گەورەترین گوێگری ڕادیۆی گشتی ھەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.[٣٩٩]
لێرەدا تەواوی دەقەکە بەبێ ھیچ کورتکردنەوە و گۆڕانکارییەک لە پێکھاتە، قاڵبەکان و سەرچاوەکاندا، وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی (سۆرانی):
پەروەردە
[دەستکاری]
نیویۆرک سیتی گەورەترین سیستەمی پەروەردەیی ھەیە لە نێو ھەموو شارەکاندا.[١٧] ژێرخانی پەروەردەییی شارەکە خوێندنی سەرەتایی، خوێندنی ئامادەیی، خوێندنی باڵا، و توێژینەوە لەخۆدەگرێت. سیستەمی قوتابخانە گشتییەکانی نیویۆرک سیتی، کە لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی نیویۆرک سیتییەوە بەڕێوەدەبرێت، گەورەترین سیستەمی قوتابخانەی گشتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تا ساڵی ٢٠١٧-٢٠١٨ خزمەت بە نزیکەی ١.١ ملیۆن خوێندکار دەکات لە نزیکەی ١,٨٠٠ قوتابخانەی سەرەتایی و ئامادەییی جیاوازدا، بە قوتابخانە چارترەکانیشەوە.[٤٠٠] ھەروەھا نزیکەی ٩٠٠ قوتابخانەی سێکولار (عەلمانی) و ئایینیی تایبەت ھەن.[٤٠١]
کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک (NYPL) گەورەترین کۆمەڵەی ھەیە لە ھەر سیستەمێکی کتێبخانەی گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.[٤٠٢] کوینز لەلایەن کتێبخانەی گشتیی ناوچەی کوینز (QPL)ەوە خزمەت دەکرێت، کە دووەم گەورەترین سیستەمی کتێبخانەی گشتییە لە وڵاتەکەدا، لەکاتێکدا کتێبخانەی گشتیی بروکلین (BPL) خزمەت بە بروکلین دەکات.[٤٠٢]
زیاتر لە ملیۆنێک خوێندکار، کە بەرزترین ژمارەیە لە ھەر شارێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان،[٤٠٣] لە زیاتر لە ١٢٠ دامەزراوەی خوێندنی باڵای نیویۆرک سیتی وەرگیراون، کە نزیکەی چارەکە ملیۆنێکیان تەنھا لە سیستەمی زانکۆی سیتیی نیویۆرک (CUNY)دان ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٥[نوێکردنەوە].[٤٠٤] بەپێی ڕیزبەندی ئەکادیمیی زانکۆکانی جیھان، نیویۆرک سیتی بە تێکڕا باشترین دامەزراوەکانی خوێندنی باڵای ھەیە لە ھەر شارێکی جیھانییدا.[٤٠٥]
سیستەمی گشتی CUNY پێکھاتووە لە ٢٥ دامەزراوە لە سەرانسەری ھەر پێنج ناوچەکەدا.[٤٠٦] کەمپەکانی سیستەمی گشتیی زانکۆی ویلایەتیی نیویۆرک (SUNY) لە نیویۆرک سیتی بریتین لە زانکۆی زانستە تەندروستییەکانی داونستەیتی SUNY، پەیمانگای تەکنۆلۆژیای مۆدە، کۆلێژی دەریاییی SUNY، و کۆلێژی بیناییی SUNY.[٤٠٧] نیویۆرک سیتی ماڵی چەندین زانکۆی تایبەتیی بەناوبانگە وەکوو زانکۆی ئادێلفی، کۆلێژی پەروەردەی بانک ستریت، کۆلێژی بارنارد، زانکۆی کۆڵۆمبیا، کۆپەر یونیۆن، زانکۆی فۆردھام، زانکۆی نیویۆرک، پەیمانگای تەکنۆلۆژیای نیویۆرک، زانکۆی ڕۆکفێلەڕ، زانکۆی مێرسی، کۆرنێڵ تێک و زانکۆی یێشیڤا؛ چەندین لەمانە لە ڕیزبەندیی باشترین زانکۆکانی جیھاندان،[٤٠٨][٤٠٩] لەکاتێکدا ھەندێک لە بەناوبانگترین دامەزراوەکانی جیھان، وەکوو زانکۆی پرینستۆن و زانکۆی یەیڵ، دەکەونە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرکەوە.
بەشێکی زۆری توێژینەوەی زانستی لە شارەکەدا لە بواری پزیشکی و زانستەکانی ژیاندا ئەنجام دەدرێت. لە ساڵی ٢٠١٩دا، ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لە پلەی یەکەمدا بوو بەپێی پشکی وتارە بڵاوکراوەکان لە زانستەکانی ژیاندا.[٤١٠] نیویۆرک سیتی زۆرترین بڕوانامەی دەرچوونی زانستەکانی ژیانی ھەیە کە ساڵانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەبەخشرێت، و لە ساڵی ٢٠١٢دا، ٤٣,٥٢٣ پزیشکی مۆڵەتپێدراو لە نیویۆرک سیتی کاریان دەکرد.[٤١١] ١٢٧ ھەڵگری خەڵاتی نۆبێل ھەن کە ڕەگ و ڕیشەیان لە دامەزراوە ناوخۆیییەکاندا ھەیە ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٠٤[نوێکردنەوە].[٤١٢]
چاند
[دەستکاری]
نیویۆرک سیتی زۆرجار شوێنی ڕوودانی ڕۆمان، فیلم، و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانە و وەک پایتەختی کولتووریی جیھان وەسف کراوە.[٤١٣][٤١٤][٤١٥][٤١٦] شارەکە شوێنی لەدایکبوونی چەندین بزووتنەوەی کولتوورییە، لەوانە ڕێنێسانسی ھارلم لە ئەدەب و ھونەری بینراودا؛[٤١٧][٤١٨] ئێکسپرێشنیزمی ئەبستراکت (کە بە قوتابخانەی نیویۆرک ناسراوە) لە وێنەکێشاندا؛ و ھیپ-ھۆپ،[١٩٧][٤١٩] پەنک،[٤٢٠] ھاردکۆر،[٤٢١] سالسا، فريستایل، تین پان ئالێی، ھەندێک جۆری جەز،[٤٢٢] و (لەگەڵ فیلادێلفیا) دیسکۆ لە مۆسیقادا. نیویۆرک سیتی بە پایتەختی سەمای جیھان دانراوە.[٤٢٣][٤٢٤]
خێراییی ژیان
[دەستکاری].jpg)
یەکێک لە باوترین ئەو تایبەتمەندییانەی دەدرێتە پاڵ نیویۆرک سیتی بریتییە لە خێراییی ژیان،[١٩][٢٠][٢١] کە زاراوەی خولەکی نیویۆرکی لێ پەیدا بووە.[٤٢٥] دانیشتووانی نیویۆرک سیتی بە شێوەیەکی بەرچاو ناسراون بە خۆڕاگرییان لە ڕووی مێژوویییەوە، و لەم دواییانەشدا سەبارەت بە بەڕێوەبردنی کاریگەرییەکانی ھێرشە تیرۆریستییەکانی ١١ی سێپتەمبەر و پەتای کۆڤید-١٩.[٤٢٦][٤٢٧][٤٢٨] نیویۆرک وەک خۆڕاگرترین شاری جیھان دەنگی پێدرا لە ساڵانی ٢٠٢١ و ٢٠٢٢، بەپێی ڕاپرسییە جیھانییەکەی گۆڤاری Time Out لە نێو دانیشتووانی شارەکاندا.[٤٢٧]
شانۆ
[دەستکاری]
ناوەندی سەرەکیی دیمەنی شانۆی ئەمریکی مانھاتنە، بە بەشەکانی بڕۆدوەی، ئۆف-بڕۆدوەی، و ئۆف-ئۆف-بڕۆدوەی.[٤٢٩] زۆرێک لە ئەستێرەکانی شانۆ و شاشە یەکەمین دەرفەتی گەورەی خۆیان لە کارکردن لە بەرھەمەکانی نیویۆرکدا بەدەستھێناوە.[٤٣٠]
شانۆی بڕۆدوەی یەکێکە لە پێشەنگترین فۆرمەکانی شانۆی ئینگلیزی زمان لە جیھاندا، کە بە ناوی بڕۆدوەییەوە ناونراوە، کە ئەو شەقامە گەورەیەیە کە بەناو تایمز سکوێیەردا تێدەپەڕێت،[٤٣١] ھەندێک جار پێی دەوترێت "ڕێگە سپییە مەزنەکە".[٤٣٢][٤٣٣][٤٣٤]
چل و یەک شانۆ، کە زۆربەیان لە ناوچەی شانۆی میدتاون مانھاتن دان، ھەریەکەیان بە لایەنی کەمەوە ٥٠٠ کورسییان ھەیە، وەک شانۆکانی بڕۆدوەی پۆلێن دەکرێن.[٤٣٥] وەرزی شانۆیی بڕۆدوەی ٢٠١٨-١٩ ژمارەی پێوانەییی تۆمارکرد بە کۆی ئامادەبووانی ١٤.٨ ملیۆن کەس و داھاتی گشتیی ١.٨٣ ملیار دۆلار.[٤٣٦] دوای بوژانەوە لە داخستنەکان کە بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ەوە سەپێندران، داھاتەکانی ٢٠٢٢-٢٣ گەڕانەوە بۆ ١.٥٨ ملیار دۆلار بە کۆی گشتیی ئامادەبووانی ١٢.٣ ملیۆن کەس.[٤٣٧][٣٧٩] خەڵاتەکانی تۆنی دان بە نایابیدا دەنێن لە شانۆی ڕاستەوخۆی بڕۆدوەی و ساڵانە لەلایەن باڵی شانۆی ئەمریکی و یەکێتیی بڕۆدوەییەوە[٤٣٨] لە مانھاتن پێشکەش دەکرێن.[٤٣٩]
شێوەزار و زاراوە
[دەستکاری]ناوچەی نیویۆرک ماڵی شێوەزار و شێوازی قسەکردنی ناوچەیی تایبەتە کە پێی دەوترێت زاراوەی نیویۆرکی، کە بە جێگرەوەیی بە بروکلینیز یان نیویۆرکیز ناسراوە. ئەمە بە یەکێک لە ناسراوترین شێوەزارەکانی ناو ئینگلیزیی ئەمریکی دادەنرێت.[٤٤٠] شێوازی قسەکردنی نەریتیی ناوچەی نیویۆرک بە دەربڕینی خێرای ناسراوە، و شێوەزارەکەی بە نائەڕتی (non-rhotic) وەسف دەکرێت بە شێوەیەک کە دەنگی [ɹ] لە کۆتایی بڕگە یان ڕاستەوخۆ پێش نەبزوێنێک دەرناکەوێت، بۆیە ناوی شارەکە وەک "New Yawk" (نیو یۆک) دەخوێندرێتەوە.[٤٤١] وەشانی کلاسیکی زاراوەی نیویۆرک سیتی چەقیوەتە سەر نیویۆرکییەکانی چینی مامناوەند و چینی کرێکار. لێشاوی کۆچبەرە نا-ئەورووپییەکان لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ھۆی گۆڕانکاری لەم زاراوە تایبەتمەندەدا،[٤٤١] و فۆرمی نەریتیی ئەم شێوازی قسەکردنە ئیتر وەکوو جاران بەربڵاو نییە.[٤٤١]
تەلارسازی
[دەستکاری]
نیویۆرک بینای تەلارسازیی جێی سەرنجی ھەیە لە کۆمەڵێک شێوازی بەرفراوان و لە سەردەمە جیاوازەکانەوە، لە ماڵی کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندییەوە وەکوو ماڵی پیتەر کلاێسن وایکۆف لە بروکلین، کە کۆنترین بەشی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٥٦، تا دەگاتە مۆدێرنترین کە سەنتەری بازرگانیی جیھانیی یەکە، ئەو ھەوربڕەی کە لەسەر گراوند زیرۆیە لە خوارووی مانھاتن و گرانترین تاوەری ئۆفیسە لە جیھاندا بەپێی تێچووی دروستکردن.[٤٤٢]
ئاسۆی مانھاتن، بە چەندین ھەوربڕەکەیەوە، وەک ھێمایەکی ئایکۆنیی شارەکە ناسراوە،[٤٤٣][٤٤٤][٤٤٥] و شارەکە ماڵی چەندین لە بەرزترین بیناکانی جیھان بووە. ھەتا ڕێکەوتی ٢٠١٩[نوێکردنەوە]، نیویۆرک سیتی ٦,٤٥٥ بینای بەرزی ھەبوو، کە سێیەم زۆرترینە لە جیھاندا لە دوای ھۆنگ کۆنگ و سێئول.[٤٤٦]
کارەکتەری ناوچە نیشتەجێبووە گەورەکانی نیویۆرک زۆرجار بە خانووە ڕیزەکانی براونستۆنی (بەردی قاوەیی) ئەلیگانت و تاونھاوسەکان و تێنەمێنتە (خانووی ھاوبەشی) کۆنەکان پێناسە دەکرێت کە لە ماوەی فراوانبوونی خێرادا لە ساڵی ١٨٧٠ بۆ ١٩٣٠ دروستکراون.[٤٤٧] بەرد و خشت بوونە کەرەستەی بیناسازیی پەسەندکراوی شارەکە دوای ئەوەی دروستکردنی خانووی دارین سنووردار کرا لە دوای ئاگرە گەورەکەی ساڵی ١٨٣٥.[٤٤٨]
لە بەرامبەردا، نیویۆرک سیتی گەڕەکیشی ھەیە کە کەمتر چڕن و شوێنی نیشتەجێبوونی سەربەخۆیان تێدایە. لە گەڕەکەکانی وەک ڕیڤەردەیل (لە دە بڕۆنکس)، دیتماس پارک (لە بروکلین)، و داگڵاستۆن (لە کوینز)، خانووی گەورەی یەک-خێزانی باون لە چەندین شێوازی تەلارسازیی جیاواز وەکوو بوژانەوەی تودۆر (تەلارسازیی بوژانەوەی تودۆر) و تەلارسازیی ڤیکتۆریایی.[٤٤٩][٤٥٠][٤٥١]
ھونەرەکان
[دەستکاری]
_-_Central_Park,_NYC.jpg)
سەنتەری لینکۆڵن بۆ ھونەرەکانی نواندن، کە جێگیر بووە لە گۆڕەپانی لینکۆڵن لە بەشی سەرەوەی ڕۆژاوای مانھاتن، ماڵی چەندین ڕێکخراوی ھونەریی کاریگەرە، لەوانە ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان، ئۆپێرای نیویۆرک سیتی، فیلارمونیکی نیویۆرک، و بالێی نیویۆرک سیتی، ھەروەھا شانۆی ڤیڤیان بیومۆنت، قوتابخانەی جولیارد، جەز لە سەنتەری لینکۆڵن، و ئەلیس تولی ھۆڵ. پەیمانگای لی ستراسبێرگ بۆ شانۆ و فیلم لە گۆڕەپانی یونیۆندایە، و قوتابخانەی تیش بۆ ھونەرەکان بنکەکەی لە زانکۆی نیویۆرکە، لەکاتێکدا سەمەرستەیجی سەنتڕاڵ پارک کۆنسێرتی بێبەرامبەر لە سەنتڕاڵ پارکدا پێشکەش دەکات.[٤٥٢]
نیویۆرک سیتی زیاتر لە ٢,٠٠٠ ڕێکخراوی ھونەری و کولتووری و زیاتر لە ٥٠٠ پێشانگای ھونەریی تێدایە.[٤٥٣] حکوومەتی شارەکە بە بودجەیەکی ساڵانەی گەورەتر لە سندووقی نیشتمانی بۆ ھونەرەکان پاڵپشتیی ھونەرەکان دەکات.[٤٥٣] شارەکە ھەروەھا ماڵی سەدان دامەزراوەی کولتووری و شوێنەوارە مێژوویییەکانە. مایلی مۆزەخانە (Museum Mile) ناوی بەشێکی شەقامی پێنجەمە کە لە شەقامی ٨٢ەوە تا ١٠٥ درێژ دەبێتەوە لە بەشی سەرەوەی ڕۆژھەڵاتی مانھاتن،[٤٥٤] لە بەشی سەرەوەی کارنێگی ھیڵ.[٤٥٥]
نۆ مۆزەخانە لەم بەشەی شەقامی پێنجەمدان، لەوانە گۆگێنھایم، مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان، نۆیێ گالێریی نیویۆرک، مۆزەخانەی جوولەکە، و سەنتەری ئەفریقا، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە چڕترین نمایشەکانی کولتووری باڵا لە جیھاندا.[٤٥٦] سەرباری بەرنامەکانی تریشیان، مۆزەخانەکان ھاوکاری یەکتر دەکەن بۆ فێستیڤاڵی ساڵانەی مایلی مۆزەخانە، کە ھەموو ساڵێک لە مانگی حوزەیراندا بەڕێوەدەچێت، بۆ بەرەوپێشبردنی مۆزەخانەکان و زیادکردنی سەردانیکەران.[٤٥٧] زۆرێک لە گرانبەھاترین مەزاتە ھونەرییەکانی جیھان لە نیویۆرک سیتی بەڕێوەدەچن.[٤٥٨][٤٥٩]
مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرە لە کیشوەرەکانی ئەمریکا. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، پێشوازی لە ٣.٢ ملیۆن سەردانیکەر کرد، کە وایکرد ببێتە سێیەم زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانە لە وڵاتەکەدا، و ھەشتەم زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەی ھونەری لە جیھاندا.[٤٦٠] کۆکراوە ھەمیشەیییەکەی زیاتر لە دوو ملیۆن بەرھەمی ھونەری لەخۆدەگرێت کە بەسەر ١٧ بەشی جیاوازدا دابەشبوون،[٤٦١] و بەرھەمە ھونەرییەکانی سەردەمی دێرینی کلاسیک و میسری کۆن؛ وێنەکێشان و پەیکەرسازی لە نزیکەی ھەموو مامۆستا ئەورووپییەکانەوە؛ و کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە ھونەری ئەمریکی و مۆدێرنی تێدایە. مۆزەخانەکە کۆمەڵەیەکی گەورەی ھونەری ئەفریقی، ئاسیایی، ئۆقیانووسی، بیزەنتی، و ئیسلامی پاراستووە.[٤٦٢]
چێشتەکان (خواردن)
[دەستکاری]
کولتووری خواردنی نیویۆرک سیتی کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە خواردنە نێونەتەوەیییەکان لەخۆدەگرێت کە کاریگەرە بە مێژووی درێژی کۆچبەرانی شارەکە. کۆچبەرانی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، بەتایبەتی کۆچبەرە جوولەکەکان لەو ناوچانەوە، بەیگڵی نیویۆرکی، چیزکەیک، ھۆت دۆگ، کەنیشەکان، و خواردنگەی دێلییەکانیان ھێنایە شارەکە. کۆچبەرانی ئیتالی پیتزای شێوازی نیویۆرک و چێشتی ئیتالییان ھێنایە شارەکە، لەکاتێکدا کۆچبەرە جوولەکەکان و کۆچبەرە ئێرلەندییەکان بەڕیزبەندی پاسترامی[٤٦٣] و گۆشتی مانگای سوێرکراویان[٤٦٤] ھێنایە شارەکە. چێشتخانەی چینی و ئاسیایییەکانی تر، شوێنی فرۆشتنی ساندویچ، تراتۆریاکان، دینەرەکان، و قاوەخانەکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بڵاوبوونەتەوە. نزیکەی ٤,٠٠٠ فرۆشیاری گەڕۆکی خواردن کە مۆڵەتیان لەلایەن شارەکەوە پێدراوە، کە زۆربەیان خاوەندارێتییان دەگەڕێتەوە بۆ کۆچبەران، خواردنی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیان وەک فەلافل و کەباب[٤٦٥] کردووەتە نموونەی خواردنی سەر شەقامی مۆدێرنی نیویۆرک. بەپێی میشلین، شارەکە ماڵی "نزیکەی ھەزارێکە لە باشترین و جۆراوجۆرترین چێشتخانەکانی خواردنی ئاست بەرز (haute cuisine) لە جیھاندا".[٤٦٦] وەزارەتی تەندروستی و تەندروستیی دەروونیی نیویۆرک سیتی پیت (پلە) دەداتە چێشتخانەکانی شارەکە لەسەر بنەمای ئەنجامەکانی پشکنین.[٤٦٧] تا ساڵی ٢٠١٩، ٢٧,٠٤٣ چێشتخانە لە شارەکەدا ھەبووە، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا ٢٤,٨٦٥ بوو.[٤٦٨] بازاڕی شەوانەی کوینز لە پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا شەوەانە زیاتر لە دە ھەزار کەس ڕادەکێشێت بۆ تاقیکردنەوەی خواردنی زیاتر لە ٨٥ وڵاتەوە.[٣٠٣]
مۆدە
[دەستکاری]
نیویۆرک سیتی پایتەختێکی جیھانیی مۆدەیە، و پیشەسازیی مۆدە ٤.٦٪ی ھێزی کاری کەرتی تایبەتی شارەکە دادەمەزرێنێت.[٤٦٩] ھەفتەی مۆدەی نیویۆرک (NYFW) ڕووداوێکی نیو ساڵانەی ئاست بەرزە کە تێیدا مۆدێلەکان نوێترین جلوبەرگەکان نمایش دەکەن کە لەلایەن دیزاینەرانی مۆدەوە لە سەرتاسەری جیھاندا دروستکراون پێش ئەوەی ئەم مۆدێلانە بخرێنە بازاڕەوە.[٤٧٠]
NYFW ڕێچکە و ئاراستەی پیشەسازیی مۆدەی جیھانی دیاری دەکات.[٤٧١] ناوچەی مۆدەی نیویۆرک نزیکەی ٣٠ بلۆکی شار دەگرێتەوە لە میدتاون مانھاتن،[٤٧٢] کە لە دەوری بەشێکی شەقامی حەوتەم کۆبوونەتەوە کە بە شەقامی مۆدە ناسراوە.[٤٧٣] ساڵنامەی مۆدەی نیویۆرک ھەروەھا ھەفتەی مۆدەی کۆتور لەخۆدەگرێت بۆ نمایشکردنی شێوازەکانی خاوت کۆتور (haute couture).[٤٧٤] مێت گالا زۆرجار وەک "گەورەترین شەوی مۆدە" وەسف دەکرێت.[٤٧٥]
نمایشەکان (پەڕەیدەکان)
[دەستکاری].jpg)
نیویۆرک سیتی زۆر ناسراوە بە نمایشەکانی سەر شەقام، کە زۆربەیان لە مانھاتن بەڕێوەدەچن. ئاراستەی سەرەکیی نمایشە ساڵانەکانی سەر شەقامەکان بەگشتی لە باکوورەوە بۆ باشوورە، کە بەدرێژایی شەقامە گەورەکاندا تێدەپەڕن. نمایشی ڕۆژی سوپاسگوزاریی مەیسی ساڵانە گەورەترین نمایشە لە جیھاندا،[٤٧٦] کە لە تەنیشت سەنتڕاڵ پارکەوە دەست پێدەکات و بەرەو باشوور دەڕوات تا دەگاتە فرۆشگای سەرەکیی مەیسیس ھێراڵد سکوێیەر؛[٤٧٧] نمایشەکە لە ڕێگەی تەلەڤیزیۆنەوە لە سەرتاسەری جیھاندا دەبینرێت و ملیۆنان بینەری ئامادەبوو بۆ خۆی ڕادەکێشێت.[٤٧٦] نمایشە دیارەکانی تر بریتین لە نمایشی ڕۆژی سانت پاتریک لە نیویۆرک سیتی ساڵانە لە مانگی ئازاردا، نمایشی شانازیی LGBT نیویۆرک سیتی لە مانگی حوزەیراندا، نمایشی ھالۆوینی گرینویچ ڤیلێج کە بە ئیلھاموەرگرتن لە LGBT ڕێکدەخرێت لە مانگی تشرینی یەکەمدا، و چەندین نمایشی تر کە یادی ڕۆژانی سەربەخۆیی نەتەوە جیاوازەکان دەکەنەوە. نمایشەکانی تیکەر تەیپ کە ئاھەنگ دەگێڕن بۆ ئەو پاڵەوانێتییانەی تیمە وەرزشییەکان بردوویانەتەوە ھەروەھا دەستکەوتەکانی تر، بەرەو باکوور بە درێژایی کانیۆنی پاڵەوانەکان لەسەر شەقامی بڕۆدوەی لە بۆولینگ گرینەوە تا پارکی ھۆڵی شارەوانی لە خوارووی مانھاتن بەڕێوەدەچن.
وەرزش
[دەستکاری]
_-_Full_(48124330357).jpg)
نیویۆرک سیتی ماڵی بارەگای سەرەکیی خولی نیشتمانیی تۆپی پێ (NFL)،[٤٧٨] خولی گەورەی بەیسبۆڵ (MLB)،[٤٧٩] کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە (NBA)،[٤٨٠] خولی نیشتمانیی ھۆکی (NHL)،[٤٨١] و خولی گەورەی تۆپی پێ (MLS)ە.[٤٨٢]
نیویۆرک سیتی میوانداریی پارالیمپیکی ھاوینەی ١٩٨٤[٤٨٣] و یارییەکانی نیازپاکی ١٩٩٨ی کردووە.[٤٨٤] پێشکەشکردنی داواکاریی نیویۆرک سیتی بۆ میوانداریکردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ یەکێک بوو لە پێنج داواکارییە کۆتایییەکان، بەڵام بە لەندەن دۆڕا.[٤٨٥]
شارەکە میوانداری زیاتر لە ٤٠ تیمی پیشەگەری گەورەی کردووە لە پێنج وەرزشەکە و خولە ڕکابەرەکانیاندا. چوار لە دە گرانترین یاریگاکانی جیھان کە تا ئێستا دروستکراون (یاریگای مێتڵایف، یاریگای یانکیی نوێ، مادیسۆن سکوێیەر گاردن، و سیتی فیڵد) لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرکدان.[٤٨٦]
شارەکە لە خولی نیشتمانیی تۆپی پێدا لەلایەن نیویۆرک جایەنتس و نیویۆرک جێتسەوە نوێنەرایەتی دەکرێت، ھەرچەندە ھەردوو تیمەکە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای مێتڵایف لە نزیک ئیست ڕەدەرفۆرد، نیوجێرزی ئەنجام دەدەن،[٤٨٧] کە لە ساڵی ٢٠١٤دا میوانداریی سوپەر بۆڵی XLVIIIی کرد.[٤٨٨]
دوو تیمەکەی شارەکە لە خولی گەورەی بەیسبۆڵدا بریتین لە نیویۆرک مێتس، کە لە یاریگای ٤١,٨٠٠-کورسیدای سیتی فیڵد لە کوینز یاری دەکەن، و نیویۆرک یانکیز، کە لە یاریگای ٤٧,٤٠٠-کورسیدای یاریگای یانکی لە دە بڕۆنکس یاری دەکەن.[٤٨٩] ئەم دوو ڕکابەرە ھەموو وەرزێکی ئاسایی لە شەش یاریی نێوان خولەکاندا پێشبڕکێ دەکەن، کە پێی دەوترێت زنجیرەی سەبوەی.[٤٩٠] یانکیز ٢٧ پاڵەوانێتییان بردووەتەوە کە ژمارەیەکی پێوانەیییە لە خولەکەدا،[٤٩١] لەکاتێکدا مێتس دوو جار زنجیرەی جیھانییان بردووەتەوە.[٤٩٢] شارەکە سەردەمانێک ماڵی تیمی بروکلین دۆجەرز بوو (ئێستا لۆس ئانجلەس دۆجەرز)، کە یەک جار زنجیرەی جیھانییان بردەوە،[٤٩٣] ھەروەھا نیویۆرک جایەنتس (ئێستا سان فرانسیسکۆ جایەنتس)، کە پێنج جار زنجیرەی جیھانییان بردەوە. ھەردوو تیمەکە لە ساڵی ١٩٥٨دا چوون بۆ کالیفۆرنیا.[٤٩٤] یەک تیمی خولی لاوەکیی بەیسبۆڵ لە شارەکەدا ھەیە، ئەویش بروکلین سایکڵۆنزە کە سەر بە یانەی مێتسە،[٤٩٥] و شارەکە یانەیەکی لە خولی ئەتڵەسیی سەربەخۆ بەدەستھێنا کاتێک تیمی ستەیتن ئایلەند فێری‌ھۆکس دەستیان بە یاریکردن کرد لە ساڵی ٢٠٢٢دا.[٤٩٦]
تیمەکانی کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە لە شارەکەدا بریتین لە نیویۆرک نیکس، کە لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن یاری دەکەن، و بروکلین نێتس، کە لە سەنتەری بارکلیز یاری دەکەن. تیمی نیویۆرک لیبێرتی تیمی شارەکەیە بۆ کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکەی ژنان. یەکەم پاڵەوانێتی نیشتمانیی باسکە لەسەر ئاستی کۆلێژ، پاڵەوانێتیی بانگھێشتکردنی نیشتمانی، لە ساڵی ١٩٣٨ لە نیویۆرک بەڕێوەچوو و لە شارەکەدا ماوەتەوە.[٤٩٧]
ناوچە میترۆپۆلیتانەکە ماڵی سێ تیمی خولی نیشتمانیی ھۆکییە. نیویۆرک ڕەینجەرز، کە یەکێکە لە شەش تیمە ڕەسەنەکەی خولەکە، لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن لە مانھاتن یاری دەکەن. نیویۆرک ئایلاندەرز، کە بە شێوەیەکی نەریتی نوێنەرایەتیی لۆنگ ئایلەند دەکەن، لە یو بی ئێس ئارێنا لە ئێلمۆنت، نیویۆرک یاری دەکەن، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ ٢٠٢٠ لە سەنتەری بارکلیزی بروکلین یارییان دەکرد. نیوجێرزی دێڤڵس لە سەنتەری پرودێنشیال لە نزیک نیوارک، نیوجێرزی یاری دەکەن.
نیویۆرک سیتی لە خولی گەورەی تۆپی پێدا لەلایەن نیویۆرک سیتی ئێف سییەوە نوێنەرایەتی دەکرێت، کە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای یانکی ئەنجام دەدەن،[٤٩٨] ھەروەھا نیویۆرک ڕێد بوڵس، کە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای سپۆرتس ئیلستڕەیتد لە نزیک ھاریسۆن، نیوجێرزی ئەنجام دەدەن.[٤٩٩] تیمی گۆثەم ئێف سی لە خولی نیشتمانیی تۆپی پێی ژنان ھەروەھا یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای سپۆرتس ئیلستڕەیتد ئەنجام دەدەن و بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگوازنەوە بۆ ئیتیحاد پارک لە نیویۆرک سیتی.[٥٠٠] بروکلین ئێف سی یانەیەکی پیشەگەری تۆپی پێیە کە بنکەکەی لە بروکلینە، و تیمێکی ژنان لە خولی پلە یەکی USL Super League لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە بەشدار دەکات و تیمێکی پیاوانیش لە خولی پلە دووی USL Championship لە ساڵی ٢٠٢٥دا بەشدار دەبێت.[٥٠١] نیویۆرک یەکێک بوو لە شارە میواندارەکانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤، و یارییەکانی لە یاریگای جایەنتس لە ناوچەی دراوسێی ئیست ڕەدەرفۆرد، نیوجێرزی ئەنجامدران.[٥٠٢] نیویۆرک سیتی یەکێکە لە یازدە شاری میوانداری جامی جیھانیی فیفا ٢٠٢٦، کە بڕیارە یاریی کۆتایییەکەی لە یاریگای مێتڵایف ئەنجام بدرێت.[٥٠٣][٥٠٤]
پاڵەوانێتیی ساڵانەی جامی کراوەی ئەمریکا (US Open) یەکێکە لە چوار پاڵەوانێتییە گەورەکانی تێنس (گراند سلام) و لە ناوەندی نەتەوەییی تێنسی USTA لە پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا بەڕێوەدەچێت.[٥٠٥] ماراسۆنی نیویۆرک سیتی، کە بەناو ھەر پێنج ناوچەکەدا تێدەپەڕێت، گەورەترین ماراسۆنی ڕاکردنە لە جیھاندا، کە ٥١,٤٠٢ کەس لە ساڵی ٢٠٢٣دا تا کۆتایی ڕایانکردووە و لە ھەر ٥٠ ویلایەتەکە و ١٤٨ نەتەوەی جیاوازەوە ھاتبوون.[٥٠٦] یارییەکانی میڵرۆس گەیمز پێشبڕکێیەکی ساڵانەی گۆڕەپان و مەیدانە کە لە فۆرت واشینگتن ئەڤینیو ئارمۆری بەڕێوەدەچێت، و ڕووداوە سەرەکییەکەی بریتییە لە مایڵی وانامەیکەر.[٥٠٧] بۆکسێن بەشێکی دیاری دیمەنی وەرزشیی شارەکەیە، کە ڕووداوەکانی وەک نیویۆرک گۆڵدن گڵاڤز ساڵانە لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن بەڕێوەدەچن.[٥٠٨]
خزمەتگوزارییە مرۆیییەکان
[دەستکاری]تەندروستی
[دەستکاری]
نیویۆرک سیتی ناوەندێکە بۆ چاودێریی تەندروستی و ڕاھێنانی پزیشکی، و زیاتر لە ٧٥٠,٠٠٠ کەس لە کەرتی چاودێریی تەندروستیی شارەکەدا کار دەکەن.[٣١٧][٥١٠] نەخۆشخانە تایبەتەکان لە نیویۆرک سیتی بریتین لە نەخۆشخانەی نەشتەرگەریی تایبەت، نەخۆشخانەی لێنۆکس ھیڵ، ناوەندی پزیشکیی جوولەکەی لۆنگ ئایلەند، سەنتەری شێرپەنجەی مێمۆریال سلۆن کێتێرینگ، نەخۆشخانەی ماونت ساینای، نەخۆشخانەی نیویۆرک-پرێسبیتێریان، و تەندروستیی لێنگۆنی NYU.[٥١١] کۆلێژە پزیشکییەکان بریتین لە کۆلێژی پزیشکیی داونستەیتی SUNY لە بروکلین، کۆلێژی پزیشکیی ئەلبەرت ئاینشتاین لە دە بڕۆنکس، و کۆلێژی پزیشکیی CUNY، کۆلێژی پزیشکیی ئۆستیۆپاتیی تۆرۆ، کۆلێژی پزیشکان و نەشتەرگەرییەکانی ڤاگێلۆسی زانکۆی کۆڵۆمبیا، پزیشکیی وێیڵ کۆرنێڵ، قوتابخانەی پزیشکیی ئیکان لە ماونت ساینای، و قوتابخانەی پزیشکیی زانکۆی نیویۆرک لە مانھاتن.[٥١٢]
NYC Health + Hospitals (HHC) کۆمپانیایەکی قازانج-گشتییە کە لە ساڵی ١٩٦٩ دامەزراوە و نەخۆشخانە گشتییەکانی شارەکە و تۆڕێک لە نۆرینگە دەرەکییەکان بەڕێوەدەبات.[٥١٣][٥١٤] ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢١[نوێکردنەوە]، HHC گەورەترین سیستەمی چاودێریی تەندروستیی شارەوانییە لە ئەمریکا بە داھاتی ساڵانەی ١٠.٩ ملیار دۆلار.[٥١٥] HHC خزمەت بە ١.٤ ملیۆن نەخۆش دەکات، لەوانەش زیاتر لە ٤٧٥,٠٠٠ دانیشتووی بێ-دڵنیایی (بێ-تەئمینات)ی شارەکە.[٥١٦] HHC یازدە نەخۆشخانەی چاودێریی توند، چوار دامەزراوەی پەرستاریی لێھاتوو، شەش سەنتەری دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن، و زیاتر لە ٧٠ بنکەی چاودێریی سەرەتایی کۆمەڵگە بەڕێوەدەبات، کە بە شێوەیەکی سەرەکی خزمەت بە دانیشتووانە ھەژار و چینی کرێکاری شارەکە دەکەن.[٥١٧][٥١٨] پلانی تەندروستی میترۆپڵەسی HHC یەکێکە لە گەورەترین دابینکەرانی دڵنیاییی تەندروستی کە لەلایەن حکوومەتەوە سپۆنسەر کراوە لە نیویۆرک سیتی، و تا حوزەیرانی ٢٠٢٢، ٦٧٠,٠٠٠ دانیشتووی شارەکەی تۆمار کردووە.[٥١٩]
دامەزراوەکانی HHC ساڵانە خزمەت بە ملیۆنان دانیشتووی نیویۆرک دەکەن، کە بە زیاتر لە ١٩٠ زمان وەرگێڕانیان بۆ دەکرێت.[٥٢٠] ناسراوترین نەخۆشخانە لە سیستەمی HHCدا بریتییە لە نەخۆشخانەی بێلڤیو، کە کۆنترین نەخۆشخانەی گشتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و لە ساڵی ١٧٣٦ دامەزراوە.[٥٢١] بێلڤیو ئەو نەخۆشخانە دیاریکراوەیە بۆ چارەسەرکردنی سەرۆک و سەرکردەکانی تری جیھان ئەگەر پێویستیان بە چاودێری ھەبێت لە کاتی مانەوەیان لە نیویۆرک سیتی.[٥٢٢]
شارەکە جگەرەکێشانی لە زۆربەی بەشەکانی چێشتخانەکاندا لە ساڵی ١٩٩٥دا قەدەغە کرد و لە ساڵی ٢٠٠٣دا جگەرەکێشانی لە باڕەکان، چێشتخانەکان، و شوێنی کارە گشتییەکاندا قەدەغە کرد.[٥٢٣] دەرمانخانەکان ڕێگەیان پێنادرێت بەرھەمە دوکەڵی و ڤەیپەکان بفرۆشن لە ویلایەتی نیویۆرکدا.[٥٢٤]
نیویۆرک سیتی یاسایەکی مافی پەناگە جێبەجێ دەکات کە پەناگە بۆ ھەر کەسێک کە پێویستی پێی بێت مسۆگەر دەکات، بەبێ گوێدانە دۆخی کۆچبەری، ئابووری، یان نیشتەجێبوون، کە ئەمەش دابینکردنی پەناگە و خۆراکی پێویست لەخۆدەگرێت.[٥٢٥] لە ئەنجامدا، لە کاتێکدا کە نیویۆرک زۆرترین کۆی دانیشتووانی بێلانەی ھەیە لە نێو شارەکانی ئەمریکادا، لە ساڵی ٢٠٢٤دا تەنھا ٥٪یان لە دەرەوەی پەناگەکانی شارەکەدا بوون، کە ئەمەش ڕێژەیەکی زۆر نزمترە لە بێلانەییی سەر شەقامەکان بە بەراورد بە شارەکانی تر.[٥٢٦] تا ساڵی ٢٠٢٣، ٩٢,٨٢٤ کەسی بێلانە ھەموو شەوێک لە سیستەمی پەناگەکانی شارەکەدا دەخەوتن.[٥٢٧]
سەلامەتیی گشتی
[دەستکاری]
.jpg)
وەزارەتی پۆلیسی نیویۆرک (NYPD) گەورەترین ھێزی پۆلیسە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بە زیاتر لە ٣٦,٠٠٠ ئەفسەری سوێندخواردوو.[٥٢٨] ئەندامانی NYPD زۆرجار لەلایەن سیاسەتمەداران، میدیاکان، و ئۆتۆمبێلە پۆلیسییەکانی خۆیانەوە بە نازناوی باشترینەکانی نیویۆرک (New York's Finest) ناودەبرێن.[٥٢٩]
شارەکە لە ساڵانی ١٩٧٠ەکانەوە تا ١٩٩٠ەکان بەرزبوونەوەیەکی زۆری لە تاواندا بەخۆیەوە بینی.[٥٣٠] تاوان بەگشتی لە نیویۆرک سیتی لە ساڵانی ١٩٩٠ەکانەوە ڕووی لە کەمبوونەوە کردووە؛[٥٣١] تاوانی توندوتیژ لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ٢٠٠٥ بە ڕێژەی زیاتر لە ٧٥٪ کەمی کرد، و بەردەوام بوو لە کەمبوونەوە لەو کاتانەشدا کە سەرتاسەری وڵات بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە دەبینی.[٥٣٢] بەرنامەی وەستاندن و پشکنین (stop-and-frisk)ی NYPD لە ساڵی ٢٠١٣ بە نادەستووری ناسێندرا وەک "سیاسەتێکی ناڕاستەوخۆی پڕۆفایلی ڕەگەزی" بەرامبەر بە دانیشتووانی ڕەشپێست و تێکەڵ،[٥٣٣] ھەرچەندە ئیدیعای کاریگەرییە نایەکسانەکان لە ساڵانی دواتریشدا بەردەوام بوو.[٥٣٤] بەرنامەی وەستاندن و پشکنین بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ھۆکاری کەمبوونەوەی تاوان دادەنرا، ھەرچەندە ڕێژەکان لەو ساڵانەدا کە بەرنامەکە کۆتایی پێھات بەردەوام بوون لە دابەزین.[٥٣٥][٥٣٦]
شارەکە لە ساڵی ١٩٩٠دا ژمارەی پێوانەییی بەرزی تۆمارکرد کە ٢,٢٤٥ کوشتن بوو، و لە ساڵی ٢٠١٨دا گەیشتە نزمترین ئاستی ژمارەی پێوانەییی نزیکەی ٧٠-ساڵە کە ٢٨٩ کوشتن بوو.[٥٣٧] ژمارەی کوشتنەکان و ڕێژەی ٣.٣ بۆ ھەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەک لە ساڵی ٢٠١٧ نزمترین بوو لە ساڵی ١٩٥١ەوە.[٥٣٨] نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٣٨٦ کوشتنی تۆمارکرد، کە بەراورد بە ساڵی پێشتر ١٢٪ کەمیکردبوو.[٥٣٩][٥٤٠] نیویۆرک سیتی خاوەنی یەکێک لە نزمترین ڕێژەکانی کوشتن لە نێو دە گەورەترین شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بوو کە ٥.٥ بوو بۆ ھەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەک لە ساڵی ٢٠٢١دا.[٥٤١]
نیویۆرک سیتی یاسای توندتری بۆ چەک ھەیە بە بەراورد بە زۆربەی شارەکانی تری ویلایەتە یەکگرتووەکان—مۆڵەت بۆ خاوەندارێتی ھەر چەکێکی ئاگرین پێویستە، و یاسای SAFEی نیویۆرک لە ساڵی ٢٠١٣دا چەکە ھێرشبەرەکانی قەدەغە کرد. ویلایەتی نیویۆرک لە ساڵی ٢٠٢٠دا پێنجەم نزمترین ڕێژەی مردنی بە چەک ھەبوو لە نێوان ویلایەتەکاندا.[٥٤٢]
تاوانی ڕێکخراو لە مێژە پەیوەستە بە نیویۆرک سیتییەوە، کە لە ١٨٢٠ەکاندا بە چەتەکانی وەک فۆرتی تیڤس و ڕۆچ گواردس لە گەڕەکی فایڤ پۆینتس دەستی پێکرد، و دواتر تۆنگەکان لە ھەمان گەڕەکدا سەریان ھەڵدا، کە دواتر بوو بە چایناتاونی مانھاتن. سەدەی بیستەم بەرزبوونەوەی لە مافیای ئەمریکی بەخۆیەوە بینی (مافیای ئەمریکی)، کە لەلایەن پێنج خێزانەکەوە زاڵ بوون، ھەروەھا سەرهەڵدانی گرووپەکانی چەتە، لەوانە بلاک سپەیدس.[٥٤٣] بوونی مافیا و چەتەکان لە سەدەی ٢١ەمدا لە شارەکەدا کەمی کردووە.[٥٤٤][٥٤٥]
وەزارەتی ئاگرکوژاندنەوەی نیویۆرک (FDNY) خزمەتگوزارییەکانی پاراستن لە ئاگر، ڕزگارکردنی تەکنیکی، وەڵامدانەوەی سەرەتایی بۆ مەترسییە بایۆلۆژی، کیمیایی و تیشکییەکان، و خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاریی پزیشکی دابین دەکات. FDNY ڕووبەڕووی ئاستەنگی ئاگرکوژاندنەوەی فرەلایەن دەبێتەوە کە بە چەندین شێوە تایبەتن بە نیویۆرک. جگە لە وەڵامدانەوە بۆ جۆرەکانی بینا کە لە ماڵە دارینەکانی یەک خێزانەوە تا دەگاتە پێکھاتە بەرزەکان دەگرێتەوە، FDNY وەڵامی ئەو ئاگرانەش دەداتەوە کە لە ناو میترۆی نیویۆرک سیتیدا ڕوودەدەن.[٥٤٦] پرد و تونێلە دابڕاوەکان، ھەروەھا پارکە گەورەکان و ناوچە دارستانەکان کە دەشێت ببنە ھۆی ئاگری دارستان، بە ھەمان شێوە ئاستەنگییەکان زیاد دەکەن. بارەگای سەرەکیی FDNY لە سەنتەری ٩ میترۆتێک لە داونتاون بروکلینە،[٥٤٧] و ئەکادیمیای ئاگرکوژاندنەوەی FDNY لەسەر دوورگەکانی ڕانداڵز و وۆردزە.[٥٤٨]
گواستنەوە
[دەستکاری]گواستنەوەی خێرا
[دەستکاری]
ترانزێتی گشتی لە نیویۆرک سیتی، کە زۆربەی بە درێژایی ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، یەک لەسەر سێی ھەموو بەکارھێنەرانی ترانزێتی گشتی لە وڵاتەکەدا پێکدەھێنێت، و دوو لەسەر سێی نەفەرەکانی شەمەندەفەرەکانی وڵاتەکە لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی دەژین.[٥٥١][٥٥٢]
پاسەکان
[دەستکاری]کەشتیگەلی پاسە گشتییەکانی نیویۆرک سیتی (MTA Regional Bus Operations) بە شێوەی ٢٤/٧ (بەردەوام) کار دەکات و گەورەترینە لە ئەمریکای باکووردا.[٥٥٣] سیستەمی پاسەکانی نیویۆرک سیتی زۆرترین نەفەر دەگوازێتەوە لە چاو ھەر شارێکی تری وڵاتەکەدا: لە ساڵی ٢٠٢٢دا، پاسەکانی MTA نیویۆرک سیتی ترانزێت خزمەتی ٤٨٣.٥ ملیۆن گەشتیان کرد، لەکاتێکدا پاسەکانی ھەرێمیی MTA خزمەتی ١٠٠.٣ ملیۆن گەشتیان کرد.[٥٥٤]
تێرمیناڵی پاسەکانی پۆرت ئۆسۆریتی تێرمیناڵی سەرەکیی پاسی نێوان شارەکانە لە شارەکەدا و قەرەباڵغترین وێستگەی پاسە لە جیھاندا، کە لە ھەر ڕۆژێکی کارکردندا خزمەت بە ٢٥٠,٠٠٠ سەرنشین دەکات لەسەر ٧,٠٠٠ پاس لە بینایەکدا کە لە ساڵی ١٩٥٠دا کراوەتەوە و دیزاین کرابوو بۆ لەخۆگرتنی ٦٠,٠٠٠ سەرنشینی ڕۆژانە. پلانێک کە لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن پۆرت ئۆسۆریتییەوە ڕاگەیەندرا پێشنیاری خەرجکردنی ١٠ ملیار دۆلار دەکات بۆ فراوانکردنی توانای لەخۆگرتن و مۆدێرنکردنی دامەزراوەکە.[٥٥٠][٥٥٥][٥٤٩] لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پۆرت ئۆسۆریتی پلانەکانی بۆ تێرمیناڵێکی نوێ ڕاگەیاند کە ئاتریۆمێکی شوشەیی (گۆڕەپانێکی ناوەکی) لەخۆدەگرێت لە دەروازە سەرەکییە نوێیەکەی لە شەقامی ٤١.[٥٥٦][٥٥٧]
شەمەندەفەر
[دەستکاری]
سیستەمی میترۆی نیویۆرک سیتی یەکێکە لە گەورەترین سیستەمەکانی گواستنەوەی خێرا لە جیھاندا کاتێک بەپێی ژمارەی ئەو وێستگانەی لە کاردان دەپێورێت، کە 472 وێستگەیە، ھەروەھا بەپێی درێژیی ڕێڕەوەکان. نزیکەی ھەموو سیستەمی میترۆی نیویۆرک بە درێژایی ٢٤ کاتژمێر کراوەیە، بە پێچەوانەی زۆربەی سیستەمەکانی تری میترۆ کە لە شەودا دادەخرێن.[٥٥٨] میترۆی نیویۆرک سیتی قەرەباڵغترین سیستەمی ترانزێتی شەمەندەفەری میترۆپۆلیتانە لە نیوەگۆی ڕۆژاوا،[٥٥٩] کە ١.٧٠ ملیار گەشتی سەرنشینی ھەبووە لە ساڵی ٢٠١٩دا.[٥٦٠]
گواستنەوەی گشتی بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نیویۆرک سیتی بەکاردەھێنرێت. ٥٤.٦٪ی دانیشتووانی نیویۆرک بۆ چوونە سەر کارەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٥دا ترانزێتی بەکۆمەڵیان بەکارھێناوە.[٥٦١] ئەمەش جیاوازە لەگەڵ بەشەکانی تری وڵاتەکە، کە تێیدا ٩١٪ی کرێکاران بە ئۆتۆمبێل دەچن بۆ شوێنی کارەکانیان.[٥٦٢] بەپێی کۆنتڕۆڵکەری داراییی نیویۆرک سیتی، کرێکاران لە ناوچەی نیویۆرک سیتی بە تێکڕا شەش کاتژمێر و ١٨ خولەک لە ڕێگادا بەسەر دەبەن بۆ چوون بۆ کار لە ھەفتەیەکدا، کە ئەمە درێژترین کاتی ھاتوچۆیە لە وڵاتەکەدا لە نێوان شارە گەورەکاندا.[٥٦٣] نیویۆرک تاکە شاری ئەمریکایە کە تێیدا زۆرینەی خێزانەکان (٥٢٪) ئۆتۆمبێلیان نییە؛ تەنھا ٢٢٪ی دانیشتووانی مانھاتن خاوەنی ئۆتۆمبێلن.[٥٦٤] بەھۆی بەکارهێنانی زۆریان لە ترانزێتی گشتی، نیویۆرکییەکان ڕێژەیەکی کەمتر لە داھاتی خێزانەکانیان لە گواستنەوەدا خەرج دەکەن بە بەراورد لەگەڵ تێکڕای نیشتمانی، کە ساڵانە ١٩ ملیار دۆلار پاشەکەوت دەکەن لە گواستنەوەدا بە بەراورد لەگەڵ دانیشتووانی شارەکانی تری ئەمریکا.[٥٦٥]
تۆڕی شەمەندەفەری ناوچەیی نیویۆرک سیتی گەورەترینە لە ئەمریکای باکوور.[٥٥١] تۆڕی شەمەندەفەرەکە، کە نیویۆرک سیتی بە دەوروبەرییەوە دەبەستێتەوە، پێکھاتووە لە ڕێگەی ئاسنینی لۆنگ ئایلەند، ڕێگەی ئاسنینی میترۆ-نۆرس، و ئۆپەراسیۆنەکانی شەمەندەفەری نیوجێرزی ترانزێت. سیستەمە تێکەڵەکە لە وێستگەی گراند سەنتڕاڵ و وێستگەی پێنسیلڤانیای نیویۆرک یەکدەگرنەوە و زیاتر لە ٢٥٠ وێستگە و ٢٠ ھێڵی شەمەندەفەر لەخۆدەگرن.[٥٥١] شەمەندەفەری بەرزکراوەی AirTrain JFK لە کوینز فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی بە میترۆی نیویۆرک سیتی و ڕێگەی ئاسنینی لۆنگ ئایلەندەوە دەبەستێتەوە.[٥٦٦] بۆ شەمەندەفەری نێوان شارەکان، نیویۆرک سیتی لەلایەن ئەمتراکەوە خزمەت دەکرێت، کە قەرەباڵغترین وێستگەی بە جیاوازییەکی زۆر وێستگەی پێنسیلڤانیایە لە لای ڕۆژاوای مانھاتن، کە لێوەی ئەمتراک بەستنەوە بە بۆستن، فیلادێلفیا، و واشینگتن دی سی بە درێژایی کۆریدۆری باکووری ڕۆژھەڵات دابین دەکات، ھەروەھا خزمەتگوزاریی شەمەندەفەری دوور مەودا بۆ شارەکانی تری ئەمریکای باکوور.[٥٦٧]
سیستەمی ترانزێتی خێرای ڕێگەی ئاسنینی ستەیتن ئایلەند تەنھا خزمەت بە ستەیتن ئایلەند دەکات، و ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، بە بەستنەوە بە مانھاتن لە تێرمیناڵی سانت جۆرجەوە لە ڕێگەی بەلەمی ستەیتن ئایلەندەوە.[٥٦٨] شەمەندەفەری PATH میدتاون و خوارووی مانھاتن بە تێرمیناڵی ھۆبۆکێن و وێستگەی پێنسیلڤانیای نیوارک لە نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە، و پاشان ئەو وێستگانە بە سەنتەری بازرگانیی جیھانی ئۆکولوسەوە دەبەستێتەوە لەوبەری ڕووباری ھادسۆن.[٥٦٩] ھاوشێوەی میترۆی نیویۆرک سیتی، PATH ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، بە واتای ئەوەی کە سێ لەو پێنج سیستەمە ترانزێتە خێرایەی ئەمریکا کە بە خشتەی ٢٤-کاتژمێری کار دەکەن بەتەواوی یان بەشێکیان لە نیویۆرکن.[٥٧٠] وێستگەی گراند سەنتڕاڵ گەورەترین وێستگەی شەمەندەفەرە لە جیھاندا بەپێی ژمارەی سەکۆکانی شەمەندەفەر و ئەو دۆنمانەی داگیری کردوون.[٥٧١]
پڕۆژە چەند ملیار دۆلارییەکانی ترانزێتی شەمەندەفەری قورس کە لە قۆناغی دروستکردندان لە نیویۆرک سیتی بریتین لە میترۆی شەقامی دووەم.[٥٧٢]
ئاسمانی
[دەستکاری]
ئاسمانی نیویۆرک قەرەباڵغترینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و یەکێکە لە قەرەباڵغترین کۆریدۆرە ئاسمانییەکانی جیھان. سێ قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک بریتین لە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی (بە ٥٥.٣ ملیۆن سەرنشین)، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نیوارک لیبێرتی (٤٣.٦ ملیۆن) و فڕۆکەخانەی لاگواردیا (٢٩.٠ ملیۆن)؛ ١٢٧.٩ ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠٢٢دا ئەم سێ فڕۆکەخانەیەیان بەکارھێناوە.[٥٧٣] جەی ئێف کەی و نیوارک لیبێرتی بەڕیزبەندی قەرەباڵغترین و چوارەم قەرەباڵغترین دەروازەی ئەمریکا بوون بۆ گەشتیارانی نێونەتەوەیی لە ساڵی ٢٠٢٣دا.[٥٧٤] ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٢[نوێکردنەوە]، جەی ئێف کەی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە بوو بۆ سەرنشینانی نێونەتەوەیی لە ئەمریکای باکووردا، بە ٢٦.٨ ملیۆن سەرنشینی نێونەتەوەیی.[٥٧٥]
فڕۆکەخانەی لاگواردیا، کە لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن جێگری سەرۆکۆماری ئەوکات جۆ بایدنەوە وەک جۆرە فڕۆکەخانەیەک وەسف کرا کە گەشتیاران دەکرێت لە "وڵاتێکی جیھانی سێیەم" بیبینن، پڕۆژەیەکی ٨ ملیار دۆلاری بە پاڵپشتی فیدراڵی و ویلایەتەکە جێبەجێ کردووە کە دامەزراوە کۆنەکانی بە تێرمیناڵ و ڕێگەی مۆدێرن گۆڕیوە.[٥٧٦][٥٧٧][٥٧٨][٥٧٩] پلانەکان بۆ فراوانکردنی قەبارەی سەرنشینان لە فڕۆکەخانەی چوارەم، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ستیوارت، لە نزیک نیوبێرگ، نیویۆرک، لەلایەن پۆرت ئۆسۆریتیی نیویۆرک و نیوجێرزییەوە بەرەوپێشچوون.[٥٨٠] فڕۆکەخانە بازرگانییەکانی تری کە لەناو یان خزمەت بە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک دەکەن بریتین لە فڕۆکەخانەی لۆنگ ئایلەند ماکئارسەر، فڕۆکەخانەی ترێنتۆن-مێرسەر و فڕۆکەخانەی کاونتیی وێستچێستەر. فڕۆکەخانەی سەرەکی فڕینی گشتی کە خزمەت بە ناوچەکە دەکات بریتییە لە فڕۆکەخانەی تێتێربۆرۆ.
بەلەمەکان، تەکسییەکان و ترامەکان
[دەستکاری]
بەلەمی ستەیتن ئایلەند قەرەباڵغترین بەلەمە لە جیھاندا، کە زیاتر لە ٢٣ ملیۆن سەرنشینی گواستووەتەوە لە تەممووزی ٢٠١٥ تا حوزەیرانی ٢٠١٦ لەسەر ڕێڕەوێکی ٥٫٢-میل (٨٫٤ km) لە نێوان ستەیتن ئایلەند و خوارووی مانھاتن و بە شێوەی ٢٤/٧ کار دەکات.[٥٨١][٥٨٢] سیستەمەکانی تری بەلەم ھاتوچۆکەران لە نێوان مانھاتن و ناوچەکانی تری شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانەکە دەگوازنەوە. بەلەمی NYC، کە دەستپێشخەرییەکی NYCEDCە و ڕێڕەوی بۆ ھەر پێنج ناوچەکە پلانی بۆ دانراوە، لە ساڵی ٢٠١٧دا دەستی پێکرد.[٥٨٣]
کە بە ڕەنگەکەیان و مەدالیای تەکسییەکەیان دەناسرێنەوە، ١٣,٥٨٧ تەکسییە زەردەکەی شارەکە تاکە ئۆتۆمبێلن کە ڕێگەیان پێدراوە ئەو سەرنشینانە ھەڵبگرن کە لەسەر شەقامەکان ئاماژەیان پێ دەدەن لە سەرتاسەری شارەکەدا.[٥٨٤] تەکسییەکانی بۆرۆ کە بە ڕەنگی سەوزی سێوین دەتوانن ئەو سەرنشینانە ھەڵبگرن کە لەسەر شەقام ئاماژەیان پێ دەدەن لە بەشی سەرەوەی مانھاتن و چوار ناوچەکەی تری دەرەوە.[٥٨٥] ھەرچەندە بۆ ماوەیەکی درێژ تەکسییە زەردەکان زاڵ بوون، ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوە قەبارە گەورەکانی وەک ئوبەر و لیفت زۆرترین گەشتیان لە شارەکەدا دابین کردووە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ەوە، کاتێک ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوەکان و تەکسییەکان ھەریەکەیان نزیکەی ١٠.٥ ملیۆن گەشتیان ھەبوو. تا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، ٧٨,٠٠٠ ئۆتۆمبێلی بەکرێگیراو پێکەوە ٢٠.٣ ملیۆن گەشتیان ھەبوو، لەکاتێکدا ٣.٥ ملیۆن گەشت بە تەکسییە زەردەکان ئەنجامدراون.[٥٨٦][٥٨٧]
تراموای دوورگەی ڕۆزڤێڵت، کە تەلەفریکێکی ئاسمانییە و لە ساڵی ١٩٧٦ دەستی بە کارکردن کردووە،[٥٨٨] ساڵانە ٢ ملیۆن سەرنشین دەگوازێتەوە بە دووری ٣٬١٤٠ پێ (٩٦٠ m) لە نێوان دوورگەی ڕۆزڤێڵت و شەقامی ٥٩ و دووەم ئەڤینیو لە دوورگەی مانھاتن.[٥٨٩]
تۆڕی پاسکیلسواری
[دەستکاری].jpg)
نیویۆرک سیتی دۆخێکی تێکەڵاوی بۆ پاسکیلسواری ھەیە، کە چڕیی شارنشینی، زەوی تا ڕادەیەک تەخت، شەقامە قەرەباڵغەکان کە ھاتوچۆی وەستان و ڕۆیشتنیان ھەیە، و چەندین پیادەڕەو لەخۆدەگرێت. دانیشتووانە زۆرەکەی پاسکیلسوارانی شارەکە پاسکیلسوارانی سوودبەخش لەخۆدەگرێت، وەکوو خزمەتگوزارییەکانی گەیاندن و پەیامبەرەکان؛ یانەکانی پاسکیلسواریی کاتبەسەربردن؛ و ژمارەیەکی زیاد لە ھاتوچۆکەران بە پاسکیل. پاسکیلسواری تا دێت زیاتر باو دەبێت لە نیویۆرک سیتی؛ لە ساڵی ٢٠٢٢دا نزیکەی ٦١,٢٠٠ کەس ھەبوون کە ڕۆژانە بە پاسکیل ھاتوچۆیان دەکرد و ٦١٠,٠٠٠ گەشتی ڕۆژانەی پاسکیل ھەبوو، کە ھەردووکیان بە نزیکەیی دوو ھێندە بوون بە بەراورد بە دەیەی پێشووتر.[٢٣٤] ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٢[نوێکردنەوە]، نیویۆرک سیتی ١٬٥٢٥ میل (٢٬٤٥٤ km) ڕێڕەوی پاسکیلی ھەبوو، لەوانە ٦٤٤ میل (١٬٠٣٦ km) ڕێڕەوی پاسکیلی جیاکراوە یان "پارێزراو" لە سەرتاسەری شارەکەدا.[٢٣٤]
شەقام و ڕێگە خێراکان
[دەستکاری]
شەقامەکان تایبەتمەندییەکی تری دیاریکەری شارەکەن. دەرکەوتووە کە نیویۆرک لەسەر ئاستی جیھان لە پێشەنگدایە لە ڕووی قەرەباڵغیی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلی شارنشینییەوە.[٣٦] پلانی کۆمیسیۆنەرانی ١٨١١ کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لەسەر گەشەسەندنی فیزیکیی شارەکە. نیویۆرک سیتی تۆڕێکی بەرفراوانی ڕێگەی خێرا و پارکوەیی ھەیە، کە ناوچەکانی شارەکە بەیەکەوە و بە باکووری نیوجێرزی، کاونتیی وێستچێستەر، لۆنگ ئایلەند، و باشووری ڕۆژاوای کۆنێتیکتەوە دەبەستنەوە لە ڕێگەی پرد و تونێلەکانەوە. لەبەرئەوەی ئەم ڕێگە خێرایانە خزمەت بە ملیۆنان دانیشتووی ناوچەکانی دەرەوە و دەوروبەر دەکەن کە ھاتوچۆ دەکەن بۆ ناو مانھاتن، باوە کە شۆفێران بۆ چەندین کاتژمێر گیر بخۆن لە قەرەباڵغیی ھاتوچۆی چڕدا کە ڕووداوێکی ڕۆژانەیە، بەتایبەتی لە کاتی کاتژمێری لوتکەی ھاتوچۆدا.[٥٩٠][٥٩١] نرخدانانی قەرەباڵغی لە نیویۆرک سیتی، کە یەکەمین بەرنامەی لەو جۆرەیە لە وڵاتەکەدا،[٥٩٢] لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥دا کارا کرا، کە دەسەپێنرێت بەسەر زۆربەی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلەکاندا کە ناوچەی مانھاتنی باشووری شەقامی ٦٠ بەکاردەھێنن، وەک ھەوڵێک بۆ ھاندانی ھاتوچۆکەران بۆ بەکارھێنانی گواستنەوەی خێرا لەبری ئۆتۆمبێل.[٥٩٣] بە پێچەوانەی زۆربەی بەشەکانی تری وڵاتەکە، ویلایەتی نیویۆرک قەدەغەی کردووە کە لە کاتی گڵۆپی سووردا بسووڕێیتەوە لەو شارانەی کە ژمارەی دانیشتووانیان لە یەک ملیۆن کەس زیاترە، بە مەبەستی کەمکردنەوەی پێکدادانەکان و زیادکردنی سەلامەتی پیادەکان. بۆیە، لە نیویۆرک سیتی، ھەموو سووڕانەوەیەک لەسەر گڵۆپی سوور نایاسایییە مەگەر نیشانەیەک ھەبێت کە ڕێگە بەو جووڵەیە بدات.[٥٩٤]
پرد و تونێلەکان
[دەستکاری]
ناوچەکانی مانھاتن و ستەیتن ئایلەند دەکەونە سەر دوورگەیەک کە ھەمان ناویان ھەیە، لەکاتێکدا کوینز و بروکلین دەکەونە کۆتایی ڕۆژاوای دوورگەی گەورەتری لۆنگ ئایلەند، و دە بڕۆنکس دەکەوێتە سەر خاکی سەرەکیی ویلایەتی نیویۆرک. دوورگەی مانھاتن لە ڕێگەی تۆڕێکی بەرفراوانی پرد و تونێلەکانەوە بە ناوچەکانی دەرەوە و نیوجێرزی دەبەسترێتەوە. پردی جۆرج واشینگتنی ١٤-ڕێڕەوی، کە مانھاتن بە نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە بەسەر ڕووباری ھادسۆندا، قەرەباڵغترین پردی ئۆتۆمبێلە لە جیھاندا.[٥٩٥][٥٩٦] پردی ڤێرازانو-نارۆز، کە بەسەر گەرووی نارۆزدا تێدەپەڕێت لە نێوان بروکلین و ستەیتن ئایلەند، درێژترین پردی ھەڵواسراوە لە کیشوەرەکانی ئەمریکادا و یەکێکە لە درێژترین پردەکانی جیھان.[٥٩٧][٥٩٨] پردی بروکلین، بە تاوەرە ھەڵواسراوە بەردینەکانییەوە کە بە شێوازی نیۆ-گۆتیک دروستکراون، ھێمایەکی ئایکۆنیی شارەکەیە؛ کاتێک لە ساڵی ١٨٨٣ کرایەوە، یەکەمین پردی ھەڵواسراو بوو بە وایەری پۆڵایین و درێژترین پردی ھەڵواسراو بوو لە جیھاندا تا ساڵی ١٩٠٣.[٥٩٩][٦٠٠] پردی کوینزبۆرۆ "درێژترین بەشی کانتلێڤەر بوو لە ئەمریکای باکوور" لە ١٩٠٩ تا ١٩١٧.[٦٠١] پردی مانھاتن، کە لە ساڵی ١٩٠٩ کرایەوە، "وەک پێشەنگی پردە ھەڵواسراوە مۆدێرنەکان دادەنرێت"، و دیزاینەکەی "وەک مۆدێلێک بوو بۆ پردە ھەڵواسراوە درێژەکانی تر" لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا.[٦٠٢] پردی ثرۆگس نێک و پردی وایتستۆن کوینز و دە بڕۆنکس بەیەکەوە دەبەستنەوە، لەکاتێکدا پردی ترایبۆرۆ مانھاتن، کوینز، و دە بڕۆنکس بەیەکەوە دەبەستێتەوە.
تونێلی لینکۆڵن، کە ڕۆژانە ١٢٠,٠٠٠ ئۆتۆمبێل دەگوازێتەوە لەژێر ڕووباری ھادسۆندا لە نێوان نیوجێرزی و میدتاون مانھاتن، قەرەباڵغترین تونێلی ئۆتۆمبێلە لە جیھاندا.[٦٠٣] تونێلەکە لەبری پرد دروستکرا بۆ ئەوەی ڕێگە بە تێپەڕبوونی ئازادانەی کەشتییە گەورەکانی نەفەرھەڵگر و کەشتییە بارھەڵگرەکان بدات کە بە بەندەری نیویۆرک و سەرووی ڕووباری ھادسۆندا بەرەو لەنگەرگەکانی مانھاتن دەڕۆیشتن. تونێلی ھۆڵەند، کە خوارووی مانھاتن بە جێرزی سیتی، نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە، یەکەمین تونێلی ئۆتۆمبێل بوو کە بە شێوەیەکی میکانیکی ھەواگۆڕکێی بۆ کرابوو کاتێک لە ساڵی ١٩٢٧دا کرایەوە.[٦٠٤][٦٠٥] تونێلی کوینز-میدتاون، کە بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لەسەر ئەو پردانە دروستکرا کە مانھاتنیان بە کوینز و بروکلینەوە دەبەستەوە، گەورەترین پڕۆژەی ناحکومیی فیدراڵی بوو لە سەردەمی خۆیدا کاتێک لە ساڵی ١٩٤٠ تەواو بوو.[٦٠٦] تونێلی بروکلین-باتەری (بە فەرمی تونێلی ھیو ئێل کاری) درێژترین تونێلی ئۆتۆمبێلی ژێرئاوە کە بەردەوام بێت لە ئەمریکای باکوور و لەژێر باتەری پارکدا تێدەپەڕێت، کە ناوچەی دارایی مانھاتن بە ڕێد ھوک، بروکلینەوە دەبەستێتەوە.[٦٠٧]
حکوومەت و سیاسەت
[دەستکاری]حکوومەت
[دەستکاری]
نیویۆرک سیتی شارەوانییەکی میترۆپۆلیتانە کە خاوەنی فۆرمێکی حکوومەتی سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەنی بەھێزە.[٦٠٨] حکوومەتی شارەکە بەرپرسە لە پەروەردەی گشتی، دامەزراوە چاکسازییەکان، سەلامەتی گشتی، دامەزراوەکانی کاتبەسەربردن، پاکوخاوێنی، دابینکردنی ئاو، و خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان.
ئەنجومەنی شار دەستەیەکی یەک-ژوورییە کە لە ٥١ ئەندامی ئەنجومەن پێکھاتووە و ناوچەکانیان لەسەر بنەمای سنووری جوگرافیی دانیشتووان دیاریکراوە.[٦٠٩] ھەر خولێک بۆ سەرۆک شارەوانی و ئەندامانی ئەنجومەن چوار ساڵ دەخایەنێت و سنووری دوو خولی لەسەریەکی ھەیە،[٦١٠] (کە دوای چوار ساڵ پشوو سەرلەنوێ دەست پێدەکاتەوە). کۆدی کارگێڕیی نیویۆرک سیتی، ڕێساکانی نیویۆرک سیتی، و تۆماری شار بەڕیزبەندی بریتین لە کۆدی یاسا ناوخۆیییەکان، کۆمەڵەی ڕێنمایییەکان، و ڕۆژنامەی فەرمی.[٦١١][٦١٢]
ھەر ناوچەیەک ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەیەکی دادوەریی سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتەکە، کە تێیدا دادگای تاوان و دادگای مەدەنی دادگا ناوخۆیییەکانن، لەکاتێکدا دادگای باڵای نیویۆرک دادگایییە گەورەکان و تێھەڵچوونەوەکان بەڕێوەدەبات. مانھاتن میوانداریی بەشی یەکەمی دادگای باڵای بەشی تێھەڵچوونەوە دەکات، لەکاتێکدا بروکلین میوانداری بەشی دووەم دەکات. چەندین دادگای کارگێڕیی دەرەوەی دەسەڵاتی دادوەری ھەن، کە ئاژانسی جێبەجێکردنن و بەشێک نین لە سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتەکە.
نیویۆرک سیتی دابەشکراوە لە نێوان دوو دادگای ناوچەییی جیاوازی ویلایەتە یەکگرتووەکان و میوانداری لقە سەرەکییەکانیان دەکات: دادگای ناوچەیی بۆ ناوچەی باشووری نیویۆرک، کە کۆشکی دادگای سەرەکی لە گۆڕەپانی فۆلی سکوێیەرە لە مانھاتن و دەسەڵاتی دادوەرییەکەی مانھاتن و دە بڕۆنکس دەگرێتەوە؛[٦١٣] و دادگای ناوچەیی بۆ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی نیویۆرک، کە کۆشکی دادگای سەرەکی لە بروکلینە و دەسەڵاتی دادوەرییەکەی بروکلین، کوینز، و ستەیتن ئایلەند دەگرێتەوە.[٦١٤] دادگای تێھەڵچوونەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سووڕی دووەم و دادگای بازرگانیی نێونەتەوەییی ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەروەھا بنکەیان لە فۆلی سکوێیەرە.[٦١٥][٦١٦]
سیاسەت
[دەستکاری]_(cropped).jpg)
سەرۆک شارەوانیی شارەکە زۆھران مامدانییە، کە کاندیدێکی پارتی دیموکراتە و لە ساڵی ٢٠٢٥ ھەڵبژێردرا. مامدانی کەمێک دوای نیوەشەو لە ڕێوڕەسمێکی تایبەتدا لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ دەستبەکاربوو.[٦١٧] پارتی دیموکرات زۆرینەی پۆستە گشتییەکان بەدەستەوەیە. تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، ٦٧٪ی دەنگدەرە تۆمارکراوە کاراکانی شارەکە دیموکراتن و ١٠.٢٪یان کۆمارین.[٦١٨] نیویۆرک سیتی لەلایەن کاندیدێکی سەرۆکایەتیی کۆمارییەکانەوە نەوەیراوەتەوە (نەبردراوەتەوە) لە دوای ساڵی ١٩٢٤ەوە، و ھیچ کاندیدێکی کۆماری بۆ پۆستێکی سەرانسەریی ویلایەتەکە ھەر پێنج ناوچەکەی نەبردووەتەوە لە کاتی دروستبوونی شارەکەوە لە ساڵی ١٨٩٨. لە دابەشکردنەوەی ناوچەکانی ھەڵبژاردن دوای سەرژمێریی ٢٠٢٠، ١٤ لە ٢٦ ناوچەکەی کۆنگرێسی نیویۆرک بەشێک لە نیویۆرک سیتی لەخۆدەگرن.[٦١٩]
نیویۆرک سیتی سەرچاوەیەکی گرنگی کۆکردنەوەی دارایییە بۆ سیاسەت.[٦٢٠] شارەکە لاسەنگییەکی بەھێزی ھەیە لە پێدانی پارە لەگەڵ حکوومەتی نیشتمانی و ویلایەتەکە. بۆ ھەر دۆلارێک کە وەک باج دەینێرێت بۆ حکوومەتی فیدراڵی، ٨٣ سەنت وەک خزمەتگوزاری وەردەگرێتەوە (یان ساڵانە ١١.٤ ملیار دۆلار زیاتر دەنێرێت لەوەی کە وەریدەگرێتەوە). دانیشتووان و بازرگانییەکانی شارەکە ھەروەھا ٤.١ ملیار دۆلاری زیاتریان ناردووە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٩-٢٠١٠ بۆ ویلایەتەکە لەوەی کە شارەکە وەک قەرەبوو وەریگرتووەتەوە.[٦٢١]
پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
[دەستکاری]لە ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرنامەی دەستەخوشکە شارەکان[٦٢٢] دووبارە ڕێکخرایەوە بە ناوی ھاوبەشە جیھانییەکانی نیویۆرک سیتی. دەستەخوشکە شارە مێژووییيەکانی نیویۆرک لە خوارەوە ئاماژەیان پێکراوە بەپێی ئەو ساڵەی کە چوونەتە پاڵ تۆڕی ھاوبەشیی نیویۆرک سیتی.[٦٢٣]
| تۆڕی ھاوبەشە جیھانییەکانی نیویۆرک سیتی |
|---|
ئەفریقا
|
تێبینییەکان
[دەستکاری]- ↑ بەرزترین خاڵ لە شاری نیویۆرک بریتییە لە تۆدت ھیڵ.
- ↑ بۆ جیاکردنەوەی لە ویلایەتی نیویۆرک
- ↑ بە پشتبەستن بە چەندین سەرچاوە: [١٤][١٥][١٦][١٧][١٨]
- ↑ تێکڕای مانگانەی بەرزترین و نزمترین (واتە چاوەڕوانکراوترین بەرزترین و نزمترین خوێندنەوەکانی پلەی گەرمی لە ھەر کاتێکی ساڵ یان مانگێکی دیاریکراودا) کە بەپێی داتای ئەو شوێنە لە ١٩٩١ تا ٢٠٢٠ ھەژمار کراوە
- ↑ تێبینییە کەشوھەوایییە فەرمییەکان بۆ سەنتڕاڵ پارک لە ساڵی ١٨٦٩ تا ١٩١٩ لە ئارسیناڵ لە شەقامی پێنجەم و شەقامی ٦٤ ئەنجام دەدران، و لە ساڵی ١٩١٩ەوە لە قەڵای بێلڤێدێر ئەنجام دەدرێن.[٢١٩]
- ↑ ئامارەکانی ١٨٨٠ و ١٨٩٠ بەشێک لە دە بڕۆنکس لەخۆدەگرن. لە ١٩٠٠ەوە پێدوا، ئامارەکان بۆ شاری یەکگرتووی پێنج ناوچەکەن. سەرچاوەکان: ١٦٩٨–١٧٧١،[٢٥٠] ١٧٩٠–١٩٩٠[١٠٥] ٢٠٠٠ و ٢٠١٠[٢٥١] ٢٠٢٠ و ٢٠٢٥[٥]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Nigro، Carmen (٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١). «کەواتە، بۆچی پێی دەڵێین گۆتەم؟». کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک. لە ٣ی ئازاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
لێرەدا تێدەگەین کە زاراوەی گۆتەم پەیوەستە بە نووسەر واشینگتن ئیرڤینگ، کە بە کورتەچیرۆکەکانی 'ئەفسانەی سلیپی ھۆڵۆ' و 'ڕیپ ڤان وینکل' بەناوبانگە. ھەروەھا لێرەدا تێدەگەین کە ئیرڤینگ زۆر مەبەستی پیاھەڵدان نەبوو کاتێک لە ساڵی ١٨٠٧دا ئەم نازناوەی لە شارەکە نا.
- ↑ «پەڕگەکانی گازێتێری ئەمریکا: ٢٠١٠، ٢٠٠٠، و ١٩٩٠». نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان. ١٢ی شوباتی ٢٠١١. لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١١ ھێنراوە.
- 1 2 Homberger، Eric (٢٠٠٥). The Historical Atlas of New York City: A Visual Celebration of 400 Years of New York City's History. Owl Books. لاپەڕە ٣٤. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٠٥٠-٧٨٤٢-٨.
- ↑ «بنکەدراوەی خزمەتگوزارییەکانی ArcGIS REST». نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- 1 2 3 «QuickFacts Kings County, New York; Queens County, New York; New York County, New York; Bronx County, New York; Richmond County, New York». نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «پێڕستی ناوچە شارییەکانی سەرژمێریی ٢٠٢٠». census.gov. نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «داتای ویلایەت بۆ دانیشتووان و نیشتەجێبوونی ٢٠٢٠». نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان. ١٢ی ئابی ٢٠٢١. لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- 1 2 3 «Gross Domestic Product by County and Metropolitan Area»، fred.stlouisfed.org
- 1 2 «کۆی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ نیویۆرک-نیوارک-جێرسی سیتی، NY-NJ-PA (MSA)»، fred.stlouisfed.org
- ↑ «Shanghai and New York—Similar, But Different». China.org. لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «GFCI 39 Rank». Z/Yen Group Limited. ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- 1 2 Eisenpress، Cara (٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣). «New York is closer than ever to beating the Bay Area on tech». Crain Communications. لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Leading 200 science cities | Nature Index 2022 Science Cities». nature.com (بە ئینگلیزی). لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- 1 2 «NYC Mayor's Office for International Affairs». The City of New York. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- 1 2 «DDC New York». Digital Diplomacy Coalition, New York. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی ئابی ٢٠١٨ ھێنراوە.
DDCی نیویۆرک کە لە ساڵی ٢٠١٤ دامەزراوە، هاوبەشی لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان، کۆمپانیا گەورەکانی تەکنۆلۆژیا و سۆشیال میدیا، چەندین حکومەت، و ڕێکخراوە ناحکومییەکان کردووە بۆ هێنانی بەرنامەی ناوازە بۆ کۆمەڵگەی ناوچەکە.
- ↑ Will Martin؛ Libertina Brandt (١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩). «The 21 most influential cities in the world». Business Insider. لە ٩ی ئابی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- 1 2 3 4 Edward Robb Ellis (٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤). The Epic of New York City: A Narrative History. Basic Books. لاپەڕە ٥٩٣. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٨٦٧-١٤٣٦-٠. لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Roberts، Sam (١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧). «When the World Called for a Capital». The New York Times. لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- 1 2 3 Kelsy Chauvin. «15 Things NOT to Do in New York City». Fodor's. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
زیاتر لە ٨.٦ ملیۆن ھاووڵاتی لە شاری نیویۆرک ھەن، و نزیکەی ھەموویان پەلەیانە. ئەوان ھەروەھا ژیرن، ڕاشکاون، و بە شانازییەوە دەتوانن لەو گەورەشارەدا بژین کە مەیلی سزادانی کەسە لاوازەکانی ھەیە. سیستەمی میترۆ قەرەباڵغەکەی بە تەنھا ھێمایەکە بۆ چۆنیەتیی کارکردنی ئەم شارە: بەشێکی بالیێیە، بەشێکی گۆڕەپانی جەنگە. دانیشتووان و سەردانیکەران بە ھەمان شێوە دەتوانن ببینن بۆچی نیویۆرک بە مەزنترین شاری جیھان دادەنرێت.
- 1 2 3 Shira Poliak. «Adjusting To New York City». Sun Sentinel. لە ڕەسەنەکە لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
سەرەڕای ئەوەش، شێوازی ژیانی خێرای شاری نیویۆرک پێویستی بە خۆگونجاندن ھەیە.
- 1 2 3 Miller، Stephen (٢٠١٦). Walking New York: Reflections of American Writers from Walt Whitman to Teju Cole. Fordham University Press. لاپەڕە ٤٦, ٥٠, ١٣١. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٢٣٢-٧٤٢٥-٣. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ U.S. Census Bureau History: New York City and the New Year, نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان. سەردانیکراوە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤. "لە ساڵی ٢٠٢١دا، ٣,٠٧٩,٧٧٦ نیویۆرکی خۆیان وەک لەدایکبووی دەرەوە ناساند، لە نێویاندا ١,٥٤٢,٤١٣ کۆچبەری ئەمریکای لاتین، ٩١٠,١٥١ ئاسیایی، و ٤٤٣,١١٣ ئەورووپی... سەرژمێریی ٢٠٢٠ دەرخەری ئەوە بوو کە شاری نیویۆرک ماڵی ٨,٨٠٤,١٩٠ کەس بووە. لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا، بە جیاوازییەکی زۆر دووەم پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکە بوو بە ٣,٨٩٨,٧٤٧ دانیشتووەوە."
- ↑ Census Data for the New York-Newark-Jersey City, NY-NJ-PA Metro Area, نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان. سەردانیکراوە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.
- ↑ «Big Radius Tool: StatsAmerica». Indiana Business Research Center. لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- 1 2 «Languages and Cultures of Immigrant New York». Stanford University. لە ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
لە نێوان ھەموو ئەو پێشەنگییانەی دەدرێتە پاڵ شاری نیویۆرک، لەوانەیە ئەوەی کەمترین لێکۆڵینەوەی لەسەر کرابێت و بە خراپترین شێوە تێگەیشتنی بۆ کرابێت پێگەی شارەکەیە وەک فرەچەشنترین شار لە ڕووی کولتووری و زمانەوانییەوە لە جیھاندا، چ لە ڕابردوو و چ لە ئێستادا. نیویۆرکییەکان نەک تەنھا لە ھەموو وڵاتێکی سەر زەوییەوە ھاتوون بەڵکو بە نزیکەی ٨٠٠ زمان قسە دەکەن، کە زۆرێکیان لە مەترسیدان، و نوێنەرایەتی مەودایەکی بێپێشینە لە کولتوورە ڕەسەن و کەمینەکان دەکەن.
- ↑ «Say what? To find new subjects of study, some linguists simply open their front doors». The Economist. ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١١. لە ١٨ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- 1 2 3 Gus Lubin. «Welcome to the language capital of the world: Queens, New York». کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی، بە هاوبەشی لەگەڵ Business Insider. لە ١٨ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
بەپێی ھاوپەیمانیی زمانە لەمەترسیداکان (ELA)، نزیکەی ٨٠٠ زمان ھەن کە لە شاری نیویۆرکدا قسەیان پێدەکرێت، و لە ھیچ شوێنێکی جیھاندا ھێندەی کوینز زمانی تێدا نییە.
- ↑ Sam Roberts (٢٩ی نیسانی ٢٠١٠). «Listening to (and Saving) the World's Languages». The New York Times. لە ١٨ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
ئەمانە تەنھا ھەندێک لەو زمانانە نین کە نیویۆرک دەکەنە فرەچەشنترین شار لە ڕووی زمانەوانییەوە لە جیھاندا. بەڵکو ئەوان بەشێکن لە گەنجینەیەکی سەرسووڕھێنەری زمانە لەمەترسیداکان کە لە نیویۆرکدا ڕەگیان داكوتاوە، ئەو زمانانەی کە لە ھەموو گۆشەیەکی جیھاندا لەدایکبوون و ئێستا زیاتر لە گۆشە جیاوازەکانی نیویۆرکدا دەبیسترێن وەک لە ھەر شوێنێکی تر.
- ↑ «New York, the World's Most Linguistically Diverse Metropolis». Columbia University. ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥. لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- 1 2 3 «Dutch Colonies». National Park Service. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- 1 2 Fortenbaugh، Robert (١٩٤٨). «The Nine Capitals of the United States». United States Senate. لاپەڕە ٩. لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- 1 2 «GFCI 37 Rank». Long Finance. ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥. لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- 1 2 Jones، Huw (٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢). «New York widens lead over London in top finance centres index». Reuters. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «2021 Global Cities Report». Kearney. ٢٠٢١. لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «County in the New York-Newark-Jersey City, NY-NJ-PA MSA». apps.bea.gov.
- 1 2 «Congestion pricing in New York gets the go-ahead after all. Maybe». The Economist. ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤. لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
But traffic is bad most days, with more than 900,000 cars entering Manhattan's central business district. INRIX, a traffic-data firm, found that New York City leads the world in urban traffic congestion among the cities scored, with the average driver stationary for 101 hours a year.
- 1 2 Marc Da Silva (٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧). «International investors eye New York as safe haven». Angelsmedia. لە ڕەسەنەکە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Goh Chiew Tong (٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣). «New York overtakes Hong Kong as the most expensive city in the world for expats, new survey shows». CNBC. لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- 1 2 Giulia Carbonaro (٢٨ی ئابی ٢٠٢٤). «New York City Rent Hits All-Time High». Newsweek. لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
دانیشتووان بڕی مامناوەندی ٤,٥٠٠ دۆلار دەدەن بۆ شوقەیەکی یەک-نووستنی لە شارەکەدا، کە بەرێژەی ١٢.٨ لەسەد بەرزبووەتەوە بە بەراورد بە ساڵێک پێشتر و ٣.٤ لەسەد بە بەراورد بە مانگی تەممووز. ئەوانەی شوقەی دوو-نووستنی بەکرێ دەگرن دۆخیان زۆر لەوە باشتر نییە. بەپێی Zumper، کرێی مامناوەندی دوو-نووستنی گەیشتە ژمارەیەکی پێوانەیی بەرز کە ٥,١٠٠ دۆلار بوو لە مانگی ئابدا، کە بەرێژەی ١٣.٣ لەسەد ساڵ بە ساڵ و ٣.٧ لەسەد مانگ بە مانگ بەرزبووەتەوە... ئەم ژمارانە نیویۆرک دەکەنە گرانترین شار بۆ خەڵک بۆ بەکرێگرتنی شوقەی یەک-نووستنی یان دوو-نووستنی لە سەرتاسەری وڵاتدا. دووەم گرانترین بازاڕی کرێ، بە بەراورد، جێرسی سیتی (NJ) بوو، بە کرێی مامناوەندی ٣,٤٠٠ دۆلار بۆ شوقەیەکی یەک-نووستنی و ٣,٩٠٠ دۆلار بۆ شوقەیەکی دوو-نووستنی.
- ↑ «Median Listing Price Per Square Foot Counties». Federal Reserve Bank of St. Louis. لە ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ Rachel Douglass. «Inside Fifth Avenue's luxury land rush: Why 2026 will be a defining year». FashionUnited. لە ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
شەقامی پێنجەم دەکەوێتە چەقی چاکسازییەکی بەرفراوانەوە. ئەم ڕێڕەوی بازاڕکردنە بەناوبانگەی جیھان ھاوکات خەریکە دیزاینێکی مێژوویی بۆ دەکرێتەوە، بەجۆرێک کە کەمترین ئاستی بەردەستبوونی فرۆشتنی تاکی بەخۆیەوە بینیوە، و ھێشتاش ملیاران دۆلار لە وەبەرھێنانی براندە لوکسەکان ڕادەکێشێت.
- 1 2 «New York Is 2025's Richest City With 123 Billionaires». Realty+. ١١ی نیسانی ٢٠٢٥. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی نیسانی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی نیسانی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ Robert Frank (١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤). «The ultra-wealthy just gained $49 trillion in wealth thanks to stocks». CNBC. لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
نیویۆرک گەورەترین دانیشتووانی ھەیە لە جیھاندا لەو کەسانەی کە سەرمایەکەیان ٣٠ ملیۆن دۆلار یان زیاترە، بە ١٦,٦٣٠ کەس. ھۆنگ کۆنگ پلەی دووەمی گرتووە بە ١٢,٥٤٦ کەس، بەدوایدا لۆس ئانجلەس دێت بە ٨,٩٥٥ و تۆکیۆ بە ٦,٤٤٥ کەس.
- ↑ «The New York Art Market Report». Arts Economics. لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
نیویۆرک بارەگای سەرەکیی جیھانییە بۆ بازاڕی ھونەر، بە بەرزترین پشکی بازاڕ لە ڕووی بەھای فرۆشتنی ھونەر لە جیھاندا. ھەروەھا ناوەندێکە بۆ سامانی زۆر بەرز، گەورەترین دانیشتووانی ملیۆنێر و ملیاردێرەکانی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان، و سەرباری ئەوەش ناوەندی دارایی سەرەکیی ئەمریکایە.
- ↑ Badoe، Etta (١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥). «1664 New Amsterdam becomes New York Dutch rulers surrender to England». Queens Chronicle. لە ڕەسەنەکە لە ١ی شوباتی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Archdeacon، Thomas J. (٢٠١٣). New York City, 1664–1710: Conquest and Change. Cornell University Press. لاپەڕە ١٩. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٠١٤-٦٨٩١-٩.
- ↑ «James, Duke of York». Historical Society of the New York Courts. لە ١٤ی ئازاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
جەیمز کەشتیگەلێکی نارد [...]، ھۆڵەندییەکان خۆیان بەدەستەوە دا، فەرمانڕەوایی ئینگلیزی دامەزرا، و کۆلۆنییەکە [نیو نێدەڕلاند] ناوەکەی گۆڕدرا بۆ نیویۆرک.
- ↑ Grumet، Robert Steven (٢٠٠٩). The Munsee Indians: a history. Civilization of the American Indian series. Norman: University of Oklahoma Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٠٦١-٤٠٦٢-٩.
- ↑ Pritchard، Evan T. (٢٠٠٢). Native New Yorkers: The Legacy of the Algonquin people of New York. Council Oak Books. لاپەڕە ٢٧. ژپنک ١-٥٧١٧٨-١٠٧-٢.
- ↑ Debo، Angie (٢٠١٣). A History of the Indians of the United States. University of Oklahoma Press. لاپەڕە ٢٨. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٠٦١-٨٩٦٥-٩.
- ↑ Rankin، Rebecca B.؛ Rodgers، Cleveland (١٩٤٨). New York: The World's Capital City, Its Development and Contributions to Progress. Harper.
- ↑ WPA Writer's Project (٢٠٠٤). A Maritime History of New York. Going Coastal Productions. لاپەڕە ٢٤٦. ژپنک ٠-٩٧٢٩٨٠٣-١-٨.
- ↑ Lankevich، George J. (٢٠٠٢). New York City: A Short History. NYU Press. لاپەڕە ٢. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٤٧-٥١٨٦-٢.
- ↑ «The Hudson River». New Netherland Institute. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ Roberts، Sam (٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢). «Honoring a Very Early New Yorker». The New York Times. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «CUNY DSI Publishes Monograph on New York's First Immigrant». The City College of New York. ١٤ی ئایاری ٢٠١٣. لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Kingston Ubarn Cultural Park. «Dutch Colonization». www.nps.gov. لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ GovIsland Park-to-Tolerance: through Broad Awareness and Conscious Vigilance, Tolerance Park. Retrieved February 9, 2017. See Legislative Resolutions Senate No. 5476 and Assembly No. 2708.
- ↑ «Timeline: A selected Wall Street chronology». PBS. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Binder، Frederick M.؛ Reimers، David M. (١٩٩٦). All the Nations Under Heaven: An Ethnic and Racial History of New York City. Columbia University Press. لاپەڕە ٤. ژپنک ٠-٢٣١-٠٧٨٧٩-X.
- ↑ «Pieter Schaghen Letter». S4ulanguages.com. ١٦٢٦. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
"... hebben t'eylant Manhattes van de wilde gekocht, voor de waerde van 60 gulden: is groot 11000 morgen. ..." ("... ئەوان دوورگەی مانھاتێسیان لە ھیندییەکان کڕیوە بە بەھای ٦٠ گیلدەر. قەبارەکەی ١١,٠٠٠ مۆرگێنە ...)
- ↑ «Value of the Guilder versus Euro». International Institute of Social History. لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ «Peter Schaghen Letter». Nnp.org. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر) - ↑ Miller، Christopher L.؛ Hamell، George R. (ئەیلوولی ١٩٨٦). «A New Perspective on Indian-White Contact: Cultural Symbols and Colonial Trade». The Journal of American History. ٧٣ (2): ٣١١–٣٢٨. doi:١٠.٢٣٠٧/١٩٠٨٢٢٤. ISSN ٠٠٢١-٨٧٢٣. JSTOR ١٩٠٨٢٢٤.
- ↑ «The Patroon System». Library of Congress. لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «The Story of New Amsterdam». New Amsterdam History Center. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ Jacobs، Jaap (٢٠٠٩). The Colony of New Netherland: A Dutch Settlement in Seventeenth-Century America. Cornell University Press. لاپەڕە ٣٢. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٠١٤-٧٥١٦-٠.
- ↑ Eisenstadt، Peter؛ Moss، Laura-Eve؛ Huxley، Carole F. (٢٠٠٥). The Encyclopedia of New York State. Syracuse University Press. لاپەڕە ١٠٥١. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٥٦-٠٨٠٨-٠.
- 1 2 «Peter Stuyvesant». New-York Historical Society. لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Peter Stuyvesant». New Netherland Institute. لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «The surrender of New Netherland, 1664». Gilder Lehrman Institute of American History. لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Treaty of Breda». Encyclopædia Britannica. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ Miller، John (٢٠٠٠). James II (The English Monarchs Series). Yale University Press. لاپەڕە ٤٤–٤٥. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٨٧٢٨-٤.
- ↑ Roper، L. H. (٢٠١٧). Advancing Empire. Cambridge University Press. لاپەڕە ٢١٥. ژپنک ٩٧٨-١-١٠٧-١١٨٩١-١.
- ↑ Van Luling، Todd (١٧ی نیسانی ٢٠١٤). «8 Things Even New Yorkers Don't Know About New York City». HuffPost. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Douglas، Peter. «The Man Who Took Back New Netherland» (PDF). New Netherland Institute. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Native Americans». Penn Treaty Museum. لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ "Gotham Center for New York City History" Timeline 1700–1800
- ↑ Nogueira، Pedro (٢٠٠٩). «The Early History of Yellow Fever (PDF)». Thomas Jefferson University.
- ↑ «Timeline – Yellow Fever in America». Public Broadcasting Service (PBS). لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Foote، Thelma Wills (٢٠٠٤). Black and White Manhattan: The History of Racial Formation in Colonial New York City. Oxford University Press, US. لاپەڕە ٦٨. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٨٠٩-٠.
- ↑ Oltman، Adele (٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥). «The Hidden History of Slavery in New York». The Nation. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ Asante، Molefi Kete؛ Mazama، Ama؛ Cérol، Marie-José (٢٠٠٥). Encyclopedia of Black Studies. SAGE. لاپەڕە ٣٣. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٦١٩-٢٧٦٢-٤.
- ↑ Linder، Doug (٢٠٠١). «The Trial of John Peter Zenger: An Account». University of Missouri–Kansas City. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Moore، Nathaniel Fish (١٨٧٦). An Historical Sketch of Columbia College, in the City of New York, 1754–1876. Columbia University. لاپەڕە ٨.
- ↑ Boyer، Paul؛ Clark، Clifford؛ Hawley، Sandra؛ Kett، Joseph؛ Rieser، Andrew (٢٠٠٩). The Enduring Vision: A History of the American People, Volume 1: To 1877, Concise. Cengage Learning. لاپەڕە ١٠٠. ژپنک ٩٧٨-١-١١١-٧٨٥٥٣-٦.
- ↑ Reno، Linda Davis (٢٠٠٨). The Maryland 400 in the Battle of Long Island, 1776. McFarland. لاپەڕە ٣. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥١٨٤-٥.
- ↑ Fort Washington, American Battlefield Trust. Accessed December 31, 2023. "شەڕی قەڵای واشینگتن، کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٧٧٦ لەسەر دوورگەی مانھاتن ڕوویدا، دوایین بەشی وێرانکەری ھەڵمەتە کارەساتبارەکەی جەنەراڵ واشینگتن بوو لە نیویۆرک... ھاو کاتێک بینی پێگەی ئەمریکییەکان چەندە لاوازە، ھێرشێکی سێ-قۆڵی بۆ سەر قەڵای واشینگتن و کارە بەرگرییە دەرەکییەکانی دەستپێکرد. ھێزی ھێرشبەری ھاوبەشی بەریتانی-ھێسی کە لە ٨,٠٠٠ پیاو پێکھاتبوو ژمارەیان زۆر زیاتر بوو لە ٣,٠٠٠ بەرگریکاری قەڵاکە... لە کاتژمێر ٣:٠٠ی پاشنیوەڕۆ، دوای ھەوڵێکی بێھوودە بۆ بەدەستھێنانی مەرجی نەرمتر بۆ پیاوەکانی، ماگاو قەڵای واشینگتن و ٢,٨٠٠ بەرگریکارە ڕزگاربووەکەی ڕادەستی بەریتانییەکان کرد."
- ↑ Schenawolf, Harry. "Washington's Retreat Across New Jersey: A British Fox Chase", Revolutionary War Journal, August 5, 2019. Accessed December 31, 2023.
- ↑ Aggarwala, Rohit T. "'I want a Packet to arrive': Making New York City the headquarters of British North America 1696–1783", New York History, Winter 2017. Accessed December 29, 2023. "یەکێک لە جیاکەرەوە سەرەکییەکانی شاری نیویۆرک لە کۆتایی سەردەمی داگیرکاریدا ڕۆڵی بوو وەک بارەگای سەرەکی سوپای بەریتانیا لە ئەمریکای باکوور، کە بە شێوەیەکی نزیک لە بەردەوام لە ساڵی ١٧٥٥ تا ١٧٨٣ بەو شێوەیە بوو."
- ↑ "Finding Freedom: Deborah" December 31, 2023 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., Museum of the American Revolution, May 4, 2018. Accessed December 31, 2023. "ئەوان ڕایانکرد بۆ لای سوپای بەریتانیا، کە ئازادی پێشکەش بەو کەسانە دەکرد کە کۆیلە بوون لای خاوەنە یاخیبووەکانیان بەپێی ڕاگەیاندنی فیلیپسبێرگ لە ساڵی ١٧٧٩ کە لەلایەن جەنەراڵی بەریتانی ھێنری کلینتۆنەوە دەرکرابوو. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن کە ١٠,٠٠٠ کەسی کۆیلە بە ھەڵاتن بۆ لای بەریتانییەکان لە کاتی شەڕی شۆڕشگێڕیدا بەدوای ئازادیدا گەڕابێتن."
- ↑ Goulet, L.; and Tsaltas-Otoomanelli, Mary. "Black Loyalists In The Evacuation Of New York City, 1783", The Gotham Center for New York City History, November 15, 2023. Accessed December 31, 2023. "تا ساڵی ١٧٨٣، شاری نیویۆرک ببووە گەورەترین کۆمەڵگەی کۆیلە ھەڵاتووەکان لە ئەمریکای باکووردا... خەڵکی ڕەشپێستی ئازاد و خۆ-ئازادکراو چوونە ناو شاری نیویۆرکەوە لە کاتی داگیرکاری بەریتانییەکاندا بۆ گەڕان بەدوای پاراستندا."
- ↑ Hinks، Peter P. (٢٠٠٧). Encyclopedia of Antislavery and Abolition. Greenwood Publishing Group. لاپەڕە ٥٠٨. ژپنک ٩٧٨-٠-٣١٣-٣٣١٤٤-٢.
- ↑ Mattera, John. Conference House Park The Daily Plant: Thursday, September 7, 2006, New York City Department of Parks and Recreation. Accessed December 29, 2023.
- ↑ Trinity Church bicentennial celebration, May 5, 1897, By Trinity Church (New York, N.Y.) p. 37, ISBN 978-1-356-90825-7
- ↑ New York City (NYC) The Great Fire of 1776, Baruch College. Accessed December 29, 2023. "ئاگرەکە لە بینایەکی دارین لە نزیک وایت ھۆڵ سلیپ دەستی پێکرد، کە پێی دەگوترا مەیخانەی فایتینگ کۆکس، کە ماڵێکی کاتبەسەربردن بوو و لەلایەن خراپترین دانیشتووانی شارەکەوە سەردان دەکرا. بەھۆی ئەو بایەی کە لە باشووری ڕۆژاوای شارەکەوە ھەڵیدەکرد، ئاگرەکە گەورەتر بوو و بەخێرایی بەناو شەوەکەدا بڵاوبووەوە، و لە ئەنجامدا ٤٩٣ بینا و خانووی وێران کرد."
- ↑ "January Highlight: Superintending Independence, Part 1", Harvard University Declaration Resources Project, January 4, 2017. Accessed December 29, 2023. "لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٧٨٥ەوە تا ١٧٨٩، کۆنگرێسی کۆنفیدڕاڵی لە شاری نیویۆرک کۆبووەوە، لە ھۆڵی شار (کە دواتر بوو بە فیدراڵ ھۆڵ) و لە مەیخانەی فراونسێس."
- 1 2 «The People's Vote: President George Washington's First Inaugural Speech (1789)». U.S. News & World Report. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «Residence Act». Web Guides: Primary Documents in American History. Library of Congress. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی شوباتی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Smil، Vaclav (٢٠١٩). Growth: From Microorganisms to Megacities. The MIT Press. لاپەڕە ٣٣٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٦٢-٠٤٢٨٣-٣.
- ↑ "An Act for the Gradual Abolition of Negro Slavery in New York" (L. 1799, Ch. 62)
- ↑ Harper، Douglas (٢٠٠٣). «Emancipation in New York». Slave North. لە ٦ی شوباتی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- 1 2 3 «New York Divided: Slavery and the Civil War Online Exhibit». New-York Historical Society (physical exhibit). ٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٧. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ When Did Slavery End in New York State?, New-York Historical Society. Accessed January 16, 2024. "لە ساڵی ١٧٩٩دا، نیویۆرک یاسایەکی ئازادکردنی پلەبەپلەی دەرکرد کە ئەو منداڵە کۆیلانەی ئازاد دەکرد کە دوای ٤ی تەممووزی ١٧٩٩ لەدایکدەبوون، بەڵام وەک گرێبەستدار دایدەمەزراندن تا دەبوونە پێگەیشتووی گەنج. لە ساڵی ١٨١٧دا، یاسایەکی نوێ دەرچوو کە ئەو کۆیلانەی ئازاد دەکرد کە پێش ساڵی ١٧٩٩ لەدایکببوون، بەڵام ئەمە تا ساڵی ١٨٢٧ نەبوو."
- 1 2 Gibson, Campbell; and Jung, Kay. Historical Census Statistics On Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For Large Cities And Other Urban Places In The United States, United States Census Bureau, February 2005. Accessed January 16, 2024.
- ↑ Shorto، Russell (٩ی شوباتی ٢٠٠٤). «The Streets Where History Lives». The New York Times. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- 1 2 Rosenwaike، Ira (١٩٧٢). Population History of New York City. Syracuse University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٥٦-٢١٥٥-٣.
- ↑ Bridges، William (١٨١١). Map of the City Of New York And Island Of Manhattan With Explanatory Remarks And References.; Lankevich (1998), pp. 67–68.
- ↑ Mushkat، Jerome (١٩٩٠). Fernando Wood: A Political Biography. Kent State University Press. لاپەڕە ٣٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٧٣٣٨-٤١٣-١.
- ↑ Communications، NYU Web. «A Brief History of New York University». nyu.edu (بە ئینگلیزی). لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Waxman, Sarah. "History of Central Park, New York", NY.com. Accessed January 16, 2024. "سێنتڕاڵ پارکی نیویۆرک یەکەم پارکی شاریی لاندسکەیپکراوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا."
- ↑ «Cholera in Nineteenth Century New York». Virtual New York. City University of New York. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- 1 2 3 Harris، Leslie M. (٢٠٠٣). «The New York City Draft Riots». In the Shadow of Slavery: African Americans in New York City, 1626–1863. University of Chicago Press. Excerpted from pages 279–288. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٢٦-٣١٧٧٥-٥.
- ↑ M.G. Leonard (٢٠ی کانوونی دووەمی ١٨٤٧). «H. Doc. 29-54 - Paupers and criminals. Memorial of the Corporation of the City of New York, relative to the exportation from abroad of paupers and criminals. January 25, 1847. Read, and referred to the Committee on the Judiciary». GovInfo.gov. U.S. Government Printing Office. لاپەڕە ٨–٩. لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
'بەجێھێشتنی ماڵەکانیان،' [کۆچبەران] دەڵێن، 'بە گەشاوەترین ئومێدەوە،' بەو وێنا ڕاکێشەرانەی کە پێشکەشیان کرا بوو لەبارەی دۆخی پیرۆزی ژیانی ئەمریکییەوە، چەند دراوێکی کەم لە گیرفانیاندا، ھەرچەندە ھەستیان بە تەندروستییەکی باش دەکرد، و بە دەوروبەریاندا منداڵە گەنج و بێتاوانەکانیان ھەبوون، کەمتر بیریان لەو سەختییانە دەکردەوە کە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە؛ بەڵام لە کۆتاییدا بە خەمبارییەوە، و ناڕەزایەتییەکی زۆر سروشتییەوە، بۆیان دەردەکەوێت کە ژێرزەمینە پیسەکەی کەشتییەکی زەریا-بڕ کەناودا دەبێتە شوێنی مانەوەی پیسی کەسەکان، کە پڕکراونەتەوە لە کۆمەڵە خەڵکێکی زۆری مرۆڤ، بە نەبوونی شوێنی پێویست تەنانەت بۆ لەخۆگرتنی نیوەیان—بێگومان نەک زیاتر لە چوارەکیان بە ئاسوودەیی؛ و بەم جۆرە ھەموویان بەیەکەوە وەک یەک بارستە، دەبنە ئەو "سەرنشینە کۆچبەرانەی" کە بۆ ئەم وڵاتە نێردراون.
- 1 2 McPherson، James M.؛ Hogue، James Keith (٢٠٠١). Ordeal by Fire: The Civil War and Reconstruction. McGraw-Hill Education. لاپەڕە ٣٩٩. ژپنک ٩٧٨-٠-٠٧-٧٤٣٠٣٥-١.
- ↑ Cook، Adrian (١٩٧٤). The Armies of the Streets: The New York City Draft Riots of 1863. University Press of Kentucky. لاپەڕە ١٩٣–١٩٥. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٣١-٦٢٥٥-٣.
- 1 2 Statue of Liberty, UNESCO. Accessed December 28, 2023. "لە ساڵی ١٨٨٦دا کرایەوە، پەیکەرەکە لە دەروازەی بەندەری نیویۆرکدا وەستاوە و لەو کاتەوە پێشوازی لە ملیۆنان کۆچبەر کردووە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان."
- ↑ The Immigrant's Statue, Statue of Liberty National Monument. Accessed December 28, 2023. "لە نێوان ١٨٨٦ و ١٩٢٤دا، نزیکەی ١٤ ملیۆن کۆچبەر لە ڕێگەی نیویۆرکەوە چوونە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە. پەیکەری ئازادی نیشانەیەکی دڵنیاکەرەوە بوو کە ئەوان گەیشتوونەتە خاکی خەونەکانیان."
- ↑ «The 100 Year Anniversary of the Consolidation of the 5 Boroughs into New York City». NYC100 Centennial Celebration. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
- ↑ Cudahy، Brian J. (٢٠٠٤). The New York Subway: Its Construction and Equipment: Interborough Rapid Transit, 1904. Fordham University Press. لاپەڕە ٢. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٢٣٢-٢٤٠١-٢.
- ↑ Blake، Angela M. (٢٠٠٩). How New York Became American, 1890–1924. Johns Hopkins University Press. لاپەڕە ٦٣–٦٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٠١٨-٨٨٧٤-٨.
- ↑ Sheard، Bradley (١٩٩٨). Lost Voyages: Two Centuries of Shipwrecks in the Approaches to New York. Aqua Quest Publications, Inc. لاپەڕە ٦٧. ژپنک ٩٧٨-١-٨٨١٦٥٢-١٧-٥.
- ↑ «The 1911 Triangle Factory Fire». Kheel Center, Cornell University. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی شوباتی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Gates، Henry Louis Jr.؛ Higginbotham، Evelyn Brooks (٢٠٠٩). Harlem Renaissance Lives from the African American National Biography. Oxford University Press. لاپەڕە ٧. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٥٣٨٧٩٥-٧.
- ↑ Roche، Linda De (٢٠١٥). The Jazz Age: A Historical Exploration of Literature: A Historical Exploration of Literature. ABC-CLIO. لاپەڕە ١٨–١٩. ژپنک ٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٦٦٨-٥.
- ↑ Willis، Carol (١٩٩٥). Form Follows Finance: Skyscrapers and Skylines in New York and Chicago. New York: Princeton Architectural Press. لاپەڕە ٤١, ٨٥, ١٦٥. ژپنک ٩٧٨-١-٥٦٨٩٨-٠٤٤-٧.
- 1 2 «New York Urbanized Area: Population & Density from 1800 (Provisional)». Demographia. لە ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
- ↑ Allen، Oliver E. (١٩٩٣). «Chapter 9: The Decline». The Tiger—The Rise and Fall of Tammany Hall. Addison-Wesley Publishing Company. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٠١-٦٢٤٦٣-٢.
- ↑ Burns، Ric (٢٢ی ئابی ٢٠٠٣). «The Center of the World—New York: A Documentary Film (Transcript)». PBS. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- 1 2 Goicichea، Julia (١٦ی ئابی ٢٠١٧). «Why New York City Is a Major Destination for LGBT Travelers». The Culture Trip. لە ڕەسەنەکە لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ «Workforce Diversity The Stonewall Inn, National Historic Landmark National Register Number: 99000562». National Park Service. لە ١ی ئایاری ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Rosenberg، Eli (٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦). «Stonewall Inn Named National Monument, a First for the Gay Rights Movement». The New York Times. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ Murphy، Timothy (٢٠١٣). Reader's Guide to Lesbian and Gay Studies. Routledge. لاپەڕە ٥٧٢. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٥-٩٤٢٣٤-٢.
- ↑ «Brief History of the Gay and Lesbian Rights Movement in the U.S.». University of Kentucky. لە ڕەسەنەکە لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Frizzell، Nell (٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣). «Feature: How the Stonewall riots started the LGBT rights movement». PinkNews. لە ٣١ی ئابی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Stonewall riots». Encyclopædia Britannica. لە ٣١ی ئابی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Civil Rights at Stonewall National Monument». National Park Service. حوزەیرانی ٢٠١٦. لە ٣١ی ئابی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Obama inaugural speech references Stonewall gay-rights riots». North Jersey Media Group. ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- 1 2 Williams، Cristan (٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣). «So, what was Stonewall?». The TransAdvocate. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Tannenbaum، Allan (شوباتی ٢٠٠٤). «New York in the 70s: A Remembrance». The Digital Journalist. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Roberts, Sam. "Infamous 'Drop Dead' Was Never Said by Ford", The New York Times, December 28, 2006. Accessed February 20, 2024. "بەڕێز فۆرد، لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥، وتارێکی پێشکەش کرد کە تێیدا ڕەتیکردەوە یارمەتی فیدراڵی بدات بۆ ئەوەی نیویۆرک لە مایەپووچبوون بپارێزێت. لاپەڕەی یەکەمی The Daily News لە ڕۆژی دواتردا نووسیبووی: "فۆرد بۆ شار: بمرە."... لەگەڵ ئەوەشدا، وتارەکە سەرکردە مەدەنی، بازرگانی و کرێکارییەکانی نیویۆرکی ھاندا بۆ ئەوەی بانکدارەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و دەرەوە کۆبکەنەوە، کە ترسیان ھەبوو وەبەرھێنانەکانی خۆیان زیانیان پێبگات ئەگەر نیویۆرک قەرزەکانی نەداتەوە."
- ↑ Chan, Sewell. "Felix G. Rohatyn, Financier Who Piloted New York's Rescue, Dies at 91", The New York Times, December 14, 2019. Accessed February 20, 2024. "بۆ نزیکەی دوو دەیە، لە ١٩٧٥ تا ١٩٩٣، وەک سەرۆکی کۆمپانیای ھاوکاری شارەوانی کە لەلایەن ویلایەتەکەوە دیاریکرابوو، بەڕێز ڕۆھاتین قسەی ھەبوو، زۆرجار قسەی کۆتایی، لەسەر باجەکان و خەرجییەکان لە گەورەترین شاری وڵاتەکەدا، کە ئەم ئاستەی کاریگەری بۆ بەرپرسێکی ھەڵنەبژێردراو ھەندێک لە ڕەخنەگرانی تووڕە دەکرد. ھەوڵەکانی بۆ تێکەڵکردنی قازانجی تایبەت لەگەڵ بەرژەوەندی گشتیدا ناسنامەی ئەویان پێکھێنا: لە تێڕوانینی زۆر کەسدا، ناوەکەی ھاوتای دوو دامەزراوە بوو—M.A.C.، کە بەپەلە لە ساڵی ١٩٧٥ دروستکرا بۆ ڕزگارکردنی شارەکە لە مایەپووچبوون، و لازارد (پێشتر لازارد فرێریس)، کۆمپانیا بەناوبانگەکەی وەبەرھێنان کە لە ساڵی ١٨٤٨ وەک بازرگانییەکی کاڵای وشک لە نیو ئۆرلینز دەستی پێکرد."
- ↑ Effgen، Christopher (١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١). «New York Crime Rates 1960–2009». Disastercenter.com. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
- ↑ Population – Decennial Census – Census 2000, New York City Department of City Planning. Accessed January 27, 2024. "بەپێی نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک تا ١ی نیسانی ٢٠٠٠ بریتی بوو لە ٨,٠٠٨,٢٧٨ کەس، کە گەورەترین ژمارەی دانیشتووانی تۆمارکراوە لە مێژووی شارەکەدا. لوتکەی پێشوو لە ساڵی ١٩٧٠ بوو، کاتێک دانیشتووانە تۆمارکراوەکە گەیشتە ٧,٨٩٤,٨٦٢."
- ↑ Population, New York City Department of City Planning. Accessed January 27, 2024. "ژمارەی تۆمارکراوی دانیشتووانی شاری نیویۆرک گەیشتە ٨,٨٠٤,١٩٠ کەس تا ١ی نیسانی ٢٠٢٠، کە ئەمەش ژمارەیەکی پێوانەیی بەرزە. ئەمە زیادبوونێکی ٦٢٩,٠٥٧ کەسییە لە دوای سەرژمێریی ٢٠١٠ەوە."
- ↑ Waller، Irvin (٢٠١٣). Smarter Crime Control. Rowman & Littlefield. لاپەڕە ٣٨. ژپنک ٩٧٨-١-٤٤٢٢-٢١٧٠-٣.
- ↑ «THE YEAR 2000: THE OVERVIEW; 2000 Draws Rave Reviews After Opening Night Night Jitters». The New York Times. ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Dieterle، David A. (٢٠١٧). Economics: The Definitive Encyclopedia from Theory to Practice [4 volumes]. ABC-CLIO. لاپەڕە ٣٩٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٣١٣-٣٩٧٠٨-٠.
- ↑ Nelson, Joshua Q. "Former FDNY commissioner on losing 343 firefighters on 9/11: 'We had the best fire chiefs in the world'", Fox News, September 11, 2021. Accessed January 30, 2024. "لەو ٢,٧٥٣ کەسەی لە ناوەندی بازرگانیی جیھانی کوژران، ٣٤٣ کەسیان فریاگوزارانی سەرەتایی بەشی ئاگرکوژێنەوەی نیویۆرک بوون، لەکاتێکدا ٧١ کەسی تریان ئەفسەری جێبەجێکردنی یاسا بوون لە ١٠ ئاژانسی جیاوازەوە."
- ↑ Greenspan، Elizabeth (٢٠١٣). Battle for Ground Zero: Inside the Political Struggle to Rebuild the World Trade Center. St. Martin's Press/Harvard University. لاپەڕە ١٥٢. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٧-٣٦٥٤٧-٧.
- ↑ «World Trade Center Transportation Hub». Port Authority of New York and New Jersey. لە ڕەسەنەکە لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی شوباتی ٢٠١٧ ھێنراوە.
سەنتەری گواستنەوەی پێشکەوتووی ناوەندی بازرگانیی جیھانی، کە لە ساڵی ٢٠١٦دا تەواو بووە، ڕۆژانە خزمەت بە ٢٥٠,٠٠٠ سەرنشینی گەشتیاری دەسەڵاتی بەندەر-ھادسۆن (PATH) و ملیۆنان سەردانیکەری ساڵانە دەکات لە سەرتاسەری جیھانەوە. بە نزیکەی ٨٠٠,٠٠٠ پێی چوارگۆشە، سەنتەرەکە کە لەلایەن تەلارسازێکی نێونەتەوەییی بەناوبانگەوە دیزاین کراوە بە ناوی سانتیاگۆ کالاتراڤا، سێیەم گەورەترین سەنتەری گواستنەوەیە لە شاری نیویۆرک.
- ↑ Hetter، Katia؛ Boyette، Chris (١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣). «It's official: One World Trade Center to be tallest U.S. skyscraper». CNN. لە ١ی ئازاری ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «New York City Skyscraper Diagram». SkyscraperPage.com. Skyscraper Source Media. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «One World Trade Center». SkyscraperPage.com. Skyscraper Source Media. لە ٩ی شوباتی ٢٠١٧ ھێنراوە.
بەرزی سەقفەکە ھەمان بەرزی وەن وۆرڵد ترەید سەنتەری ڕەسەنە. بیناکە بە لوتکەیەکی ١٢٤ مەتری (٤٠٨ پێ) کۆتایی دێت. بۆیە تاوەرەکە دەگاتە بەرزیی ١,٧٧٦ پێ (٥٤١ مەتر)، کە ئاماژەیە بۆ ساڵی ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەمریکا.
- ↑ Lesser، Benjamin (٣٠ی نیسانی ٢٠١٢). «It's official: 1 World Trade Center is now New York's tallest skyscraper». Daily News. New York. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ Nocera، Joe (١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢). «Two Days in September». The New York Times. لە ٦ی ئایاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
لەلایەنی چەپەوە، ئەو توڕەیییە وایکرد، ساڵێک لەمەوبەر، بزووتنەوەی ئۆکوپای وۆڵ ستریت سەرهەڵبدات. بەم جۆرە، ساڵیادی ژمارە ٢: ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١١، ئەو ڕێکەوتە بوو کە ئۆکوپای وۆڵ ستریت دەستی بەسەر زوکۆتی پارکدا گرت لە خوارووی مانھاتن، کە بەزوویی بووە ھۆی کردەوەی ھاوشێوە لە شارەکانی سەرتاسەری وڵاتەکەدا. کێشەی سەرەکیی بزووتنەوەکە نایەکسانیی داھات بوو—"ئێمە سەدا ٩٩ەکەین"، ئەوان بەو جۆرە دروشمیان دەدا.
- ↑ "NYC Still Vulnerable to Hurricanes 10 Years After Sandy", Bloomberg Businessweek, October 13, 2022. Accessed January 15, 2024. "زریانی ساندی بەناو شاری نیویۆرکدا تێپەڕی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا، و بووە ھۆی ٤٣ گیانلەدەستدان و زیانێک بە بڕی خەمڵێنراوی ١٩ ملیار دۆلار... نیویۆرک پێویستە ھەوڵەکانی چڕبکاتەوە و ئەو ١٥ ملیار دۆلارەی باجە فیدراڵییەکان خەرج بکات کە وەرگرتبووی بۆ ھەوڵەکانی چاکبوونەوە، بەپێی ڕاپۆرتێکی نوێی چاودێری داراییی شاری نیویۆرک براد لاندەر کە لە ڕۆژی پێنجشەممە بڵاوکراوەتەوە."
- ↑ Flegenheimer, Matt. "Flooded Tunnels May Keep City's Subway Network Closed for Several Days", The New York Times, October 30, 2012. Accessed January 15, 2024. "کاتێک پاشماوەکانی زریانی ساندی لە ڕۆژی سێشەممەدا شارەکەی بەجێھێشت، بەرپرسانی گواستنەوە پێداچوونەوەیان بۆ زیانەکانی سەر سیستەمەکە کرد، کە لە ڕۆژی یەکشەممەی شەودا وەک ڕێکارێکی پێشوەختە دایانخستبوو. ئەوەی دۆزییانەوە ھێرشێکی بێپێشینە بوو: تونێلە پڕ لە ئاوەکان، وێستگە و سویچە وێرانبووەکان، و ئەو ئاماژەدانانەی کە بەئەگەرێکی زۆرەوە زیانیان پێگەیشتبوو."
- ↑ Strasburg, Jenny; Cheng, Jonathan; and Bunge, Jacob. "Behind Decision to Close Markets", The Wall Street Journal, October 29, 2012. Accessed January 15, 2024. "زریانی سەختی ساندی وایکرد ڕێکخەران و کارپێکەرانی بۆرسە بازاڕەکانی پشکی ئەمریکا لە ڕۆژی سێشەممەدا بە داخراوی بھێڵنەوە، ئەمەش یەکەمین داخرانی پەیوەست بە کەشوھەوا بوو کە زیاتر لە ڕۆژێکی خایاندبێت لە دوای بایە بەفراوییەکەی ساڵی ١٨٨٨ەوە. بڕیاری داخستنی بۆرسەی نیویۆرک و بازاڕەکانی تری پشکی ئەمریکا بۆ دووەم ڕۆژی لەسەریەک—کە لە نیوەی پاشنیوەڕۆی دووشەممەدا درا—پرسیارەکانی دەربارەی ئامادەیی پیشەسازییەکە بۆ کارەساتەکان نوێ کردەوە."
- ↑ Superstorm Sandy: The Devastating Impact On The Nation's Largest Transportation Systems, United States Senate Commerce Subcommittee on Surface Transportation, Maritime, Freight, and Ports, December 6, 2012. Accessed January 15, 2024. "خراپترین زیانی زریانەکە، لە ڕوانگەی گواستنەوەوە، لەسەر شاڕێگەکان، گواستنەوەی گشتی، و تونێلەکانی شەمەندەفەر بوو بەرەو ناوەوە و دەرەوەی مانھاتن. ھەر حەوت تونێلی میترۆکە لەژێر ڕووباری ئیست ئاویان تێچوو، ھەروەھا تونێلی میترۆی ڕووباری ھادسۆن، تونێلەکانی شەمەندەفەری گەشتیاریی ڕووباری ئیست و ڕووباری ھادسۆن، و تونێلەکانی میترۆ لە خوارووی مانھاتن. سێ لە چوار تونێلی شاڕێگەکە بۆ ناو مانھاتن ئاویان تێچوو، کە تەنھا تونێلی لینکۆڵن بە کراوەیی مایەوە. لەکاتێکدا ھەندێک لە خزمەتگوزارییەکانی میترۆ سێ ڕۆژ دوای زریانەکە گەڕێنرانەوە، خزمەتگوزاریی شەمەندەفەری PATH بۆ ناوەندی بازرگانیی جیھانی تەنھا لە ٢٦ی تشرینی دووەم گەڕێنرایەوە، کە چوار ھەفتە دوای زریانەکە بوو، و پێشبینی نەدەکرا خزمەتگوزاریی میترۆ لە نێوان نیمچەدوورگەی ڕۆکەوەی و ھاوارد بیچ بۆ چەند مانگێک بکرێتەوە."
- 1 2 Eshelman، Robert S. (١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢). «Adaptation: Political support for a sea wall in New York Harbor begins to form». Environment & Energy Publishing, LLC. لە ڕەسەنەکە لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ Ten Years After Sandy; Barriers to Resilience, New York City Comptroller Brad Lander, October 13, 2022. Accessed January 15, 2024. "لە کۆی ئەو ١٥ ملیار دۆلارە باجە فیدراڵییانەی کە بۆ چاکبوونەوە و خۆڕاگری ساندی تەرخان کرابوون، شارەکە ١١ ملیار دۆلاری خەرج کردووە، یان ٧٣٪، تا حوزەیرانی ٢٠٢٢."
- ↑ West، Melanie Grayce (١ی ئازاری ٢٠٢٠). «First Case of Coronavirus Confirmed in New York State». The Wall Street Journal (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ISSN ٠٠٩٩-٩٦٦٠. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Liveris، A.؛ Stone Jr، M. E.؛ Markel، H.؛ Agriantonis، G.؛ Bukur، M.؛ Melton، S.؛ Roudnitsky، V.؛ Chao، E.؛ Reddy، S. H.؛ Teperman، S. H.؛ Meltzer، J. A. (ئابی ٢٠٢٢). «When New York City was the COVID-19 pandemic epicenter: The impact on trauma care». The Journal of Trauma and Acute Care Surgery. ٩٣ (2): ٢٤٧–٢٥٥. doi:١٠.١٠٩٧/TA.٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٣٤٦٠. PMC ٩٣٢٢٨٩٣. PMID ٣٥٨٨١٠٣٥.
لە سەرەتای بەھاری ٢٠٢٠دا، شاری نیویۆرک (NYC) بەخێرایی بووە یەکەمین چەقی پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەمریکادا.
- ↑ Robinson, David. "COVID-19: How New York City became epicenter of coronavirus pandemic, what that means", The Journal News, March 27, 2020. Accessed January 13, 2024. "بەرزبوونەوەی شاری نیویۆرک لەم مانگەدا بۆ ئەوەی ببێتە چەقی نوێی پەتای کۆرۆناڤایرۆس لێکەوتەی زۆر فراوانی ھەیە بۆ کۆمەڵگەکانی سەرتاسەری ویلایەتەکە. ئەوەی زۆر بەپەلەیە ئەوەیە کە، ئەم ڤایرۆسە خێرا بڵاوبووەوەیە کە لە وھانی چین سەریھەڵداوە، ھەڕەشە لەوە دەکات کە تەواوی سیستەمی پزیشکیی ویلایەتی نیویۆرک دابپۆشێت، کە ئەمەش پاڵنەرێکە بۆ ھەوڵێکی گەورە بۆ دابینکردنی ھەزاران جێگەی نوێی نەخۆشخانەکان بۆ چارەسەرکردنی نیویۆرکییە تووشبووەکان. سەرباری ئەوە، بڵاوبوونەوەکە، کە تا ڕۆژی ھەینی گەیشتە زیاتر لە ٤٤,٦٠٠ حاڵەتی پشتڕاستکراوە لە سەرتاسەری ویلایەتەکەدا، لە نێویاندا ٢٣,٠٠٠ لە شاری نیویۆرک بەتەنھا، ھەروەھا ئابووری تەواوی ویلایەتەکە وێران دەکات و خەزێنەکانی حکومەت لە ھەموو ئاستەکاندا خاڵی دەکاتەوە... بۆچی چڕیی شاری نیویۆرک، گەشتیارییەکەی وایکرد کە ئامادە بێت بۆ گیرۆدەبوون بە کۆرۆناڤایرۆس"
- ↑ "Tracking Coronavirus in New York: Latest Map and Case Count", The New York Times, March 23, 2023. Accessed January 13, 2024. "لە سەرەتای سەرهەڵدانی پەتاکەوە، کۆی گشتی ٦,٨٠٥,٢٧١ حاڵەت تۆمارکراون. لایەنی کەم ١ لە ھەر ٢٤٣ دانیشتووێک بەھۆی کۆرۆناڤایرۆسەوە گیانیان لەدەستداوە، کە دەکاتە کۆی گشتی ٨٠,١٠٩ حاڵەتی گیانلەدەستدان."
- ↑ Jackson، Kenneth T.؛ Keller، Lisa؛ Flood، Nancy (٢٠١٠). The Encyclopedia of New York City: Second Edition. Yale University Press. لاپەڕە ٢٣٨٤. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٨٢٥٧-٦.
- ↑ «Remnants of an Ice Age, The Wisconsin Ice Sheet Continues Its Journey». New York City Department of Parks and Recreation. لە ٨ی ئابی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «The Hudson River Estuary». Life.bio.sunysb.edu. Stony Brook University. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئابی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Berger، Joseph (١٩ی تەممووزی ٢٠١٠). «Reclaimed Jewel Whose Attraction Can Be Perilous». The New York Times. لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٠ ھێنراوە.
- ↑ Gillespie، Angus K. (١٩٩٩). Twin Towers: The Life of New York City's World Trade Center. Rutgers University Press. لاپەڕە ٧١. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٨٣٨-٩٧٨٥-١.
- ↑ Lopate، Phillip (٢٠٠٥). Waterfront: A Walk Around Manhattan. Anchor Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٨٥-٤٩٧١٤-٥.
- ↑ New York State Gazetteer from 2010 United States Census, United States Census Bureau. Retrieved February 9, 2017.
- ↑ Roberts، Sam (٢٢ی ئایاری ٢٠٠٨). «It's Still a Big City, Just Not Quite So Big». The New York Times. لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ Lundrigan، Margaret (٢٠٠٤). Staten Island: Isle of the Bay. Arcadia Publishing. لاپەڕە ١٠. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٣٨٥-٢٤٤٣-٦.
- ↑ Howard، David (٢٠٠٢). Outside Magazine's Urban Adventure New York City. W.W. Norton & Company. لاپەڕە ٣٥. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٩٣-٣٢٢١٢-٥.
- ↑ «The Five Boroughs of the City of New York: A Brief Historical Description». The History Box. ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. لە ڕەسەنەکە لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Carlson، Jen (٢١ی ئایاری ٢٠١٢). «Do You Refer To Manhattan As "The City"?». Gothamist. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- 1 2 3 Highest Density States, Counties and Cities (2022), United States Census Bureau. Accessed December 30, 2023.
- ↑ Barry, Dan (١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١). «A Nation challenged: in New York; New York Carries On, but Test of Its Grit Has Just Begun». The New York Times. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٦ ھێنراوە.
A roaring void has been created in the financial center of the world.
- ↑ Sorrentino, Christopher (١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٧). «When He Was Seventeen». The New York Times. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٦ ھێنراوە.
In 1980 there were still the remains of the various downtown revolutions that had reinvigorated New York's music and art scenes and kept Manhattan in the position it had occupied since the 1940s as the cultural center of the world.
- ↑ Immerso، Michael (٢٠٠٢). Coney Island: The People's Playground. Rutgers University Press. لاپەڕە ٣. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٣٥-٣١٣٨-٠.
- ↑ Hughes، C.J. (١٧ی ئابی ٢٠١٦). «Marine Park, Brooklyn: Block Parties, Bocce and Salt Air». The New York Times. لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
The neighborhood of Marine Park, a compact enclave in southeast Brooklyn, has a major claim to fame. It sits next to the borough's largest park, Marine Park
- ↑ «19 Reasons Why Brooklyn Is New York's New Startup Hotspot». CB Insights. ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥. لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- 1 2 Friedman، Vanessa (٣٠ی نیسانی ٢٠١٦). «Brooklyn's Wearable Revolution». The New York Times. لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Symonds، Alexandria (٢٩ی نیسانی ٢٠١٦). «One Celebrated Brooklyn Artist's Futuristic New Practice». The New York Times. لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Military Bases in the Continental United States» (PDF). Nps.gov. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Jackson، Kenneth T.، ed. (٢٠١٠). The History of New York City (چاپی 2nd). Yale University Press. لاپەڕە ٣٠. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٤٦٥-٢.
- ↑ O'Donnell، Michelle (٤ی تەممووزی ٢٠٠٦). «In Queens, It's the Glorious 4th, and 6th, and 16th, and 25th ...». The New York Times. لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Kim، Christine. «Queens, New York, Sightseeing». USA Today. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٦ ھێنراوە.
- 1 2 Weber، Andrew (٣٠ی نیسانی ٢٠١٣). «Queens». NewYork.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی ئایاری ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ "Mets owner Steve Cohen proposes $8 billion casino complex at Citi Field", WABC-TV, November 7, 2023. Accessed January 15, 2024. "The property surrounding Citi Field is home to Flushing Corona Park, the US Open Tennis Center, and a planned soccer stadium for New York City FC."
- ↑ Rizzo, Cailey. "What to Know About NYC Airports Before Your Next Trip; New York City has three major airports, so which should you choose? Here's everything you need to know before booking your flight.", Travel and Leisure, January 10, 2024. Accessed January 15, 2024. "NYC's main airport, John F. Kennedy International, is in Queens. It's the largest and busiest of the three major airports serving the city, seeing more than 55 million passengers per year... LaGuardia is the smallest of the NYC area's three major airports, but it has been called the most efficient in the world. It's located in Queens, about 10 miles north of JFK, and is most accessible from Queens, Manhattan's Upper East Side, the Bronx, and northern Brooklyn."
- ↑ Frazier، Ian (٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٦). «Utopia, the Bronx». The New Yorker. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «Animals & Exhibits». Bronx Zoo. Wildlife Conservation Society. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ Ward، Candace (٢٠٠٠). New York City Museum Guide. Dover Publications. لاپەڕە ٧٢. ژپنک ٩٧٨-٠-٤٨٦-٤١٠٠٠-٥.
- 1 2 Toop، David (١٩٩٢). Rap Attack 2: African Rap to Global Hip Hop. Serpent's Tail. ژپنک ٩٧٨-١-٨٥٢٤٢-٢٤٣-١.
- 1 2 Foderaro, Lisa W. (٣١ی ئایاری ٢٠١٣). «How Big Is That Park? City Now Has the Answer». The New York Times. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «Parks You Must Visit on Staten Island : NYC Parks». www.nycgovparks.org. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- 1 2 «Staten Island Parks - The Peopling of New York City». eportfolios.macaulay.cuny.edu. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.[بەستەری مردوو]
- ↑ «Staten Island Greenbelt». NYNJTC.org. New York–New Jersey Trail Conference. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
- ↑ Peel، M.C.؛ Finlayson، B.L.؛ McMahon، T.A. «World Map of Köppen-Geiger climate classification». The University of Melbourne. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «New York Polonia Polish Portal in New York». NewYorkPolonia.com. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «Average monthly hours of sunshine in New York City (NY)». World Weather & Climate Information. لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
On average, the total annual amount of sun is 2540 hours.
- ↑ Weather in New York, Climate and Weather. Accessed December 31, 2023. "Sprawling across three islands at the mouth of the Hudson River in the north-eastern United States, New York City's climate benefits from the warm Gulf Stream of the Atlantic Ocean. This, coupled with the protection of the Appalachian Mountains inland, keeps the city warmer than other big American cities at similar latitudes."
- 1 2 3 «New York, NY». United States National Weather Service. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی ئابی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «The Climate of New York». Cornell University. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی نیسانی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی تەممووزی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Maldonando, Samantha. "How Much Hotter Is NYC's Heat Island Effect Making Your Neighborhood?", The City, July 26, 2023. Accessed December 30, 2023. "The city as a whole feels about 9.5 degrees hotter for the average New Yorker. That's thanks to the human-made surroundings that define the cityscape: tall buildings that limit air circulation, abundant asphalt and pavement, and the heat-generating things New Yorkers do fairly close to one another, like running appliances and driving."
- 1 2 3 «NowData – NOAA Online Weather Data». National Oceanic and Atmospheric Administration. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئایاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
- 1 2 «Summary of Monthly Normals 1991–2020». National Oceanic and Atmospheric Administration. لە ٤ی ئایاری ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئایاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
- 1 2 «New York Central Park, NY Climate Normals 1961–1990». National Oceanic and Atmospheric Administration. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ «New York, New York, USA – Monthly weather forecast and Climate data». Weather Atlas. لە ڕەسەنەکە لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ «Days below 0 °F in New York City». Weather 2000. لە ڕەسەنەکە لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Pollak، Michael (١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤). «Determining New York City's Record Wind Chill». The New York Times. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «New York City Sea Temperature—United States—Sea Temperatures». World Sea Temperatures. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Oliver Milman. «US north-east faces rapid warming amid global climate crisis». The Guardian. لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ Dolnick، Sam (٢٨ی ئابی ٢٠١١). «Damage From Irene Largely Spares New York—Recovery Is Slower in New York Suburbs». The New York Times. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «Superstorm Sandy blamed for at least 11 U.S. deaths as it slams East Coast». CNN. ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «Belvedere Castle at NYC Parks». لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ 2023 ParkScore Index New York, NY January 15, 2024 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., Trust for Public Land. Accessed January 15, 2024.
- ↑ «Discover the truly wild side of New York's metropolitan area». nps.gov. لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Maps for Jamaica Bay Unit, Gateway National Recreation Area. Accessed January 15, 2024. "Within the Jamaica Bay Unit, there are several places to visit. Floyd Bennett Field, Jamaica Bay Wildlife Refuge, Canarsie Pier, Breezy Point, Fort Tilden, and Jacob Riis Park."
- ↑ Maps for Staten Island Unit, Gateway National Recreation Area. Accessed January 15, 2024. "The Staten Island Unit is made of three different areas, Fort Wadsworth, Miller Field, and Great Kills Park."
- ↑ «New York State Office of Parks, Recreation and Historic Preservation, New York City Region». Nysparks.state.ny.us. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی شوباتی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
- ↑ «Marsha P. Johnson State Park (East River State Park)». New York State Office of Parks, Recreation and Historic Preservation. لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «Mayor Giuliani Announces Amount of Parkland in New York City has Passed ٢٨٬٠٠٠-acre (١١٠ km2) Mark». New York City Mayor's Office. ٣ی شوباتی ١٩٩٩. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.; «Beaches». New York City Department of Parks & Recreation. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «Pelham Bay Park». New York City Department of Parks and Recreation. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- 1 2 3 Alikpala, Gidget. "The top 10 most visited tourist attractions in the USA", As, September 4, 2023. Accessed January 13, 2024. "Central Park, New York- 42 million annual visitors... Times Square, New York- 50 million annual visitors. At number one is Times Square, one of the most iconic locations in the world."
- ↑ Szczepanski، Mallory (٢١ی تەممووزی ٢٠١٧). «Behind the Scenes of Sims Municipal Recycling's MRF in Brooklyn». Waste360 (بە ئینگلیزی). لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Paben، Jared (١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢). «Closed Loop picks up an MRF operator with strong financials – Resource Recycling». Resource Recycling News (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Mayor Adams, Trust For Governors Island Unveil Finalist Proposals For Climate Solutions Center». City of New York. ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Prisco، Jacopo (٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣). «New York City is sinking due to its million-plus buildings, study says». Earth's Future. CNN. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Mayor de Blasio Commits to 80 Percent Reduction of Greenhouse Gas Emissions by 2050, Starting with Sweeping Green Buildings Plan». City of New York. ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤. لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- 1 2 3 Cycling in the City, New York City Department of Transportation. Accessed January 14, 2024. "1,525 lane miles of bike lanes installed in New York City as of 2022; 644 lane miles of protected bike lanes installed in New York City as of 2022"
- ↑ Jervey، Ben (٢٠٠٦). The Big Green Apple: Your Guide to Eco-Friendly Living in New York City. Globe Pequot Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٦٢٧-٣٨٣٥-٩.
- ↑ «2001 National Household Travel Survey: Summary of Travel Trends» (PDF). U.S. Department of Transportation. کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ Florida، Richard (٧ی نیسانی ٢٠١٥). «2015's Most Walkable U.S. Cities». The Atlantic. MSN. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی نیسانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «NYC tops list of most walkable cities in America—video narrative by Mara Montalbano». Buzz60, on MSN. لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «The 10 Most Walkable U.S. Cities». MarketWatch. ٢٠١١. لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Ladyzhets، Betsy (١٨ی نیسانی ٢٠١٨). «Most walkable cities in America». Stacker, via MSN. لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ Hamblin، James (٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣). «The Summer Bicycles Took Control». The Atlantic Monthly. The Atlantic Monthly Group. لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «2014 NYC In-Season Cycling Indicator» (PDF). City of New York. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٢ی نیسانی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ «Current Reservoir Levels». New York City Department of Environmental Protection. لە ١٥ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Lustgarten، Abrahm (٦ی ئابی ٢٠٠٨). «City's Drinking Water Feared Endangered; $10B Cost Seen». The New York Sun. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی ئابی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ Hu، Winnie (١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨). «A Billion-Dollar Investment in New York's Water». The New York Times. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ New York Water Fact Sheet, United States Environmental Protection Agency. June 2010. Accessed December 29, 2023. "New York City is home to the largest engineered water system in the nation, supplying more than 1 billion gallons of water each day to approximately 9 million people, representing half of the state's population. The city draws its water from reservoirs upstate, supplied by a 1,900-square-mile watershed—that's about the size of Delaware."
- ↑ «WHO Global Ambient Air Quality Database (update 2018)». World Health Organization. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Ambient (outdoor) air quality and health». World Health Organization. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Air Pollution Monitoring». New York City Department of Environmental Protection. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی ئازاری ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Greene and Harrington (١٩٣٢). American Population Before the Federal Census of 1790. New York: Columbia University Press., as cited in: Rosenwaike، Ira (١٩٧٢). Population History of New York City. Syracuse, N.Y.: Syracuse University Press. لاپەڕە ٨. ژپنک ٠-٨١٥٦-٢١٥٥-٨.
- ↑ «Table PL-P1 NYC: Total Population New York City and Boroughs, 2000 and 2010» (PDF). nyc.gov. لە ١٦ی ئایاری ٢٠١٦ ھێنراوە.
- 1 2 3 4 5 QuickFacts for New York city, New York; New York; United States, United States Census Bureau. Accessed January 12, 2024.
- ↑ Sherry، Virginia N. (٢٧ی ئازاری ٢٠١٤). «Staten Island population at all-time high of 473,000; NYC's soars to record 8.4 million». Staten Island Advance. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Roberts، Sam (١٤ی ئازاری ٢٠١٣). «Fewer People Are Abandoning the Bronx, Census Data Show». The New York Times. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «Population Rebounds for Many Cities in Northeast and Midwest». United States Census Bureau. لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Castronuovo، Celine (١٢ی ئابی ٢٠٢١). «All 10 largest cities grew, Phoenix supplants Philly as 5th largest in US». The Hill. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Dorman، John L. (١٦ی ئابی ٢٠٢١). «Census: The 10 most populous US cities are led by NYC, Los Angeles, and Chicago; Phoenix leapfrogs Philadelphia to claim the No. 5 spot». Business Insider. لە ٢٧ی ئابی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «ACS Demographic and Housing Estimates—2012–2016 American Community Survey 5-Year Estimates—City Versus Metro». American Fact Finder, United States Census Bureau. ٢٠١٦. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ QuickFacts New York city, New York; Bronx County, New York; Kings County, New York; New York County, New York; Queens County, New York; Richmond County, New York, United States Census Bureau. Accessed January 14, 2024.
- ↑ «Endangered Language Alliance». ٢٠١٢. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ N. R. Kleinfield (١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦). «New Yorkers, Self-Assured and Opinionated, Defend Their Values». The New York Times. لە ڕەسەنەکە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Yearbook of Immigration Statistics LPRSupplemental Table 2d Persons Obtaining Lawful Permanent Resident Status by Leading Core Based Statistical Areas (CBSAs) of Residence and Region and Country of Birth: Fiscal Year 2022». U.S. Department of Homeland Security. لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Jennifer Liu (١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣). «This is the No. 1 city attracting young professionals—demand grew nearly 7 times since 2019». CNBC. لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Exhibition Text—New York at Its Core: World City». www.mcny.org (بە ئینگلیزی). لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- 1 2 3 Chandler، Tertius (١٩٨٧). Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census. Lewiston, New York: Edwin Mellen Press. ژپنک ٠-٨٨٩٤٦-٢٠٧-٠. Chandler defines a city as a continuously built-up area (urban) with suburbs but without farmland inside the municipality. Figures in main tables are preferentially cited. Part of Chandler's estimates are summarized or modified at: (a) Chase-Dunn، Christopher. «Polities and Settlements Research Working Group». The Institute for Research on World-Systems. لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە. (b) Rosenberg، Matt (٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩). «Largest Cities Throughout History: Determining population prior to census-taking was no easy task». ThoughtCo. لە ١٨ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. (c) «Populations of Largest Cities in PMNs from 2000BCE to 1988AD». Etext Archives. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە.
- ↑ «Focusing on World Megacities: Demographia World Urban Areas, 2021 | Newgeography.com». www.newgeography.com. لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- 1 2 «QuickFacts for New York City / New York State / United States». United States Census Bureau. لە ١٤ی شوباتی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «2020: DEC Redistricting Data (PL 94-171)». US Census Bureau.
- 1 2 3 «Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990». U.S. Census Bureau. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی ئابی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Camarota, Steven A.; Zeigler, Karen; and Richwine, Jason. Births to Legal and Illegal Immigrants in the U.S; A look at health insurance coverage among new mothers by legal status at the state and local level, Center for Immigration Studies, October 9, 2018. Accessed January 14, 2024.
- 1 2 Semple، Kirk (٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣). «City's Newest Immigrant Enclaves, From Little Guyana to Meokjagolmok it». The New York Times. لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ The Newest New Yorkers: 2013, New York City Department of City Planning, December 2013. Retrieved February 9, 2017. "The immigrant share of the population has also doubled since 1965, to 37 percent. With foreign-born mothers accounting for 51 percent of all births, approximately 6-in-10 New Yorkers are either immigrants or the children of immigrants."
- ↑ Carolyne Im. «Facts about Asians in the U.S.». Pew Research Center. لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ Vivian Yee (٢٢ی شوباتی ٢٠١٥). «Indictment of New York Officer Divides Chinese-Americans». The New York Times. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
Now they are reaching out to the Chinese-language press, contacting lawyers to advise Officer Liang and planning a protest march in New York, a city with the largest Chinese population outside of Asia.
- 1 2 «Yearbook of Immigration Statistics: 2011 Supplemental Table 2». U.S. Department of Homeland Security. لە ١٨ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «Persons Obtaining Lawful Permanent Resident Status by Leading Core Based Statistical Areas (CBSAs) of Residence and Region and Country of Birth: Fiscal Year 2013». United States Department of Homeland Security. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «Asian American Statistics». Améredia Incorporated. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی تەممووزی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Semple، Kirk (٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١). «Asian New Yorkers Seek Power to Match Numbers». The New York Times. لە ٥ی تەممووزی ٢٠١١ ھێنراوە.
Asians, a group more commonly associated with the West Coast, are surging in New York, where they have long been eclipsed in the city's kaleidoscopic racial and ethnic mix. For the first time, according to census figures released in the spring, their numbers have topped one million—nearly one in eight New Yorkers, which is more than the Asian population in the cities of San Francisco and Los Angeles combined.
- ↑
- «Chinatown New York City Fact Sheet» (PDF). www.explorechinatown.com. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- Waxman، Sarah. «The History of New York's Chinatown». Mediabridge Infosystems, Inc. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
Manhattan's Chinatown, the largest Chinatown in the United States and the site of the largest concentration of Chinese in the Western Hemisphere, is located on the Lower East Side.
- Reimers، David M. (١٩٩٢). Still the golden door: the Third ... – Google Books. Columbia University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٦٨١-٤. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- Lawrence A. McGlinn, Department of Geography SUNY-New Paltz. «Beyond Chinatown: Dual immigration and the Chinese population of metropolitan New York City, 2000, Page 4» (PDF). Middle States Geographer, 2002, 35: 110–119, Journal of the Middle States Division of the Association of American Geographers. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- Reimers، David M. (١٩٩٢). Still the golden door: the Third ... – Google Books. Columbia University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٦٨١-٤. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Most Significant Unreached People Group Communities in Metro NY». GLOBAL GATES. ١٧ی تەممووزی ٢٠١٢. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «A Community of Many Worlds: Arab Americans in New York City». Allied Media Corp. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «Largest Palestinian Community in the United States by City | Zip Atlas». zipatlas.com. لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Emma Goldberg (١٠ی نیسانی ٢٠٢٦). «Eric Adams, Citizen of the World, Becomes an Actual Citizen of Albania». The New York Times. لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ Yasin Akdag (٦ی ئازاری ٢٠٢٤). «Meet the Turkish Immigrants of South Brooklyn: Experience the culture and taste of Turkey». Brooklyn Star. لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Yearbook of Immigration Statistics: 2013 Lawful Permanent Residents Supplemental Table 2». U.S. Department of Homeland Security. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Zunitch، Victoria (٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨). «City lauds Armenian culture in Queens». Queens Chronicle (بە ئینگلیزی). لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «Explore Census Data». United States Census Bureau. لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Facts About the U.S. Black Population». ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥.
- ↑ «American FactFinder—Results». U.S. Department of Commerce. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ Brennan Ortiz (٢٠١٤). «NYC's Micro Neighborhoods: Little Odessa in Brighton Beach, Brooklyn». Untapped Cities (online, January 23). لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Richard F. Shepard (١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩١). «Astoria, a Greek Isle in the New York City Sea». The New York Times. لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Kerry Kolasa-Sikiaridi (١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢). «Astoria: The Ever-Changing Greektown of New York». Greek Reporter. لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- 1 2 Gergely، Julia (٩ی ئایاری ٢٠٢٤). «Nearly 1 million Jews live in NYC, new study finds». Jewish Telegraphic Agency (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Dashefsky, Arnold; Della-Pergola, Sergio; Sheskin, Ira, eds. (2021). World Jewish Population (Report). Berman Jewish DataBank. https://www.jewishdatabank.org/api/download/?studyId=1185&mediaId=bjdb%5c2021_World_Jewish_Population_AJYB_(DellaPergola)_DB_Public.pdf. Retrieved September 4, 2023.
- 1 2 Weichselbaum، Simone (٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢). «Nearly one in four Brooklyn residents are Jews, new study finds». New York Daily News. New York. لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
- 1 2 Danailova، Hilary (١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨). «Brooklyn, the Most Jewish Spot on Earth». Hadassah Magazine (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Minkoff، Peter (٥ی نیسانی ٢٠١٨). «New York – The World's Gay Capital». Your LGBTQ+ Voice. لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Gates، Gary J. (تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦). «Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey» (PDF). The Williams Institute on Sexual Orientation Law and Public Policy. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ Silverman، Brian؛ Chauvin، Kelsy (٢٠١٣). Frommer's New York City 2013. John Wiley & Sons. ژپنک ٩٧٨-١-١١٨-٣٣١٤٤-٦. لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ داڕێژە:Cite court
- ↑ Confessore، Nicholas؛ Barbaro، Michael (٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١). «New York Allows Same-Sex Marriage, Becoming Largest State to Pass Law». The New York Times. لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- 1 2 «Revelers Take to the Streets For 48th Annual NYC Pride March». CBS New York. ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
A sea of rainbows took over the Big Apple for the biggest pride parade in the world Sunday.
- 1 2 Gleason، Will (١١ی ئازاری ٢٠١٩). «Citing its diversity and culture, NYC was voted best city in the world in new global survey». Time Out. لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
After compiling the thoughts of over 30,000 people, both from our NYC readership and half-a-world away, New York was voted the greatest city on the planet for 2019. In a hint as to why this happened, and why now, it also led to the categories of most diverse metropolis and best culture.... Since then, it's steadily attracted more and more attendees and, last year, averaged 10,000 people a night. Those thousands of New Yorkers weren't just hungry for new food, but for new points of view.... 'We've now been able to represent over 85 countries, and I'm constantly hearing examples of people branching out and trying things they've never heard of before.'
- 1 2 Parry، Bill (١٠ی تەممووزی ٢٠١٨). «Elmhurst vigil remembers transgender victims lost to violence and hate». TimesLedger. New York. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی شوباتی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی نیسانی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ Allen، Karma (٣ی تەممووزی ٢٠١٩). «About 5 million people attended WorldPride in NYC, mayor says». ABC News. لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ Patil، Anushka (١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠). «How a March for Black Trans Lives Became a Huge Event». The New York Times. لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Keating، Shannon (١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠). «Corporate Pride Events Can't Happen This Year. Let's Keep It That Way». BuzzFeed News. لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Lipka، Michael (٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥). «Major U.S. metropolitan areas differ in their religious profiles». Pew Research Center. لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics». Pew Research Center's Religion & Public Life Project (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Grynbaum، Michael M.؛ Otterman، Sharon (٤ی ئازاری ٢٠١٥). «New York City Adds 2 Muslim Holy Days to Public School Calendar». The New York Times. لە ٤ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «An Impact Report of Muslim Contributions to New York City» (PDF). Institute for Social Policy and Understanding. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢ی نیسانی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «Muslims in Metro New York (Part 2) – Specific Muslim Group Estimates». Global Gates (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ٢٩ی شوباتی ٢٠١٦. لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Hussain، Tharik (١٩ی ئایاری ٢٠١٦). «How America's oldest mosque was built by Muslims from the Baltic». The Baltic Times. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Siddiqui، Zuha (٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨). «America's Oldest Surviving Mosque Is in Williamsburg». Bedford + Bowery (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ «Religious composition of adults in the New York City metropolitan area». Pew Research Center. لە ١ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Jackson، Kenneth T. (٢ی نیسانی ٢٠٢١). «Does New York Still Want to Be the Capital of the World?». The Wall Street Journal. لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- 1 2 «Governor Hochul, Mayor Adams Announce Plan for SPARC Kips Bay, First-of-Its-Kind Job and Education Hub for Health and Life Sciences Innovation». State of New York. ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ LaRocco، Lori Ann (٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢). «New York is now the nation's busiest port in a historic tipping point for United States–bound trade». CNBC (بە ئینگلیزی). لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Port of NYNJ Beats West Coast Rivals with Highest 2023 Volumes». The Maritime Executive (بە ئینگلیزی). لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Port of New York and New Jersey Remains US' Top Container Port». Marinelink.com. ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢. لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Fortune 500 2011: Cities with most companies». FORTUNE on CNNMoney.com. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی ئایاری ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ Kennedy، Simon (١٣ی نیسانی ٢٠١٤). «Beijing Breaks into Top Ten in Rankings by A.T. Kearney». Bloomberg.com. Bloomberg L.P. لە ١٣ی نیسانی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Kaske، Michelle (١٢ی ئازاری ٢٠١٢). «New York City Tops Global Competitiveness Rankings, Economist Report Says». Bloomberg L.P. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی ئازاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی شوباتی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Definition of Metonymy». Chegg. لە ڕەسەنەکە لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Fermino، Jennifer (٧ی شوباتی ٢٠١٤). «Mayor de Blasio announces $3M in grants for New York City's fashion industry». New York Daily News. New York. لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی شوباتی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Hu، Winnie (٧ی شوباتی ٢٠١٧). «New York Tries to Revive Garment Industry, Outside the Garment District». The New York Times. لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Nunberg, Geoff. "'Occupy': Geoff Nunberg's 2011 Word Of The Year", WNPR, December 7, 2011. Accessed January 6, 2026. "But give props to the magic of metonymy, too. That's the figure of speech that lets us use names like Wall Street, Hollywood or Seventh Avenue to refer to the things that go on there."
- ↑ «Gross Domestic Product: All Industries in New York County, NY»، fred.stlouisfed.org، لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە
- ↑ B19083 Gini Index of Income Inequality American Community Survey Universe: Households 2022: ACS 1-Year Estimates, United States Census Bureau. Accessed January 12, 2024.
- ↑ Honan، Katie (١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩). «New York City's Income-Inequality Gap Hasn't Changed, Report Says». The Wall Street Journal (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ISSN ٠٠٩٩-٩٦٦٠. لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ New York City Economic Summary, Bureau of Labor Statistics, updated January 8, 2024. Accessed January 12, 2024.
- ↑ County Employment And Wages – Second Quarter 2023, Bureau of Labor Statistics, November 21, 2023. Accessed January 12, 2024.
- ↑ Moreno، Tonya (٢ی شوباتی ٢٠١٧). «U.S. Cities That Levy Income Taxes». The Balance. لە ٨ی ئازاری ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
Fourteen states and the District of Columbia allow cities, counties, and municipalities to levy their own separate individual income taxes in addition to state income taxes.
- ↑ «Personal Income Tax & Non-resident NYC Employee Payments». New York City Department of Finance. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی ئابی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «New York City tax rate schedule» (PDF). New York State Department of Taxation and Finance. ٢٠١٦. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٨ی ئازاری ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- 1 2 «NYSE Listings Directory». New York Stock Exchange. لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- 1 2 «2013 WFE Market Highlights» (PDF). World Federation of Exchanges. ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «DiNapoli: Wall Street Bonuses Edge Up in 2014». Office of the New York State Comptroller. ١١ی ئازاری ٢٠١٥. لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- 1 2 Sustaining New York's and the US' Global Financial Services Leadership (Report). New York City Economic Development Corporation. http://www.nyc.gov/html/om/pdf/ny_report_final.pdf. Retrieved July 19, 2015.
- ↑ «Total debt securities» (PDF). Bank for International Settlements. حوزەیرانی ٢٠١٣. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ Chaudhuri، Saabira (١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤). «Ranking the Biggest U.S. Banks: A New Entrant in Top 5». The Wall Street Journal. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- 1 2 Foster، Cynthia (٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨). «Q3 2018 U.S. Office Market Outlook». Colliers International. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی نیسانی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ Joe Miller and Joshua Chaffin (٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣). «Law firm Paul Weiss signs biggest US office lease of 2023 in Manhattan». Financial Times. لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
New York City's office market, the world's largest...
- ↑ «Understanding The Manhattan Office Space Market». Officespaceseeker.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «Marketbeat United States CBD Office Report 2Q11» (PDF). Cushman & Wakefield, Inc. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٨ی ئایاری ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Thomas، Brad (١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١). «'Silicon Alley' Provides Path To Prosperity For New York City». Forbes. لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
As it stands now, the city is second only to Silicon Valley as the largest technology ecosystem in the world.
- 1 2 Dickey، Megan Rose؛ D'Onfro، Jillian (٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣). «SA 100 2013: The Coolest People In New York Tech». Business Insider. لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Ward، Peter (٨ی ئازاری ٢٠١٨). «The History of New York's Silicon Alley». The Culture Trip. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
When the revival began in 2003, tech companies didn't stick to the same areas.
- ↑ «AI Strategy» (PDF). City of New York. لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Kif Leswing (٢٤ی ئابی ٢٠٢٣). «Google, Amazon, Nvidia and other tech giants invest in AI startup Hugging Face, sending its valuation to $4.5 billion». CNBC. لە ٢٧ی ئابی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
Hugging Face, an AI firm based in New York, has raised $235 million at a $4.5 billion valuation from some of technology's biggest companies.
- ↑ «The New York City Internet Master Plan» (PDF). City of New York. لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Casselman، Ben؛ Collins، Keith؛ Russell، Karl (١٥ی شوباتی ٢٠١٩). «Even Without Amazon, Tech Could Keep Gaining Ground in New York». The New York Times. لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ Schieber، Jonathan (٢٤ی ئایاری ٢٠١٧). «A Year After its Launch, TechNYC Has Become a Force in New York Politics». TechCrunch. لە ١٥ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ Cara Eisenpress (٢٢ی ئازاری ٢٠٢٣). «City AI firms bucked the VC downturn, raised a whopping $483.6M in 2022». Crain Communications. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «New York City Unveils AI Action Plan that Develops Rules Framework». PYMNTS. ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
This comprehensive initiative is the first for a major U.S. city...As part of the plan, the city has piloted the first citywide AI chatbot to help business owners navigate the government.
- ↑ Pérez-Peña، Richard (١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١). «Cornell Alumnus Is Behind $350 Million Gift to Build Science School in City». The New York Times. لە ١ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Ju، Anne (١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١). «'Game-changing' Tech Campus Goes to Cornell, Technion». Cornell University. لە ١ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «New York's Fifth Avenue Retains its Top Ranking as the World's Most Expensive Retail Destination». Cushman & Wakefield. ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣. لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Department Of Finance Publishes Fiscal Year 2024 Tentative Property Tax Assessment Roll, New York City Department of Finance, press release dated January 17, 2023. Accessed July 28, 2023. "The tentative assessment roll for FY24 shows the total market value of all New York City properties is $1.479 trillion, a 6.1 percent increase from Fiscal Year 2023. Property values for FY24 reflect real estate activity between January 6, 2022, to January 5, 2023, the taxable status date."
- ↑ «Department of Finance Publishes Fiscal Year 2017 Tentative Assessment Roll» (PDF). New York City Department of Finance. ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦. لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
Today, Jacques Jiha, Commissioner for the Department of Finance, announced the publication of the Tentative Property Assessment Roll for fiscal year 2017, which shows the total Market Value for the upcoming year at about $1.072 trillion, an increase of $102.5 billion, or 10.6 percent from the 2016 Fiscal Year.
- ↑ Boonshoft, Michael. "New York's Fifth Avenue Retains Its Top Ranking As The World's Most Expensive Retail Destination", Cushman & Wakefield, November 20, 2023. Accessed January 13, 2024. "New York's Fifth Avenue retains its top ranking as the world's most expensive retail destination, despite recording flat rental growth year-over-year (YOY)."
- ↑ Horowitz, Alex; and Staveski, Adam. "New York's Housing Shortage Pushes Up Rents and Homelessness", The Pew Charitable Trusts, May 25, 2023. Accessed March 17, 2024. "Housing construction in New York City and its suburbs has lagged far behind that of other major cities and their suburbs, resulting in low housing availability and a vacancy rate of just 3%. New York City's housing stock has only increased 4% since 2010, not nearly enough to keep up with its 22% increase in jobs. And from 2017 to 2021, New York City permitted 13 homes for every 1,000 residents in 2017, while Boston added 28, Washington, D.C., added 43, and Seattle added 67."
- ↑ Morabito, Charlotte (June 24, 2024). How New York City's sky-high cost of living stacks up to London, CNBC. Retrieved January 12, 2024.
- ↑ Duddridge, Natalie (August 11, 2023). Manhattan's average rent soared to a record $5,588 in July. CBS New York. Retrieved January 12, 2024.
- ↑ Barrett, George (August 2, 2023). Home Prices and Property Values in New York ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.. NY Real Estate Trend. Retrieved January 12, 2024.
- ↑ Zaveri, Mihir. "New York City's Housing Crunch Is the Worst It Has Been in Over 50 Years. Only 1.4 percent of the city's rentals were available in 2023, according to new data, the lowest portion since 1968. The market was even tighter for lower-cost apartments.", The New York Times, February 8, 2024. Accessed February 9, 2024. "The portion of rentals that were vacant and available dropped to a startling 1.4 percent in 2023, according to city data released on Thursday. It was the lowest vacancy rate since 1968 and shows just how drastically home construction lags behind the demand from people who want to live in the city.... Then, that number—about 33,210 units in 2023—is divided by the roughly 2.3 million total rental homes in the city that are either available or occupied by tenants. The vacancy rate dropped to 1.4 percent even as the city added some 60,000 homes over the past two years, according to the city data."
- ↑ "NYC & Company is now New York City Tourism + Conventions", Travel Weekly, March 28, 2023. Accessed January 17, 2024. "New York City's official destination marketing organization has changed its name to New York City Tourism + Conventions, dropping the NYC & Company name it's held since 1999."
- 1 2 The Tourism Industry in New York City Reigniting the Return, New York State Comptroller Thomas DiNapoli, April 2021. Accessed December 29, 2023. "After reaching a record high of 66.6 million visitors in 2019 and generating $47.4 billion in spending, the number of visitors to New York City dropped by 67 percent and their spending declined by 73 percent in 2020.... New York City hosted 66.6 million visitors in 2019 (about 25 percent of the State's 265.5 million visitors that year), its tenth consecutive annual record. In 2020, the pandemic and related behavioral and governmental restrictions caused the number to drop to 22.3 million, a 67 percent reduction (see Figure 1)."
- ↑ «History in Photos: New York is the Most Photographed City in the World». ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
Not eliminate how many photos you have done well with your digital cameras, cell phones, and smartphones. And also in the professional area, New York has a non-sealing charm for filmmakers and photographers..Every year, there are 40,000 shoots for advertising, cinema films, TV shows, series, music videos, and documentation. New York is considered the most photographed city in the world. And yet photographers, again and again, manage to take a new perspective in the megacity, to avoid an unusual motif, to create an optics that fascinates.
- ↑ McNeely، Jamie (٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨). «The Most Photographed Places In The World Based On Traveler Data». Expedia Travel Blog. Expedia. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
With visitors taking a slice of the Big Apple back home on their camera reel, it's hardly surprising that New York is the most photographed city in the world.
- ↑ Swanson، Ana (٢٦ی ئابی ٢٠١٥). «The world's most photographed places». The Washington Post. لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Chip Kidd talks with Milton Glaser». The Believer. ئەیلوولی ٢٠٠٣. لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «I Love New York Logo». New York State Education Department. ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «World's Most Visited Tourist Attractions, Ranked». Farandwide.com (بە ئینگلیزی). لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ David, Greg. "Tourists Are Back to NYC in Big Numbers", The City, September 5, 2023. Accessed December 29, 2023. "But the city will not surpass its 2019 record of 66.6 million visitors because once-numerous travelers from China remain few and far between and Americans are flocking to Europe in unprecedented numbers.... Still, the numbers show a rebound with the official forecast from the tourism agency NYC & Co. still predicting 63.3 million visitors this year, up 12% from last year."
- ↑ Most Popular Landmarks in New York September 9, 2024 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., LUXlife Magazine, November 5, 2021
- ↑ «Times Square». Encyclopædia Britannica. لە May 10, 2011 ھێنراوە.
- ↑ «New York Architecture Images—Midtown Times Square». 2011 nyc-architecture. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧. لە ١٠ی ئایاری ٢٠١١ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر) - 1 2 «Broadway Season Statistics». The Broadway League. لە ٣ی ئابی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Panchyk، Richard (٢٠١٠). New York City Skyscrapers. Arcadia Publishing. ژپنک ٩٧٨-١-٤٣٩٦-٣٨٦٢-٠.
- ↑ Alleman، Richard (٢٠١٣). New York: The Movie Lover's Guide: The Ultimate Insider Tour of Movie New York. Crown/Archetype. لاپەڕە ٩٥. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٠٤١-٣٧٧٨-٢.
- ↑ Ennis، Dawn (٢٤ی ئایاری ٢٠١٧). «ABC will broadcast New York's pride parade live for the first time». LGBTQ Nation. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
Never before has any TV station in the entertainment and news media capital of the world carried what organizer boast is the world's largest Pride parade live on TV.
- ↑ «Tampa Bay 12th Largest Media Market Now» (ھەواڵ). Tampa Bay Partnership. August 26, 2005. لە ڕەسەنەکە لە September 28, 2008 ئەرشیڤ کراوە. لە September 1, 2008 ھێنراوە.
- ↑ «Top 10 Consolidated Agency Networks: Ranked by 2006 Worldwide Network Revenue». Advertising Age. لە ڕەسەنەکە لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
- 1 2 «Request for Expressions of Interest» (PDF). Governors Island Preservation and Education Corporation. ٢٠٠٥. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢ی ئابی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی شوباتی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Milliot, Jim. "New Report Finds NYC Publishing, Bookselling Jobs Fell Between 2010 and 2020", Publishers Weekly, December 1, 2022. Accessed January 30, 2024. "According to the study, book publishers generated $9.2 billion of economic output in 2020, ahead of the other publishing sub-sectors: periodical publishers ($6.3 billion); internet publishers ($2.8 billion); and newspaper publishers (2.5 billion).... The number of people employed in New York publishing houses dipped by 1.7% between 2010 and 2020, falling to 11,500."
- ↑ Majid, Aisha. "Top 25 US newspaper circulations: Largest print titles fall 14% in year to March 2023", Press Gazette, June 26, 2023. Accessed January 13, 2024. "News Corp's business-focused The Wall Street Journal (609,654) and The New York Times (296,329) remain the biggest dailies in the US."'
- ↑ Folkenflik, David. "The New York Times can't shake the cloud over a 90-year-old Pulitzer Prize", NPR, May 8, 2022. Accessed January 13, 2024. "The New York Times is looking to add to its list of 132 Pulitzer Prizes – by far the most of any news organization – when the 2022 recipients for journalism are announced on Monday."
- ↑ The New York Times, Roper Center for Public Opinion Research. Accessed January 13, 2024. "Nicknamed The Gray Lady, The Times is long regarded within the industry as a national 'newspaper of record'."
- ↑ «New York Daily News (American newspaper)». Britannica.com. لە May 4, 2013 ھێنراوە.
- ↑ Allan Nevins, The Evening Post: Century of Journalism, Boni and Liveright, 1922, p. 17.
- ↑ New York Post, Library of Congress. Accessed January 13, 2024. "The New York Post is an American daily newspaper, primarily distributed in New York City and its surrounding area. It is the 13th-oldest and seventh-most-widely circulated newspaper in the United States. Established in 1801 by Federalist and Founding Father Alexander Hamilton, it became a respected broadsheet in the 19th century, under the name New York Evening Post."
- ↑ New York City Film and Television Industry Economic Impact Study 2021, New York City Mayor's Office of Media and Entertainment. Accessed January 30, 2024. "In 2019, New York City's film and television industry was directly responsible for 100,200 jobs, $12.2 billion in wages, and $64.1 billion in direct economic output."
- ↑ «New York Film Academy, New York City». New York Film Academy. لە ڕەسەنەکە لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی شوباتی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «About NYC Media». NYC Media. City of New York. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ «Community Celebrates Public Access TV's 35th Anniversary». Mnn.org. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
- ↑ Thirteen/WNET, NYC Arts. Accessed January 30, 2024. "Channel Thirteen is the flagship television station of the Public Broadcasting Service—a national, commercial-free, viewer-supported network known for its productions of top-notch programming in the arts and culture (Masterpiece Theater; Great Performances), science and nature (NOVA; Stephen Hawking's Universe), news and public affairs (News Hour with Jim Lehrer; ITN World News) and the humanities (The 1900 House; The American President). Thirteen/WNET produces about a third of the prime-time public-television programming aired in the United States, for which it often taps the unmatched cultural resources of New York City."
- ↑ Darrow, Peter H. "Going Public: The Story of WNYC's Journey to Independence", WNYC, May 10, 2018. Accessed January 30, 2024. "From July 1924 until January 1997, WNYC was owned and operated by the City of New York. This is the story of how it became a self-supporting, independent non-profit organization."
- ↑ «Top 30 Public Radio Subscribers – Spring 2006 Arbitron» (PDF). Radio Research Consortium. ٢٨ی ئابی ٢٠٠٦. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «Where we live NRC Fair housing together». لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Private School Universe Survey». National Center for Education Statistics. لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- 1 2 «Nation's Largest Libraries». LibrarySpot. لە ڕەسەنەکە لە ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «America's Biggest College Towns». Bloomberg.com (بە ئینگلیزی). ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦. لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ "CUNY Welcomes 240,000 Students for Fall 2025 with New Initiatives to Support Students", City University of New York, August 26, 2025. Accessed February 22, 2026. "The City University of New York today kicked off its 2025-26 academic year, welcoming about 240,000 students with new initiatives and offerings geared to better meet their needs."
- ↑ «Academic Ranking of World Universities 2019». Shanghai Ranking Consultancy. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی ئابی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ Colleges and Schools, City University of New York. Accessed February 22, 2026.
- ↑ Complete Campus List, State University of New York. Accessed February 22, 2026.
- ↑ «Academic Ranking of World Universities 2017». Shanghai Ranking Consultancy Consultancy. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «CWUR 2016—World University Rankings». Center for World University Rankings. لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Top 50 science cities in life sciences». natureindex.com (بە ئینگلیزی). لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Horner، Blair؛ Levin، Arthur؛ Mattei، Suzanne (ئابی ٢٠١٤). «The Doctor Is In: New York's Increasing Number of Doctors» (PDF). Casey Ciceron (contributor). New York City Economic Development Corporation. لاپەڕە ١٣, Appendix ١: Comparison of the Numbers Of New York Doctors By County, As Of December ٣١, ٢٠٠٤, And December ٣١, ٢٠١٢. لە ٢٢ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «Mayor Michael R. Bloomberg and Economic Development Corporation President Andrew M. Alper Unveil Plans to Develop Commercial Bioscience Center in Manhattan» (ھەواڵ). New York City Economic Development Corporation. November 18, 2004. لە ڕەسەنەکە لە October 11, 2007 ئەرشیڤ کراوە. لە September 1, 2008 ھێنراوە.
- ↑ «Consulate General of Iceland New York Culture». Consulate General of Iceland New York. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی شوباتی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Consulate of Latvia in New York». Consulate of Latvia. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی شوباتی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Introduction to Chapter 14: New York City (NYC) Culture». The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی ئایاری ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ New York, Culture Capital of the World, 1940–1965 / edited by Leonard Wallock; essays by Dore Ashton ... [et al.]. National Library of Australia. ١٩٨٨. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٤٧٨-٠٩٩٠-٥. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Harlem in the Jazz Age». The New York Times. ٨ی شوباتی ١٩٨٧. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Cotter، Holland (٢٤ی ئایاری ١٩٩٨). «ART; A 1920's Flowering That Didn't Disappear». The New York Times. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Gonzalez، David (٢١ی ئایاری ٢٠٠٧). «Will Gentrification Spoil the Birthplace of Hip-Hop?». The New York Times. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Harrington، Joe S. (٢٠٠٢). Sonic Cool: The Life & Death of Rock 'N' Roll. Hal Leonard. لاپەڕە ٣٢٤–٣٠. ژپنک ٩٧٨-٠-٦٣٤٠-٢٨٦١-٨.
- ↑ McPheeters، Sam؛ Karacas، Christy (١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩). «Survival of the Streets». Vice. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Harlem Renaissance Music in the 1920s». 1920s Fashion & Music. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Free To Dance—About The Film». Public Broadcasting Service. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ «Group Visits». Alvin Ailey Dance Foundation, Inc. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی ئایاری ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١١ ھێنراوە.
- 1 2 «Dictionary—Full Definition of New York Minute». Merriam-Webster. لە November 1, 2015 ھێنراوە.
- ↑ «The City That Endures». Time (بە ئینگلیزی). ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- 1 2 Weaver، Shaye (٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢). «New York is the most resilient city in the world, according to locals». Time Out. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Moynihan، Colin (٣ی ئایاری ٢٠٢٠). «On Subways as Riders Return: Odes to Their Resilience». The New York Times (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ISSN ٠٣٦٢-٤٣٣١. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Londré، Felicia Hardison؛ Watermeier، Daniel J. (١٩٩٨). The History of North American Theater: From Pre-Columbian Times to the Present. Continuum. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٢٦٤-١٠٧٩-٥. OCLC ١٠٢٤٨٥٥٩٦٧.
- ↑ Stephen Watt, and Gary A. Richardson, American Drama: Colonial to Contemporary (1994).
- ↑ Welsh، Anne Marie (٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٤). «2 plays + 9 nominations = good odds for locals». The San Diego Union-Tribune. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ McBeth، VR (٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦). «The Great White Way». TimesSquare.com. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئایاری ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
Coined in 1901 by O.J. Gude, the designer of many prominent advertising displays, to describe the new light show that beckoned along Broadway, The Great White Way is a phrase known worldwide to describe Broadway's profusion of theaters in Times Square.
- ↑ Tell، Darcy (٢٠٠٧). Times Square Spectacular: Lighting Up Broadway. HarperCollins. ژپنک ٩٧٨-٠-٠٦٠٨-٨٤٣٣-٨.
- ↑ Allen، Irving Lewis (١٩٩٥). The City in Slang: New York Life and Popular Speech. Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩٥٣-٥٧٧٦-٩.
By 1910, the blocks of Broadway just above 42nd Street were at the very heart of the Great White Way. The glow of Times Square symbolized the center of New York, if not of the world.
- ↑ Learn about the 41 theatres on Broadway., Playbill. Accessed January 15, 2024.
- ↑ "2018 – 2019 Broadway End-of-Season Statistics", The Broadway League, May 28, 2019. Accessed November 13, 2022.
- ↑ "2022–2023 Broadway End-Of-Season Statistics Show That Broadway Had Attendance Of 12.3 Million And Grosses Of $1.58 Billion", The Broadway League, press release dated May 23, 2023. Accessed January 1, 2024. "The Broadway League has released statistics for the 2022–2023 season, which began on May 23, 2022, and ended on May 21, 2023. In the first full season since Broadway returned from the COVID-19 pandemic closure, Broadway reached a total attendance of 12,283,399 and generated $1,577,586,897 in grosses."
- ↑ Gans, Andrew (December 18, 2007). "League of American Theatres and Producers Announces Name Change" December 21, 2007 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.. Playbill. Retrieved September 13, 2013. The League of American Theatres and Producers was renamed "The Broadway League".
- ↑ Frequently Asked Questions, Tony Awards. Accessed January 15, 2024. "Only Broadway productions that open in designated Broadway theatres in Manhattan are eligible for Tonys."
- ↑ Newman، Michael (٢٠٠٥). «New York Talk». لە Wolfram، Walt؛ Ward، Ben (eds.). American Voices. Blackwell. لاپەڕە ٨٢–٨٧. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٥١-٢١٠٩-٥.
- 1 2 3 Sontag، Deborah (١٤ی شوباتی ١٩٩٣). «Oy Gevalt! New Yawkese: An Endangered Dialect?». The New York Times. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Taylor، Marisa. «As One World Trade Center soars, so do its costs». MSNBC. لە ڕەسەنەکە لە ١ی شوباتی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی شوباتی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Fazzare, Elizabeth. "What Makes NYC's Skyline So Iconic? 17 Buildings to Know", Architectural Digest, May 23, 2023. Accessed February 13, 2024. "When it comes to recognizable skylines, New York City tops the list.... Super-talls and their historic neighbors have helped shape the iconic urban silhouette we associate with the city today."
- ↑ Dobnik, Verena for Associated Press. "NYC sizing up its iconic skyline; Empire State Building's owner objects to tower he says would spoil view", The Indianapolis Star, August 25, 2010. Accessed February 13, 2024, via Newspapers.com. "Look at Manhattan from afar, and the first thing you notice is the Empire State Building, spiking like a needle above the carpet of skyscrapers that coats the island from tip to tip. Now it's got some competition, a proposal for a nearby glass office tower that would rise almost as high and alter the iconic skyline."
- ↑ Hakela, Deepti. "Rising to new heights; Skinny skyscrapers are transforming NYC's iconic skyline", The Day, February 28, 2016. Accessed February 13, 2024, via Newspapers.com. "In New York City, there's no escaping the pressure to be taller and thinner—not even for the skyscrapers. Changes in building technology and materials in recent years have made it possible to build slender towers that are among the tallest in the world, and some of these cloud-puncturing beanstalks are poised to transform the city's iconic skyline."
- ↑ Skyline Ranking[usurped], Emporis. Accessed February 9, 2017.
- ↑ Plunz، Richard A. (١٩٩٠). «Chapters 3 [Rich and Poor] & 4 [Beyond the Tenement]». History of Housing in New York City: Dwelling Type and Change in the American Metropolis. Columbia University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٣١-٠٦٢٩٧-٨.
- ↑ Lankevich (1998), pp. 82–83; Wilson، Rufus Rockwell (١٩٠٢). New York: Old & New: Its Story, Streets, and Landmarks. J.B. Lippincott. لاپەڕە ٣٥٤.
- ↑ Garb، Margaret (١ی ئازاری ١٩٩٨). «If You're Thinking of Living In/Riverdale, the Bronx; A Community Jealous of Its Open Space». The New York Times. لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «New York Metro: 6 Affordable Neighborhoods». New York. ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠١. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Shaman، Diana (٨ی شوباتی ٢٠٠٤). «If You're Thinking of Living In/Douglaston, Queens; Timeless City Area, With a Country Feel». The New York Times. لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «About Summer Stage». City Parks Foundation. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- 1 2 «Creative New York» (PDF). Center for an Urban Future. کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٣١ی ئابی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «Museum Mile Festival». museummilefestival.org. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئابی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Kusisto، Laura (٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١). «Reaching High on Upper 5th Avenue». The Wall Street Journal. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «Museums on the Mile». museummilefestival.org. لە ڕەسەنەکە لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «New Drive Promoting 5th Ave.'s 'Museum Mile'». The New York Times. ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٧٩. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی ئایاری ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Pogrebin، Robin؛ Reyburn، Scott (١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧). «Leonardo da Vinci Painting Sells for $450.3 Million, Shattering Auction Highs». The New York Times. لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Christ painting by Leonardo da Vinci sells for record $450M». MSN. Associated Press. ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ The Art Newspaper, "Visitors Survey 2022", March 27, 2023
- ↑ "Metropolitan Museum Launches New and Expanded Web Site" November 28, 2016 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., press release, The Met, January 25, 2000.
- ↑ de Montebello، Philippe (١٩٩٧). Masterpieces of the Metropolitan Museum of Art. New York: Metropolitan Museum of Art. لاپەڕە ٦–٧. ژپنک ٠-٣٠٠-١٠٦١٥-٧.
- ↑ «Pastrami On Rye: A Full-length History Of The Jewish Deli». Public Radio International. The World. ٣١ی ئازاری ٢٠١٦. لە ٢ی نیسانی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Esposito، Shaylyn (١٥ی ئازاری ٢٠١٣). «Is Corned Beef Really Irish?». Smithsonian. لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ Bleyer، Jennifer (١٤ی ئایاری ٢٠٠٦). «Kebabs on the Night Shift». The New York Times. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «27,479 restaurants selected by the Michelin Guide—Top Destinations». Michelin Guide. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «Restaurant Inspection Results (Letter Grades)». New York City Department of Health and Mental Hygiene. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Tiedemann، Jennifer (٨ی نیسانی ٢٠١٩). «$15-Per-Hour Minimum Wage Isn't What NYC Restaurant Workers Ordered». Goldwater Institute. In Defense of Liberty. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ «Global Center of Fashion». NYCEDC. لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
With the industry employing 4.6 percent of the city's private sector workforce, fashion is a major driver of New York City's economy.
- ↑ Naeme Elzein (٢٢ی ئابی ٢٠٢٣). «New York Fashion Week 2023 | Retailers bring the runway to real-life». Lightspeed. لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
Starting with world renown designers reading the winds of change through to buyers forecasting trends that feel 'right now', New York Fashion Week is the first big domino to fall in a succession of actions resulting in what ends up in your closet.
- ↑ Diana Juarez (٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣). «The Economic Impact of New York Fashion Week». The Fordham Ram. لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
New York Fashion Week (NYFW) is an iconic event that not only sets the global fashion industry's tone but also plays a pivotal role in contributing to the economic vitality of the city. Beyond the glitz, glamor, and gorgeous soirées of the runway, NYFW profoundly impacts various sectors of the economy, including tourism, retail, hospitality, and media.
- ↑ «New York: Fashion Design Capital of the U.S.». All Art Schools. لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
New York and fashion design go hand in hand.
- ↑ Nemy, Enid.(June 8, 1972) "Everybody – Well, Almost – Attended A Mammoth Party on 'Fashion Ave.'" The New York Times
- ↑ «Couture Fashion Week». Couture Fashion Week. لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
Couture Fashion Week New York Latest Designers
- ↑ Ali Bauman (١ی ئایاری ٢٠٢٣). «Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld». CBS News. لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- 1 2 3 «Millions Of Revelers Marvel Over Macy's Thanksgiving Day Parade». CBS Broadcasting Inc. ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
The world's largest parade kicked off in Midtown around 9 a.m.
- ↑ Wojtowicz، Hilarey. «Guide to the 2016 Macy's Thanksgiving Day Parade». The Independent Traveler, Inc. لە ڕەسەنەکە لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «National Football League Company Information». Hoover's, Inc. لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «Major League Baseball Company Information». Hoover's, Inc. لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «National Basketball Association, Inc. Company Information». Hoover's, Inc. لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «National Hockey League Company Information». Hoover's, Inc. لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «Major League Soccer, L.L.C. Company Information». Hoover's, Inc. لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ New York 1984 Paralympic Summer Games[بەستەری مردوو], National Paralympic Heritage Trust. Accessed January 18, 2024. "The New York Games were set to run from 17th – 29th June and the Stoke Mandeville Games from 22nd July – 1st August."
- ↑ Bondy Filip. "New York City and Environs Land Goodwill Games for '98", The New York Times, October 16, 1992. Accessed January 18, 2024. "New York City, New Jersey, and Long Island were awarded the 1998 Goodwill Games last night, an intriguing but risky choice by the Games' selection committee. Six years from now, the area will be called upon to play host to thousands of international athletes and fans who have every right to expect upgraded athletic facilities and a convenient ride to the arena."
- ↑ Zinser, Lynn. "Olympic Committee Chooses London for 2012 Summer Games",The New York Times, July 6, 2005. Accessed January 19, 2023. "London won the 2012 Olympic Summer Games on Wednesday in a surprising upset over the front-running Paris after ardent last-minute lobbying by Prime Minister Tony Blair..... The British capitalized on a desire to hold the Games in Western Europe and surpassed four finalists, including New York, which was knocked out in the second round of voting, earlier than most expected."
- ↑ Esteban (٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١). «11 Most Expensive Stadiums in the World». Total Pro Sports. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Preparations Different for a Home-and-Home Contest». The New York Times. ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Owners warm up to New York/New Jersey as Super Bowl XLVIII host». National Football League. Associated Press. ٢٦ی ئایاری ٢٠١٠. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٠ ھێنراوە.
It's the first time the league has gone to a cold-weather site that doesn't have a dome ... the NFL will wait and see how this foray into the great outdoors in winter goes. Then the league might OK another bid
- ↑ "So Many Seats, So Many Tax Breaks", The New York Times, July 11, 1028. Accessed January 18, 2024. "Yankee Stadium Location: Bronx Year Opened: 2009 Seats: 47,422. The stadium cost more than $2.3 billion to build.... Citi Field Location: Queens; Year Opened: 2009; Seats: 41,800. The project cost about $830.6 million, with $134.91 million coming from the New York Mets, and $614.3 million in public money and tax breaks."
- ↑ Lupica, Mike. "Subway Series still as intriguing a ticket as there is in town", MLB.com, June 12, 2023. Accessed January 18, 2024. "You certainly know what it was like at the old Stadium and Shea, where the Mets and Yankees played a real Subway Series in 2000. Four games this time. Two at Citi. Two at the Stadium next month."
- ↑ «New York Yankees: Facts, History, Stats, and Resources». The free sources. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «How Mets, Colt .45s Grew Up To Beat The Bullies». Chicago Tribune. ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٦. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Dodgers Timeline». Los Angeles Dodgers. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی تەممووزی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «Historical Moments». Dodgers Giants. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Major League Baseball, Police Athletic League and the Brooklyn Cyclones to host free MLB Umpire Camp». MLB Press Release. ٣٠ی ئایاری ٢٠١٢. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Introducing Your Ferryhawks!!». Staten Island Entertainment. ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١. لە ڕەسەنەکە لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «Postseason Overview». National Invitation Tournament. لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «nycfc.com». لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Picture-perfect opening for $200M Red Bull Arena in Harrison». Associated Press. ٢٠ی ئازاری ٢٠١٠.
- ↑ Anzidei، Melanie (٧ی تەممووزی ٢٠٢٦). «Gotham FC to move to NYCFC's Etihad Park in Queens in 2028». The New York Times (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ISSN ٠٣٦٢-٤٣٣١. لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «FIFA 1994 World Cup Stadiums - USA - The Stadium Guide».
- ↑ «FIFA announces hosts cities for FIFA World Cup 2026». Fifa.com. لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ "Mayor Adams and Governor Murphy Celebrate New York New Jersey Selection as Host for Biggest Sporting Event in World History: FIFA World Cup 26 Final", Mayor of New York City Eric Adams, February 4, 2024. Accessed February 14, 2024. "New York City Mayor Eric Adams and New Jersey Governor Phil Murphy celebrated today's announcement that the Host Region of New York, New Jersey (NYNJ) was awarded the rights to host the FIFA World Cup 26™ Final and seven other matches throughout the tournament at New York New Jersey Stadium (MetLife Stadium) in East Rutherford, New Jersey.... Consistent with stadiums in other Host Cities, MetLife Stadium will adopt a new venue name for the FIFA World Cup 26, New York New Jersey Stadium."
- ↑ «US Open 2015». United States Tennis Association. لە ٦ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ Butler, Sarah Lorge. "New York City Was the World's Largest Marathon in 2023", Runner's World, November 7, 2023. Accessed January 17, 2024. "If you were one of the 51,933 people who started the New York City Marathon on November 5, chances are very high that you also finished it. According to New York Road Runners, 51,402 runners finished the marathon, a 98.9 percent completion rate.... They hailed from all 50 states and 148 countries."
- ↑ Metzler, Brian. "The Famous Millrose Games Delivers Speed, Records, and the Wanamaker Mile", Outside, February 13, 2023. Accessed January 17, 2024. "With his dominating performance in the Wanamaker Mile, Nuguse might have signaled a new era in the classic imperial distance—the quest for the world's first sub-3:47 mile on an indoor track.... In the final race of the 115th Millrose Games at The Armory Track & Field Center, Nuguse made it look relatively easy."
- ↑ "Daily News Golden Gloves amateur boxing tournament may return in 2022", New York Daily News, December 13, 2021. Accessed July 17, 2024. "Created by Daily News sports columnist Paul Gallico, the city's inaugural Golden Gloves was held in 1927 at Madison Square Garden, and its ensuing popularity led to a wave of similar tournaments across the country."
- ↑ «About Us: Locations». NewYork-Presbyterian Hospital. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی ئابی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Healthcare, New York City Economic Development Corporation. Accessed January 17, 2024. "New York City is home to the largest public healthcare system in the US, world-class private medical centers, and a robust, cutting-edge R&D landscape."
- ↑ "Top 25 New York hospitals by net patient revenue", Definitive Healthcare, June 6, 2023. Accessed January 16, 2024.
- ↑ New York Medical Schools ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., New York ACEP. Accessed January 16, 2024.
- ↑ Health + Hospitals NYC, (NYC H+H), New York City Green Book. Accessed January 16, 2024. "Description: A public benefit Corporation created by the State Legislature, July 1, 1969, to operate the City's municipal hospitals. Operates facilities in all five boroughs, providing general, chronic, ambulatory, and skilled nursing care and a wide variety of specialized patient care services. All employees are public employees."
- ↑ Chapter1016 New York City health and hospitals corporation act 1016/69, New York State Senate. Accessed January 16, 2024.
- ↑ «Financial Statements and Supplemental Schedules and Report of Independent Certified Public Accountants – New York City Health and Hospitals Corporation (A Component Unit of the City of New York)» (PDF). The City of New York. لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «HHC Health and Hospitals Corporation». nyc.gov. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Frequently Asked Questions, NYC Health + Hospitals. Accessed January 16, 2024. "Where are your facilities located? NYC Health + Hospitals includes 11 acute care hospitals, four skilled nursing facilities, six large diagnostic and treatment centers, and more than 70 community-based clinics. These facilities are within seven geographically based networks throughout the New York City metropolitan area."
- ↑ Miller, Kenneth. The Public Option, Columbia University School of Nursing, November 12, 2023. Accessed January 16, 2024. "HHC is the largest municipal health system in the United States, serving 1.4 million patients—mostly low-income or working-class people on Medicaid or Medicare. About one-third are uninsured, and many are undocumented. A public benefit corporation, HHC operates 11 acute care hospitals, five nursing homes, six diagnostic and treatment centers, and more than 70 primary care centers across New York's five boroughs."
- ↑ MetroPlus Health Plan: COVID-19 Enrollment Trends, New York State Comptroller Thomas P. DiNapoli, September 2022. Accessed January 16, 2024. "MetroPlus Health Plan is a prepaid health services plan and a wholly owned subsidiary of NYC Health + Hospitals (H+H).... MetroPlus enrollment reached a record high of 670,915, an increase of 159,284 members (31 percent) between February 2020 and June 2022, the period impacted by the COVID-19 pandemic (see Figure 1)."
- ↑ «2014 HHC Report to the Community» (PDF). New York City Health and Hospitals Corporation. لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Fiani, Brian; Covarrubias, Claudia; Jarrah, Ryan; Kondilis, Athanasios; and Doan, Thao M. "Bellevue Hospital, the Oldest Public Health Center in the United States of America", World Neurosurgery, August 28, 2022. Accessed January 16, 2024. "Bellevue Hospital is known as the oldest public hospital in the United States of America. Although its historical beginnings date back to the 1600s, it was officially founded on the second floor of the New York City Almshouse in 1736, 40 years before the American Revolution."
- ↑ «New York City Health and Hospitals Corporation History». Funding Universe. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Roberts, Sam. "Colin McCord, Who Helped Impose a Smoking Ban, Dies at 94", The New York Times, April 7, 2023. Accessed January 16, 2024. "Dr. McCord successfully lobbied for a ban on smoking in workplaces, restaurants, and bars while he was an assistant health commissioner in Mayor Michael R. Bloomberg's administration. The ban, which took effect in 2003, was later expanded and replicated in jurisdictions around the world. New York had banned smoking in most restaurants in 1995, but the city continued to allow smoking in bars and the bar areas of restaurants."
- ↑ «New York State Tobacco Control Laws». New York State Department of Health. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Annie McDonough (١٥ی ئابی ٢٠٢٣). «Could New York City's right to shelter apply statewide?». City & State New York. لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Gwynn's Hogan (١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤). «NYC's Unsheltered Homeless Population Reaches Highest Number in More Than a Decade. Volunteers and city staffers counted 4,140 people sleeping on the streets and subways during the overnight annual count on Jan. 23». The City. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
Shelter Beacon. City officials also pointed out that compared to other major United States cities, a relatively low proportion of New York City's homeless population lives outdoors. In Los Angeles last year, 52,000 of 72,000 homeless people were living outdoors (72%), whereas the unsheltered homeless in New York City is around 5% of the 124,000 who are unhoused in total.
- ↑ Basic Facts About Homelessness: New York City, Coalition for the Homeless, updated December 2023. Accessed January 13, 2024. 'In recent years, homelessness in New York City has reached the highest levels since the Great Depression of the 1930s. In November 2023, there were 92,824 homeless people, including 33,365 homeless children, sleeping each night in New York City's main municipal shelter system. A total of 23,945 single adults slept in shelters each night in November 2023."
- ↑ Kershner, Ellen. "The Largest Police Departments In The US", WorldAtlas, August 3, 2020. Accessed January 17, 2024. "Established in 1845, the New York City Police Department (NYPD) is one of the most well-known law enforcement agencies in the world. As the largest in the United States, it currently has about 36,008 full-time active officers and 19,000 civilian employees. This is almost three times as many as the country's second-largest police department in Chicago."
- ↑ Williams, Keith. "We Know They're New York's Finest. But Why?", The New York Times, May 4, 2017. Accessed January 17, 2024. "The Police Department's slogan also came from a phrase with military origins: "the finest police force on the planet," an adaptation of Gen. Joseph Hooker's 1863 claim that the Union forces were 'the finest army on the planet.' A similar phrase referring to police officers appeared in The Times in 1865. The police chief George Washington Matsell promoted the nickname in the early 1870s, Mr. Popik wrote; the 1882 play 'One of the Finest' cemented the label, which was condensed to 'New York's Finest' by 1889."
- ↑ Prager، Arthur (شوبات–ئازاری ٢٠٠٦). «Worst-Case Scenario». American Heritage. بەرگی ٥٧, ژمارە 1. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ «Compstat» (PDF). City of New York Police Department. لە ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Don't Tell New York, But Crime Is Going Up». Lib.jjay.cuny.edu. ٢٨ (589, 590). City University of New York. December 15–31, 2013. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئابی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Goldstein, Joseph. 'Judge Rejects New York's Stop-and-Frisk Policy", The New York Times, August 12, 2013. Accessed January 17, 2024. "But the judge, Shira A. Scheindlin, found that the Police Department resorted to a 'policy of indirect racial profiling' as it increased the number of stops in minority communities. That has led to officers' routinely stopping 'blacks and Hispanics who would not have been stopped if they were white.'"
- ↑ Katersky, Aaron; Grant, Teddy. "NYPD safety team making high number of unlawful stops, mostly people of color: Report", ABC News, June 5, 2023. January 17, 2024. "A decade after the New York Police Department's stop-and-frisk tactic was deemed unconstitutional, the police are still unlawfully stopping and searching many people, particularly men of color, according to a new report issued Monday by a court-appointed monitor. The monitor, Mylan Denerstein, faulted certain units of the NYPD's Neighborhood Safety Teams (NST), which are meant to combat gun violence in high-crime areas.... Shortly after a U.S. District Court judge ruled in 2013 that the policy violated the Constitution, then-NYC Mayor Michael Bloomberg, in an op-ed in the Washington Post, pushed back against claims that stop-and-frisk promoted racial profiling."
- ↑ Ehrenfreund, Max. "Donald Trump claims New York's stop-and-frisk policy reduced crime. The data disagree.", The Washington Post, September 22, 2016. Accessed January 17, 2024. "In 1990, there were nearly 31 homicides in the city for every 100,000 people – more than the average for other major American cities, even in a year of frequent violence across the country. A decade later, that figure had declined by nearly 75 percent, to 8.4 homicides per 100,000 people. As New York police abruptly moved away from the practice of stop-and-frisk toward the end of Kelly's tenure in 2013, the rate of homicide continued to decline as it had previously."
- ↑ Badger, Emily. "The Lasting Effects of Stop-and-Frisk in Bloomberg's New York", The New York Times, March 2, 2020, updated November 30, 2020. Accessed January 17, 2024. "In the years since Michael Bloomberg left the mayor's office in New York, the legacy of stop-and-frisk policing widely used during his administration has become clearer. Crime in the city continued to decline, suggesting that the aggressive use of police stops wasn't so essential to New York's safety after all."
- ↑ Kanno-Youngs, Zolan. "New York City's Murder Rate Hit New Low in 2018", The Wall Street Journal, January 3, 2019. Accessed January 15, 2024. "The New York Police Department recorded 289 murders in 2018, three fewer than the 292 recorded in 2017. Mayor Bill de Blasio said it was the fewest number of homicides in nearly 70 years. Overall, major crime in the city fell by 1.3% from 97,089 to 95,844, police said. There were 2,245 people murdered in New York City in 1990."
- ↑ "Fewest Annual Murders and Shooting Incidents Ever Recorded in the Modern Era; Lowest per-capita murder rate since 1951"[بەستەری مردوو], New York City Police Department, press release dated January 5, 2018. Accessed January 15, 2024. "With the close of 2017, New York City marks three new crime reduction benchmarks: the first time the total number of index crimes has fallen below 100,000; the first time the number of shooting incidents has fallen below 800; and the first time the total number of murders has fallen below 300. This reduction in murders has resulted in the lowest per-capita murder rate in nearly 70 years."
- ↑ Cramer, Maria; Meko, Hurubie; and Marcius, Chelsia Rose. "Homicides and Shootings Fell in New York City as Felony Assaults Rose", The New York Times, January 3, 2024. Accessed January 15, 2024. "There were 386 homicides in 2023, a 12 percent drop from 2022."
- ↑ "NYPD Announces December 2023, End-of-Year Citywide Crime Statistics", New York City Police Department, press release dated January 4, 2024. Accessed January 15, 2024. "Murders – which rose for four consecutive years before the current administration was installed – fell by 11.9% (386 vs. 438) in 2023 compared to 2022, and by 33.3% (24 vs. 36) in December 2023, compared to the same month a year prior."
- ↑ "Gun Violence in New York City; The Data" ٢١ی شوباتی ٢٠٢٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., Vital City. Accessed January 17, 2024.
- ↑ «States with the most gun violence share one trait». CNN. لە ١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Berkey-Gerard، Mark (٥ی ئازاری ٢٠٠١). «Youth Gangs». Gotham Gazette. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Gardiner، Sean؛ Shallwani، Pervaiz (١٨ی شوباتی ٢٠١٤). «NY Crime: Mafia Is Down—but Not Out – Crime Families Adapt to Survive, Lowering Profile and Using Need-to-Know Tactics». The Wall Street Journal. لە ٨ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ Ferranti، Seth (١٨ی ئابی ٢٠١٥). «How New York Gang Culture Is Changing». Vice. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Special Investigation Report: New York City Transit Authority Subway System Fires (Report). National Transportation Safety Board. October 23, 1985. https://www.hsdl.org/?view&did=730260. Retrieved July 30, 2022.
- ↑ «9 Metrotech Center – FDNY Headquarters». Fresh Meadow Mechanical Corp. لە ڕەسەنەکە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
- ↑ «FDNY Fire Academy». New York City Fire Department. The City of New York. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- 1 2 Wilson, Colleen. "Port Authority Bus Terminal was once a marvel. Will the next one meet commuters' needs?", The Record, June 30, 2021. Accessed January 4, 2024. "Becoming the busiest bus terminal in the world doesn't happen without also bearing the brunt of blame every time a commute goes horribly wrong—deserved or otherwise.... The popularity of bus commuting over the Hudson River has steadily risen over the last seven decades, with some 260,000 people a day coming through the terminal pre-pandemic... A more efficient terminal should improve some of the delays through the Lincoln Tunnel and exclusive bus lane (XBL), the dedicated lane in the morning that converges all buses into a single lane from I-495 into the Lincoln Tunnel from New Jersey."
- 1 2 Architect Chosen for Planned Office Tower Above Port Authority Bus Terminal's North Wing, Port Authority of New York and New Jersey, dated November 17, 2008. Accessed January 4, 2024. "The Port Authority Bus Terminal opened in 1950 and has become the busiest bus passenger facility in the world, handling 7,000 buses and 200,000 commuters each day. It includes 223 bus gates, retail and commercial space, and public parking for 1,250 vehicles."
- 1 2 3 «The MTA Network: Public Transportation for the New York Region». Metropolitan Transportation Authority. لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Pisarski، Alan (١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦). «Commuting in America III: Commuting Facts» (PDF). Transportation Research Board. لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Top 100 Transit Bus Fleets» (PDF). Metro Magazine. لاپەڕە ٤. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ Public Transportation Ridership Report: Fourth Quarter 2022, American Public Transportation Association, March 1, 2023. Accessed February 13, 2024.
- ↑ McGeehan, Patrick; and Hu, Winnie. "'Notorious' Port Authority Bus Terminal May Get a $10 Billion Overhaul", The New York Times, January 21, 2021, updated September 23, 2021. Accessed January 4, 2024. "The bus terminal plan, which has been in the works for more than seven contentious years, would cost as much as $10 billion and could take a decade to complete.... More than 250,000 people passed through it on a typical weekday before the pandemic, according to the Port Authority.... The bus terminal, a brick hulk perched at the mouth of the Lincoln Tunnel, has long exceeded its capacity—when it opened in late 1950, it was expected to handle 60,000 passengers a day."
- ↑ Hill, John. "Renderings of New Midtown Bus Terminal Revealed", World Architects, February 5, 2024. Accessed February 13, 2024. "Not surprisingly, the two renderings included in last week's announcement show the main terminal and are accompanied by photos of the existing to depict a dramatic departure from the current situation. Compare the existing intersection of 8th Avenue and 41st Street (below) with a rendering of the same (above), in which a portion of 41st Street would be closed to create an 'iconic' atrium entrance."
- ↑ McGeehan, Patrick. "A Look at the $10 Billion Design for a New Port Authority Bus Terminal. The Port Authority unveiled a revised design for a replacement of the much-reviled transit hub, which opened in 1950.", The New York Times, February 1, 2024. Accessed February 9, 2024. "Instead of the dismal, brick hulk that has darkened two full blocks of Midtown Manhattan for more than 70 years, there would be a bright, modern transit hub topped by two office towers... Construction is expected to take eight years, he said, meaning the project could be completed by 2032."
- ↑ Hu، Winnie؛ Schweber، Nate؛ Piccoli، Sean (١٧ی ئایاری ٢٠٢١). «New York City Subway Returns to 24-Hour Service». The New York Times (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ISSN ٠٣٦٢-٤٣٣١. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «The world's top 10 busiest metros». Railway Technology. ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Subway and bus ridership for 2021». MTA. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Christie، Les (٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧). «New Yorkers are Top Transit Users». CNNMoney.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «NHTS 2001 Highlights Report, BTS03-05» (PDF). Bureau of Transportation Statistics. ٢٠٠١. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٤ی ئایاری ٢٠٠٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ The Hardest Working Cities (Report). Office of the New York City Comptroller. March 2015. http://comptroller.nyc.gov/wp-content/uploads/documents/Longest_Work_Weeks_March_2015.pdf.
- ↑ Weinberger، Rachel؛ Kaehny، John؛ Rufo، Matthew (٢٠١٠). «U.S. Parking Policies: An Overview of Management Strategies» (PDF). Institute for Transportation and Development Policy. لاپەڕە ٦٢. لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠١١ ھێنراوە.
New York City is the largest, densest and most transit- and pedestrian-oriented city in the United States. It is the only U.S. city in which a majority of households do not have a car. Despite this, New York City is very much an American city in the way it underprices and underuses curbside parking meters. Meter rates are far lower than in other leading world cities, and New York suffers from high levels of cruising and double parking (p. 62) ... Nationally, 90% of households own automobiles. New Yorkers own fewer at 48% with only 22% of Manhattan residents owning automobiles (p. 78)
- ↑ «New York City's Green Dividend». CEOs for Cities. ٢١ی نیسانی ٢٠١٠. لە ڕەسەنەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Public Transportation, John F. Kennedy International Airport. Accessed January 15, 2024.
- ↑ «National Fact Sheet Fiscal Year 2013» (PDF). Amtrak. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ Staten Island Railway Timetable ٢٠ی ئابی ٢٠٢١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., Metropolitan Transportation Authority, effective January 2020. Accessed January 15, 2024. "MTA Staten Island Railway – service runs 24 hours a day between the St George and Tottenville terminals. At the St George terminal, customers can make connections with the Staten Island Ferry service to Manhattan."
- ↑ PATH Schedules and Maps, Port Authority of New York and New Jersey. Accessed January 15, 2024.
- ↑ Cohn, Emily. "Say what you want about the NYC subway—there's one thing that makes it much better than most other subways in the world", Business Insider, August 28, 2017. Accessed January 15, 2024. "Only five rapid transit systems in the country have 24-hour service, and three of them—the subway, the Staten Island Railway, and the PATH—all serve New York City. Chicago's 'L' is only 24/7 on some of its lines."
- ↑ «10 things we bet you didn't know about Grand Central». Signum International AG.
Grand Central Terminal is spread over 49 acres, has 44 platforms and 67 tracks on two levels. It is the world's largest train station by some platforms and area occupied.
- ↑ Dobnik، Verena (٧ی شوباتی ٢٠١٣). «NYC Transit Projects: East Side Access, Second Avenue Subway, And 7 Train Extension (PHOTOS)». HuffPost. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی شوباتی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ 2022 Air Traffic Report, Port Authority of New York and New Jersey, April 2023. Accessed January 15, 2024.
- ↑ U.S. InternationalAir Passenger and Freight Statistics June 2023, United States Department of Transportation, released November 2023. Accessed January 14, 2024. "The top five domestic scheduled passenger gateway airports for the year-ended June 2023 were New York, NY (JFK), Miami, FL (MIA), Los Angeles, CA (LAX), New York, NY (EWR), and Chicago, IL (ORD)."
- ↑ 2022 North American Airport Traffic Summary (Passenger), Airports Council International. Accessed January 6, 2026.
- ↑ Reed, Ted. "In a Queens Miracle, New York LaGuardia Airport Goes From Loser to Winner", Airline Weekly, March 21, 2023. Accessed January 15, 2023. "Throughout a troubled 2022, the pandemic exposed many fragilities in a troubled United States airline industry, but it also enabled a widely recognized miracle in the $8 billion resurrection of New York LaGuardia Airport. Once widely viewed as a hellhole, LaGuardia was transformed.... The transformation involved rebuilding two terminals, each costing about $4 billion, as well as about five miles of roadway. Terminal B has 35 gates, occupied by American and four other airlines. Work began in 2016 and was completed on July 8, 2022, the exact day specified in a bond offering six years earlier. Terminal C, occupied and financed by Delta Air Lines, will have 37 gates. Work began in 2017 and is largely finished, with completion by the end of the year."
- ↑ McGeehan, Patrick. "La Guardia Airport to Be Overhauled by 2021, Cuomo and Biden Say", The New York Times, July 27, 2015. Accessed January 15, 2024. "He said he took it personally when, in February 2014, Mr. Biden likened La Guardia to something a traveler might find 'in a third world country.'"
- ↑ via Associated Press. "Biden Compares La Guardia Airport to 'Third World'", The New York Times, February 6, 2014. Accessed January 15, 2024. "Vice President Joseph R. Biden says La Guardia Airport in New York could use some major improvements—and that is putting it mildly. Mr. Biden said that if he blindfolded someone and took him to La Guardia, the person would think he was in 'some third world country.'"
- ↑ The Project, A Whole New LGA. Accessed January 15, 2024. "The $8 billion project, two-thirds of which is funded through private financing and existing passenger fees, broke ground in 2016."
- ↑ Strunsky، Steve (٣١ی ئایاری ٢٠١٢). «Stewart International Airport upgrade approved as Port Authority aims to increase passenger traffic». NJ.com. New Jersey On-Line LLC. لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Sanders، Anna (٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦). «Staten Island Ferry ridershilip breaks record». SILive.com. لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Staten Island Ferry». nyc.gov. New York City Department of Transportation. ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧.
- ↑ Rosenberg، Zoe (١٧ی نیسانی ٢٠١٧). «First of New York's citywide ferries arrives in Brooklyn Bridge Park». Curbed New York, Vox Media. لە ڕەسەنەکە لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Yellow Cab, New York City Taxi and Limousine Commission. Accessed January 14, 2024. "Taxicabs are the only vehicles that have the right to pick up street-hailing and prearranged passengers anywhere in New York City. By law, there are 13,587 taxis in New York City, and each taxi must have a medallion affixed to it."
- ↑ Green Cab, New York City Taxi and Limousine Commission. Accessed January 14, 2024. "Street-hail Liveries, also known as green cabs, are For-Hire Vehicles that are permitted to accept street-hails. In exchange, Street-Hail Liveries may not operate in the Hail Exclusionary Zone, south of West 110th St and East 96th St."
- ↑ TLC Factbook, New York City Taxi and Limousine Commission, updated December 18, 2023. Accessed January 13, 2024.
- ↑ "Mayor Adams, TLC Announce New Rules to Require City's Rideshare Vehicles to be Zero-Emission, Wheelchair Accessible by 2030", Mayor of New York City Eric Adams, August 16, 2023. Accessed January 14, 2024. "Both Uber and Lyft, which together comprise New York City's high-volume for-hire fleet of approximately 78,000 vehicles, have committed to transitioning to a greener fleet by 2030."
- ↑ History ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., Roosevelt Island Operating Corporation. Accessed January 13, 2024. "The original Roosevelt Island aerial tramway – the first tram in the country to be used for urban transportation – was opened in May 1976."
- ↑ Aerial Tramway Vital Statistics ٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., Roosevelt Island Operating Corporation. Accessed January 13, 2024. "The Tram travels between the Manhattan station at 2nd Avenue between 59th and 60th streets and the Tram station on Roosevelt Island. It travels a distance of 3,140 feet at a speed of up to 17 miles per hour in less than three (3) minutes. It rises to a maximum height of 230 feet and can carry a maximum of 109 passengers plus an attendant per cabin. The system annually transports more than two million passengers."
- ↑ Plitt، Amy؛ Ricciulli، Valeria (١٥ی ئابی ٢٠١٩). «New York City's streets are 'more congested than ever': report». Curbed. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی ئابی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Barr، Jason M. (٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩). «Solving the city's traffic nightmares». Crain Communications. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Central Business District Tolling Program». MTA.
- ↑ Winnie Hu and Ana Ley (٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥). «Welcome to the Congestion Zone: New York Toll Program Is Set to Begin». The New York Times. لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «Chapter 4: Traffic Control». New York State Department of Motor Vehicles. ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Port Authority of New York and New Jersey—George Washington Bridge». Port Authority of New York and New Jersey. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Woodruff، Bod؛ Zak، Lana؛ Wash، Stephanie (٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢). «GW Bridge Painters: Dangerous Job on Top of the World's Busiest Bridge». ABC News. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «The Top Ten: Longest Suspension Bridges in the World». Infoplease. Pearson Education. لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Verrazano-Narrows Bridge». NYCRoads. Eastern Roads. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ "Today in History – June 12: Roebling and the Brooklyn Bridge", Library of Congress. Accessed July 30, 2023. "The Brooklyn Bridge, Roebling's last and greatest achievement, spans New York's East River to connect Manhattan with Brooklyn. When completed in 1883, the bridge, with its massive stone towers and a main span of 1,595.5 feet between them, was by far the longest suspension bridge in the world."
- ↑ "Williamsburg Bridge", American Society of Civil Engineers. Accessed July 30, 2023. "When opened in 1903, the 1,600 foot long main span of the Williamsburg Bridge was the world's longest suspension span, surpassing the nearby Brooklyn Bridge by only 4.5 feet."
- ↑ "Queensboro Bridge", American Society of Civil Engineers. Accessed July 30, 2023. "The Queensboro Bridge was the longest cantilever span in North America (1,182 feet) from 1909 until the Quebec Bridge opened in 1917 and the longest in the United States until 1930."
- ↑ "Manhattan Bridge", American Society of Civil Engineers Metropolitan Section. Accessed July 30, 2023. "As the first suspension bridge to use the deflection theory, it is considered to be the forerunner of modern suspension bridges and served as the model for the major long-span suspension bridges built in the first half of the twentieth century."
- ↑ «Lincoln Tunnel Historic Overview». NYCRoads. Eastern Roads. لە ١٣ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ "Holland Tunnel (I-78)". Nycroads.com. Retrieved April 12, 2014.
- ↑ «Holland Tunnel». National Historic Landmark Quicklinks. National Park Service. لە ڕەسەنەکە لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ «Queens-Midtown Tunnel Historic Overview». Eastern Roads. لە ١٣ی ئابی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Hugh L. Carey Tunnel, Metropolitan Transportation Authority, updated July 10, 2023. Accessed January 16, 2024. "When the Hugh L. Carey Tunnel (formerly Brooklyn-Battery Tunnel) opened in 1950, it was the longest continuous underwater vehicular tunnel in North America. It still is.... On the Brooklyn side is the community of South Brooklyn, comprising the Red Hook, Columbia Terrace, Carroll Gardens, Cobble Hill, and Boerum Hill districts.... The Manhattan end of the tunnel leads to the Wall Street area, the South Street Seaport, City Hall/Civic Center, Battery Park City, the World Trade Center site, and the World Financial Center."
- ↑ «Forms of Municipal Government». National League of Cities. لە ڕەسەنەکە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «About the Council». New York City Council. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
- ↑ Chan، Sewell؛ Hicks، Jonathan P. (٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨). «Council Votes, 29 to 22, to Extend Term Limits». The New York Times. لە ١٣ی شوباتی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Gibson، Ellen M.؛ Manz، William H. (٢٠٠٤). Gibson's New York Legal Research Guide (PDF) (چاپی 3rd). Wm. S. Hein Publishing. لاپەڕە ٤٥٠, ٤٥٨, ٤٧٣. ژپنک ٩٧٨-١-٥٧٥٨٨-٧٢٨-٩. LCCN ٢٠٠٤٠٤٢٤٧٧. OCLC ٥٤٤٥٥٠٣٦.
- ↑ Durkin، Erin (٢٦ی ئایاری ٢٠١٤). «Councilman Ben Kallos wants city to publish government notices on its website». New York Daily News. New York. لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ Welcome, District Court for the Southern District of New York. Accessed January 15, 2024. "The United States District Court for the Southern District of New York encompasses the counties of New York, Bronx, Westchester, Rockland, Putnam, Orange, Dutchess, and Sullivan and draws jurors from those counties."
- ↑ Home Page, District Court for the Eastern District of New York. Accessed January 15, 2024. "The district comprises the counties of Kings, Nassau, Queens, Richmond, and Suffolk, and concurrently with the Southern District, the waters within the counties of Bronx and New York."
- ↑ About the Court, U.S. Court of Appeals for the Second Circuit. Accessed January 15, 2024. "The Second Circuit Court of Appeals sits in New York City at the Thurgood Marshall U.S. Courthouse in lower Manhattan."
- ↑ Court Address & Directory, U.S. Court of International Trade. Accessed January 15, 2024.
- ↑ «Mamdani seals remarkable victory - but real challenges await». www.bbc.com (بە ئینگلیزیی بریتانیایی). ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ NYSVoter Enrollment by County, Party Affiliation and Status Voters Registered as of November 01, 2023 January 16, 2024 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., New York State Board of Elections, November 1, 2023. Accessed January 15, 2024.
- ↑ Boschma, Janie; Rigdon, Renée; Manley, Byron; and Cohen, Ethan. "Redistricting in New York", CNN, November 8, 2022. Accessed January 15, 2024.
- ↑ Lincoln, Taylor. The Wells of the Congress, Public Citizen, January 18, 2022. Accessed January 13, 2024. "Eight of the 10 zip codes giving the most in maxed-out contributions are located in New York City and, specifically, in Manhattan."
- ↑ «Downstate Pays More, Upstate Gets More: Does It Matter?». The Nelson A. Rockefeller Institute of Government—The Public Policy Research Arm of the State University of New York. کانوونی یەکەمی ٢٠١١. لە ١ی ئایاری ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ «History». nyc.gov. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «NYC's Partner Cities». The City of New York. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی ئابی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «K1084-2011: Recognizing Yunnan Province and Chongqing Municipality of the People's Republic of China as a "Sister City" with New York City». New York State Senate. لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «KL's Sister Cities». poskod.my. ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ Sister City Jerusalem, 1993[بەستەری مردوو], New York City Department of Records and Information Services. Accessed February 23, 2026.
- ↑ «(Israel) Sister Cities». Tel Aviv. لە ڕەسەنەکە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
خوێندنەوەی زیاتر
[دەستکاری]- Belden، E. Porter (١٨٤٩). New York, Past, Present, and Future: Comprising a History of the City of New York, a Description of Its Present Condition, and an Estimate of Its Future Increase. G. P. Putnam.
- Burgess، Anthony (١٩٧٦). New York. Little, Brown & Co. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٦١٨٢-٢٦٦-٠.
- داڕێژە:Cite gotham
- Holli, Melvin G., and Jones, Peter d'A., eds. (1981). Biographical Dictionary of American Mayors, 1820–1980. Greenwood Press. Provides short scholarly biographies of each of the city's mayors from 1820 to 1980; see index at p. 410 for list.
- داڕێژە:Cite enc-nyc
- Jackson، Kenneth T.؛ Dunbar، David S.، eds. (٢٠٠٥). Empire City: New York Through the Centuries. Columbia University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٣١-١٠٩٠٩-٣.
- Lankevich، George L. (١٩٩٨). American Metropolis: A History of New York City. NYU Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٤٧-٥١٨٦-٢.
- Wallace، Mike (٢٠١٧). Greater Gotham: A History of New York City from 1898 to 1919. Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٥١١٦٣٥-٩.
- Wallace، Mike (٢٠٢٥). Gotham at War: A History of New York City from 1933 to 1945. Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٩٣٨٤٥١-٨.
- White، E. B. (١٩٤٩). Here Is New York (چاپی 2000 reissue). Little Bookroom.
- داڕێژە:Cite AIA4
- Whitehead، Colson (٢٠٠٣). The Colossus of New York: A City in 13 Parts. Doubleday. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٨٥-٥٠٧٩٤-٣.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]- وێبگەی فەرمی
- NYC Go – وێبگەی فەرمیی گەشتیاری
Geographic data related to نیوویۆرک at OpenStreetMap- Collections – ١٤٥,٠٠٠ وێنەی نیویۆرک سیتی لە مۆزەخانەی شاری نیویۆرک
- «The New New York Skyline (interactive)». National Geographic. تشرینی دووەمی ٢٠١٥.
| پێشوو ترێنتۆن، نیوجێرزی |
پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان ی ئەمریکا ١٧٨٥–١٧٩١ |
جێگر فیلادێلفیا، پێنسیلڤانیا |
| نێونەتەوەیی | |
|---|---|
| نەتەوەیی | |
| جوگڕافی | |
| خەڵک | |
| ھی تر | |
- ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL
- وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان لە تەممووزی ٢٠٢٦
- ئەو لاپەڕانەی وا داڕێژە تیێدا قەبارەی تێپەڕیوە
- وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان لە ئابی ٢٠٢٦
- ئەو پەڕانەی دابەشکردنی ستوون بەکاردێنن بە پارامەتری بچووکەوە
- نیویۆرک سیتی
- دامەزراوەکانی ١٦٢٤ لە ئەمریکای باکوور
- دامەزراوەکانی ١٦٢٤ لە ئیمپراتۆریەتیی ھۆڵەندی
- دامەزراوەکانی ١٨٩٨ لە نیویۆرک (ویلایەت)
- دامەزراوەکانی ١٨٩٨ لە نیویۆرک سیتی
- شارەکان لە نیویۆرک (ویلایەت)
- شارەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک
- دامەزراوەکان لە نیو نێدەرلاند
- پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان
- پایتەختە ویلایەتییەکانی پێشوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
- شوێنە کەناراوییە نیشتەجێبووەکان لە نیویۆرک (ویلایەت)
- شوێنە نیشتەجێبووە دامەزراوەکان لەلایەن کۆمپانیای ھۆڵەندیی ھیندستانی ڕۆژاوا
- شوێنە نیشتەجێبووە دامەزراوەکان لە ١٦٢٤
- شوێنە نیشتەجێبووەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لە ١٨٩٨ دامەزراون
- شوێنە نیشتەجێبووەکانی نیویۆرک (ویلایەت) لەسەر ڕووباری ھادسۆن
- شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی کەناراوی ئەتڵەسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان
- ناوەندە تەکنۆلۆژییەکان
- مێگاسیتییەکان
- شارەکانی نیویۆرک
- شارەکانی ناوچەی گەورەی نیویۆرک
- دامەزراوەکان لە نیو هۆڵەندا
- پایتەختەکانی پێشووی ئەمریکا
- پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتەکان لە ئەمریکا
- شارە گەورەکان
- شاری نیویۆرک
- شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٢٤