Перайсьці да зьместу

Флорыда

Правіць спасылкі
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Флорыда
Герб
Гімн Old Folks at Home[d] і Florida, Where the Sawgrass Meets the Sky[d]
Агульныя зьвесткі
Краіна
Статус штат ЗША
Уваходзіць у Кантынэнтальныя ЗША[d] і South Atlantic states[d]
Адміністрацыйны цэнтар Талагасі[2]
Дата ўтварэньня 3 сакавіка 1845
Кіраўнік Ron DeSantis[d]
Афіцыйныя мовы ангельская
Насельніцтва
Плошча
  • 170 304 км²
Вышыня па-над узр. м.
 · сярэдняя вышыня
 30 м
Месцазнаходжаньне
Мэдыя-зьвесткі
Часавы пас усходні час
Код ISO 3166-2 US-FL
Афіцыйны сайт
   Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы

Фло́рыда (таксама Флары́да, па-ангельску: Florida, FL) — штат ЗША з сталіцай у Талагасі, разьмешчаны на аднайменным паўвостраве паміж Мэксыканскай затокай і Атлянтычным акіянам. Мяжуе з штатамі Алабамай і Джорджыяй. Флорыда мае найдаўжэйшую берагавую лініі сярод штатаў ЗША, якія роўная 2170 км. Гэта таксама адзіны штат, які мае выхад і да Мэксыканскай затокі, і да Атлянтычнага акіяна.

З насельніцтвам большым за 23 мільёны чалавек Флорыда ёсьць трэцім паводле насельніцтва штатам ЗША, займаючы сёмае месца паводле шчыльнасьці насельніцтва. Плошча штату складае 170 310 км², што ставіць яго на 22-е месца ў краіне. Найбуйнейшай ёсьць Маямская аглямэрацыя, якая ўлучае Маямі, Форт-Лодэрдэйл і Ўэст-Палм-Біч, з насельніцтвам у 6,138 млн чалавек, а найбольшым горадам уважаецца Джэксанвіл. Іншыя буйныя месты Тампа і Арланда.

Гісторыя

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Да прыбыцьця ў Амэрыку эўрапейцаў паўвостраў быў цягам тысячагодзьдзяў населены індзейскімі плямёнамі.

Мапа Флорыда, верагодна складзеная ў выніку экспэдыцыі Эрнанда дэ Сота.

Флорыда была першым рэгіёнам сучасных ЗША, які быў наведаны і заселены эўрапейцамі. Першымі вядомымі эўрапейскімі дасьледнікамі, што дасягнулі Флорыду, былі гішпанцы на чале з Хуанам Понсэ дэ Леонам, які заўважыў паўвостраў 2 красавіка 1513 году і высадзіўся на бераг на наступны дзень. Ён назваў яго Ля-Флярыда ў гонар велікоднага часу і багатай мясцовай флёры. На наступны дзень гішпанцы высадзіліся тут ізноў, каб атрымаць зьвесткі і абвесьціць уладарыньне на гэтай зямлі[4]. У XVI стагодзьдзі Гішпанія заснавала некалькі паселішчаў у Флорыдзе, гэтак у 1559 годзе дон Трыстан дэ Люна-і-Арэяна заснаваў паселішча на тэрыторыі сучаснай Пэнсаколы, але яно было амаль цалкам закінутае да 1561 году[5][6]. Рэгіён часта рабіўся аб’ектам нападаў з боку ангельскіх каляністаў. Гэтак неаднаразова быў атакаваны Сэнт-Огастын у XVII і XVIII стагодзьдзях. Каб абараніць сталіцу Флорыды, Гішпанія пабудавала некалькі фортаў, якія таксама мелі стратэгічнае значэньне дзеля абароны Генэральнага капітанства Кубы і Гішпанскай Вэст-Індыі. У 1763 годзе, у адпаведнасьці з Парыскай дамовай, якая завяршыла Сямігадовую вайну, Гішпанія абмяняла Флорыду на Гавану, якую раней захапілі брытанцы. Як кампэнсацыю Гішпанія таксама атрымала Луізыяну ад Францыі. Многія жыхары, разам з большасьцю карэннага насельніцтва, перасяліліся на Кубу[7]. Ані Ўсходняя, ані Заходняя Флорыда не накіравалі дэлегатаў на распрацоўку Дэклярацыі незалежнасьці, і абедзьве тэрыторыі засталіся апірышчам ляялістаў падчас Амэрыканскай рэвалюцыі[8][9]. У 1783 годзе Гішпанія зноў атрымала пад уладу Ўсходнюю і Заходнюю Флорыду пасьля паразы Вялікабрытаніі ў рэвалюцыйнай вайне і складаньня Вэрсальскай дамовы, і захоўвала гэтыя правінцыі да 1821 году[10].

Эпізод зь бітвы пры Аласьці, якая адбылася ў Флорыдзе ў час грамадзянскай вайны ў ЗША.

ЗША набылі Флорыду ў Гішпаніі паводле дамовы Адамза—Аніса (1819) і занялі яе ў 1821 годзе. Новыя ўлады выселілі сэмінолаў зь іхных урадлівых земляў на поўначы Флорыды і перасялілі ў вялікую рэзэрвацыю ў цэнтры паўвострава паводле дамовы Моўлтры-Крык, але крыху пазьней выцісную і адтуль. 3 сакавіка 1845 году, за дзень да заканчэньня паўнамоцтваў прэзыдэнта Джона Тайлера, Флорыда стала 27-м штатам, прынятым у склад зьвязу як рабскі штат, таму паўвостраў больш ня быў прыстанішчам для рабоў-уцекачоў[11]. Амэрыканскія пасяленцы пачалі ствараць бавоўнавыя плянтацыі ў паўночнай Флорыдзе, якія патрабавалі вялікай колькасьці працоўнай сілы, што забясьпечвалася праз куплю рабоў на ўнутраным рынку. Да 1860 году насельніцтва Флорыды складала толькі 140 424 чалавекі, зь якіх 44% былі рабамі. Вольных афраамэрыканцаў перад грамадзянскай вайной у ЗША было менш за тысячу[12]. Канфэдэрацыя атрымала мала вайсковай дапамогі ад Флорыды, а залучаныя да войска 15 тысяч жаўнераў звычайна накіроўваліся ў іншыя месцы апроч фронту. Замест войска і прамысловых тавараў Флорыда пастаўляла соль і, што яшчэ важней, ялавічыну, якой кармілася канфэдэрацкая армія. Гэта стала асабліва важным пасьля 1864 году, калі Канфэдэрацыя страціла кантроль над Місысыпі і дасяг да ялавічыны з Тэхасу[13][14].

Эканоміка Флорыды традыцыйна грунтавалася на сельскай гаспадарцы, а галоўнай прадукцыяй з флорыдзкіх угодзьдзяў былі цытрусавыя, клубніцы, гарэхі, цукровы трысьнёг, а таксама была разьвітаая жывёлагадоўля[15]. У пачатку XX стагодзьдзя бавоўнавыя пасевы былі спустошаныя вусякамі, што зрабіла цяжкі ўдар па сельскай гаспадарцы[16][17]. Эканамічны ўздым 1920-х гадоў стымуляваў турызм і разьвіцьцё гатэляў і курортных супольнасьцяў. Адначасна назіраўся зямельны бум 1920-х гадоў, які прывёў да кароткага, але інтэнсіўнага пэрыяду забудовы. Да сярэдзіны XX стагодзьдзя Флорыда была найменш населеным штатам Поўдня. Пазбаўленьне выбарчых правоў для большасьці афраамэрыканцаў захоўвалася да руху за грамадзянскія правы ў 1960-я гады, калі ў 1965 годзе былі ўхваленыя законы, якія гарантавалі абарону канстытуцыйнага права голасу мурынаў. У 1960-я гады ў штаце, а асабліва ў Маямі, зьявілася шмат уцекачоў з Кубы, якія ратаваліся ад камуністычнага рэжыму Фідэля Кастра.

Геаграфія

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Тапаграфічная мапа Флорыды.

Вялікая частка Флорыды разьмешчаная на паўвостраве паміж Мэксыканскай затокай, Атлянтычным акіянам і Флорыдзкай пратокай. Штат ахоплівае два часавыя пасы. На поўначы Флорыда мяжуе з Джорджыяй і Алабамай, а з апошняй зь іх яшчэ часткова на захадзе. Флорыда ёсьць самым паўднёвым штатам ЗША з улікам толькі кантынэнтальнай часткі краіны, але далей на поўдзень ляжаць толькі Гаваі. Флорыда знаходзіцца на захад ад Багамаў і за 140 км на поўнач ад Кубы. Гэта адзін з найбуйнейшых штатаў усходу ЗША.

Вялікая частка штату знаходзіцца на адным узроўні з морам або блізкім да яго. У некаторых месцах, напрыклад у Клірўотэры, узвышшы сягаюць да 15—30 мэтраў над узроўнем вады. У цэнтральнай і паўночнай Флорыдзе, звычайна крыху далей ад узьбярэжжа сустракаюцца хвалістыя ўзвышшы вышынёю 30 да 76 мэтраў.

Клімат

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Клімат Флорыды часткова зьмякчаецца блізкасьцю да акіяна. На большай частцы тэрыторыі клімат вільготны субтрапічны, на поўдні — трапічны. Улетку і ўвосень існуе сталая рызыка ўраганаў.

Сярэднія максымальныя тэмпэратуры ў канцы ліпеня звычайна сягаюць 32—34 °C. Сярэднія мінімальныя тэмпэратуры ў пачатку і сярэдзіне студзеня вагаюцца ад 4—7 °C у паўночнай Флорыдзе да 16 °C і вышэй у Маямі і на поўдзень ад яго. Зь сярэдняй штодзённай тэмпэратурай 21,5 °C Флорыда ёсьць найцяплейшым штатам ЗША[18][19]. Улетку тэмпэратуры ў штаце рэдка перавышаюць 37,8 °C.

Адміністрацыйнае ўладкаваньне

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

У заканадаўчым сходзе штату маюцца дзьве палаты — сэнат з 40 сябраў і палата прадстаўнікоў, якая налічвае 120 сябраў.

Традыцыйна ў штаце былі моцныя пазыцыі дэмакратаў, але ў апошні час у сувязі з наплывам прыезджых вырас уплыў рэспубліканцаў.

Гарады

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Гарады з колькасьцю жыхароў больш за 80 тысяч
па стане на 2013 год[20]
Джэксанвіл 842 583 Корал-Спрынгз 126 604
Маямі 417 650 Маямі-Гардэнз 111 378
Тампа 352 957 Клірўотэр 109 703
Сэнт-Пітэрзбэрг 255 688 Брандон 109 000
Арланда 255 483 Палм-Біч 104 898
Гаялія 233 394 Пампана-Біч 104 410
Талагасі 186 411 Ўэст-Палм-Біч 102 436
Форт-Лодэрдэйл 172 389 Лэйклэнд 100 710
Порт-Сэнт-Лусі 171 016 Спрынг-Гіл 100 000
Кейп-Корал 165 831 Дэйві 96 830
Пэмбрак-Пайнз 162 329 Лігай-Эйкерз 92 000
Галівуд 146 526 Маямі-Біч 91 026
Майрамар 130 288 Плантэйшэн 90 268
Гэйнзьвіл 127 488 Санрайз 90 116

Крыніцы

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. ↑ Global LEI Index
  2. ↑ https://www.britannica.com/place/Tallahassee
  3. ↑ перапіс насельніцтва ЗША 2020 году / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША
  4. ↑ Jonathan D. Steigman La Florida Del Inca and the Struggle for Social Equality in Colonial Spanish America. — University of Alabama Press. — ISBN 978-0-8173-5257-8
  5. ↑ Архівавана 30 чэрвеня 2016 году.
  6. ↑ "Floripedia: Pensacola, Florida" (history from "The Founding of Pensacola" 1904), University of South Florida, 2005. Webpage: USF-Pensac2.
  7. ↑ Floripedia: Florida: As a British territory. Fcit.usf.edu. Архіўная копія ад 01.2013 г.
  8. ↑ A History of Florida. Caroline Mays Brevard, Henry Eastman Bennett
  9. ↑ Clark, James C. «200 Quick Looks at Florida History». — С. 20. — ISBN 1561642002.
  10. ↑ Transfer of Florida. fcit.usf.edu. Архіўная копія ад 12.2020 г.
  11. ↑ A Century of Lawmaking for a New Nation: U.S. Congressional Documents and Debates, 1774–1875. Library of Congress. Архіўная копія ад 06.2015 г.
  12. ↑ Historical Census Browser, Retrieved October 31, 2007 Архіўная копія ад 08.2007 г.
  13. ↑ Florida, State Library and Archives of Florida in the Civil War. Florida Memory. Архіўная копія ад 04.2019 г.
  14. ↑ Архівавана 04.2019.
  15. ↑ Florida Agriculture Overview and Statistics – Florida Department of Agriculture & Consumer Services. www.fdacs.gov. Архіўная копія ад 02.2021 г.
  16. ↑ Palmer, Darryl (05.2014) Boll Weevils and Beyond: Extension Entomology. University of Florida Institute of Food and Agricultural Science.
  17. ↑ Lange, Fabian; Olmstead, Alan; Rhode, Paul The Impact of the Boll Weevil, 1892–1932 // The Journal of Economic History. — 09.2009. — Т. 69. — № 3. — С. 685—718. — DOI:10.1017/S0022050709001090
  18. ↑ Average Annual Temperature for Each US State. Current Results Nexus. Архіўная копія ад 08.2011 г.
  19. ↑ Hottest States in the US—Current Results. Currentresults.com. Архіўная копія ад 04.2022 г.
  20. ↑ Florida (USA): State, Major Cities, Villages & Places Архіўная копія

Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Флорыда&oldid=2669717»