Реинкарнация

Реинкарнация (латынша: *reincarnatio* — «қайта денелену») — сондай-ақ жандардың ауысуы немесе метемпсихоз (көне грекше: μετ-εμψύχωσις — «жандардың көшуі») деп аталатын және буддизмде *пунарбхава* терминімен белгіленетін діни әрі философиялық түсініктер мен сенімдер жиынтығы. Оған сәйкес, тірі тіршілік иесінің (немесе кейбір нұсқаларда тек адамның) өлмейтін мәні бір денеден екінші денеге ауысып, қайта-қайта жаңа кейіпте өмірге келеді.Әртүрлі дәстүрлерде бұл өлмес мән рух немесе жан, «құдайлық ұшқын» немесе «жоғары» яки «шынайы Мен» деп аталады; әрбір өмір сүру кезеңінде физикалық әлемде жаңа тұлға қалыптасқанымен, жеке тұлғаның «Менінің» белгілі бір бөлігі өзгеріссіз қалып, реинкарнациялар тізбегі арқылы бір денеден екінші денеге ауысып отырады.Бірқатар дәстүрлер бойынша, қайта туылу циклі белгілі бір мақсатқа қызмет етеді және жан осы барыста эволюциялық дамудан өтеді. Жанның басқа денеге ауысуы (трансмиграциясы) туралы түсінік тек түрлі діни жүйелерде ғана емес, сонымен қатар мұндай жүйелерге тәуелсіз түрде — мысалы, жеке адамның дүниетанымы аясында да кездеседі.

Жанның басқа денеге ауысуына (реинкарнацияға) сену – ежелгі құбылыс. Этнограф С.Токаревтің пікірінше, мұндай сенімдердің ең алғашқы түрі тотемизммен байланысты. Кейбір халықтардың (мысалы, инуиттер, Солтүстік Америка үндістері және еврейлер) арасында атасының немесе сол әулеттің басқа бір мүшесінің жаны баланың бойына енеді деген сенім бар. Реинкарнация доктринасы индуизмнің, буддизмнің, джайнизмнің және сикхизмнің негізгі қағидасы болып табылады.Жандардың ауысып қонуы туралы идеяны Пифагор, Сократ және Платон сияқты ежелгі грек философтары қабылдаған.Реинкарнацияға (жанның қайта туылуына) деген сенім кейбір қазіргі заманғы пұтқа табынушылық дәстүрлері мен «Жаңа дәуір» (New Age) қозғалыстарына тән; сондай-ақ оны спиритизм, кейбір африкалық дәстүрлер және Каббала, гностицизм мен эзотерикалық христиандық сияқты эзотерикалық ілімдердің өкілдері де қабылдайды.

Қазіргі заманғы ғылым тұрғысынан алғанда, реинкарнация құбылысының бар екенін растайтын сенімді ғылыми дәлелдер жоқ, алайда оны жоққа шығаруға да болмайды.

Жалпы сипаттамасы

Реинкарнацияға деген сенім екі негізгі құрамдас бөліктен тұрады:

• Адамның жеке басы мен санасын бейнелейтін белгілі бір мәнге («рух», «жан» немесе сол сияқты нәрсеге) ие болуы туралы түсінік — бұл жеке тұлғаның өзін «мен» ретінде танитын бөлігі.Сонымен қатар, бұл болмыс денемен байланысты болуы мүмкін, алайда бұл байланыс үзілмейтін сипатқа ие емес және физикалық дене жойылғаннан кейін де жан өз тіршілігін жалғастыра алады.Тек адамдардың ғана жаны бар ма, әлде тіршілік иелерінің басқа (мүмкін, барлық) түрлерінде де жан бар ма деген мәселе әртүрлі дүниетанымдарда әртүрліше шешіледі.
• Бұл тұжырымдамаға сәйкес, тән өлгеннен кейін — мейлі ол бірден, біраз уақыт өткен соң немесе болашақ әлемде болсын — сол болмыс басқа бір кейіпке (мысалы, жаңа туған сәби, басқа тіршілік иесі немесе қайта қалпына келген тән түрінде) еніп, жеке тұлғаның өмірін физикалық тәннің ғұмырынан тыс жалғастыруына мүмкіндік береді (бұл мәңгілікке немесе белгілі бір жолмен аяқталатын қайта туылу циклі аясында жүзеге асуы мүмкін).