Glossarium
'n Glossarium is 'n besondere woordelys waarin woorde of begrippe wat verduideliking verg, verklaar word.[1][2] Dit dien dus tot woord- of begripsverklaring, en kan as addendum in 'n werk opgeneem word of 'n selfstandige werk wees.[1] Glossariums word dikwels agterin 'n boek geplaas om nuwe, ongewone of gespesialiseerde terme te definieer, en kom meestal in niefiksie voor. 'n Tweetalige glossarium gee die definisies in 'n ander taal.
'n Glossarium verklaar begrippe wat vir 'n studieveld of bedryf ter sake is, as 'n vorm van ontologie. Tegnieke om 'n ontologie of 'n rekenaarmatige leksikon daaruit te onttrek, is al voorgestel.[3][4]
Etimologie
[wysig | wysig bron]Die woord is aan die Latynse glossarium met dieselfde betekenis ontleen, wat op sy beurt van die Antieke Griekse γλῶσσα (glōssa) afgelei is, wat "tong" of "taal" beteken.[5][6] Dit het vroeër 'n woordeboek aangedui wat sekere glosse, dit wil sê duister woorde van 'n taal, deur ander woorde van dieselfde taal verklaar het.[6] Die glossarium verskil van die woordeboek of die leksikon, wat selfstandige werke is, omdat dit gewoonlik aan 'n teks gekoppel is wat dit wil verhelder.[6]
Geskiedenis
[wysig | wysig bron]
Glossariums was oorspronklik versamelings glosse, dit wil sê verklarings, in ou manuskripte.[8][2] Die eerste glossariums verskyn in die 6de eeu; in Latyn wou hulle terme uit die Bybel, uit die reg of uit skrywers van die oudheid verklaar.[6] In die glossariums van die oudheid en die Middeleeue is moeilik verstaanbare woorde verklaar of vreemde woorde vertaal.
In die oudheid en die Middeleeue is glossariums deur sogenaamde glossograwe ("glosseskrywers") saamgestel. Dit was versamelings glosse by woorde wat verduideliking verg, soos argaïsmes, dialekwoorde en vreemde woorde. Dit is vir die studie van grammatika en as hulpmiddel by die verklaring van tekste soos dié van Homeros en die Bybel gebruik. Sedert die laat oudheid het daar ook tweetalige Grieks-Latynse en Latyns-Griekse glossariums ontstaan, wat die onderrig van die onderskeie vreemde taal gedien het. In die Latynse Middeleeue het dié glossariums die aanknopingspunt vir die ontstaan van Latyns-volkstalige glossariums soos die Abrogans en die Affatim-glossarium gevorm.
As leksikografiese genre vorm die een- en tweetalige glossariums 'n voorstadium van die woordeboeke, wat op die volledige beskrywing van 'n woordeskat gemik is. Nog in die 18de eeu het die leksikon van Vulgêr- en Middellatyn van Charles du Cange, wat tot vandag toe fundamenteel is, die titel Glossarium ad scriptores mediae et infimae latinitatis gedra (eerste uitgawe Parys 1678).
Die glossariums van die oudheid en die laat oudheid het hulle dikwels al van die etimologie bedien, wat 'n woord of sy bestanddele uit gelykklinkende woorde probeer aflei om nie net die herkoms van die woord, maar ook die wesenlike eienskappe van die aangeduide saak te ontsluit. Daarom het hulle naas primêr taalkundige verklarings dikwels ook 'n hoë aandeel saaklike verklarings gebied, waardeur hulle 'n voorstadium van die ensiklopedies geword het. So is die invloedrykste ensiklopedie van die Middeleeue, die Etymologiae van Isidorus van Sevilla, onder andere ook uit laat-antieke glossariums saamgestel.
Moderne gebruik
[wysig | wysig bron]In die moderne filologie en editeringstegniek is 'n glossarium meestal 'n lys woorde met taalkundige verklarings wat die woordeskat van 'n geëditeerde teks ontsluit en gewoonlik as aanhangsel tot daardie teks afgedruk word. 'n Vaktaalkundige of tegniese glossarium lys die terminologie van 'n vaktaal of 'n tegniese vakgebied met definisies wat die korrekte gebruik van dié vakterme en hul eenduidige begrip moet verseker. Sulke glossariums word dikwels met behulp van 'n terminologiedatabasis opgestel.
In die 21ste eeu dui die woord ook die indeksering van 'n dialek, 'n streektaal, van woorde eie aan 'n wetenskaplike of tegniese gebied, of van die woordeskat eie aan 'n bepaalde skrywer aan. So kan daar van 'n "glossarium van die geneeskunde" gepraat word, wat 'n register van woorde is wat geneeshere gebruik, of van 'n "glossarium van Rousseau", wat 'n vertolking van dié skrywer se taal in die hedendaagse taal weergee.
Die leksikon verskil van die glossarium. Dit dui die geheel van die woorde van 'n taal aan, die geheel van die lemmas, en het dus 'n algemener bestek as die glossarium, wat tot 'n bepaalde gebied beperk is.
Opbou
[wysig | wysig bron]
'n Glossarium het gewoonlik 'n indeks. By 'n alfabetiese taal word die woorde alfabeties georden om die soektog te vergemaklik.
Hoewel 'n glossarium dikwels met 'n woordeboek verwar word, is die definisies daarin nie noodwendig dieselfde as in 'n woordeboek nie. Die woord word naamlik in die verband waarin dit gebruik word, of in die gebied waarop dit betrekking het, gedefinieer. So sal die woord glas nie in 'n glossarium oor materiale dieselfde definisie hê as in 'n glossarium van die optika nie. Daarom moet die titel van die glossarium aandui waarop dit betrekking het, byvoorbeeld "Glossarium van die boubedryf" of "Glossarium van die optika".
Outomatiese onttrekking van glossariums
[wysig | wysig bron]Sedert die begin van die 21ste eeu is rekenaarmatige benaderings tot die outomatiese onttrekking van glossariums uit korpusse[9] of uit die web[10][11] ontwikkel. Hierdie metodes begin tipies by die terminologie van 'n vakgebied en onttrek een of meer glosse vir elke term ter sprake. Die glosse kan daarna ontleed word om hiperonieme van die gedefinieerde term en ander leksikale en semantiese verhoudings te onttrek.
Verwysings
[wysig | wysig bron]- 1 2 "Glossar". duden.de (in Duits). Sien betekenis 2.
- 1 2 "Glossar". Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache (in Duits).
- ↑ R. Navigli, P. Velardi. From Glossaries to Ontologies: Extracting Semantic Structure from Textual Definitions, Ontology Learning and Population: Bridging the Gap between Text and Knowledge (P. Buitelaar en P. Cimiano, reds.), Frontiers in Artificial Intelligence and Applications, IOS Press, 2008, pp. 71-87.
- ↑ R. Navigli. Using Cycles and Quasi-Cycles to Disambiguate Dictionary Glosses, Proc. of 12th Conference of the European Association for Computational Linguistics (EACL 2009), Athene, Griekeland, 2009, pp. 594-602.
- ↑ "Glossar". duden.de (in Duits). Sien die aantekening oor die herkoms.
- 1 2 3 4 Nobel, Pierre (2005). La transmission des savoirs au Moyen Age et à la Renaissance: Du XIIe au XVe siècle (in Frans). Presses Universitaires de Franche-Comté. pp. 45–46. ISBN 978-2-84867-096-6.
- ↑ Courcelle, Pierre (1976). "Summa Britonis sive Guillelmi Britonis expositiones vocabulorum Biblie, edited by Lloyd W. Daly and Bernadine A. Daly. Padova, Antenore, 1975". Bibliothèque de l'École des chartes (in Frans). 134 (1): 142–144.
- ↑ "Glossar". duden.de (in Duits). Sien betekenis 1.
- ↑ J. Klavans en S. Muresan. Evaluation of the Definder System for Fully Automatic Glossary Construction Geargiveer 22 Desember 2019 op Wayback Machine. In Proc. of American Medical Informatics Association Symp., 2001, pp. 324-328.
- ↑ A. Fujii, T. Ishikawa. Utilizing the World Wide Web as an Encyclopedia: Extracting Term Descriptions from Semi-Structured Texts. In Proc. 38th Ann. Meeting Assoc. for Computational Linguistics, 2000, pp. 488-495.
- ↑ P. Velardi, R. Navigli, P. D'Amadio. Mining the Web to Create Specialised Glossaries, IEEE Intelligent Systems, 23(5), IEEE Press, 2008, pp. 18-25.
Eksterne skakels
[wysig | wysig bron] |
Wikimedia Commons bevat media in verband met glossariums. |
- Hessels, John Henry (1911). "Gloss, Glossary". Encyclopædia Britannica (11de) 12. Cambridge University Press. 124-128. Gee 'n uitvoerige beskrywing van die ontwikkeling van glossariums in die klassieke tale.
