İçeriğe atla

İfikratis

Vikipedi, özgür ansiklopedi
İfikratis
Doğumy. MÖ 418
Ölümy. MÖ 353 (y. 65 yaşında)
BağlılığıAtinalılar
Hizmet yıllarıMÖ 391 - MÖ 378
Çatışma/savaşlarıKorint Savaşı
Lechaeum Muharebesi
ÇocuklarıMenesthefs ve 1 diğer oğul
İfikratis'in hayali çizimi
Payava Mezarı'ndaki peltastisler (MÖ 360 civarı), İfikratis dönemine ait. Exomis, tepeli ve yanaklıklı pilos ve yuvarlak pelte kalkanla donatılmış olup, uzun bir mızrakla üstten saplama pozisyonunda tasvir edilmişlerdir.[1][2]

İfikratis (Grekçe: Ιφικράτης; y. MÖ 418 – y. MÖ 353) MÖ 4. yüzyılın ilk yarısında yaşamış Atinalı bir generaldir. Hafif zırhlı peltastisleri düzenleyerek antik Yunan savaşlarında devrim yaratan önemli piyade reformlarıyla tanınır.[3]

Cornelius Nepos, İfikratis'in öyle bir lider olduğunu yazmıştır ki, sadece kendi zamanının ilk komutanlarıyla kıyaslanabilecek düzeyde değil, daha eski generallerden bile hiçbiri onun üstünde sayılamazdı. Askeri taktikler konusunda derin bir bilgiye sahipti, sık sık orduların komutasını üstlenmişti ve kendi hatası yüzünden hiçbir girişiminde başarısız olmamıştı. Her zaman icat ve mükemmellik konusunda öne çıkan birisiydi; sadece askeri sanata birçok yeni şey getirmekle kalmamış, aynı zamanda daha önce var olanlarda da birçok iyileştirme yapmıştır.[4]

Hayatı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Rhamnous bölgesinden bir ayakkabıcının oğlu olup[5] daha sonra Trak Kralı I. Kotis'in kızıyla evlenmiş ve ondan bir oğlu olmuştur.[3] Oğluna, Truva Savaşı sırasında Atina'nın efsanevi kralının adından esinlenerek Menesthefs (Grekçe: Μενεσθεύς) adı verilmiştir.[3] İfikratis'in diğer oğlu da İfikratis adını taşıyordu, MÖ 335'ten önce bir ara Atina elçisi olarak Pers sarayına gönderilmiştir. İssos Muharebesi'nin ardından Pers sarayı ve diğer Yunan elçileriyle birlikte İskender tarafından esir alınmıştır. İskender, hem Atina şehrine olan dostluğundan hem de babasının şanını hatırlamasından dolayı ona özel bir saygı göstermiş; bilinmeyen bir hastalıktan öldüğünde İskender, cesedinin memleketine taşınması için ödeme yapmıştır.[6][7]

Makedonya Kralı I. Eurydice, III. Amintas'in ölümünden sonra oğullarını koruması için İfikratis'ten (büyük olan) rica edince, o da onları koruması altına almıştır.[8]

Plütark, İfikratis'in paralı askerin zenginliğe ve zevke düşkün olabileceğini, böylece arzularını tatmin etme araçlarına olan arayışının onu daha büyük bir pervasızlıkla savaşmaya yönlendirebileceğini düşündüğünü yazmıştır.[9][10]

İfikratis'in reformları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ününü, askeri başarıları kadar, peltastislerin veya hafif silahlı paralı askerlerin (küçük pelte kalkanlarından dolayı bu adı almışlardır) teçhizatında yaptığı iyileştirmelere de borçludur.[11] Tarihçiler, reformlarından hangi tür "peltastislerin" etkilendiği konusunda tartışmışlardır; en popüler görüşlerden biri, Yunan hafif piyadelerinin performansını, ana savaş hattının bir parçası olarak uzun süreli elden ele dövüşe girebilmeleri için iyileştirdiği yönündedir; bir diğer güçlü görüş ise, değişikliklerini MÖ 5. yüzyılın sonları ve 4. yüzyılın başlarındaki Yunan kara savaşlarında önemli bir faktör olan paralı hoplitler üzerinde uyguladığını öne sürmektedir. Üçüncü bir olasılık ise, reformlarının Atina donanmasının gemilerinde denizci olarak görev yapan hoplitlerle sınırlı olmasıdır.[12]

Geleneksel Yunan piyade askerleri çok büyük kalkanlar, kısa mızraklar ve küçük kılıçlar kullanırdı; İfikrates, hareketlerinde ve çatışmalarda daha aktif olmalarına yardımcı olan daha küçük ve daha hafif pelte kalkanları tanıttı, mızrakların uzunluğunu iki katına çıkardı ve kılıçları daha uzun yaptı.[4] Bronz zırhların yerine, metal zırha eşdeğer koruma sağlayan ancak ağırlığı büyük ölçüde azaltılmış keten linothorax kullanımını teşvik etti.[13][14][15] Daha uzun silahlar, daha hafif zırh ve kalkanla birleştiğinde, birliklerinin hızla hareket etmesine ve taktik durumlarda daha agresif bir yaklaşım sergilemesine yardımcı oldu.

İfikratis, talim ve manevraya özel önem veren, katı bir komutandı. Cornelius Nepos, Yunanistan'da hiçbir birliğin İfikratis'in birliklerinden daha disiplinli veya liderlerinin emirlerine daha itaatkâr olmadığını belirtmiştir.[16]

İfikrate reformlarının, Makedonya Kralı II. Filip'in sarissa ile donatılmış Makedon falanksını oluşturmasında en büyük etkilerden biri olduğu düşünülmektedir. Oğlu İskender, bu yeni piyade oluşumunu birçok fetihinde kullandı.[17]

Korint Savaşı

[değiştir | kaynağı değiştir]

İfikratis, Phlius topraklarına saldırdığında, şehir halkı ona karşı savunmasız bir şekilde çıktı, fakat İfikratis bir pusu kurmuştu ve askerleri onların çoğunu öldürdü.[18]

İfikratis ve askerleri Arkadia'nın birçok bölgesini işgal ederek korumasız alanları yağmaladılar ve hatta surlarla çevrili şehirlere saldırdılar. Arkadialı hoplitler, İfikratis'in ünlü peltastisler ile karşılaşmaktansa surlarının içinde kaldılar.[19]

İfikrates, birlikleriyle birlikte MÖ 392/390'da Korint yakınlarındaki Lechaeum Muharebesi'nde Spartalıların ünlü hoplitlerinden oluşan bir morayı (yaklaşık 600 kişilik bir tabur) neredeyse yok ederek Spartalılara ağır bir darbe indirdi. Başarısının ardından, Korint Savaşı sırasında Atinalılar için şehir üstüne şehir aldı; ancak Argoslarla olan bir anlaşmazlık sonucu Korint'ten Hellespont'a transfer edildi ve burada da aynı derecede başarılı oldu.[11]

Trakya - Seuthes

[değiştir | kaynağı değiştir]

Antalkidas Barışı'ndan (MÖ 387) sonra, Atinalıların müttefiki olan Trakya Odris Kralı Seuthes'e krallığını geri kazanmasında yardım etti[16] ve Kotis'e karşı savaştı; ancak daha sonra onunla bir ittifak kurdu.[20]

Mısır seferi

[değiştir | kaynağı değiştir]
İfikratis, MÖ 373'te II. Farnabazos'un Mısır'a karşı düzenlediği Ahameniş seferinin bir parçasıydı.

MÖ 378 civarında, Ahameniş İmparatorluğu'nun Mısır'ı yeniden fethetmelerine yardımcı olmak için paralı askerlerden oluşan bir kuvvetle gönderildi, ancak II. Farnabazos ile yaşadığı bir anlaşmazlık seferin başarısız olmasına yol açtı. Atina'ya döndüğünde, MÖ 373'te Lakedaimonlular tarafından kuşatılmış olan Korfu'nun kurtarılması için bir sefere komuta etti.[21]

Trakya - Kotis

[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ 371 barışından sonra İfikratis Trakya'ya döndü ve tüm Trakya Chersonese'nin kontrolü için Atina'ya karşı yapılan savaşta kayınpederi I. Kotis'in yanında yer alarak şöhretini bir nebze zedeledi.[21] Ancak İfikratis, Atina kalelerini kuşatmayı reddetti ve Antissa'ya kaçtı.[22]

Müttefikler Savaşı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Atinalılar kısa süre sonra onu affettiler ve ona İkinci Atina İmparatorluğu'ndan bazı müttefiklerine karşı Müttefikler Savaşı'nda ortak bir komuta verdiler. Şiddetli bir fırtına sırasında savaşa girmeyi reddettikleri için dördüncü komutan Hares tarafından kendisi ve iki meslektaşı görevden alındı.[21]

İfikratis beraat etti ancak ağır bir para cezasına çarptırıldı. Daha sonra MÖ 353 civarında ölümüne kadar Atina'da kaldı (bazı kaynaklara göre Trakya'ya çekildi).[21]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
Özel
  1. ↑ SMITH, A.H. A Catalogue of Sculpture in the Department of Greek and Roman Antiquities (İngilizce). British Museum. s. 49.
  2. ↑ The Numismatic Chronicle (İngilizce). Royal Numismatic Society. 2005. s. 83.
  3. 1 2 3 Sears, Matthew A. (March 2013). Athens, Thrace, and the Shaping of Athenian Leadership. Cambridge University Press. s. 65. ISBN 978-1107030534.
  4. 1 2 "Cornelius Nepos: Life of Iphicrates, § 1". 5 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2026.
  5. ↑ del Hoyo Toni, Ñaco (December 2017). War, Warlords, and Interstate Relations in the Ancient Mediterranean, Series: Impact of Empire, Volume: 28. BRILL. s. 118. ISBN 9789004354050.
  6. ↑ Habicht 1998, s. 38.
  7. ↑ "Arrian, Anabasis, 2.15.4". 10 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2026.
  8. ↑ "Cornelius Nepos: Life of Iphicrates, § 3". 5 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2026.
  9. ↑ "Plutarch, Galba, Gal.1.1 - GR". 24 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2026.
  10. ↑ "Plutarch, Galba, Gal.1.1 - EN". 24 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2026.
  11. 1 2 Chisholm 1911, s. 737.
  12. ↑ Ueda-Sarson, Luke, The Evolution of Hellenistic Infantry, Part 1: The Reforms of Iphikrates 25 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  13. ↑ Schachter, Albert (May 2016). Boiotia in Antiquity: Selected Papers. Cambridge University Press. s. 262. ISBN 978-1107053243.
  14. ↑ "Diodorus Siculus, Library, 15.44.3". 12 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2018.
  15. ↑ "A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (1890) William Smith, LLD, William Wayte, G. E. Marindin, Ed., calceus". 5 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2026.
  16. 1 2 "Cornelius Nepos: Life of Iphicrates, § 2". 5 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2026.
  17. ↑ Mattew, C. (2015) An Invincible Beast: Understanding the Hellenistic Pike Phalanx in Action, Pen and Sword. p. 119
  18. ↑ "Xenophon, Hellenika, 4.4.15". 6 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2026.
  19. ↑ "Xenophon, Hellenika, 4.4.16". 6 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2026.
  20. ↑ Chisholm 1911, ss. 737–738.
  21. 1 2 3 4 Chisholm 1911, s. 738.
  22. ↑ Demosthenes, Against Aristocrates
Genel
  • Habicht, Christian (1998). Ελληνιστική Αθήνα [Hellenistic Athens] (Yunanca). Atina: Odysseas. ISBN 960-210-310-8. 
  •  Bu madde artık kamu malı olan bir yayından alınan metni içeriyor: 
    Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "Iphicrates". Encyclopædia Britannica. 14 (11. bas.). Cambridge University Press. ss. 737-738. 

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=İfikratis&oldid=37090041" sayfasından alınmıştır