تنت
| تنت | |
|---|---|
 تنت جو ڪراس سيڪشن | |
| تفصيل | |
| عضون جو نظام | تنتي نظام |
| سڃاڻپ ڪندڙ | |
| لاطيني ٻولي | nervus |
| ائناٽامي جا محاورا | A14.2.00.013 |
| ائناٽامي جو بنيادي ماڊل | 65132 |
| Anatomical terms of neuroanatomy | |
تنت يا عصب (Nerve) هڪ بند، ڪيبل جهڙي بناوت وارو عصبي فائبرن جو مجموعو آهي (جنهن کي ايڪسون چيو وڃي ٿو). تاريخي طور نرو کي پيريفيرل عصبي نظام جون بنيادي ايڪايون سمجهيو ويو آهي. نرو اليڪٽروڪيمسٽري ذريعي پيدا ٿيندڙ عصبي سگنلن، جن کي ايڪشن پوٽينشل چيو وڃي ٿو، لاءِ هڪ گڏيل رستو مهيا ڪري ٿو، جيڪي هر ايڪسون جي ذريعي پردي وارن عضون تائين پهچن ٿا يا، حسي تنتن جي صورت ۾، جسم جي پردي مان واپس مرڪزي تنتي نظام ڏانهن موٽايا وڃن ٿا. هر ايڪسون هڪ الڳ نيوران جي واڌ آهي، جنهن سان گڏ ڪجهه مددگار خليات به هوندا آهن، جهڙوڪ شوان خليا، جيڪي ايڪسون کي مايلن سان ڍڪين ٿا. هر ايڪسون جي چوڌاري ڳنڍيندڙ بافتن جي هڪ تہ هوندي آهي، جنهن کي اينڊونوريم چيو وڃي ٿو. ايڪسون گڏ ٿي گروهن جي صورت ۾ بند ٿين ٿا، جن کي فاسيڪل چيو وڃي ٿو، ۽ هر فاسيڪل کي ڳنڍيندڙ بافتن جي هڪ تہ ڍڪي ٿي، جنهن کي پيرينوريم چيو وڃي ٿو. پوري نرو کي ٻاهرين ڳنڍيندڙ بافتن جي تہ ڍڪي ٿي، جنهن کي ايپينوريم چيو وڃي ٿو. عصبي خليات (جن کي عام طور نيوران چيو وڃي ٿو) کي وڌيڪ حسي ۽ حرڪتي قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو. مرڪزي تنتي نظام ۾، انهن جي مشابه بناوتن کي تنتي ٽريڪٽ چيو وڃي ٿو. [1]
تنت جي بناوت
[سنواريو]هر نرو يا تنت ٻاهران ڳنڍيندڙ تاندورن جي هڪ ڳاڙهي تھ سان ڍڪيل هوندو آهي، جنهن کي ايپينوريم چيو وڃي ٿو. ان جي هيٺان چرٻي وارن خلين جي هڪ تھ هوندي آهي، جنهن کي پيرينوريم چيو وڃي ٿو، جيڪا ايڪسونن جي هڪ بنڊل جي چوڌاري مڪمل ڍڪ ٺاهي ٿي. پيرينوريم جا سيپٽا نرو يا تنت جي اندر وڌن ٿا ۽ ان کي فائبرن جي ڪيترن ئي بنڊلن ۾ ورهائين ٿا. هر اهڙي فائبر جي چوڌاري اينڊونوريم هوندو آهي. هي هڪ لڳاتار نلڪي جي صورت ۾ اسپائنل ڪارڊ جي سطح کان وٺي ان هنڌ تائين هوندو آهي، جتي ايڪسون پنهنجي ڏورن واري فائبرن سان سائناپس ڪري ٿو يا حسي ريسيپٽرن تي ختم ٿئي ٿو. اينڊونوريم هڪ اندرين پرت (جنهن کي گليڪوڪاليڪس چيو وڃي ٿو) ۽ ٻاهرين نازڪ جالي نما ڪوليجن فائبرن تي مشتمل هوندو آهي.[1] تنتون گڏيل صورت ۾ هونديون آهن ۽ گهڻو ڪري رت جي نسن سان گڏ سفر ڪنديون آهن، ڇاڪاڻ ته تنت جا نيوران توانائي جي وڏي ضرورت رکن ٿا.
اينڊونوريم جي اندر، هر انفرادي عصبي فائبر هڪ گهٽ پروٽين واري پاڻياٺ سان گهيريل هوندو آهي، جنهن کي اينڊونوريئل پاڻياٺ چيو وڃي ٿو. اهو مائع مرڪزي تنتي نظام ۾ موجود سيريبرو اسپائنل پاڻياٺ وانگر ڪم ڪري ٿو ۽ هڪ رت جي- تنتي رڪاوٽ ٺاهي ٿو، جيڪو رت-دماغ رڪاوٽ جهڙو هوندو آهي.[2] اهڙي طرح ماليڪيولز کي رت مان اينڊونوريئل پاڻياٺ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ٿو. جڏهن تنت ۾ ساڙو يا زخمي ٿيڻ سبب ايڊيما پيدا ٿئي ٿو، ته اينڊونوريئل پاڻياٺ جي مقدار وڌي سگهي ٿي. هن واڌ کي ميگنيٽڪ ريزوننس نيوروگرافي ذريعي ڏسي سگهجي ٿو، جنهن سان نرو يا تنت جي ساڙي يا زخمي ٿيڻ جي سڃاڻپ ممڪن ٿئي ٿي.
درجابندي
[سنواريو]تنت کي سگنلن جي رخ جي بنياد تي ٽن گروهن ۾ ورهايو وڃي ٿو:
- ايفيرنٽ نرو حسي معلومات حسي نيورانن کان مرڪزي تنتي نظام ڏانهن منتقل ڪن ٿا، مثال طور چمڙي ۾ موجود ميڪينو ريسيپٽرن کان. ايفيرنٽ فائبرن جي گڏي کي حسي تنت چيو وڃي ٿو.[1]
- ايفيرنٽ تنت مرڪزي عصبي نظام مان سگنل موٽر نيورانن ذريعي انهن جي هدف ڏورا ۽ غدودن تائين پهچائين ٿا. انهن فائبرن جي گڏي کي ايفيرنٽ نرو چيو وڃي ٿو.
- مڪسڊ نرون ۾ ايفيرنٽ ۽ ايفيرنٽ ٻنهي قسم جا ايڪسون شامل هوندا آهن، تنهن ڪري اهي هڪ ئي گڏي ۾ اندر ايندڙ حسي معلومات ۽ ٻاهر ويندڙ ڏورن جا حڪم ٻنهي کي منتقل ڪن ٿا. سڀئي اسپائنل نرو مڪسڊ هوندا آهن، ۽ ڪجهه ڪرينيل نرو به مڪسڊ هوندا آهن.
تنت کي ان بنياد تي به ٻن گروهن ۾ ورهايو وڃي ٿو ته اهي مرڪزي عصبي نظام سان ڪٿي ڳنڍجن ٿا:
- اسپائنل تنت جسم جي وڏي حصي کي سپلاءِ ڪن ٿا ۽ ورٽيبرل ڪالم ذريعي اسپائنل ڪارڊ سان ڳنڍجن ٿا، ۽ اهڙي طرح مرڪزي تنتي نظام سان لاڳاپيل هوندا آهن. انهن کي انهن ڪرنگھي جي حساب سان اکرن ۽ انگن سان سڃاتو وڃي ٿو، جتان اهي اسپائنل ڪالم سان ڳنڍجن ٿا.
- ڪرينيل تنت مٿي جي حصن کي سپلاءِ ڪن ٿا ۽ سڌو دماغ (خاص طور برين اسٽيم) سان ڳنڍجن ٿا. عام طور انهن کي 1 کان 12 تائين رومن انگ ڏنا ويندا آهن، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن صفر وارو ڪرينيل نرو به شامل ڪيو ويندو آهي. ان کان علاوه، ڪرينيل تنت جا وضاحتي نالا به هوندا آهن.
اصطلاحي وضاحت
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو نيورو ايناٽامي جا اصطلاح
نرو ۽ انهن جي عملن کي بيان ڪرڻ لاءِ مخصوص اصطلاح استعمال ڪيا ويندا آهن. جيڪو نرو جسم جي ڪنهن حصي مان دماغ ڏانهن معلومات موڪلي يا جسم جي ڪنهن عمل کي ڪنٽرول ڪري، ان کي چيو ويندو آهي ته اهو ان حصي يا عضوي کي اينروويٽ ڪري ٿو. ٻيا اصطلاح ان ڳالهه سان لاڳاپيل آهن ته نرو جسم جي ساڳئي پاسي ("آئيپسليٽرل") تي اثرانداز ٿئي ٿو يا ابتڙ پاسي ("ڪانٽراليٽرل") تي، ۽ پڻ دماغ جي ان حصي سان لاڳاپيل آهن جيڪو ان کي فراهم ڪري ٿو.
ترقي
[سنواريو]تنت جي واڌ عام طور تي بلوغت جي عمر تي اچي ختم ٿي وڃي ٿي، پر ان کي ٻيهر هڪ ماليڪيولي عمل ذريعي چالو ڪري سگهجي ٿو، جنهن کي ناچ سگنلنگ چيو وڃي ٿو.[3]
جيڪڏهن ڪنهن نيوران جا ايڪسون نقصان پهچن، ۽ جيستائين سوما (حياتيات) يعني خليي جو جسم محفوظ هجي، ته ايڪسون ٻيهر وڌي سگهن ٿا ۽ گائيڊ پوسٽ خلين جي مدد سان ٻين نيورانن سان پنهنجي سائناپسي لاڳاپا ٻيهر ٺاهي سگهن ٿا. هن عمل کي نيورو ريجنريشن پڻ چيو وڃي ٿو.[4]
تنت پنهنجي مرمت جو عمل ان هنڌ کان اڳتي واري حصي (ڊسٽل) کي ختم ڪرڻ سان شروع ڪري ٿو، جتي زخمي ٿيو هجي، جنهن سان شوان خليو، بيسل ليمينا، ۽ نيرو ليمّا (زخم جي ويجهو) هڪ ٻيهر واڌ واري نلڪي ٺاهڻ شروع ڪن ٿا. نرو جي واڌ لاءِ ضروري عنصر پيدا ٿين ٿا، جنهن سان ڪيترائي نوان نرو جا ننڍا ڦٽا نڪرڻ لڳن ٿا. جڏهن انهن مان ڪو هڪ واڌ وارو حصو هن ٻيهر واڌ واري نلڪي کي ڳولي وٺي ٿو، ته اهو تيزي سان پنهنجي اصلي منزل ڏانهن وڌڻ لڳي ٿو، ۽ سڄي وقت ان نلڪي جي رهنمائي هيٺ رهي ٿو.
تنت جي ٻيهر واڌ تمام سست عمل آهي ۽ ان کي مڪمل ٿيڻ ۾ ڪيترائي مهينا لڳي سگهن ٿا. جيتوڻيڪ هن عمل سان ڪجهه نرو مرمت ٿي وڃن ٿا، تڏهن به مڪمل ڪارڪردگي واپس نه ايندي، ڇاڪاڻ ته مرمت مڪمل طور تي صحيح نه هوندي.[5]
ڪم
[سنواريو]هڪ تنت معلومات کي اليڪٽرو ڪيميائي لهرن جي صورت ۾ منتقل ڪري ٿي (جيڪي تنتي لهرون ايڪشن پوٽينشل سڏجن ٿيون)، جيڪي انهن انفرادي نيورانن وسيلي هلن ٿيون جيڪي گڏجي تنت ٺاهين ٿا. اهي لهرون انتهائي تيز هونديون آهن، جتي ڪجهه مائيلينيٽڊ نيوران 120 ميٽر في سيڪنڊ تائين رفتار سان سگنل منتقل ڪن ٿا. اهي لهرون هڪ نيوران کان ٻئي نيوران تائين سائناپس ذريعي پهچن ٿيون، جتي پيغام برقي سائناپس مان ڪيميائي سائناپس ۾ تبديل ٿئي ٿو ۽ پوءِ ٻيهر برقي صورت اختيار ڪري ٿو.[1][6]
تنتي نظام
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو تنتي نظام
تنتي نظام جانورن جي جسم جو اهو حصو آهي جيڪو مختلف عضون جي وچ ۾ سگنلن جي منتقلي ذريعي سندن عملن کي هم آهنگ ڪري ٿو.[7] مهره دار جانورن ۾ اهو ٻن مکيه حصن تي مشتمل هوندو آهي: مرڪزي تنتي نظام (CNS) ۽ پيري فيرل تنتي نظام (PNS). مرڪزي نظام ۾ دماغ ۽ ريڙهه جي هڏي شامل آهن. جڏهن ته پيري فيرل نظام ۾ بنيادي طور تنتون شامل آهن، جيڪي ڊگهن ريشيدار ايڪسونن جا بند ٿيل گُچ آهن ۽ مرڪزي نظام کي جسم جي ٻين حصن سان ڳنڍين ٿا. جيڪي تنتون کوپڙي مان نڪرنديون آهن تن کي ڪرينيئل تنتون چيو وڃي ٿو، ۽ جيڪي ريڙهه جي هڏي مان نڪرنديون آهن تن کي اسپائنل تنتون سڏيو وڃي ٿو.
طبي اهميت
[سنواريو]
نيورالاجي جا ماهر عام طور تي تنتن جي بيمارين جي تشخيص جسماني جاچ ذريعي ڪندا آهن، جنهن ۾ رفليڪس، هلڻ، مخصوص حرڪتون، عضلاتي ڪمزوري، پروپريوسپشن، ۽ ڇهڻ جي حس جي جاچ شامل هوندي آهي. ان کان پوءِ وڌيڪ جاچون جهڙوڪ تنتي ڪنڊڪشن اسٽڊي، اليڪٽرومائيوگرافي (EMG)، ۽ ڪمپيوٽيڊ ٽوموگرافي (CT) ڪيون وڃن ٿيون.[8]
تنتن کي جسماني زخمن، يا بيمارين جهڙوڪ ڪارپل ٽنل سنڊروم (CTS) ۽ ريپيٽيٽو اسٽرين انجري سبب نقصان ٿي سگهي ٿو. آٽو اميون بيماريون جهڙوڪ گيلين باري سنڊروم، نيوروڊي جنريٽو بيماريون، پولي نيوروپٿي، انفيڪشن، نيورائٽس، شوگر يا تنتن جي رت واري رڳن جي خرابي پڻ تنت کي نقصان پهچائين ٿيون. هڪ دٻيل تنت تڏهن ٿئي ٿي جڏهن تنت تي دٻاءُ پوي، جيڪو اڪثر زخمي ٿيڻ يا حمل جي ڪري سوجڻ سبب ٿيندو آهي، جنهن سان درد، ڪمزوري، سن ٿي وڃڻ يا فالج ٿي سگهي ٿو.
ڪينسر پڻ تنتن جي چوڌاري جڳهن ۾ پکڙجي سگهي ٿو، خاص طور تي مٿي ۽ ڳچيءَ جو ڪينسر، پروسٽيٽ ڪينسر ۽ ڪولوريڪٽل ڪينسر ۾. ملٽي پل اسڪليروسس هڪ اهڙي بيماري آهي جنهن ۾ تنتن کي وڏي پيماني تي نقصان پهچي ٿو، جتي ميڪروفيج مائيلن کي نقصان پهچائين ٿا.
ٻيا جانور
[سنواريو]هڪ نيوران کي "سڃاڻپ ٿيل" چيو ويندو آهي جيڪڏهن ان جون خاصيتون ان کي ٻين سڀني نيورانن کان الڳ ڪن—جهڙوڪ جڳهه، ڪيميائي مادو، جين اظهار، ۽ رابطي جو نمونو.[9] مهره دارن ۾ اهڙا نيوران تمام گهٽ آهن، پر سادي نظامن ۾ گهڻا نيوران اهڙي طرح منفرد هوندا آهن.[10]
مڇين ۾ سڀ کان مشهور سڃاڻپ ٿيل نيوران ماٿنر سيل آهن.[11] هر مڇي ۾ ٻه اهڙا سيل هوندا آهن، جيڪي دماغ جي هيٺين حصي ۾ هوندا آهن. اهي تيز فرار واري حرڪت لاءِ ذميوار هوندا آهن، جنهن سان مڇي ڪجهه ملي سيڪنڊن ۾ پنهنجي جسم کي C-شڪل ۾ موڙي تيزي سان اڳتي وڌي ٿي.
ڪجهه نيوران کي ڪمانڊ نيوران چيو ويندو آهي، جيڪي اڪيلا ئي مخصوص حرڪت پيدا ڪري سگهن ٿا. مثال طور اسڪوئڊ ۾ وڏي ايڪسون ۽ سائناپس اهڙي تيز فرار واري نظام ۾ شامل آهن. بهرحال، جديد تحقيق ڏيکاري ٿي ته گهڻا اهڙا نيوران صرف مخصوص حالتن ۾ ئي مڪمل عمل پيدا ڪن ٿا.
ريڊيئل هم آهنگي وارن جاندارن ۾ تنتي ڄار هوندو آهي، جتي ڪو مرڪزي دماغ نه هوندو آهي پر نيوران سڄي جسم ۾ ڦهليل هوندا آهن، جيئن ڪنڊيريا، ڪٽينوفورا ۽ ايڪينوڊرماٽا ۾ ڏٺو وڃي ٿو.
تاريخ
[سنواريو]هيروفيلوس (335–280 ق.م) نظر جي عمل ۾ آپٽڪ تنت ۽ اکين جي حرڪت ۾ اوڪيولو موٽر تنت جي ڪردار کي بيان ڪيو. دماغي تنتن جي مطالعي کيس رت جي رڳن ۽ تنتن ۾ فرق ڪرڻ ۾ مدد ڏني.
بعد ۾ وليم ڪلن جي 1785 واري نظرئي کي جديد تحقيق درست ثابت نه ڪري سگهي، جنهن ۾ هن ذهني حالتن کي تنتن سان ڳنڍيو هو، پر عام ٻولي ۾ اڃا به "تنتن" کي ذهني دٻاءُ سان ڳنڍيو ويندو آهي.
پڻ ڏسو
[سنواريو]
حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 Marieb EN, Hoehn K (2007). Human Anatomy & Physiology (7th ڇاپو). Pearson. ص. 388–602. ISBN 978-0-8053-5909-1.
- ↑ Kanda, T (Feb 2013). "Biology of the blood-nerve barrier and its alteration in immune mediated neuropathies". Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry 84 (2): 208–212. doi:. PMID 23243216.
- ↑ Yale Study Shows Way To Re-Stimulate Brain Cell Growth ScienceDaily آرڪائيو ڪيا ويا 2017-07-07 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (Oct. 22, 1999) — Results Could Boost Understanding Of Alzheimer's, Other Brain Disorders
- ↑ Kunik, D (2011). "Laser-based single-axon transection for high-content axon injury and regeneration studies". PLOS ONE 6 (11). doi:. PMID 22073205. Bibcode: 2011PLoSO...626832K.
- ↑ Burnett, Mark; Zager, Eric. "Pathophysiology of Peripheral Nerve Injury: A Brief Review: Nerve Regeneration". Medscape Article. Medscape. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2011-10-31 تي محفوظ ڪيل. 2011-10-26 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Purves, Dale; Augustine, George J.; Fitzpatrick, David; Hall, William C.; LaMantia, Anthony-Samuel; McNamara, James O.; White, Leonard E. (2008). Neuroscience (4 ڇاپو). Sinauer Associates. ص. 11–20. ISBN 978-0-87893-697-7.
- ↑ Tortora, G.J., Derrickson, B. (2016). Principles of Anatomy and Physiology (15th edition). J. Wiley. ISBN 978-1-119-34373-8.
{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو) - ↑ Weinberg. Normal computed tomography of the brain. ص. 109.[مڪمل حوالو گهربل آهي]
- ↑ Hoyle G, Wiersma CA (1977). Identified neurons and behavior of arthropods. Plenum Press. ISBN 978-0-306-31001-0.
- ↑ "Wormbook: Specification of the nervous system". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2011-07-17 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ Stein, PSG (1999). Neurons, Networks, and Motor Behavior. MIT Press. ISBN 978-0-262-69227-4.
وڌيڪ پڙهڻ لاءِ
[سنواريو]- تنتي نظام وليم اي. اسڪيگس، اسڪالرپيڊيا
- Bear, M. F.; B. W. Connors; M. A. Paradiso (2006). نيورو سائنس: دماغ جي جاچ (3rd ڇاپو). فلاڊيلفيا: لپنڪاٽ. ISBN 0-7817-6003-8.
- Binder, Marc D.; Hirokawa, Nobutaka; Windhorst, Uwe, مرتب (2009). انسائيڪلوپيڊيا آف نيورو سائنس. اسپرنگر. ISBN 978-3-540-23735-8.
- Kandel, ER; Schwartz JH; Jessell TM (2012). نيورل سائنس جا اصول (5th ڇاپو). نيو يارڪ: ميڪگرا-هل. ISBN 978-0-8385-7701-1.
- اسڪوائر، ايل. ۽ ٻيا. (2012). فنڊامنٽل نيورو سائنس، چوٿون ايڊيشن. اڪيڊمڪ پريس؛ ISBN 0-12-660303-0
- Andreasen, Nancy C. (March 4, 2004). بريو نيو برين: جينوم جي دور ۾ ذهني بيمارين تي ضابطو. آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس. ISBN 978-0-19-514509-0.
- داماسيو، اي. آر. (1994). ڊيڪارٽس جي غلطي: جذبو، عقل ۽ انساني دماغ. نيو يارڪ، ايون ڪتاب. ISBN 0-399-13894-3 (هارڊ ڪور) ISBN 0-380-72647-5 (پيپر بيڪ)
- گارڊنر، ايڇ. (1976). ٽٽل ذهن: دماغي نقصان کان پوءِ انسان. نيو يارڪ، وينٽيچ ڪتاب، 1976 ISBN 0-394-71946-8
- گولڊ اسٽين، ڪي. (2000). جاندار. نيو يارڪ، زون بڪس. ISBN 0-942299-96-5 (هارڊ ڪور) ISBN 0-942299-97-3 (پيپر بيڪ)
- Lauwereyns, Jan (February 2010). جانبداري جي بناوت: ڪيئن نيورل سرڪٽ فيصلا ڪن ٿا. ڪيمبرج، ميساچوسيٽس: ايم آءِ ٽي پريس. ISBN 978-0-262-12310-5.
خارجي ڳنڍڻا
[سنواريو] |
وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا تنتون. |
| لائبريري وسيلا بابت تنت |
- تنتن جي فهرست
وڪي ڪتاب تي لاڳاپيل (انساني)- وڪي ڪتاب تي لاڳاپيل (غير انساني)
- Parsons, Frederick Gymer (1911). . Encyclopædia Britannica. جلد 19 (11th ڇاپو). ص. 394–400.
خودڪار تنتي نظام جي بناوت | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| مٿو |
| ||||
| ڳچي |
| ||||
| سينو |
| ||||
| پيٽ |
| ||||
| انساني پيڙه |
| ||||
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- اهڙا مضمون جن ۾ هيٽ نوٽ سانچا غير موجود صفحي کي نشانو بڻائن ٿا
- CS1 maint: multiple names: authors list
- نامڪمل حوالن وارا مضمون from September 2022
- Articles with invalid date parameter in template
- Portal templates with default image
- Commons link is locally defined
- Commons category wi local airtin different than on Wikidata
- Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference
- تنتون
- نيورولاجي
- تنتي سرشتو
- پيريفيرل تنتي سرشتو
- اناٽومي
- نرم ٽشو
- نيورو اناٽامي