I Аббас

I Аббас, Шах Аббас, Аббас Бахадур Хан (перс. شاه عباس بزرگ‎; азер. I Abbas Səfəvi; 1571 оны 1-р сарын 27-нд Герат хотод төрсөн — 1629 оны 1-р сарын 19-нд Казвин хотод нас барсан) — Сефевид угсааны Персийн шах (1588—1629).

I Аббас шах томоохон шинэчлэгч, цэргийн удирдагч байсан бөгөөд засаг захиргаа, улс төр, цэрэг, эдийн засгийн шинэчлэл хийж, төрийн бүтцийг үндсээр нь өөрчилсөн. Тэрээр тогтмол арми байгуулж, Түрэг, Узбекийн эсрэг амжилттай дайн хийж, өмнө нь алдагдсан газар нутгаа эргүүлэн авч, өвлөн авсан бараг нуран унасан Сефевийн улсыг үндсэндээ сэргээж, төвлөрсөн, үнэмлэхүй хаант засаглал болгон хувиргасан. Аббасын удирдлага дор Сефевийн улс хамгийн оргил үедээ хүрч, баруун зүгт Тигр мөрнөөс зүүн зүгт Кандахар хот хүртэл үргэлжилсэн.

Аббас зам, гүүр, суваг барихыг дэмжиж, хотуудыг тохижуулж, хивс нэхэх урлагийг хөгжүүлэхийн төлөө ажилласан байна. Түүний засаглалын үед 1598 онд нийслэлийг Казвинаас Эсфахан хот руу нүүлгэжээ.

I Аббасын эрх мэдлийн үед Сефевийн улсад айлчилсан Италийн аялагч Пьетро делла Валле "тус улсын цорын ганц язгууртан нь туркоман цэргийн элит байсан бөгөөд тэд 16-р зууны эхэн үед Сефев угсааны засаглал тогтсоноос хойш бүх мужийн засаг захиргаа, хамгийн чухал албан тушаалуудыг дангаараа гартаа авсан байжээ" гэж бичсэн байдаг. Тэрээр мөн персүүдийг тэвчихийн аргагүй туркомануудын дарлалд оруулсан байсан гэж тодорхойлсон. П.Валле түүнийг азербайжан, перс хэлээр ярьдаг "маш ухаалаг, маш сэргэлэн цовоо, зоригтой хүн" гэж тодорхойлсон байдаг. Шах Аббасын үед 89 тэргүүлэгч эмирийн 74 нь Кызылбаш, 15 нь Гулам нар байв. I Аббас Сефевийн удирдагчдын хамгийн амжилттай нь байжээ. Тэрээр эрч хүчтэй үйл ажиллагаа, алдартай улс төрийн хурц ухаанаараа ялгардаг байв. Тэрээр улс орны эдийн засгийг сэргээхэд хувь нэмэр оруулж, зам, гүүр барьж, хотуудыг, ялангуяа 1598 онд Казвин хотоос нүүлгэн шилжүүлсэн Исфахан хотыг тохижуулж, Энэтхэг, Европтой худалдаагаа сэргээхийг эрмэлзэж байжээ. Цэргийн шинэчлэлээс гадна Аббас мөнгөний шинэчлэл хийсэн байна.