ევროპის საინვესტიციო ბანკი

შეიქმნა	1958
ტიპი	საერთაშორისო ფინანსური ორგანიზაცია და body of the European Union
მდებარეობა	Kirchberg
ქვეყანა	ლუქსემბურგი
კავშირები	Network for Greening the Financial System
https://www.eib.org

ევროპის საინვესტიციო ბანკი — ევროკავშირის საჯარო ფინანსური ინსტიტუტია, რომელიც ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების საკუთრებაშია. მსოფლიოში უდიდეს მრავალმხრივ ფინანსურ ინსტიტუტად ითვლება და ევროკავშირის ეკონომიკური და პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად განხორციელებულ პროექტებს აფინანსებს. ბანკის შტაბ-ბინა ლუქსემბურგში მდებარეობს.

ევროპის საინვესტიციო ბანკი რომის ხელშეკრულებით დაარსდა, რომელიც 1958 წლის 1-ლ იანვარს შევიდა ძალაში. თავდაპირველად, ბანკის ძირითადი მიზანი იყო ინფრასტრუქტურული პროექტების დაფინანსება ევროპის ეკონომიკური თანამეგობრობის ქვეყნებში. 1962 წელს ევროპის საინვესტიციო ბანკს მიენიჭა თანამეგობრობის ფარგლებს გარეთ პროექტების დაფინანსების უფლებამოსილება, ხოლო 1968 წელს მისი შტაბ-ბინა ბრიუსელიდან ლუქსემბურგში გადაიტანეს.

1970-იან წლებში ევროპის თანამეგობრობის გაფართოების შემდეგ, ბანკმა მნიშვნელოვნად გაზარდა კაპიტალი და დაიწყო რეგიონული სესხების პოლიტიკის შემუშავება. 1980-იან წლებში ევროპის საინვესტიციო ბანკმა საბერძნეთს, ესპანეთსა და პორტუგალიას დაეხმარა ევროპის თანამეგობრობაში გაწევრიანების მომზადებაში, ხოლო ცივი ომის დასრულების შემდეგ, მან დაიწყო პროექტების დაფინანსება ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში.

1994 წელს შეიქმნა ევროპის საინვესტიციო ფონდი, რომელიც სპეციალიზირებულია მცირე და საშუალო ბიზნესის მხარდაჭერაში. 2000 წელს ჩამოყალიბდა ევროპის საინვესტიციო ბანკის ჯგუფი, რომელიც მოიცავს ევროპის საინვესტიციო ბანკს და ევროპის საინვესტიციო ფონდს. 2007 წელს ევროპის საინვესტიციო ბანკი გახდა პირველი საერთაშორისო ფინანსური ინსტიტუტი, რომელმაც გამოუშვა „მწვანე ობლიგაციები“. 2020-იან წლებში ბანკმა აქტიურად მიიღო მონაწილეობა COVID-19 პანდემიის ეკონომიკური შედეგების დასაძლევად განხორციელებულ ღონისძიებებში და ეკონომიკის მხარდასაჭერად დაახლოებით 200 მილიარდი ევრო გამოყო. ამავდროულად, ევროპის საინვესტიციო ბანკმა განაცხადა, რომ 2021 წლის ბოლოდან შეწყვეტდა წიაღისეული საწვავის პროექტების დაფინანსებას.

ბანკის მმართველობის სტრუქტურა მოიცავს მმართველთა საბჭოს, დირექტორთა საბჭოს და მენეჯმენტის კომიტეტს. მმართველთა საბჭო შედგება ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების ფინანსთა მინისტრებისგან და განსაზღვრავს სესხების პოლიტიკის ძირითად მიმართულებებს. დირექტორთა საბჭო ზედამხედველობს ბანკის მიერ ევროკავშირის კანონმდებლობის დაცვას, ხოლო მენეჯმენტის კომიტეტი პასუხისმგებელია ინსტიტუტის ყოველდღიურ მართვაზე. ნადია კალვინიო ევროპის საინვესტიციო ბანკის პრეზიდენტის თანამდებობას 2024 წლის იანვრიდან იკავებს.

ევროპის საინვესტიციო ბანკი პირდაპირ არ ფინანსდება ევროკავშირის ბიუჯეტიდან. მისი დაფინანსების ძირითადი წყარო საერთაშორისო კაპიტალის ბაზრებია, სადაც ის თანხებს ობლიგაციების გამოშვებით იზიდავს. წამყვანი საერთაშორისო სააგენტოებისგან მიღებული მაღალი AAA საკრედიტო რეიტინგის წყალობით, ბანკს შეუძლია დაბალი საპროცენტო განაკვეთებით სესხების მიღება. 2020 წლის მარტის მონაცემებით, ევროპის საინვესტიციო ბანკის სააქციო კაპიტალი დაახლოებით 248.8 მილიარდ ევროს შეადგენდა.

ბანკის ძირითადი საქმიანობა მოიცავს კლიმატისა და გარემოსდაცვითი პროექტების დაფინანსებას, ინოვაციებისა და განათლების განვითარ+ებას, ინფრასტრუქტურის, ციფრული ქსელებისა და ტრანსპორტის მხარდაჭერას და მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარების ხელშეწყობას. ევროპის საინვესტიციო ბანკი თავს „ევროკავშირის კლიმატის ბანკად“ მიიჩნევს და 2030 წლისთვის გარემოსდაცვით პროექტებში 1 ტრილიონ ევრომდე ინვესტირებას გეგმავს.

მაღალი საერთაშორისო ცნობადობის მიუხედავად, ბანკის საქმიანობა არაერთხელ გააკრიტიკეს. არასამთავრობო ორგანიზაციებმა შეშფოთება გამოთქვეს ევროპის საინვესტიციო ბანკის მიერ დაფინანსებული გარკვეული ინფრასტრუქტურული პროექტების გარემოსდაცვით და სოციალურ ზემოქმედებასთან დაკავშირებით. ბანკი ასევე გააკრიტიკეს გამჭვირვალობის ნაკლებობისა და სესხების გაცემისას ოფშორული სტრუქტურების გამოყენების წინააღმდეგ ბრძოლის არასაკმარისი ძალისხმევის გამო. შიდა დონეზე, საჩივრები გამოითქვა შრომის პირობებთან და კორპორატიულ კულტურასთან დაკავშირებით.

ევროპის საინვესტიციო ბანკი და საქართველო

ევროპის საინვესტიციო ბანკი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს საქართველოს ეკონომიკური და სოციალური განვითარების მხარდაჭერაში. ბანკის საქმიანობა ქვეყანაში 2007 წელს დაიწყო, საქართველოსა და ევროკავშირს შორის ჩარჩო შეთანხმების ხელმოწერის შემდეგ, ხოლო 2015 წელს, თბილისში გაიხსნა ევროპის საინვესტიციო ბანკის სამხრეთ კავკასიის რეგიონალური ოფისი. 2007 წლიდან ბანკმა საქართველოს დაახლოებით 1.83 მილიარდი ევროს დაფინანსება გამოუყო. ამ ინვესტიციებმა მხარი დაუჭირა ინფრასტრუქტურის, კერძო სექტორის მხარდაჭერისა და კლიმატის ცვლილების შერბილების 23 პროექტს. ერთ სულ მოსახლეზე დაფინანსების თვალსაზრისით, საქართველო ევროკავშირის აღმოსავლეთ პარტნიორობის ქვეყნებს შორის ევროპის საინვესტიციო ბანკის სესხების ყველაზე დიდი მიმღები გახდა.

ბანკის საქმიანობა საქართველოში ძირითადად საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის განვითარებაზეა ორიენტირებული. მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ინვესტიციები ტრანსპორტის სექტორში განხორციელდა, ძირითადად აღმოსავლეთ-დასავლეთის ავტომაგისტრალის (E60) მშენებლობასა და მოდერნიზაციაში, რომელიც ევროპასა და აზიას შორის სატრანსპორტო დერეფნის ძირითად ელემენტად ითვლება. 2012 წლიდან ამ პროექტისთვის დაახლოებით 1 მილიარდი ევროა გამოყოფილი.

ევროპის საინვესტიციო ბანკი მნიშვნელოვან ყურადღებას აქცევს წყალმომარაგებისა და სანიტარიული სისტემების მოდერნიზაციას. ამ მიზნებისთვის დაახლოებით 180 მილიონი ევრო გამოიყო, მათ შორის 2015 წლის წყალდიდობის შემდეგ თბილისის ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაციის დაფინანსება. ენერგეტიკის სექტორში ბანკმა დაახლოებით 105 მილიონი ევრო ჩადო, მათ შორის ენგურის ჰიდროელექტროსადგურის რეაბილიტაციაში, რომელიც ქვეყნის ელექტროენერგიის გამომუშავების მნიშვნელოვან ნაწილს უზრუნველყოფს. ევროპის საინვესტიციო ბანკი ასევე აქტიურად უჭერს მხარს კერძო სექტორს და მცირე ბიზნესს. დაფინანსება ხორციელდება ქართული კომერციული ბანკების, მათ შორის თიბისი ბანკის, საქართველოს ბანკის, ProCredit Bank-ის და Credo Bank-ის მეშვეობით. პარტნიორობის დაწყებიდან 1300-ზე მეტმა მცირე და საშუალო საწარმომ მიიღო მხარდაჭერა. განხორციელებული პროექტები მოიცავს საკონდიტრო კომპანია „ბარამბოს“ გაფართოებას და ბავშვთა კლინიკის მოდერნიზაციას „გლობალმედი“.

ბანკის ცალკე ფოკუსია გარემოსდაცვითი და კლიმატური პროექტები. 2007 წლიდან დაახლოებით 85 მილიონი ევრო გამოიყო კლიმატის ცვლილებასთან ადაპტაციის პროგრამებისთვის, განახლებადი ენერგიის განვითარებისთვის და გარემოსდაცვითი მდგრადი ინიციატივების მხარდაჭერისთვის. ევროპის საინვესტიციო ბანკი მონაწილეობს ჰიდროენერგეტიკული და ქარის ენერგიის პროექტების დაფინანსებაში საერთაშორისო საინვესტიციო ფონდების, მათ შორის Green for Growth Fund-ისა და GEEREF-ის მეშვეობით. ბანკი თანამშრომლობს ევროკომისიასთან და გასცემს არა მხოლოდ სესხებს, არამედ გრანტებსა და ტექნიკურ დახმარებასაც. ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი სავაჭრო სივრცის (DCFTA) ფარგლებში, ევროპის საინვესტიციო ბანკი ეხმარება ქართულ ბიზნესებს ევროკავშირის სტანდარტებთან ადაპტაციაში და ფინანსებზე წვდომის გაუმჯობესებაში.