Elvis Presley
Ceoltóir agus aisteoir Meiriceánach ab ea Elvis Aaron Presley (8 Eanáir 1935 – 16 Lúnasa 1977). Tugtar "Rí an Rac-Cheoil" (the King of Rock and Roll) air, agus meastar gur dhuine é de na daoine ba mhó tionchar ar chultúr an fichiú haois. Thuill a stíl fhuinniúil ghnéasach ar an stáitse, agus an meascán tionchar a bhí aige ó cheol na ndaoine gorma agus ó cheol tuaithe na ndaoine bána, cáil mhór agus conspóid mhór araon dó.[1]
Rugadh i dTupelo, Mississippi, é, agus bhog a mhuintir go Memphis, Tennessee, nuair a bhí sé trí bliana déag d'aois. Chuir sé tús lena shlí bheatha cheoil sa bhliain 1954 ag Sun Records i gcuideachta an léiritheora Sam Phillips. É féin ar an ngiotár tionlacain, Scotty Moore ar an bpríomhghiotár agus Bill Black ar an dord, bhí sé ar dhuine de cheannródaithe na stíle ar a dtugtar rockabilly, meascán mear de cheol tuaithe agus de cheol rithim agus gormacha.[2] Sa bhliain 1955 cheannaigh RCA Victor a chonradh i margadh a shocraigh a bhainisteoir, an Coirnéal Tom Parker, a bhí i mbun a chuid gnóthaí ón lá sin go deireadh a shaoil.
Bhí an chéad singil a d'eisigh sé ar RCA Victor, Heartbreak Hotel, ag barr na gcairteacha sna Stáit Aontaithe i 1956. Rinne sé a chéad scannán, Love Me Tender, an bhliain chéanna.[3]
Coinscríobhadh isteach san arm é i 1958 agus, tar éis dó filleadh in 1960, chaith sé an chuid ba mhó den deich mbliana ina dhiaidh sin ag déanamh scannán do Hollywood. D'fhill sé ar an stáitse leis an gclár speisialta teilifíse Elvis ar NBC i 1968, agus lean sraith fhada ceolchoirmeacha i Las Vegas agus camchuairteanna móra é.
Sa bhliain 1973 ba é an chéad ealaíontóir aonair é a raibh ceolchoirm dá chuid á craoladh ar fud an domhain, Aloha from Hawaii. Rinne blianta fada mí-úsáide drugaí agus drochnósanna itheacháin dochar mór dá shláinte, agus fuair sé bás i Graceland i mí Lúnasa 1977 agus é 42 bliain d'aois.[1]
Tá Presley ar dhuine de na healaíontóirí is mó díol i stair an cheoil, agus meastar gur díoladh idir 500 milliún agus billiún taifead dá chuid ar fud an domhain.[4] Bhuaigh sé trí Ghradam Grammy, agus bronnadh Gradam Grammy um Ghaisce Saoil air agus é sé bliana is tríocha d'aois. Bronnadh Bonn Saoirse an Uachtaráin air tar éis a bháis sa bhliain 2018.[5]
Saol agus gairm
[cuir in eagar | athraigh foinse]Óige, 1935–1953
[cuir in eagar | athraigh foinse]Rugadh Elvis Aaron Presley ar an 8 Eanáir 1935 i dTupelo, Mississippi, mac le Gladys Love Smith agus le Vernon Elvis Presley. Marbhghin ab ea a leathchúpla Jesse Garon, a rugadh cúig nóiméad is tríocha roimhe.[1] Bhí gaol an-daingean aige lena bheirt tuismitheoirí, go háirithe lena mháthair.
Ba bhaill den eaglais Assembly of God i dTupelo iad an teaghlach, agus is ann a fuair Presley a chéad spreagadh ceoil.[2] Ní raibh ag Vernon ach postanna ócáideacha ó cheann go ceann, agus is minic a bhíodh an teaghlach ag brath ar na comharsana agus ar chúnamh bia ón stát. Sa bhliain 1938 chaill siad a dteach nuair a ciontaíodh Vernon as seic a fhalsú agus nuair a cuireadh i bpríosún ar feadh ocht mí é.
Chan Presley go poiblí den chéad uair i gcomórtas amhránaíochta ag aonach Mississippi–Alabama ar an 3 Deireadh Fómhair 1945, agus é deich mbliana d'aois; chan sé an t-amhrán Old Shep agus, dar leis féin, is sa chúigiú háit a tháinig sé.[2] Cúpla mí ina dhiaidh sin fuair sé a chéad ghiotár mar bhronntanas lae breithe, agus fuair sé ceachtanna óna bheirt uncail agus ó mhinistir na heaglaise.
I mí na Samhna 1948 bhog an teaghlach go Memphis. Chuaigh Presley ar scoil in L. C. Humes High School agus chríochnaigh sé an mheánscoil i Meitheamh 1953. Ba mhinic é ag siúl síos go Beale Street, croílár shaol na ngormacha i Memphis, agus ba ghnách leis éisteacht leis an stáisiún raidió WDIA agus le hamhránaithe tuaithe ar nós Hank Snow, Roy Acuff agus Ernest Tubb. Níor fhoghlaim sé riamh ceol a léamh agus is de réir a chluaise a sheinneadh sé.[1]
Sun Records agus na chéad taifeadtaí, 1953–1955
[cuir in eagar | athraigh foinse]I samhradh na bliana 1953 chuaigh Presley isteach sa Memphis Recording Service, an gnó a bhí á reáchtáil ag Sam Phillips sular bhunaigh sé Sun Records, agus d'íoc sé as dhá amhrán a thaifeadadh: My Happiness agus That's When Your Heartaches Begin. Dúirt sé féin tráth gur mar bhronntanas dá mháthair a rinne sé é, agus tráth eile nach raibh uaidh ach a fháil amach cén chuma a bhí ar a ghuth.[2]
I mí Iúil 1954 thug Phillips cuireadh do bheirt cheoltóirí áitiúla — Scotty Moore ar an ngiotár agus Bill Black ar an dord — teacht isteach chun seisiúin a dhéanamh le Presley. Ní raibh ag éirí leo in aon chor go dtí deireadh oíche an 5 Iúil, nuair a thosaigh Presley gan choinne ag canadh That's All Right, sean-amhrán gormacha a thaifead Arthur Crudup i 1946. Thosaigh Phillips ag taifeadadh láithreach: ba é seo an fhuaim a bhí á lorg aige.[2]
Trí lá ina dhiaidh sin sheinn an craoltóir raidió Dewey Phillips an t-amhrán ar a chlár Red, Hot, and Blue ar an stáisiún WHBQ. Bhí an oiread sin suime ag na héisteoirí ann gur sheinn sé arís agus arís eile é. Nuair a chuir sé agallamh beo ar Presley, d'fhiafraigh sé de cén mheánscoil ar fhreastail sé uirthi, ionas go dtuigfeadh an lucht éisteachta — a cheap go raibh amhránaí gorm á chloisteáil acu — cérbh é.[2] Eisíodh singil ansin le That's All Right ar thaobh amháin agus le leagan de Blue Moon of Kentucky, amhrán bluegrass le Bill Monroe, ar an taobh eile.
Sheinn an triúr acu go poiblí den chéad uair i gclub an Bon Air ar an 17 Iúil 1954. Níos déanaí an mhí sin, ag ceolchoirm in Overton Park i Memphis, thosaigh sé ar an nós a bheadh ina chomhartha sóirt aige, is é sin a chosa a chroitheadh agus é ag canadh; chuireadh a threabhsar leathan béim ar na gluaiseachtaí sin agus thosaíodh mná óga sa lucht éisteachta ag scréachaíl.[2]
Ar an 2 Deireadh Fómhair 1954 sheinn sé ar an Grand Ole Opry i Nashville — an t-aon uair amháin riamh a bhí sé air. I ndeireadh na bliana 1954 thosaigh sé ag seinm go rialta ar an Louisiana Hayride, clár raidió ceoil tuaithe i Shreveport, Louisiana, agus tugadh conradh bliana dó ann.[1]
Faoi thús na bliana 1955 bhí sé ina réalta réigiúnach. Chuaigh an drumadóir D. J. Fontana leis an mbuíon i lár na bliana sin, agus i mí Lúnasa cheap Presley an Coirnéal Tom Parker mar chomhairleoir speisialta. Ar an 21 Samhain 1955 cheannaigh RCA Victor a chonradh ó Sun ar $40,000, praghas nach bhfacthas a leithéid go dtí sin. Ní raibh Presley ach fiche bliain d'aois agus, ó bhí sé faoi aois dlí fós, ba é a athair a shínigh an conradh.[1]
Cáil náisiúnta agus conspóid, 1956–1958
[cuir in eagar | athraigh foinse]
Rinne Presley a chéad taifeadtaí do RCA Victor i Nashville ar an 10 Eanáir 1956. Eisíodh Heartbreak Hotel mar shingil ar an 27 Eanáir agus chuaigh sé go huimhir a haon sna Stáit Aontaithe.[6] An lá dár gcionn, an 28 Eanáir, chonacthas ar an teilifís náisiúnta den chéad uair é, ar an gclár Stage Show ar CBS.
D'eisigh RCA Victor a chéad albam, Elvis Presley, ar an 23 Márta 1956. Ba é an chéad albam rac-cheoil riamh a chuaigh go huimhir a haon i gcairt albam Billboard, agus d'fhan sé ann ar feadh deich seachtaine.[1]
Rinne sé dhá thaispeántas ar The Milton Berle Show i 1956. Ar an 5 Meitheamh chan sé leagan mall den amhrán Hound Dog agus gluaiseachtaí áibhéalacha coirp á ndéanamh aige, agus tharraing sé stoirm cháinte air féin. Scríobh Jack Gould in The New York Times nach raibh aon chumas amhránaíochta le sonrú ann, agus dhearbhaigh Ed Sullivan nach raibh sé oiriúnach do lucht féachana teaghlaigh.[1] Tugadh "Elvis the Pelvis" air, leasainm nár thaitin leis.
Ina ainneoin sin, chuir Sullivan conradh air le haghaidh trí thaispeántas ar $50,000. Chonaic tuairim is 60 milliún duine an chéad cheann acu ar an 9 Meán Fómhair 1956 — 82.6 faoin gcéad den lucht féachana teilifíse — agus is é sin, thar aon ócáid eile, a rinne réalta náisiúnta de.[1]
Eisíodh a chéad scannán, Love Me Tender, ar an 21 Samhain 1956. Cáineadh go géar é ach d'éirigh thar barr leis in oifig na dticéad, agus ba é Presley an príomhaisteoir i ngach scannán dá ndearna sé ina dhiaidh sin.[7] Ar an 4 Nollaig 1956 tharla an seisiún seiftithe ag Sun ar a dtugtar an "Million Dollar Quartet", nuair a chas Presley le Carl Perkins agus le Jerry Lee Lewis; bhí Johnny Cash i láthair freisin, ach d'imigh sé sular cuireadh aon rud ar téip.
Cheannaigh Presley Graceland, teach mór i Memphis ina raibh ocht seomra déag, ar an 19 Márta 1957, agus chuaigh trí shingil dá chuid go huimhir a haon i gcéad leath na bliana sin: Too Much, All Shook Up agus (Let Me Be Your) Teddy Bear. Ar an 20 Nollaig 1957 fuair sé fógra coinscríofa.
An tseirbhís mhíleata agus bás a mháthar, 1958–1960
[cuir in eagar | athraigh foinse]
Coinscríobhadh isteach in Arm na Stát Aontaithe é ag Fort Chaffee in Arkansas ar an 24 Márta 1958. Ócáid mhór sna meáin ab ea a theacht: bhailigh na céadta duine timpeall air agus lean grianghrafadóirí isteach sa champa é. Dúirt Presley go raibh fáilte aige roimh a sheirbhís mhíleata agus nár theastaigh uaidh go gcaithfí leis ar bhealach ar leith.[7]
Rinne sé a bhunoiliúint ag Fort Hood i Texas. I dtús mhí Lúnasa 1958 fuarthas amach go raibh heipitíteas ar a mháthair, agus chuaigh a riocht in olcas go tapa. Tugadh saoire éigeandála dó agus shroich sé Memphis ar an 12 Lúnasa; dhá lá ina dhiaidh sin fuair Gladys bás de bharr chliseadh an chroí agus í 46 bliain d'aois. Ba bhuille millteanach dó é, agus deirtear nach raibh sé mar an gcéanna riamh ina dhiaidh.[2]
Ar an 1 Deireadh Fómhair 1958 cuireadh go Ray Barracks in Iarthar na Gearmáine é, áit a raibh sé ina speisialtóir faisnéise armúrtha. Ardaíodh go céim sáirsint é ar an 11 Feabhra 1960. Is le linn a thréimhse san arm a tugadh amfataimíní dó den chéad uair, agus is ann freisin a chuir sé tús leis an spéis a bheadh aige sa karaté ar feadh a shaoil.[8] Is i mBad Nauheim a chuir sé aithne ar Priscilla Beaulieu, cailín ceithre bliana déag d'aois, agus é féin ceithre bliana fichead; phósfaidís seacht mbliana go leith ina dhiaidh sin.[1]
Bhí faitíos ar Presley go scriosfadh an dá bhliain san arm a shlí bheatha, ach bhí Steve Sholes de chuid RCA agus Freddy Bienstock de chuid Hill and Range ullamh: bhí cnuasach mór ábhair neamheisithe acu agus choinnigh siad sruth rialta singil á scaoileadh amach. Idir a choinscríobh agus a scaoileadh saor bhí deich singil dá chuid sa daichead is airde sna cairteacha.[6] D'fhill sé ar na Stáit Aontaithe ar an 2 Márta 1960 agus scaoileadh saor go honórach ón arm é trí lá ina dhiaidh sin.
Na scannáin, 1960–1968
[cuir in eagar | athraigh foinse]Ar an 20 Márta 1960 chuaigh Presley isteach i stiúideo RCA i Nashville chun ábhar a thaifeadadh don albam Elvis Is Back! agus don singil Stuck on You, a chuaigh go huimhir a haon go gasta. As seisiún eile coicís ina dhiaidh sin tháinig dhá bhailéad a raibh an-díol orthu, It's Now or Never agus Are You Lonesome Tonight?[6]
Ar an 12 Bealtaine 1960 bhí sé ina aoi ar chlár speisialta teilifíse le Frank Sinatra; fuair Parker $125,000 dó as ocht nóiméad canta. Ar an 25 Márta 1961 sheinn sé ag ceolchoirm charthanachta i Haváí ar mhaithe le cuimhneachán Pearl Harbor. Ba é sin an taispeántas poiblí deireanach a thug sé go ceann seacht mbliana.[1]
Faoi threoir Parker chaith sé an chuid ba mhó de na 1960idí ag déanamh scannán do Hollywood — seacht gcinn is fiche ar fad — agus albam nó EP fuaimriain ag gabháil le formhór acu. Cáineadh beagnach gach ceann acu, ach is beag ceann acu nach ndearna brabús. "Is é pictiúr de chuid Presley an t-aon rud cinnte i Hollywood," a dúirt an léiritheoir Hal Wallis.[1] Idir 1964 agus 1968 níor bhain ach amhrán amháin dá chuid áit amach sna deich gcinn ab airde sna cairteacha: Crying in the Chapel (1965), amhrán creidimh a taifeadadh sa bhliain 1960. Bhuaigh a albam ceoil naofa How Great Thou Art (1967) a chéad Ghradam Grammy dó.[9]
Phós sé Priscilla Beaulieu ar an 1 Bealtaine 1967 in Óstán an Aladdin i Las Vegas. Rugadh a n-aon iníon, Lisa Marie, ar an 1 Feabhra 1968.
An chraobh a bhaint amach arís, 1968–1973
[cuir in eagar | athraigh foinse]Craoladh an clár speisialta Elvis, ar a dtugtar an 68 Comeback Special ó shin, ar NBC ar an 3 Nollaig 1968. Bhí seónna stiúideo galánta ann chomh maith le sleachta beo os comhair lucht féachana beag — na chéad taispeántais bheo a thug Presley ó 1961. Bhí sé gléasta i leathar dubh teann agus é ag canadh agus ag seinm sa stíl neamhsmachtaithe a bhí aige i laethanta tosaigh an rac-cheoil. Ba é an clár ab airde rátáil ag NBC an séasúr sin, agus 42 faoin gcéad den lucht féachana ag breathnú air.[1]
Ina dhiaidh sin thaifead sé sraith fhada seisiún in American Sound Studio i Memphis, agus is astu a tháinig an t-albam From Elvis in Memphis (1969). Bhí an singil In the Ghetto sa tríú háit sna cairteacha, agus lean Suspicious Minds, Don't Cry Daddy agus Kentucky Rain é. Ba é Suspicious Minds an t-amhrán deireanach dá chuid a chuaigh go huimhir a haon sna Stáit Aontaithe lena linn.[6]
I mí Iúil 1969 thosaigh sé ar shraith de sheacht seó is caoga thar cheithre seachtaine in Óstán an International i Las Vegas. D'éirigh chomh maith sin leis gur síníodh conradh cúig bliana leis chun seinm ann gach Feabhra agus gach Lúnasa ar thuarastal $1 milliún sa bhliain.[1]
Ar an 21 Nollaig 1970 chas sé le hUachtarán na Stát Aontaithe Richard Nixon sa Teach Bán, áit ar mhínigh sé gur chreid sé go bhféadfadh sé cabhrú leis an bhfeachtas in aghaidh na ndrugaí. Sa bhliain 1971 ba é an chéad amhránaí rac-cheoil é ar bronnadh Gradam Grammy um Ghaisce Saoil air.[9] An bhliain dár gcionn dhíol sé amach ceithre cheolchoirm i ndiaidh a chéile i Madison Square Garden i Nua-Eabhrac, agus bhuaigh an scannán faisnéise Elvis on Tour Gradam Golden Globe.
Ar an 14 Eanáir 1973 craoladh Aloha from Hawaii beo trí shatailít: ba í an chéad cheolchoirm riamh le healaíontóir aonair a craoladh ar fud an domhain. Chuaigh an t-albam a lean í go huimhir a haon — an t-albam deireanach dá chuid a rinne sin lena linn. Mhaígh Parker gur bhreathnaigh billiún duine nó níos mó air, ach níl aon bhunús leis an bhfigiúr sin.[1]
Meath na sláinte agus na blianta deireanacha, 1973–1977
[cuir in eagar | athraigh foinse]
Scar Presley agus Priscilla óna chéile ar an 23 Feabhra 1972 agus tugadh an colscaradh chun críche ar an 9 Deireadh Fómhair 1973. D'fhan siad ina gcairde go dtí lá a bháis.[1]
Bhí a shláinte ag dul in olcas go mór faoin am seo. Dhá uair sa bhliain 1973 ghlac sé ródháileog drugaí suain, agus chaith sé trí lá i gcóma i ndiaidh na chéad taisme acu; ag deireadh na bliana cuireadh san ospidéal é de bharr andúile i ndrugaí. Dar lena phríomhdhochtúir, George C. Nichopoulos, cheap Presley, agus drugaí á bhfáil ó dhochtúir aige, nach andúileach sráide a bhí ann.[10]
Ina ainneoin sin lean sé de na camchuairteanna. Sa bhliain 1973 amháin thug sé 168 ceolchoirm, an sceideal ba ghnóthaí dá raibh riamh aige.[1] Faoi 1977, áfach, ba mhinic a chuid seónna gearr agus doiléir, agus b'éigean dó roinnt acu a chur ar ceal. Foilsíodh an leabhar Elvis: What Happened?, a scríobh triúr iarghardaí coirp dá chuid, ar an 1 Lúnasa 1977; ba é an chéad chur síos poiblí é ar na blianta a chaith sé ag mí-úsáid drugaí, agus rinne sé dochar mór dó.[1]
Reáchtáil sé a cheolchoirm dheireanach in Market Square Arena in Indianapolis ar an 26 Meitheamh 1977.[1]
Bás
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bhí Presley le heitilt ó Memphis go Portland, Maine, tráthnóna an 16 Lúnasa 1977 chun tús a chur le camchuairt eile. An lá sin fuair Ginger Alden, an bhean a bhí le pósadh aige, ar urlár an tseomra folctha i nGraceland é, gan aithne gan urlabhra. Theip ar na hiarrachtaí é a thabhairt chuige féin, agus fógraíodh marbh in Baptist Memorial Hospital é ar leathuair tar éis a trí tráthnóna. Bhí sé 42 bliain d'aois.[8]
D'eisigh an tUachtarán Jimmy Carter ráiteas inar dhúirt sé gur athraigh Presley aghaidh chultúr coitianta Mheiriceá go buan.[11] Tháinig na mílte duine le chéile lasmuigh de Graceland chun an chónra oscailte a fheiceáil. Bhí an tsochraid i nGraceland ar an 18 Lúnasa, agus cuireadh in aice lena mháthair i Reilig Forest Hill é. Tar éis iarracht a rinneadh a chorp a ghoid, aistríodh corp Presley agus corp a mháthar go Gairdín an Mhachnaimh i nGraceland, agus adhlacadh ann iad ar an 2 Deireadh Fómhair 1977.[8]
Cúis a bháis
[cuir in eagar | athraigh foinse]Agus an scrúdú iarbháis ar siúl fós, d'fhógair scrúdaitheoir leighis Memphis, Jerry Francisco, gurbh é stad croí ba chúis leis an mbás agus nach raibh baint ar bith ag drugaí leis. Léirigh tuairiscí saotharlainne a comhdaíodh dhá mhí ina dhiaidh sin, áfach, gur aimsíodh ceithre dhruga dhéag ina chorp, deich gcinn acu i gcainníochtaí suntasacha.[8] Sa bhliain 1979 tháinig an paiteolaí fóiréinseach Cyril Wecht ar an tuairim gur meascán drugaí ba chúis lena bhás taismeach.
Ceistíodh go géar iompar an dá dhochtúir ba mhó a bhí bainteach leis an gcás. D'fhógair Francisco cúis an bháis sular críochnaíodh an scrúdú iarbháis, agus shéan sé aon bhaint a bheith ag drugaí leis sular tháinig torthaí na dtástálacha saotharlainne ar ais. Cé gur saoradh príomhdhochtúir Presley, George C. Nichopoulos, ó chúisimh choiriúla i dtriail sa bhliain 1981, léiríodh gur ordaigh sé breis is 10,000 dáileog suaimhneasán, amfataimíní agus támhshuanach in ainm Presley sna chéad ocht mí de 1977 amháin. Cuireadh a cheadúnas ar fionraí ar feadh trí mhí, agus cúlghaireadh ar fad sna 1990idí é.[10]
Nuair a athbhreithníodh tuairisc an scrúdaithe iarbháis sa bhliain 1994, dúirt an cróinéir Joseph Davis nach raibh aon rud sna sonraí a thacaigh le bás de dheasca drugaí agus gur taom croí tobann ba chúis leis. Tá an cheist á plé go fóill, agus ní bheidh an tuairisc iomlán ar fáil don phobal go dtí an bhliain 2027.[12]
Ceol agus stíl
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tionchair
[cuir in eagar | athraigh foinse]Is ón gceol gospel a tháinig an chéad tionchar ceoil ar Presley. Dúirt a mháthair go sleamhnaíodh sé anuas dá glúin agus é ina pháiste chun dul suas chuig an gcór san eaglais agus iarracht a dhéanamh canadh leo.[2] I Memphis d'fhreastalaíodh sé ar sheisiúin amhránaíochta a mhaireadh an oíche ar fad in Ellis Auditorium, agus dar leis an mbeathaisnéisí Peter Guralnick is as an gcineál sin taispeántais a d'fhás a stíl stáitse féin.
Bhí a chuid spéiseanna ceoil an-leathan agus é ina dhéagóir, agus bhí eolas domhain aige ar cheol na ndaoine bána agus ar cheol na ndaoine gorma araon. Cé nach bhfuair sé oiliúint fhoirmiúil ar bith, bhí cuimhne as an ngnáth aige agus bhí stór mór ceoil aige cheana féin nuair a rinne sé a chéad taifeadtaí gairmiúla agus é naoi mbliana déag d'aois. Nuair a chas na cumadóirí Jerry Leiber agus Mike Stoller leis dhá bhliain ina dhiaidh sin, chuir a chuid eolais ar na gormacha iontas orthu.[1]
Seánraí agus stíl
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bhí Presley lárnach i bhforbairt an rockabilly. Dar leis an staraí ceoil Craig Morrison, is le céadsingil Presley ar lipéad Sun sa bhliain 1954 a tháinig an stíl sin chun cinn mar stíl aitheanta.[1] Ag RCA Victor d'fhás fuaim ní ba throime agus ní ba dhéine as sin, le guthanna cúltaca agus le giotáir leictreacha ní ba threise.
Thaifead sé i réimse leathan seánraí ó thús a shlí bheatha: popcheol, ceol tuaithe, ceol rithim agus gormacha, ceol naofa agus ceol gospel. Sa bhliain 1957 eisíodh a chéad taifeadadh gospel, an EP Peace in the Valley, agus dhíol sé os cionn milliún cóip.[1] Tar éis dó filleadh ón arm i 1960 bhí an rac-cheol i bhfad ní ba shéimhe aige, agus is ar bhailéid phopcheoil ar nós Are You Lonesome Tonight? a leagadh an bhéim. I ndeireadh na 1960idí, agus é ag taifeadadh i Memphis arís, chuir sé an t-anamcheol agus ceol comhaimseartha rithim agus gormacha lena mheascán stíleanna.
An guth
[cuir in eagar | athraigh foinse]Deir an léirmheastóir ceoil Henry Pleasants gur cuireadh síos ar Presley mar bharatón agus mar theanór araon, agus gurb é an réimse leathan datha guth a bhí aige is cúis leis an easaontas sin. Measann Pleasants gur ard-bharatón a bhí ann agus go raibh raon breis is dhá ochtach aige.[1]
Íomhá phoiblí
[cuir in eagar | athraigh foinse]Caidreamh leis an bpobal gorm
[cuir in eagar | athraigh foinse]Nuair a sheinn Dewey Phillips That's All Right den chéad uair, cheap go leor éisteoirí gur amhránaí gorm a bhí ann.[2] Ó thús a cháile náisiúnta chuir Presley meas in iúl ar cheoltóirí gorma agus ar a gcuid ceoil, agus níor cheil sé an drochmheas a bhí aige ar an deighilt idir na ciníocha agus ar an leithcheal a bhí i réim i nDeisceart na Stát ag an am. I 1956 chuimhnigh sé ar an gceoltóir gormacha Arthur Crudup, a chum That's All Right, agus dúirt sé gurbh é a mhian riamh a bheith chomh maith leis.
I lár na bliana 1957 scaipeadh ráfla gur dhúirt Presley nach raibh de mhaith sna daoine gorma dó ach a chuid ceirníní a cheannach agus a bhróga a ghlanadh. Chuaigh an t-iriseoir Louie Robinson ón iris Jet sa tóir ar an scéal; thug Presley agallamh dó ar shuíomh scannánaíochta Jailhouse Rock agus shéan sé go hiomlán é, agus níor aimsigh Robinson aon fhianaise gur dúradh riamh é.[1] Mar sin féin, tá an ráiteas á lua ina choinne go dtí an lá inniu, agus tá daoine ann fós a mhaíonn gur "ghoid" Presley ceol na ndaoine gorma. Dhiúltaigh roinnt mhaith ealaíontóirí gorma don tuairim sin: dúirt Little Richard gurbh é a d'oscail an doras do cheol na ndaoine gorma, agus dúirt Jackie Wilson gur ó Elvis a thóg formhór na n-amhránaithe gorma a nósanna stáitse.[1]
Oidhreacht
[cuir in eagar | athraigh foinse]Osclaíodh Graceland don phobal sa bhliain 1982. Tagann breis is leathmhilliún cuairteoir ann in aghaidh na bliana, agus is é an dara teach is mó a dtugtar cuairt air sna Stáit Aontaithe, i ndiaidh an Tí Bháin. Ainmníodh mar Shainchomhartha Stairiúil Náisiúnta é sa bhliain 2006.[1]
Cuireadh Presley isteach i seacht halla laochra ceoil, ina measc Halla na Laochra Rac-cheoil (1986) agus Halla na Laochra Ceoil Tuaithe (1998). Tá a ainm, a íomhá agus a ghuth aitheanta ar fud an domhain, agus tá na sluaite aithriseoirí ann a dhéanann aithris air. Gach bliain ar chomóradh a bháis bailíonn na mílte lasmuigh de Graceland le haghaidh deasghnátha coinnle.[1]
Sa bhliain 2002 baineadh úsáid as leagan nua den amhrán A Little Less Conversation i bhfeachtas fógraíochta de chuid Nike le linn Chorn Domhanda FIFA; chuaigh sé go huimhir a haon i mbreis is fiche tír. Sa bhliain 2012 ainmníodh an damhán alla Paradonea presleyi ina onóir. Sa bhliain 2022 eisíodh an scannán beathaisnéise Elvis le Baz Luhrmann, le Austin Butler i bpáirt Presley.[1]
Éachtaí
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tá Presley ar dhuine de na healaíontóirí is mó díol i stair an cheoil. Deir Guinness World Records gurb eisean an t-ealaíontóir aonair is mó díol riamh, le billiún taifead díolta ar fud an domhain; is minic a luaitear figiúr de 500 milliún freisin.[4]
Tá 129 albam dá chuid tar éis áit a bhaint amach i gcairt an Billboard 200, i bhfad chun tosaigh ar Frank Sinatra (82). De réir an RIAA tá níos mó albam óir aige ná mar atá ag aon ealaíontóir eile (101), agus níos mó albam platanaim (57). Sa Ríocht Aontaithe tá an taifead aige as an líon is mó singil a chuaigh go huimhir a haon (21) agus as an líon is mó singil a bhain áit amach sna deich gcinn ab airde (76).[13]
Dioscliosta
[cuir in eagar | athraigh foinse]Albaim stiúideo
[cuir in eagar | athraigh foinse]
|
|
Albaim fuaimriain
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Loving You (1957)
- King Creole (1958)
- G.I. Blues (1960)
- Blue Hawaii (1961)
- Girls! Girls! Girls! (1962)
- It Happened at the World's Fair (1963)
- Fun in Acapulco (1963)
- Kissin' Cousins (1964)
- Roustabout (1964)
- Girl Happy (1965)
- Harum Scarum (1965)
- Frankie and Johnny (1966)
- Paradise, Hawaiian Style (1966)
- Spinout (1966)
- Double Trouble (1967)
- Clambake (1967)
- Speedway (1968)
Singil a chuaigh go huimhir a haon sna Stáit Aontaithe
[cuir in eagar | athraigh foinse]| Bliain | Singil |
|---|---|
| 1956 | Heartbreak Hotel |
| I Want You, I Need You, I Love You | |
| Don't Be Cruel / Hound Dog | |
| Love Me Tender | |
| 1957 | Too Much |
| All Shook Up | |
| (Let Me Be Your) Teddy Bear | |
| Jailhouse Rock | |
| 1958 | Don't |
| Hard Headed Woman | |
| 1959 | A Big Hunk o' Love |
| 1960 | Stuck on You |
| It's Now or Never | |
| Are You Lonesome Tonight? | |
| 1961 | Surrender |
| 1962 | Good Luck Charm |
| 1969 | Suspicious Minds |
Scannánaíocht
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Love Me Tender (1956)
- Loving You (1957)
- Jailhouse Rock (1957)
- King Creole (1958)
- G.I. Blues (1960)
- Flaming Star (1960)
- Wild in the Country (1961)
- Blue Hawaii (1961)
- Follow That Dream (1962)
- Kid Galahad (1962)
- Girls! Girls! Girls! (1962)
- It Happened at the World's Fair (1963)
- Fun in Acapulco (1963)
- Kissin' Cousins (1964)
- Viva Las Vegas (1964)
- Roustabout (1964)
- Girl Happy (1965)
- Tickle Me (1965)
- Harum Scarum (1965)
- Frankie and Johnny (1966)
- Paradise, Hawaiian Style (1966)
- Spinout (1966)
- Easy Come, Easy Go (1967)
- Double Trouble (1967)
- Clambake (1967)
- Stay Away, Joe (1968)
- Speedway (1968)
- Live a Little, Love a Little (1968)
- Charro! (1969)
- The Trouble with Girls (1969)
- Change of Habit (1969)
- Elvis: That's the Way It Is (1970)
- Elvis on Tour (1972)
Féach freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 "Elvis Presley" (en). Vicipéid an Bhéarla. Dáta rochtana: 2026-08-16.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Guralnick, Peter (1994). "Last Train to Memphis: The Rise of Elvis Presley". Little, Brown.
- ↑ Mícheál Ó hAodha. "Ar an mBóthar le Jack" (ga). Beo!. Dáta rochtana: 2020-11-15.
- 1 2 "Best-selling solo artist" (en). Guinness World Records. Dáta rochtana: 2026-08-16.
- ↑ "Elvis Presley gets US Presidential Medal of Freedom" (en). BBC News (2018-11-16). Dáta rochtana: 2026-08-16.
- 1 2 3 4 Jorgensen, Ernst (1998). "Elvis Presley – A Life in Music: The Complete Recording Sessions". St Martin's Press.
- 1 2 Victor, Adam (2008). "The Elvis Encyclopedia". Overlook Duckworth.
- 1 2 3 4 Guralnick, Peter (1999). "Careless Love: The Unmaking of Elvis Presley". Back Bay Books.
- 1 2 "Elvis Presley" (en). The Recording Academy. Dáta rochtana: 2026-08-16.
- 1 2 Adam Higginbotham (2002-08-11). "Doctor Feelgood" (en). The Observer. Dáta rochtana: 2026-08-16.
- ↑ Jimmy Carter (1977-08-17). "Death of Elvis Presley: Statement by the President" (en). The American Presidency Project. Dáta rochtana: 2026-08-16.
- ↑ Paula Mejia (2015-01-08). "On His 80th Birthday, Revisiting the Conspiracies That Have Kept Elvis Presley Alive" (en). Newsweek. Dáta rochtana: 2026-08-16.
- ↑ Justin Myers. "Artists with the most Number 1 singles on the UK chart" (en). Official Charts Company. Dáta rochtana: 2026-08-16.
Naisc sheachtracha
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Graceland (suíomh oifigiúil)
- Elvis The Music (suíomh oifigiúil an lipéid cheirníní)