دودمان شو

هان

漢
شو هان
蜀漢
هان; 漢; شو هان; 蜀漢
۲۲۱–۲۶۳
	محدوده امپراتوری شو (به صورتی روشن), در ۲۶۲ پ.م.
پایتخت	چنگدو
زبان(های) رایج	چینی با-شو
دین(ها)	تائوئیسم، کنفسیوس‌گرایی، آیین سنتی چینی
حکومت	سلطنتی
امپراتور
• ۲۲۱–۲۲۳	لیو بی
• ۲۲۳–۲۶۳	لیو شان
دوره تاریخی	سه پادشاهی
• بنیان‌گذاری	۲۲۱
• فتح شو به‌دست وی	۲۶۳
جمعیت
• ۲۲۱	۹۰۰٫۰۰۰
• ۲۶۳	۱٫۰۸۲٫۰۰۰
واحد پول	Chinese coin, Chinese cash
پیشین	پسین
	هان شرقی
سائو وی

هان (漢؛ ۲۲۱–۲۶۳ میلادی)، که در تاریخ‌نگاری با نام شو هان (蜀漢 [ʂù xân] (شنیدن^ⓘ)) یا جی هان (季漢، «هانِ جوان‌تر») شناخته می‌شود،^[۲] یا اغلب به‌اختصار شو (چینی: 蜀; پین‌یین: Shǔ؛ پین‌یین سیچوانی: Su² < چینی میانه: *źjowk < چینی دورهٔ هان شرقی: *dźok^[۳]) نامیده می‌شود، یکی از دولت‌های دودمانی چین و یکی از سه دولت عمده‌ای بود که در دورهٔ سه پادشاهی برای برتری بر چین با یکدیگر رقابت می‌کردند. این دولت در نواحی پیرامون هانژونگ، سیچوان امروزی، چونگ‌چینگ، یون‌نان، گوئیژو و شمال گوانگشی قرار داشت؛ این ناحیه از نظر تاریخی، بر پایهٔ نام پادشاهی باستانی شو که پیش‌تر این حدود جغرافیایی را نیز دربر می‌گرفت، «شو» نامیده می‌شد. هستهٔ سرزمینی آن همچنین با پادشاهی هانِ لیو بانگ، پیش‌درآمد دودمان هان، هم‌پوشانی داشت.

بنیان‌گذار شو هان، لیو بی (امپراتور ژائولی)، دودمان خود را «هان» نامیده بود، زیرا آن را دولت بازمانده‌ای از دودمان هان می‌دانست و ازاین‌رو آن را جانشین مشروع تاج‌وتخت هان تلقی می‌کرد؛ در حالی که پیشوند «شو» نخستین بار از سوی دولت رقیب سائو وی به کار رفت تا ادعاهای دولت شو هان دربارهٔ جانشینی مشروع و برحق را بی‌اعتبار سازد.^[۴] بعدها، هنگامی که مورخ، چن شو، مکتوبات سه پادشاهی را نگاشت، او نیز از پیشوند «شو» برای توصیف دولت هانِ لیو بی استفاده کرد؛ این پیشوندی تاریخ‌نگارانه بود تا آن را از دولت‌های متعدد دیگری که در طول تاریخ چین رسماً «هان» نامیده شده بودند، متمایز کند.^[۵]

تاریخ

آغاز و بنیان‌گذاری

در واپسین سال‌های دودمان هان شرقی، لیو بی، جنگ‌سالار و خویشاوندی دور از خاندان امپراتوری هان، حمایت بسیاری از پیروان توانمند را به دست آورد. لیو بی با پیروی از اندرز مشاور خود، ژوگه لیانگ، و بر اساس طرح لونگژونگ ژوگه، در سال‌های ۲۰۸ و ۲۰۹ بخش‌هایی از استان جینگ (شامل هوبئی و هونان امروزی) را فتح کرد، در فاصلهٔ سال‌های ۲۱۲ تا ۲۱۴ استان یی (شامل سیچوان و چونگ‌چینگ امروزی) را از جنگ‌سالار لیو ژانگ به تصرف خود درآورد، و در سال ۲۱۹ کنترل هانژونگ را از رقیب خود، سائو سائو، گرفت. پس از آن، لیو بی خود را شاه هانژونگ اعلام کرد.

لیو بی از سرزمین‌هایی که به دست آورده بود، در واپسین سال‌های دودمان هان جایگاهی برای خود در چین ایجاد کرد. با این حال، در سال ۲۱۹ اتحاد میان لیو بی و متحدش، سون کوان، هنگامی از میان رفت که سون کوان سردار خود، لو منگ، را برای حمله به استان جینگ فرستاد. لیو بی سرزمین‌های خود در استان جینگ را به سون کوان واگذار کرد. گوان یو، سرداری که از متصرفات لیو بی در استان جینگ دفاع می‌کرد، به اسارت درآمد و متعاقباً به دست نیروهای سون کوان اعدام شد.

سائو سائو در سال ۲۲۰ درگذشت و پسرش، سائو پی، جانشین او شد؛ کائو پی آخرین فرمانروای هان، امپراتور شیان، را وادار کرد به سود او از تاج‌وتخت کناره‌گیری کند. کائو پی سپس دولت سائو وی را بنیان نهاد و خود را امپراتور اعلام کرد. لیو بی ادعای کائو پی نسبت به تاج‌وتخت را به چالش کشید و در سال ۲۲۱ خود را «امپراتور هان» اعلام کرد. اگرچه لیو بی عموماً بنیان‌گذار شو هان دانسته می‌شود، او هرگز ادعا نکرد که بنیان‌گذار دودمانی جدید است؛ بلکه شو هان را ادامهٔ دودمان هان می‌دانست.

برای متمایز کردن این دولت از دیگر دولت‌های تاریخی چین با همین نام، مورخان حرفی متناسب به نام اصلی دولت افزوده‌اند: دولتی که خود را «هان» (漢) می‌نامید، با نام «شو هان» (蜀漢) یا صرفاً «شو» (蜀) نیز شناخته می‌شود.

فرمانروایی لیو بی

لیو بی کمتر از سه سال به‌عنوان امپراتور فرمانروایی کرد. در سال ۲۲۲، او لشکرکشی‌ای را علیه سون کوان آغاز کرد تا استان جینگ را بازپس گیرد و انتقام گوان یو را بگیرد؛ این لشکرکشی سرانجام به نبرد شیائوتینگ انجامید. بااین‌حال، لیو بی در پی اشتباهات راهبردی جدی، در برابر سردار سون کوان، لو ژون، شکستی سخت متحمل شد و بخش عمدهٔ ارتش خود را از دست داد. او از نبرد جان سالم به در برد و به بای‌دی‌چنگ عقب نشست؛ جایی که یک سال بعد بر اثر بیماری درگذشت.

فرمانروایی لیو شان

پیش از مرگ لیو بی، او نخست‌وزیر ژوگه لیانگ و سردار لی یان را به‌عنوان نایبان سلطنتی پسرش، لیو شان، منصوب کرد. لیو شان جوان تنها ۱۶ سال داشت و ازاین‌رو جوان‌ترینِ فرمانروایان سه دولت دورهٔ سه پادشاهی بود؛ لیو بی انتظار داشت این دو نایب سلطنتی به لیو شان در ادارهٔ امور دولت یاری رسانند. ژوگه لیانگ در سراسر دوران فرمانروایی لیو شان، عملاً ریاست حکومت شو را بر عهده داشت و در دورهٔ نیابت خود مسئول بیشتر سیاست‌های شو بود.

هنگامی که لیو شان جانشین پدرش شد، شو در میان سه قدرت بزرگ، ضعیف‌ترین بود. پس از شکست پدرش در سال ۲۲۱، بخشی از استان جینگ که پیش‌تر در اختیار شو بود، اکنون به‌طور کامل تحت کنترل وو قرار داشت. شو تنها سرزمین‌های غربی استان یی را در اختیار داشت، در حالی که وی تمامی سرزمین‌های شمالی را کنترل می‌کرد و وو نیز همهٔ سرزمین‌های شرق استان یی تا سواحل جنوبی و شرقی را در اختیار داشت. در همین حال، جمعیت شو به اندازه‌ای نبود که بتواند در برابر دولت رقیب، وی، ایستادگی کند.^[۶] این وضعیت منابع و نیروی انسانی شو را به‌شدت محدود می‌کرد؛ اگرچه این کشور می‌توانست به‌طور مؤثر از خود دفاع کند، شو نمی‌توانست به‌آسانی لشکرکشی‌های موفقی را آغاز کند. ازاین‌رو، ژوگه لیانگ برای صلح با وو وارد مذاکره شد و اتحاد میان سون کوان و شو را دوباره استوار کرد؛ سون کوان حتی زمانی که پیوند خود را با وی گسست و در سال ۲۲۹ خود را «امپراتور وو» اعلام کرد، مشروعیت او را به رسمیت شناخت. ژوگه لیانگ همچنین برای تقویت اقتدار دولت شو هان در منطقهٔ دورافتادهٔ جنوبی نانژونگ، در سال ۲۲۵ نیرویی اعزامی به آنجا فرستاد تا شورش‌های محلی و نفوذ فزایندهٔ نانمان (به‌معنای تحت‌اللفظی: «بربرهای جنوبی») را در این منطقه سرکوب کند.

ژوگه لیانگ از سیاست خارجی تهاجمی در قبال وی حمایت می‌کرد، زیرا عمیقاً بر این باور بود که چنین سیاستی برای بقای شو و حفظ حاکمیت آن حیاتی است. او بین سال‌های ۲۲۸ و ۲۳۴، پنج لشکرکشی نظامی علیه وی ترتیب داد که هدف آن‌ها فتح چانگ‌آن، شهری راهبردی در مسیر پایتخت وی، لوئویانگ، بود. بیشتر نبردها در حوالی استان‌های گانسو و شنشی امروزی روی دادند. بااین‌حال، شو به‌جز به دست آوردن جیانگ وی به‌عنوان یک افسر در سال ۲۲۸ و فرمانداری‌های وودو و یین‌پینگ، در این پنج لشکرکشی نتوانست به هیچ پیروزی مهم یا دستاورد سرزمینی پایدار دست یابد. ژوگه لیانگ در جریان آخرین لشکرکشی خود، که در آن با سردار وی، سیما یی، می‌جنگید، در حالی که پیشاپیش بیمار و فرسوده بود، در اثر فشار ناشی از بن‌بست طولانی‌مدت با نیروهای وی در نبرد دشت‌های ووجانگ درگذشت.

پس از مرگ ژوگه لیانگ، حکومت شو به دست جیانگ وان، فی یی و دیگران اداره شد و شو موقتاً از تهاجم به وی دست کشید. در سال ۲۴۴، نایب‌السلطنهٔ وی، کائو شوانگ، حمله‌ای به هانژونگ آغاز کرد. با وجود آنکه شمار نیروهای وی دو برابر نیروهای شو بود، نیروهای شو مهاجمان را در نبرد شینگشی شکست دادند و نیروهای تحقیرشدهٔ وی گریختند. بین سال‌های ۲۴۷ و ۲۶۲، سردار شو، جیانگ وی، میراث ژوگه لیانگ را ادامه داد و مجموعه‌ای از لشکرکشی‌های نظامی را علیه وی رهبری کرد، اما او نیز نتوانست دستاورد سرزمینی مهمی به دست آورد.

سقوط شو

در سال ۲۶۳، ارتش‌هایی به فرماندهی سرداران وی، دِنگ آی و ژونگ هویی، به شو حمله کردند و پایتخت آن، چنگدو، را بدون مقاومت چندانی فتح کردند؛ زیرا دولت در اثر لشکرکشی‌های ناموفق جیانگ وی به‌شدت فرسوده شده بود. در همان سال، لیو شان در بیرون چنگدو تسلیم دِنگ آی شد و بدین‌ترتیب شو سقوط کرد. با وجود این، جیانگ وی کوشید میان دِنگ آی و ژونگ هویی درگیری ایجاد کند، به این امید که از این وضعیت برای احیای شو بهره ببرد. ژونگ هویی دِنگ آی را دستگیر کرد و آشکارا علیه نایب‌السلطنهٔ وی، سیما ژائو، شورش کرد، اما نیروهای وی این شورش را سرکوب کردند. جیانگ وی، ژونگ هویی و دِنگ آی در جریان این کشمکش کشته شدند.

لیو شان را به لوئویانگ بردند؛ جایی که با سیما ژائو دیدار کرد و عنوان «دوک آنله» به او اعطا شد. او تا پایان عمر در لوئویانگ زندگی‌ای آسوده و آرام داشت.

منابع

1 2 Zou Jiwan (چینی سنتی: 鄒紀萬), Zhongguo Tongshi - Weijin Nanbeichao Shi 中國通史·魏晉南北朝史, (1992).
↑ Chen Shou, Records of the Three Kingdoms, "Book of Shu: Accounts of Deng, Zhang, Zong, & Yang", section Yang Xi: quote: "戲以延熙四年著《季漢輔臣贊》"; translation: "[Yang] Xi, in the fourth year of Yanxi era [241 CE], composed 'Praises for the Supportive Ministers of Ji Han.'"
↑ Schuessler, Axel. (2009) Minimal Old Chinese and Later Han Chinese: A Companion to Grammata Serica Recensa. Honolulu: University of Hawai'i. 157
↑ An example is a quote by Wei general Zhong Hui: "事成，可得天下；不成，退保蜀漢，不失作劉備也。" tr: "If we'd succeed, we'd have all under Heaven; if we'd not succeed, we'd retreat and defend Shu Han and not lose, just as Liu Bei did." in Sanguozhi vol. 28
↑ 小平 (2012). "三国蜀汉政权国号 "汉" 考论". 西华师范大学学报（哲学社会科学版） (1): 63–66.
↑ Eberhard, Wolfram (1977). A History of China. University of California Press. p. 112. ISBN 0-520-03268-3.

Wikipedia-Autoren, "Shu Han," Wikipedia, Die freie Enzyklopädie, http://de.wikipedia.org/wiki/Shu_Han (بازبینی ۲۴ دسامبر ۲۰۰۶).صور

[zou-1] 1 2 Zou Jiwan (چینی سنتی: 鄒紀萬), Zhongguo Tongshi - Weijin Nanbeichao Shi 中國通史·魏晉南北朝史, (1992).

[2] Chen Shou, Records of the Three Kingdoms, "Book of Shu: Accounts of Deng, Zhang, Zong, & Yang", section Yang Xi: quote: "戲以延熙四年著《季漢輔臣贊》"; translation: "[Yang] Xi, in the fourth year of Yanxi era [241 CE], composed 'Praises for the Supportive Ministers of Ji Han.'"

[3] Schuessler, Axel. (2009) Minimal Old Chinese and Later Han Chinese: A Companion to Grammata Serica Recensa. Honolulu: University of Hawai'i. 157

[4] An example is a quote by Wei general Zhong Hui: "事成，可得天下；不成，退保蜀漢，不失作劉備也。" tr: "If we'd succeed, we'd have all under Heaven; if we'd not succeed, we'd retreat and defend Shu Han and not lose, just as Liu Bei did." in Sanguozhi vol. 28

[5] 小平 (2012). "三国蜀汉政权国号 "汉" 考论". 西华师范大学学报（哲学社会科学版） (1): 63–66.

[Wolfram-6] Eberhard, Wolfram (1977). A History of China. University of California Press. p. 112. ISBN 0-520-03268-3.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]