Edukira joan

Mary L. Good

Wikipedia, Entziklopedia askea
Mary L. Good

(2004)

Estatu Batuetako Merkataritza Idazkaria

1996ko apirilaren 3a - 1996ko apirilaren 12a
← Ron Brown (en) Itzuli - Mickey Kantor (en) Itzuli →
Bizitza
JaiotzaGrapevine, 1931ko ekainaren 20a
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
HeriotzaLittle Rock, 2019ko azaroaren 20a (88 urte)
Hezkuntza
HeziketaUniversity of Arkansas 1955) doktoretza : kimika ez-organiko
University of Central Arkansas (en) Itzuli 1950)
Hizkuntzakingelesa
Jarduerak
Jarduerakkimikaria eta unibertsitateko irakaslea
Enplegatzailea(k)Louisiana State University (en) Itzuli  (1954 -  1980)
AlliedSignal (en) Itzuli  (1985 -  1993)
University of Arkansas  (1999 -  2011)
Jasotako sariak
KidetzaZientziak Aurrera Egiteko Elkarte Amerikarra
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Ingeniaritzako Akademia Nazionala
National Science Board (en) Itzuli
Graduate Women in Science

Mary Lowe Good (Grapevine, Texas, 1931ko ekainaren 20a - Little Rock, Arkansas, 2019ko azaroaren 20a) estatubatuar kimikari ez-organikoa izan zen, arlo akademikoan, industria-ikerketan eta gobernuan jardun zuena. Goodek rutenioa bezalako katalizatzaileen ulermena hobetzen lagundu zuen.[1][2]

Good-ek Teknologia arloko idazkariorde gisa jardun zuen Estatu Batuetako Merkataritza Sailean, 1993tik 1997ra, Bill Clinton presidentearen agintaldian. Denbora laburrez, Estatu Batuetako Merkataritza-idazkari jardule gisa aritu zen 1996ko apirilaren 3tik 12ra.[3]

Good-ek sari garrantzitsu batzuk jaso zituen; besteak beste, Garvan–Olin domina, Othmer urrezko domina, Priestley domina, Vannevar Bush saria eta Heinz saria (teknologia, ekonomia eta enpleguaren arloan).[4]

Mary Lowe 1931ko ekainaren 20an jaio zen Grapevinen (Texas), Winnie eta John Loweren alaba gisa.[5][6] Familia Kirbyra (Arkansas) lekualdatu zen 1942an. Aita bertako eskola bateko zuzendaria zen,[5] eta ama, berriz, irakaslea eta liburuzaina.[1] Geroago, familia Willisvillera (Arkansas) joan zen bizitzera; han egin zituen Maryk batxilergoko ikasketak.[5] Eskolan ez zen kimika-ikastaro edo laborategirik eskaintzen; horregatik, Maryk ikasle gaztea zenean bere laborategiak sortzen ematen zuen denbora. Behin batean, etxeko sotoan argazkilaritza-estudio bat prestatu zuen; horretarako, argazki-handigailu zahar bat konpondu eta argazkiak errebelatzeko beharrezkoak ziren produktu kimikoei buruzko informazioa bildu zuen.[5]

Hasieran, Lowe Arkansas State Teacher's College-ra (gaur egun Central Arkansas-ko Unibertsitatea) joan zen, etxeko ekonomiako irakasle izateko asmoz. Unibertsitateko lehen mailan zegoela kimikarekiko interesa piztu zitzaion, eta kimika eta fisika ikasketetara aldatu zen; 1950ean lortu zuen Zientzietako Gradua Central Arkansas Unibertsitatean. Lowe unibertsitateko kimika-programan graduatu ziren lehen hiru ikasleetako bat izan zen.[7]

Irakasleek graduondoko ikasketak egitera bultzatu zuten. Beka bat lortu zuen; horri esker, Arkansasko Unibertsitatean Raymond R. Edwardsekin erradiokimika ikasi ahal izan zuen. 19 urte zituela, energia atomikoaren arloko ikerketa-laguntzaile gisa, gobernuaren Q mailako segurtasun-baimena jaso zuen lehen aldiz.[5] 1952an, Bill Jewel Goodekin ezkondu zen; fisikako graduondoko ikaskide zuen hura.[1] Mary Lowe Goodek 1953an lortu zuen masterra eta 1955ean doktoretza Arkansasko Unibertsitatean; horrela, zientzia gogorretan doktore-titulua lortu zuen Arkansasko lehen emakumea bihurtu zen.[5][8][9][10] Graduondoko ikerketan, ur-disolbaketan zegoen iodo erradioaktiboa (tiroide-arazoak tratatzeko erabiltzen dena) aztertu zuen.[11] Metal-konplexuak disolbatzaile bidez erauzteko prozesuetan lan egin zuen, eta disolbatzaile organiko batean zeuden espezie kimikoen propietate kimiko zein fisikoak deskribatu zituen.[5]

Louisianako Estatuko Unibertsitate Sistema

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Good-ek 25 urte eman zituen irakaskuntzan eta ikerketan Louisianako Estatuko Unibertsitatean eta New Orleanseko Unibertsitatean —azken hori, garai hartan, Louisianako Estatuko Unibertsitatearen Sistemaren parte zen—.[4] Good Baton Rougera joan zen erradiokimika-laborategiko zuzendari eta kimikako irakasle eta irakasle laguntzaile gisa (1954–1958). Baton Rougen, iodoaren eta sufrearen kimikaren arloan lan egin zuen Sean McGlynnekin batera.[5][6]

1958an, Good eta haren senarra New Orleansera joan ziren, sortzen ari zen campus berri batean lanpostuak eskaini baitzizkieten biei.[5] Louisiana State University New Orleans (LSUNO) izan zen erabat integratutako erakunde gisa ireki zen Hegoaldeko estatuetako lehen unibertsitatea. Erradiokimikan egindako lana zabalduz, Goodi espektroskopia erabiltzea interesatu zitzaion konposatu ez-organikoak aztertzeko, neurketak eginez eta emaitza esperimentalak iragarpen teorikoekin erlazionatuz.[5][11] Lotura molekularrak aztertzeko gai izan zen bai disoluzioetan bai egoera solidoetan. Disolbatzaile organikoak erabiliz, rodio-konplexuak erauzi eta bimetalikoak zirela frogatzea ere lortu zuen.[5]

Good-ek karrera akademikoan aurrera egin zuen, eta New Orleansen Kimikako Boyd Irakasle izendatu zuten (1974–1978); unibertsitateko kargu akademikorik entzutetsuena lortu zuen lehen emakumea izan zen.[12] 1978tik 1980ra, Baton Rougera itzuli zen programa berri bat garatzera, Ingeniaritza Ikerketako Dibisioko Materialen Zientziako Boyd Irakasle gisa.[5]

Good izan zen oinarrizko ikerketa kimikorako Mössbauer espektroskopia-teknikak erabili zituen lehen pertsonetako bat.[11] Mössbauer espektroskopiari esker, ikertzaileek gamma izpien eta materiaren arteko elkarrekintzak azter ditzakete, atomoen barruko elektroien energian gertatzen diren oso aldaketa txikiak behatuz. Datu horiek metal-ioiak dituzten konposatu konplexuen egitura molekularra identifikatzeko erabil daitezke.[1]

Goodek rutenioa bezalako katalizatzaileak hobeto ulertzen lagundu zuen. Garai hartan, inor ez zen saiatu rutenioan Mössbauer efektuak behatzen; neurri batean, horretarako oso tenperatura baxuetan aztertu behar zelako, helio likidoa erabiliz hoztuta. Goodek rutenioa —hainbat oxidazio-egoeratan agertzen dena— aztertzea lortu zuen, eta informazio kimiko zein estruktural zehatza lortu zuen.[11]

Material-zientziaren arloan ere lan egin zuen, itsasontzietatik itsas-oskoldunak (lanpernak eta antzekoak) kentzeko erabiltzen diren itsasoko estaldura anti-inkrustatzaileen ikerketa fisiko eta biologikoetan. Haren argitalpenen artean, parekideen ebaluazioa duten aldizkarietako 100 artikulu baino gehiago eta hainbat liburu daude.[11]

Amerikako Kimika Elkartea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Good izan zen American Chemical Society elkarteko zuzendaritza-batzorderako hautatutako lehen emakumea, 1972an.[6] 1978an eta 1980an elkarteko zuzendaritza-batzordeko presidente hautatu zuten;[13] 1986an presidente hautatu izendatu zuten, eta 1987an presidente gisa jardun zuen.[14][15]

Kimika Puru eta Aplikatuko Nazioarteko Batasuna

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Good 1981ean Kimika Puru eta Aplikatuko Nazioarteko Batasuneko (IUPAC) Kimika Ez-organikoko Dibisioko presidente hautatu zuten, eta 1985era arte bete zuen kargu hori, bi agintalditan. IUPACeko dibisio-buru hautatutako lehen emakumea izan zen.[6][16]

Kimika ez-organikoko sailaren buru gisa, honako batzorde hauen lanaren gainbegiratzeaz arduratu zen: kimika ez-organikoko nomenklaturaren batzordea; Isotopo-ugaritasunen eta Pisu Atomikoen Batzordea; eta tenperatura altuen eta material erregogorren batzordea. Bere lanen artean, kimika ez-organikoko IUPAC nomenklaturaren —edo "Liburu Gorria"ren— erabateko berrikuspena gainbegiratzea zegoen.[16]

Dibisioko presidente kargua betetzeaz gain (1980–1985), Good IUPACeko Gobernu Bulegoko kide izan zen (1985–1993).[17] Dibisioko presidente gisa bigarren agintaldia amaitu ondoren, Bulegoko hautatutako kide bihurtu zen, eta IUPACeko Batzorde Exekutiboko kide ere izan zen 1985etik 1993ra bitartean.[6] 1989an, Good funtsezkoa izan zen "Chemistry in Action" (Kimika martxan) programa abian jartzeko; horren bidez, IUPACeko kideak bultzatu zituen garrantzi zientifiko eta sozialeko arloetan —besteak beste, atmosfera eta ingurumena, energia-prozesuak, material aurreratuak eta bioteknologia— lider aktibo eta ikusgarri bihurtzera.[6][18]

Good Industrial Research Institute (IRI, 1982-1987) erakundeko administrazio-kontseiluan ere aritu zen.[17]

Industria-ibilbidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1980an, Mary Lowe Goodi Signal Research Center, Inc. enpresako (lehenago Universal Oil Products, eta geroago Allied-Signal Inc.) Ingeniaritza Materialen Ikerketa Saileko buru izatea proposatu zioten. Sail horrek 400 zientzialari eta teknikari zituen, eta urteko salmentak 3.000 milioi dolar ingurukoak ziren. 1981ean, Mary Good ikerketa-arloko presidenteorde eta zuzendari izendatu zuten. Aldaketa handiko garai batean (jabetza-aldaketak, fusioak, erosketak eta desinbertsioak) zuzendu zuen Ikerketa Zentroa, teknologia berrien garapenean zein horien lizentziazioan eta merkaturatzean arreta jarriz. 1985ean Signal Research Centerreko presidente eta ikerketa-zuzendari bihurtu zen; 1986an, berriz, Allied-Signal Engineered Materials Research-eko presidente, eta, ondoren, teknologia arloko presidenteorde senior, hiru ikerketa-zentrotako jarduerak koordinatuz.[12][19]

Gobernu-zerbitzua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mary Lowe Goodek gobernu-karguak bete zituen lau presidenteren agintaldietan: Jimmy Carter, Ronald Reagan, George H. W. Bush eta Bill Clinton.[6]

1980an, Jimmy Carterrek National Science Foundation erakundeko National Science Board-eko kide izendatu zuen. 1986an, Ronald Reaganek berriro izendatu zuen kargu horretarako.[20] 1988tik 1991ra, batzorde hori gidatu zuen lehen emakumea izan zen.[1] 1991n, Bush presidenteak Zientzia eta Teknologiari buruzko Presidentearen Aholkulari Kontseiluko (PCAST) kide izendatu zuen. Hiru karguak lanaldi partzialekoak ziren, eta Allied-Signal Inc. enpresan lanean ari zen aldian bete zituen.[21]

1993an, Good Allied Signal enpresatik irten zen, Clintonen administrazioaren baitako Teknologia Administrazioan Merkataritzako Teknologia-idazkariorde gisa lau urteko lanaldi osoko kargua hartzeko.[8] Garai horretan, Good-ek *Clean Car Initiative* (Auto Garbiaren Ekimena) gidatu zuen, gasolina eta elektrizitate bidezko auto hibrido bat garatzeko helburuarekin.[1] Oinarrizko ikerketa eta sortzen ari diren teknologiak finantzatzera bultzatu zuen gobernua.[1] Good Estatu Batuetako Merkataritza-idazkari jardule izendatu zuten 1996ko apirilaren 3an —Ronald H. Brown hil ondoren—, harik eta Bill Clintonek Mickey Kantor izendatu zuen arte, bederatzi egun geroago.[22]

Little Rockeko Arkansaseko Unibertsitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1997an, Good Little Rockeko Arkansasko Unibertsitateko Donaghey Unibertsitate-irakasle bihurtu zen. Era berean, George W. Donaghey Ingeniaritza eta Informazio Teknologia Fakultateko (EIT) sortzaile eta dekano izan zen.[23] 2011ko uztailaren 1ean erretiratu zen; orduan, Little Rockeko Arkansasko Unibertsitateko Ingeniaritza eta Informazio Teknologia Fakultateko dekano emeritu eta errektorearen garapen ekonomikorako aholkulari berezi izendatu zuten.

Beste jarduera batzuk

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1976an, Mary Lowe Good South Dakota School of Mines-eko Alpha Chi Sigmaren Beta Phi atalean sartu zen.[24]

Fund for Arkansas, LLC eta Stage 1 Diagnostics enpresetako kide izan zen, eta Delta Trust & Bank, St. Vincent Infirmary, Biogen Idec, IDEXX Laboratories, Cincinnati Milacron, Ameritech eta Acxiom Corporation erakundeetako administrazio-kontseiluetan aritu zen.

1988tik 1993ra, Mary L. Good Zonta International Foundation erakundeko presidentea izan zen. Erakunde horrek emakumeek negozioen eta zientziaren arloan duten parte-hartzea sustatzen du, baita nazioartean haien egoera juridikoa, politikoa, ekonomikoa, hezkuntzakoa eta osasun-arlokoa hobetzea ere.[1][11]

Good ASTRAren (Alliance for Science & Technology Research in America) sortze-presidentea izan zen 2000. urteaz geroztik. STEM hezkuntzaren eta teknologiaren arloan emakumeen parte-hartzearen defendatzaile sutsua izan zen, eta arlo horretan lider nazional gisa aitortu zuten.[2]

American Association for the Advancement of Science (AAAS) erakundeak Good hautatu zuen 2001ean presidente izateko.

Good Little Rock-en (Arkansas) hil zen, bere etxean, 2019ko azaroaren 20an, 88 urte zituela.[25]

Sariak eta aintzatespenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mary Lowe Good, Othmer Urrezko Dominarekin, 1998an
  • 1969 Agnes Fay Morgan Ikerketa Saria.[26]
  • 1973 Garvan-Olin Domina.[27]
  • 1982 Urteko Zientzialaria, Industrial Research and Development aldizkaria.[5]
  • 1983ko American Institute of Chemists-en Urrezko Domina.[28]
  • 1987an, Ingeniaritza Akademia Nazionaleko kide (materialen ingeniaritzan zein ingeniaritza kimikoan).[29]
  • 1988ko Franklin Institute-ren Delmer S. Fahrney Domina.[30][31]
  • 1991 Charles Lathrop Parsons Saria (zerbitzu publikoagatik), American Chemical Society-ren eskutik; saria jaso zuen lehen emakumea.[11][32][33]
  • 1991 IRI Domina, Industrial Research Institute-ren eskutik; domina jaso zuen lehen emakumea.
  • 1994 Royal Society of Chemistry-ko kidea.
  • 1996ko Glenn T. Seaborg domina, lehenengo emakume hartzailea.[34]
  • 1997ko Priestley domina, lehenengo emakume hartzailea.[8][17]
  • 1998ko AAAS Philip Hauge Abelson saria, lehenengo emakume hartzailea.[35]
  • 1998 Othmer Urrezko Domina.[36]
  • 1999 Arte eta Zientzien Ameriketako Akademiako kidea.[37]
  • 2000 American Philosophical Societyko kidea.[38]
  • 2000 Heinz Sarietako 6. edizioa: Teknologia, Ekonomia eta Enplegua arloko saria.[20]
  • 2002 Alpha Chi Sigma-ren Ospearen Aretoa (Hall of Fame).[24]
  • 2004 Vannevar Bush Saria, Zientzia Fundazio Nazionalaren (NSF) ohore gorena.[39]

"Hezitzaile eta industria-ikerketako kudeatzaile gisa lortutako lorpenengatik. Estatu-emakume aparta, zerbitzari publiko eredugarria eta zientzialari bikaina izanik, ekarpen handia egin du zientziaren eta teknologiaren balioa ulertzen eta sustatzen".

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 (Ingelesez) Yount, Lisa. (2007). A to Z of Women in Science and Math. Infobase Publishing ISBN 978-1-4381-0795-0. (kontsulta data: 2026-08-09).
  2. 1 2 (Ingelesez) Rock, UA Little. (2012-06-13). «Mary Good Named to National STEM Hall - University News Archive - UA Little Rock» University News Archive (kontsulta data: 2026-08-09).
  3. ↑ Fields, Craig (March 29–30, 1995).. «"MARY L. GOOD Under Secretary for Technology, United States Department of Commerce"» clintonwhitehouse3.archives.gov (kontsulta data: 2026-08-09).
  4. 1 2 (Ingelesez) «Dr. Mary Good Founding Dean - George W. Donaghey College of Engineering and Information Technology» George W. Donaghey College of Engineering and Information Technology (kontsulta data: 2026-08-09).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (Ingelesez) «Oral history interview with Mary L. Good» Science History Institute Digital Collections (kontsulta data: 2026-08-09).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Moreau, Nicole (1 July 2019). "Women's Increasing Responsibilities in IUPAC since 1975". Chemistry International. 41 (3): 53–55..
  7. ↑ Arkansas TV. (2015-01-09). Men and Women of Distinction: Mary Lowe Good, Ph.D.. (kontsulta data: 2026-08-09).
  8. 1 2 3 (Ingelesez) «Mary Lowe Good» Science History Institute (kontsulta data: 2026-08-09).
  9. ↑ (Ingelesez) «Oral history interview with Mary L. Good» Science History Institute Digital Collections (kontsulta data: 2026-08-09).
  10. ↑ (Ingelesez) «Mary Lowe Good (1931–2019)» Encyclopedia of Arkansas (kontsulta data: 2026-08-09).
  11. 1 2 3 4 5 6 7 (Ingelesez) Wayne, Tiffany K.. (2011). American Women of Science Since 1900 [2 Volumes. ] Bloomsbury Academic ISBN 978-1-59884-158-9. (kontsulta data: 2026-08-09).
  12. 1 2 American Chemical Society Division of the History of Chemistry Program and Abstracts April 7–11. American Chemical Society. April 11, 2013.
  13. ↑ (Ingelesez) «Mary Good elected ACS Board Chairman» Chemical & Engineering News Archive 55 (50): 7–7. 1977-12-12  doi:10.1021/cen-v055n050.p007. ISSN 0009-2347. (kontsulta data: 2026-08-09).
  14. ↑ (Ingelesez) «Mary Good wins ACS presidential election» Chemical & Engineering News Archive 63 (46): 5–6. 1985-11-18  doi:10.1021/cen-v063n046.p005. ISSN 0009-2347. (kontsulta data: 2026-08-09).
  15. ↑ (Ingelesez) «Chemical & Engineering News» Chemical & Engineering News (kontsulta data: 2026-08-09).
  16. 1 2 (Ingelesez) «Mary Good elected IUPAC division president» Chemical & Engineering News Archive 59 (36): 9–9. 1981-09-07  doi:10.1021/cen-v059n036.p009. ISSN 0009-2347. (kontsulta data: 2026-08-09).
  17. 1 2 3 (Ingelesez) Long, Janice R. (May 13, 1996).. «"Mary Lowe Good To Receive 1997 Priestley Medal"» Chemical & Engineering News (kontsulta data: 2026-08-09).
  18. ↑ (Ingelesez) O'sullivan, Dermot A.. (1989-09-18). «New IUPAC program broadens organization's scope» Chemical & Engineering News Archive 67 (38): 25–27.  doi:10.1021/cen-v067n038.p025. ISSN 0009-2347. (kontsulta data: 2026-08-09).
  19. ↑ "Alumna focus: Dr. Mary Good Class of 1950". University of Central Arkansas: 50–51.
  20. 1 2 (Ingelesez) «Mary Good» www.heinzawards.org (kontsulta data: 2026-08-09).
  21. ↑ (Ingelesez) Council, National Research; Affairs, Policy and Global; Policy, Board on Science, Technology, and Economic; Century, Committee on Comparative Innovation Policy: Best Practice for the 21st. (2009-10-08). Understanding Research, Science and Technology Parks: Global Best Practices: Report of a Symposium. National Academies Press ISBN 978-0-309-13789-8. (kontsulta data: 2026-08-09).
  22. ↑ (Ingelesez) Archives, L. A. Times. (1996-04-06). «Clinton Appoints Interim Leader for Commerce Dept.» Los Angeles Times (kontsulta data: 2026-08-09).
  23. ↑ (Ingelesez) «Dr. Mary Good Founding Dean - George W. Donaghey College of Engineering and Information Technology» George W. Donaghey College of Engineering and Information Technology (kontsulta data: 2026-08-09).
  24. 1 2 "Alpha Chi Sigma Hall of Fame". Alpha Chi Sigma Fraternity.
  25. ↑ (Ingelesez) Cottingham, Jan. (2019-11-20). «Update: Funeral for Mary Good Scheduled for Tuesday, Nov. 26» Arkansas Business — Business News, Real Estate, Law, Construction (kontsulta data: 2026-08-09).
  26. ↑ «professionalawards» iotasigmapi.info (kontsulta data: 2026-08-09).
  27. ↑ «"Francis P. Garvan-John M. Olin Medal"» www.acs.org (kontsulta data: 2026-08-09).
  28. ↑ «American Institute of Chemists - Gold Medal Awards» www.theaic.org (kontsulta data: 2026-08-09).
  29. ↑ (Ingelesez) «Dr. Mary L. Good» NAE Website (kontsulta data: 2026-08-09).
  30. ↑ (Ingelesez) «Nominations Sought for Dimick Award» Analytical Chemistry 60 (8): 499A–499A. 1988-04-15  doi:10.1021/ac00159a715. ISSN 0003-2700. (kontsulta data: 2026-08-09).
  31. ↑ (Ingelesez) «Honor Set For Voyager At Franklin Institute» philly-archives (kontsulta data: 2026-08-09).
  32. ↑ «"Charles Lathrop Parsons Award"» www.acs.org (kontsulta data: 2026-08-09).
  33. ↑ «Mary Good Wins ACS's Parsons Award for Public Service» Chemical & Engineering News Archive 68 (24): 16–18. 2010-11-12  doi:10.1021/cen-v068n024.p016. ISSN 0009-2347. (kontsulta data: 2026-08-09).
  34. ↑ «UCLA Glenn T. Seaborg Symposium - Previous Recipients» www.seaborg.ucla.edu (kontsulta data: 2026-08-09).
  35. ↑ "Mary L. Good". AAAS Archives & Records Center. American Association for the Advancement of Science..
  36. ↑ (Ingelesez) «Othmer Gold Medal» Science History Institute (kontsulta data: 2026-08-09).
  37. ↑ (Ingelesez) «Mary L. Good | American Academy of Arts and Sciences» www.amacad.org 2025-04-10 (kontsulta data: 2026-08-09).
  38. ↑ (Ingelesez) «APS Member History» search.amphilsoc.org (kontsulta data: 2026-08-09).
  39. ↑ (Ingelesez) «Vannevar Bush Award - National Science Board (NSB) | NSF - U.S. National Science Foundation» www.nsf.gov 2025-08-08 (kontsulta data: 2026-08-09).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]