Frank Gehry

Frank Gehry
	; Irudi gehiago
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturak	Frank Owen Goldberg
Jaiotza	Toronto, 1929ko otsailaren 28a
Herrialdea	Kanada 1951); Ameriketako Estatu Batuak (1951 - ; Kanada (2002 -
Lehen hizkuntza	ingelesa
Heriotza	Santa Monica, 2025eko abenduaren 5a (96 urte)
Familia
Aita	Gehry
Hezkuntza
Heziketa	Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatea Bachelor of Architecture (en) ; Harvard Graduate School of Design (en) ; Bloor Collegiate Institute (en) ; USC School of Architecture (en) 1954) Bachelor of Architecture (en) : arkitektura; Harvard Unibertsitatea ; Harbord Collegiate Institute (en)
Hizkuntzak	ingelesa
Jarduerak
Jarduerak	arkitektoa, furniture designer (en) , diseinatzailea, bitxi diseinatzailea, eszenografoa, musikaria, autorea eta marrazkilaria
Lantokia(k)	Toronto; Los Angeles eta Santa Monica
Enplegatzailea(k)	Columbia Unibertsitatea
Lan nabarmenak	ikusi DZ Bank building (en) ; 8 Spruce Street (en) ; Fondation Louis-Vuitton; Walt Disney Concert Hall; Dwight D. Eisenhower Memorial (en) ; Stata Center (en) ; Biomuseo; Guggenheim Bilbao Museoa; Weisman Art Museum (en) ; Guggenheim Abu Dhabi (en) ; Etxe dantzaria;
Jasotako sariak	ikusi AIA Gold Medal (1999) ; الميدالية الوطنية للفنون (2002) ; Pritzker Saria (1989) ; Praemium Imperiale (1992) ; Steiger Award (2011) ; The Dorothy and Lillian Gish Prize (1994) ; Wolf Prize in Architecture (1992) ; Royal Gold Medal (2000) ; Companion of the Order of Canada (2002ko azaroaren 12a) ; Arteetako Asturiasko Printzesa saria (2014) ; Askatasunaren Domina Presidentziala : Barack Obama (2016) ; California Hall of Fame (2006) ; Golden Lion (2008) ; honorary doctorate of the University of Alcala (2001) ; Queen Elizabeth II Golden Jubilee Medal (2002) ; Queen Elizabeth II Diamond Jubilee Medal (2012) ; Grand Cross of the Order of Charlemagne (2008) ; Twenty-five Year Award (2012) ; National Design Awards (2000) ; Frederick Kiesler Prize (1998) ; Great Immigrants Award (2009) ; Thomas Jefferson Medal in Architecture (1994) ;
Kidetza	Zientziaren eta Arteen Europar Akademia; Ameriketako Estatu Batuetako Arte eta Letren Akademia; Royal Academy of Arts; Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Mugimendua	arkitektura postmodernoa
	foga.com

Frank Owen Gehry, jaiotzako izen-deiturez Frank Owen Goldberg (Toronto, Kanada, 1929ko otsailaren 28a - Santa Monica, Kalifornia, 2025eko abenduaren 5a) arkitektoa izan zen, eskultura itxurako arkitektura proiektatzeagatik ezaguna. Haren egitura kurbo eta bihurrituak, askotan metal islatzailez estaliak, oso ezagunak egin dira Euskal Herrian, hemen eraiki baitzituen lehenik Bilboko Guggenheim Museoa eta gero Eltziegoko Marqués de Riscal hotela.^[1]^[2]^[3]

Bizitza

Gehry Kanadako Toronton jaio zen, judu familia baten senean. Kaliforniara joan zen 17 urte zituela, eta han Los Angeles hirian Arkitekturako ikasketak egin zituen. Gero, Hirigintza ikasi zuen Harvardeko Diseinu Eskolan. Estatu Batuetako herritar bihurtu zen, eta Los Angelesen bizi izan zen.

Gehry hedabideetako ikono bihurtu zen. Haren eraikinak, haren etxe pribatua barne, mundu guztiko turisten jomuga dira.

2005ean, haren adiskide Sidney Pollack zine-zuzendariak Sketches of Frank Gehry izeneko dokumentala egin zuen.

Lanak

Gehryren estiloa modernismo berantiarretik eratorria da, eta dekonstruktibistatzat jotzen dira haren egituren bihurritasun eta mugimenduak. Modernismo goiztiarra ez bezala, dekonstruktibismoak ez du adierazten gizarte ideia zehatzik (abiadura edo formen unibertsaltasuna, kasu) eta ez du islatzen modernismoaren axioma nagusia: formak funtzioa jarraitzen du. Dekonstruktibismoa, Gehryk asko garatu eta findu duena, Santa Monicako Arkitektura Eskola izenarekin ere ezagutzen da.

Euskal Herrian

Guggenheim Bilbao Museoa, Bilbo (1997)^[1]^[2]
Marqués de Riscal hotela, Eltziego, Araba (2006)

Munduan (eraikiak)

Erakusketa Zentroa (‘’Exhibit Center’’), Merriweather Pabilioia eta Rouse Company Egoitza Nagusia, Columbia, Maryland, AEB (1974)
Loiola Lege Eskola (‘’Loiola Law School‘’), Los Angeles, Kalifornia, AEB (hainbat eraikin, 1978-2002)
Santa Monica Place, Santa Monica, Kalifornia, AEB (1980)
Edgemar Saltokia, Santa Monica, Kalifornia, AEB (1984)
Chiat/Day Eraikina, Venice, Kalifornia, AEB (1985-1991)
Vitra Deseinu Museoa, Weil am Rhein, Alemania (1989)
Frederick Weisman Arte Museoa, Minneapolis, Minnesota, AEB (1990)
Iowa Advanced Technology Laboratories, Iowa, AEB (1987-1992)
Ikus Arteentzako Zentroa (‘’Center for the Visual Arts’’), Toledo, Ohio, AEB (1993)
Amerikar Zentroa, Paris, Frantzia (1994)
Etxe dantzaria (Ginger eta Fred), Praga, Txekia (1995) , ,
Der Neue Zollhof, Düsseldorf, Alemania (1999)
Vontz Zentroa Ikasketa Molekularrentzat, Cincinnati, Ohio, AEB (1999)
DG Bank eraikina, Pariser Platz, Berlin, Alemania (2000)
Experience Music Project, Seattle, Washington, AEB (2000)
Gehry Dorrea, Hanover, Alemania (2001)
Issey Miyake denda, New York, AEB (2001)
Peter B. Lewis eraikina, Cleveland, Ohio, AEB (2002)
Richard B. Fisher Center for the Performing Arts, Annandale-on-Hudson, New York, AEB (2003)
Maggie's zentroa, Dundee, Eskozia (2003)
Walt Disney Kontzertu Aretoa, Los Angeles, California, AEB (2003)
Ray eta Maria Stata Zentroa, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Massachusetts, AEB (2004)
Pritzker Pabilioia, Chicago, Illinois, AEB (2004)
MARTa, Herford, Alemania (2005)
IAC/InterActiveCorp West Coast Headquarters, West Hollywood, Kalifornia, AEB (2005)

Munduan (eraikitzen)

Ontarioko Arte Galeriaren berriztapena, Toronto, Kanada (2004)
Tolerantziaren Museoa, Jerusalem, Israel (2008an amaitzeko)
Zientzia Liburutegia, Princeton Unibertsitatea
Ohr-O'Keefe Museoa, Biloxi, Mississippi, AEB (2005an irekia; eraikin guztiak 2007ko amaituak)
Panamako Bioaniztasunaren Bizi Zubi Museoa (‘’Bridge of Life Museum of Biodiversity’’), Panama
Inter-Active Corp. Egoitza Nagusia, New York

Sariak

Arnold W. Brunner Memorial Prize in Architecture, American Academy of Arts and Letters (1977)
Pritzker saria (1989)
Wolf Saria (Arkitekturan), Wolf Fundazioa (1992)
Praemium Imperiale Award for Architecture, Japan Art Association (1992)
Dorothy and Lillian Gish saria (1994)
National Medal of Arts (AEB) (1998)
Friedrich Kiesler saria (1998)
AIA Urrezko Domina, American Institute of Architects (AEB) (1999)
Urrezko Domina, Royal Institute of British Architects (2000)
Gold Medal for Architecture, American Academy of Arts and Letters (2002)
Companion of the Order of Canada (2002)

Iruditegia

Hurrengo irudiak Gehryren eraikinenak dira.

Weisman Arte Museoa
DG Bank eraikinaren ataria
Walt Disney Concert Hall
Stata zentroa
Peter B. Lewis eraikina
Gehry Tower, Hannover

Erreferentziak

1 2 «Frank Gehry: Guggenheim proiektua egiteko Euskal Herriko artea eta literatura ikasi nituen» EITB 2022-05-07 (kontsulta data: 2022-07-15).
1 2 «Gehry Zubia inauguratu dute, Bilboren hurrengo birsorkuntzaren ikonoa» EITB (kontsulta data: 2022-07-15).
↑ (Gaztelaniaz) «Historia del hotel Marqués de Riscal» Turismodevino.com 2020-09-12 (kontsulta data: 2026-10-01).

Kanpo estekak

Datuak: Q180374
Multimedia: Frank Gehry / Q180374

[:0-1] 1 2 «Frank Gehry: Guggenheim proiektua egiteko Euskal Herriko artea eta literatura ikasi nituen» EITB 2022-05-07 (kontsulta data: 2022-07-15).

[:1-2] 1 2 «Gehry Zubia inauguratu dute, Bilboren hurrengo birsorkuntzaren ikonoa» EITB (kontsulta data: 2022-07-15).

[3] (Gaztelaniaz) «Historia del hotel Marqués de Riscal» Turismodevino.com 2020-09-12 (kontsulta data: 2026-10-01).

[1]

[2]

[3]

i e a Arteetako Wolf Saridunak
Arkitektura	Ralph Erskine (1983/4) Fumihiko Maki / Giancarlo De Carlo (1988) Frank Gehry / Jørn Utzon / Denys Lasdun (1992) Frei Otto / Aldo van Eyck (1996/7) Álvaro Siza Vieira (2001) Jean Nouvel (2005) David Chipperfield / Peter Eisenman (2010) Eduardo Souto de Moura (2013) Phyllis Lambert (2016)
Musika	Vladimir Horowitz / Olivier Messiaen / Josef Tal (1982) Isaac Stern / Krzysztof Penderecki (1987) Yehudi Menuhin / Luciano Berio (1991) Zubin Mehta / György Ligeti (1995/6) Pierre Boulez / Riccardo Muti (2000) Mstislav Rostropovitx / Daniel Barenboim (2004) Giya Kancheli / Claudio Abbado (2008) Plácido Domingo / Simon Rattle (2012) Jessye Norman / Murray Perahia (2015)
Margolaritza	Marc Chagall / Antoni Tàpies (1981) Jasper Johns (1986) Anselm Kiefer (1990) Gerhard Richter (1994/5) Louise Bourgeois (2002/3) Michelangelo Pistoletto (2006/7) Rosemarie Trockel (2011)
Eskultura	Eduardo Chillida (1984/5) Claes Oldenburg (1989) Bruce Nauman (1993) James Turrell (1998) Louise Bourgeois (2002/3) Michelangelo Pistoletto (2006/7) Olafur Eliasson (2014)