Agurain

Agurain
Araba, Euskal Herria
Agurain eta Arabako lautada.
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea	Araba
Eskualdea	Arabako Lautada
Izen ofiziala	Agurain / Salvatierra
Alkatea	Raul Lopez de Uralde Baltasar (Euskal Herria Bildu)
Posta kodea	01200
INE kodea	01051
Herritarra	aguraindar
Kokapena
Koordenatuak	42°50′57″N 2°23′21″W
Azalera	37,77 km²
Garaiera	600 metro
Distantzia	26 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria	5.189 (2025:  34)
2.593 (%50,1)   (%49,9) 2.580
Dentsitatea	131,8 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak	% 34.3 + % 16.09 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%  (2021)
Etxeko erabilera	% 12.82 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera data	1256
Webgunea	http://www.agurain.com/

Agurain Arabako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Lautadako kuadrillako burua. Arabako udalerri jendetsuenetan laugarrena da, 5.374 biztanle baitzituen 2025. urtean (Gasteiz, Laudio eta Amurrio dira, hurrenez hurren, jendetsuagoak). Gasteiztik 26 bat kilometro ekialdera dago.

Kokagune estrategikoan dago Agurain, igarobidean: bertatik igarotzen da Iberiar penintsularen erdialdea eta mendebaldea Europako iparraldearekin lotzen duen errepide nagusietako bat, A-1 errepidea. Erdi Aroaz geroztik izan da toki estrategikoa, Aguraindik pasatzen baitzen Europa osoan garrantzitsua den Done Jakue bidearen barne ibilbidea (kostaldetik ez zihoana); gainera, Gaztelako eta Nafarroako erresumen artean zegoen.

Izena

Herriaren izena Agurain da euskara batuan. Gaur egun ere Oñati aldeko euskaldunen artean bizirik dagoen Salbaterra izena erabiltzea ere zilegi da, batik bat historia alorreko idazkietan. Izen ofiziala, berriz, Salvatierra / Agurain da: Salvatierra gaztelaniaz, eta Agurain euskaraz.

Historikoki, Hagurahin izenez ageri da 1025eko datazioa duen dokumentu batean, Becerro Galicanoko Donemiliagako Goldean.

XIII. mendean, 1256an, Alfontso X.a Jakituna Gaztelako erregeak Hagurahin izen zaharraren ordez Salvatierra ezarri zion, hiri forua eman zionean:

«

(Gaztelaniaz) [...] é puse nombre Salvatierra que antes abia nombre Hagurahin [...]

»

Geografia

Ingurune naturala eta klima

Aguraingo udalerria Arabako lautadaren ekialdean dago, Aratz-Aizkorri, Urkilla eta Elgea mendilerroen hegoaldean dagoen eskualde zabalean, Arabako ipar-ekialdeko angeluan. Zadorra da udalerritik igarotzen den ibairik garrantzitsuena. Hegoaldean Entzia mendilerroa dago, udalerriko mendilerrorik garaiena (bertako Ballo mendia 1.197 metro garai da).

Klimak ozeaniar ezaugarriak eta kontinentalak dauzka: neguak luzeak eta hotzak dira, eta udak leunak. Lautadako jatorrizko landaretza baso zabalak ziren; lautada osoa hartzen zuten basoek. Gaur egun ditugun landaretza gune bakanak espezie autoktonoek osatzen dituzte gehienbat, gizakiek landatutako pinua, izeia, alertzea eta nekosta izan ezik. Mendietako basoek ondo iraun dute, baina lautadan nekazaritzak hartu ditu lur gehienak, baso uharte txiki batzuk salbu, horietako batzuk garrantzi handikoak. 800 metrotik gora, Agurainen iparraldeko zein hegoaldeko mendilerroetan, pagoa da nagusi (Fagus sylvatica).

Hortik behera, hegoaldeko mendi magaletan, ametza da nagusi (Quercus pyrenaica), eta ipar orientazioa daukaten magaletan, haritza (Quercus robur). Azken hori ipar orientazioa duten magaletan ere izaten da, baina altitude baxuagoan. Haritza alde lauetan ere agertzen zaigu, erkametzari bide eginez (Quercus faginea). Gebara-Aldaiako mendilerroan, espezie nagusia artea da (Quercus ilex rotundifolia). Ibaiak haltz zuriez inguratuta azaltzen zaizkigu.

Fauna, gizakiaren presentzia oso handia den arren, neurri batean ugaria eta askotarikoa da. Lautadako habitatak asko aldatu ziren Uribarri-Ganboako urtegia eraiki zutenetik 1950a inguruan. Batez ere uretako fauna eta hegazti-fauna. Lautadako ibai eta erreken erregina amuarraina da. Bertako ibai-karramarroa, lehen oso ugaria, beste lekuetako espeziekin ordezkatua izan da. Lur faunari dagokionez, aipagarri dira gardatxoa eta hainbat suge mota. Ugaztunen artean, erbia, katagorria, orkatza eta muxarra; ugaztun haragijaleen artean, erbinudea, lepahoria, igaraba, bisoia, azeria eta basurdea.

Lautadako faunaren harribitxiak hegaztiak dira. Urtegiaren hegoaldea, Mendixur inguruan, aterpe ezin hobea da hegaztientzat, eta Ramsar hezegune izendatu dute, hegazti mota ugariren bizileku baita: murgilak, lertxunak, kopetazuriak eta ahate espezie ugari. Arrano beltzek eta sai zuriak hegoaldeko zerratan egiten dituzte habiak. Zikoina kanpandorreetan hasi da habia egiten berriz ere, urte askotan ikusi gabe egon garen arren. Eper eta galeperrak nekazaritza lurrak hartzen dituzte; eta ibar, ibar-baso eta basotxoak beste espezie askoren bizileku dira. Pagauso eta oilagorren pasea ehiztarientzat oso erakargarria izaten da.

Udalerri mugakideak

• Iparraldean: Barrundia eta Donemiliaga
• Ekialdean: Donemiliaga eta Entzia-Iturrietako Partzuergoa
• Hegoaldean: Arraia-Maeztu
• Mendebaldean: Iruraiz-Gauna

Banaketa administratiboa eta herriak

Historikoki, Agurain Arabako hiribildu garrantzitsuetako bat izan da, Arabako Lautadan Gasteizekin batera. Agurainek merkatua zuen eta inguruko herri txikien jo-muga zen horretarako. Inguruko herri txiki horiek eskualde natural bat osatzen dute, garai batean Hergoiena edo Ergoiena deitua, bost herrixkaz osatua ("Cinco Aldeas"), XV-XVI. mendeetan aipatu bezala: Alangua, Arrizala, Opakua, Lekedana (herri hustua) eta Egileor. XVIII. mendean, Agustin Kardaberazen arabera, Araba guztiko herri txikiei ergoiena deitzen zitzaien arren, ez dirudi hala zenik, baina bai Agurain inguruko aipatu herrixkei.

Opakua.

Udalerrian biltzen diren herrixkak, egun, hauek dira: Alangua, Arrizala, Egileor, Iturrieta eta Opakua. Sallurtegi edo Sallurti Erdi Aroko herri hustu baten aztarna da, egun baserri batez osatua, Andra Mari ermitaren arku bat eta egitura gordetzen duena. Bertan ospatzen da urtero Sallurtegi Egunaren zati bat. Hain zuzen, Sallurtegiko Andra Maria da Aguraingo santu zaindaria. Erdi Aroko Ula herriak (Donemiliagako goldean, 1025, Uhulla izenaz aipatua) monasterio bat zuen, eta hustu egin zen. Egun, baserria da, eta monasterioaren aztarna batzuk gordetzen ditu.

Historia

Historiaurrea

Sorginetxe da Aguraingo historiaurrearen lekukotasun nagusia. Arrizala herrian dago, Aguraingo herrigunearen hegoaldean.

Garai honetan ekonomia ehizan eta bilketan oinarritzen zen, baina hemendik aurrera elikagaiak ekoizten hasi ziren, hau da, abeltzaintza eta nekazaritza lantzen. Duela 5.000 urte artzainak gure mendietan ibiltzen ziren. Kulturalki Pirinioetan daudenen antzekoak dira. Lautada pasabide bat omen zen, eta bertan, hegoaldekoen eraginez kobrezko tresnak egiten hasi ziren artzainak, baso erdian, artzainek erabiltzen zituzten bideen ondoan, hilobi kolektiboak eraiki zituzten, trikuharriak hain zuzen ere.^{[erreferentzia behar]}

Mendietan iruinarriak eta harrespilak topatuko ditugu. Artzain haiek paleolitiko garaiko biztanleen ondorengo ziren, eta gaur egungo euskaldunen arbaso. Pentsa dezakegu erabiltzen zuten hizkuntza ere euskararen aurrekari izan litekeela.^{[erreferentzia behar]}

Duela 3.000 urte, Lautadara Europatik datozen beste herri batzuetako kideak etortzen hasi ziren: indoeuropar zeltak. Artzainak, nekazariak eta metalurgialariak ziren. Etorritako lehenengoek brontzezko tresnak ekarri zituzten, eta ondorengoek burdinazkoak. Lautadako jendea nekazaritza eta metalurgiaren arloetan aurrerapausoak ematen hasi zen, eta mendietatik ordokira jaitsi ziren. Leku estrategikoetan kokatu ziren, babesteko leku egokietan, esaterako, Henaioko Kastroan ( brontze arokoa), gaur egungo Dulantzi inguruan, eta Santa Luziakoan (Burdin Arokoa), gaur egungo Gebara inguruan.^{[erreferentzia behar]}

Antzinaroa

Erromatarrak Lautadara heldu zirenean egoera horrekin egin zuten topo, K.a 72. urtearen inguruan. Artzain herriak ziren, erromatarrek baskoiak deitu zituzten. Baskoiek Erromarekin harreman adiskidetsua izan zuten, beraz hauen etorrerarekin, eusko-erromatar kultura sortu zen. Via trajana iter XXXIV izeneko galtzadak, Burdigalamdik (gaur egungo Bordele) Asturicara (Astorga) zihoanak, Lautada ekialdetik mendebaldera zeharkatu zuen, Mansio Albatik (Albeniz), Tulloniotik (Dulantzi), Suessatiotik (Arkaia) eta Iruña-Veleiatik zehar.

Urte haietan bakea izan zen nagusi, Erromaren krisialdia inguru honetara heldu arte, III. mendearen erdialdetik aurrera. Hortik aurrera barbaro herrien inbasioak izan ziren, bai eta barruko matxinadak ere, eta horrek guztiak bizitza erabat baldintzatu zuten. Gizarte maila altuek hiriak utzi eta nekazaritza eremuetan villak osatzen hasi ziren, eta nekazariak hara inguratu ziren babes bila.^{[erreferentzia behar]}

Goi Erdi Aroa

Donemiliagako Goldea agiriko herrien eta herri izenen mapa (1025. urteko datuak)

Udaletxeko eliza protogotiko zaharra, San Martin, Agurain herrixkaren garaikoa beharbada

Nafarroatik Gaztelara

Agurain herria ("Hagurahin") 1025eko Donemiliagako Goldea agirian agertzen da, Sallurtegirekin batera elkarrekin golde bat ordainduz, ez asko: zergapeko hamar etxe guztira. Segur aski nafar erregeek sustatu egingo zuten, defentsa balio handia zuelako Lautadaren erdian bizkar baten gainean. 1199-1200. urtean, Nafarroako Erresumaren inbasioan, Gaztelako Alfontso VIII.aren mende geratu zen, eta Gaztelarentzat Gaskoiniarekin eta itsasoarekin merkataritzarako bide bat ireki zen, Nafarroarekin mugan.

Ingurunearen antolamendua

Lizarratetik zetorren galtzada Zalduondon eta Erdoñanan barrena heltzen zen Agurainera eta Burundan barrena (erromatar garaiko Ab Asturica Burdigalam) Mezkiatik zetorren errepidearekin bat egiten zuen San Lazaro eta Madalena bidegurutzean, Agurain kanpoaldean.

Aipatu 1025eko agirian, Aguraingo eta Ekialdeko Lautadako herriei buruz, informazio oparoa gorde da. Azaltzen du egungo Aguraingo eskualdean hainbat herrixka existitzen zirela. Aipatzen dira Ula, Zumalburu, Albizu, Lekedara (Lekeda), baita Sallurtegi ere. Ula zen guztietan garrantzitsuena, zergapeko hogei etxe baitzituen. Paternina ere aipatzen da. Herrixka horiek gehienak Behe Erdi Aroan hustu ziren, eta haien herriko elizak ermita bilakatu ziren maiz.

Behe Erdi Aroa

Aguraingo Harategi kaleak Erdi Aroko arkitektura gorde du.

Alargunen Etxea delako eraikina, 1564 aurreko Agurainen aztarna gutxietako bat

Alfontso X.a erregeak hiri-gutuna Aguraini

1255an, Araba Ekialdeko Lautadako jaunek, Lope Diaitz Harokoa jaunarekin batera, Lizarrara jo zuten Tibalt I.arekin eta Jakue I.a Aragoikoarekin biltzera, Gaztelaren kontra ari zirenak. Bada, Gaztelako Alfontso X.ak, Diaitz Harokoaren kontra jo zuen guduan Urduñan. Jauna garaiturik, Alfontsok bere eskualdeko posizioa gotortu zuen, 1256an hiri-gutuna (edo forua) aitortuz Aguraini, Gasteizena (1180tik, Vitoria izendatua), hain zuzen ere. Azoka astearteetan ere onartu zitzaion, «al fuero e a la manera que lo han los de Vitoria». Orduz geroztik, gaztelar errege horrek Salvat(i)erra izena jarri zion Aguraini. Berdin jokatu zuen Gipuzkoako eta Arabako hainbat herritan, errege aginpidea kokapen horietara ekarriz.

Une horretan, Agurain gerora iraun duen Erdi Aroko traza hartzen hasi zen, eta harresiak eraiki. Horrek ahalegin handia eskatzen zuen eta, xede horrekin, aipatu erregeak Ula eman zion dohaintzan Aguraini, baita beste herri eta ondasun batzuk ere, harresirako diru sarrerak eskuratze aldera.

Iparralde-hegoalde, Agurain Kale Nagusiaren inguruan harilkatu zen, iparraldean zuela Andra Mariko (edo Santa Mariako) Atea, eta hegoaldean, berriz, Donibaneko Atea. Kale Nagusiak Zapatari eta Harategi kaleak zituen paralelo, alde banatan. Ekialde eta mendebaldean, harresiek bina ate zituzten: lehendabizikoan, Harategiko Atea (edo Portalico) eta Madurako Atea; azkenekoan, berriz, Ulako Atea eta Andraiturriko edo San Sebastiango Atea. Ekialde-mendebalde, ate horiek kantoien bidez konektatzen ziren (eta dira).

Gaztelako sistema feudalean harrapatuta

XIV. mendearen erdialdean, Gaztelako Gerra Zibilean, Agurainek Petri I.aren aldeko posizioa hartu zuen, aguraindarrak «oso kexa baitziren» Henrike II.a Trastamarakoak eta hari atxiki zaldun eta jaunek egiten zietenaz, Coronica del rey don Pedro de Castilla idazlanean irakurtzen denez. Agurain Nafarroako Erresuman ere sartu zen aldi batez Karlos II.aren pean, eta 1371 arte eutsi zien Henrikeren eta aliatuen erasoei. Petri I.a, ordea, hil egin zen, eta Henrike gailendu.

Bada, errege horrek, tronuan jarraitu ahal izateko, botere gehiago eman zien nobleei: 1382an, Agurain hiribildua (Salbaterra, garai hartako euskaraz) Petri II.a Lopitz Aiarakoa jaunaren eta haren leinuaren esku gelditu zen Gaztelako Joan I.aren dohaintza bidez. Henrike III.a erregeak, aiaratarrekin adiskidetuak, urrian sei eguneko feria egiteko baimena eman zuen, hurrengo mendeetan bizitasun handia izan zuena. Bando Gerrak, oinaztarren eta ganboatarren artekoak, nagusi ziren garai hartan. Herrixka ugari jenderik gabe geratu ziren.

1443an, Arabako Ermandadeak setioa jarri zion aiaratar leinuko Aguraingo jaunari. Hiribildu osoak pairatu zuen setioa, baina jauna onik atera zen kanpotik heldu milaka gerlariren laguntzari esker, buru zituztela Petri (edo Peru) Fernanditz Belaskokoa, Gomez Manrique adelantadoa (mandataria) eta Lope Gartzea Salazarkoa. 1491n, Petri II.a Lopitz Aiarakoaren ondorengoak, Petri Lopitz Aiarakoak, Aguraingo konde titulua eskuratu zuen (1491). XV. mendearen hondarrean (juduak kanporatzeko unean), Agurainek judutegi bat zuen, hamar-hogei familiaz osatua Cantera Montenegro ikertzailearen arabera, eta harresien ondoan kokatzen zen, San Joan elizatik gertu.

Aguraingo Andre Mariaren eliza, XV. mendearen bukaera aldera eraikia.

Harresiaren aztarna, Aguraingo Donibane elizari atxikia

Donibane plazako olbeen ikuspegi bat (XVI. mendea)

Aro Modernoa

Agurain erregenean

Ahaide nagusi eta txikiek, nahi zuten boterea lortu ez bazuten ere, beren jaurerriak mantendu zituzten. 1512ko uztailean, Fadrique Álvarez de Toledo, Albako dukea, buru zuen armada Aguraindik abiatu zen Nafarroa inbaditzeko. Aguraingo konde Petri Lopitz Aiarakoa 1520an Karlos V.aren kontra matxinatu zen, komuneroen altxamendua aprobetxatuz.

1521ean matxinada galdu eta atxilotua izan zen, eta gero eraila. Agurain erregenean egotera pasa zen. Agurainek hereje-hiribilduaren titulua eskuratu zuen orduan, eta etorkizuna ez zen batere erraza izan.^{[erreferentzia behar]}

Sutea eta Agurain berria

1564. urtea mugarri historikoa da Agurainen. Izan ere, urte horretako udan, Araban bestela bezala ere, izurria zabaldu zen hiribilduan, eta 600 hildakotik gora utzi, hamar biztanletik bat. Izurriaren testuinguruan, sute batek hiribildu ia osoa kiskali zuen, zutik utziz soilik elizak eta harresiak (zerkak). Berreraikitze lanetan oso garrantzitsuak izan ziren Amerikako aurkikuntzaren ondorioz heldu ziren ondasunak.^{[erreferentzia behar]} Ordukoak dira Donibane edo San Juan Plazako olbeak, edo arkupeak.

«	Salbatierra egun ey dago tristeric oyta dabela eguiten asco negarric çerren jarri da guztia destruiduric ez da gueratu barruan ese galantic çerca çabaloc jarri ey dira bacarric oy onezquero ez da mercatu bearric (...)	»
—Joan Perez de Lazarraga

Diru hori gauza askotarako erabili izan zen: tenpluak birmoldatzeko, eraikin berriak egiteko, zibilak zein erlijiosoak, eta artelanetan inbertitzeko; esaterako, Ozaetako Sortzez Garbiaren baseliza, frai Juan de Luzuriagak eraikia; 1680tik aurrera frantziskotarren ordenako Espainia Berriko komisario orokorra izan zenak eraikia, alegia.^{[erreferentzia behar]} Ameriketatik aberastasunak heldu ziren, bai eta Lautadako bizitza erabat eraldatu zuten nekazaritza produktuak ere: tomatea, artoa eta, batez ere, patata. Oparotasun garai hura XVIII. mendean amaitu zen. Agurainen eta Lautadan garestitasunaren ondorioz matxinadak izan ziren.^{[erreferentzia behar]}

XIX. mendea

Tomas Zumalakarregi jenerala, Karlos errege-nahia eta buruzagi karlistak, Aguraindik hurbil, Lehen Karlistaldian.

XIX. mendearen hasieran, frantses tropak Agurainen finkatu ziren Frantsestearen testuinguruan (1808-1813). Hala ere, gerrak ez zuen hiribildua biziki kaltetu. Kaltegarriagoa suertatu ziren hurrengo hamarkadetako karlistaldiak. Lehen Karlistaldian, 1835ean, hiribilduaren profila aldatu egin zen, harresiak desegin baitzituzten Gebarako gaztelua gotortzeko, Karlosen aldeko armaden posizio estrategikoa.

Hamarkada gutxiren buruan, burdinbidea heldu zen Agurainera, eta herrigunetik kanpoaldean kokatzen zen geltokia. Etxebizitza, establezimendu eta zerbitzu berriak joan ziren eraikitzen errepidearen inguruan, eta bloke berriak altxatzen gaurdaino. Hartara, hirigintzaren aldetik, erdigune asko dituen herria sortzen joan zen.

XX-XXI. mendeak

XX. mendea, aurreko mendeko konpondu gabeko arazoak zirela, injustiziak zirela, gatazka internazionalak zirela, oso garai ezegonkorra izan zen. Hasiera batean, Bigarren Errepublika aldarrikatu zen. 1931, 1933 eta 1936ko hauteskundeetan, EAJ atera zen garaile, alde nabarmenaz, atzean zituela tradizionalistak eta aukera ezkertiarrak. 1936ko uztailean, ordea, Espainiako Bigarren Errepublikaren kontrako estatu kolpea eman zen, eta gerra fronteak eratu ziren. Fronteak ez zuen zuzenean eraginik izan Lautadan, bertako herritar asko haietan hil arren. Hala ere, garaileen errepresioak eragin handia izan zuen Lautadan. Agurainen, ordea, hilketa gutxi izan zen. Salvatierra-Agurain webgunearen arabera, horretan eragin handia izan zuen erkidego sentimendu handi bat, tradizio eta erlijioaren printzipio orokorretan oinarritua, eta Ibañez de Opacua alkatearen interbentzioa, exekuzio gogoak geldiarazi omen zituena.

Kolpisten garaipenaren ondorioz, Francoren diktadura gogorra hasi zen, 40 urtekoa. Diktaduraren ondoren, Lautadan eta Hego Euskal Herriko gainontzeko lurraldeetan,demokraziarako eta askatasunerako bide luze eta zailari ekin zitzaion; nekazari-exodoak herri txikiak hustu zituen, biztanle berriak heldu ziren gure lurraldera, eta gizartean eta politikan oreka lortzeko bide zailari ekin zitzaion.

Ekonomia

Herritarrek batez ere industrian dihardute, baina lehen sektoreak —batik bat nekazaritzak— oraindik badu garrantzia. 1912an Cerámica Alavesa enpresa ezaguna sortu zuen Dimas Ugarte aguraindarrak, azulejuak ekoizteko. Zeramika-lan artistikoak ere egin zituen. 1970eko hamarkadan ateak itxi zituen.

Nahiz eta 1960ko hamarkadara arte Aguraingo jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza izan zen, ordutik, herriaren inguruan hainbat industrialde garatu dira, herriak dituen komunikabide onei esker, Gasteiz eta Iruñea arteko autobidea esaterako. Lehen industrialdea Litutxipikoa izan zen, 1980ko hamarkadatik aurrera.Horren ondoren, Eusko Jaurlaritzaren bidez, beste bi gune garatu dira, Galzar industrialdea eta Agurain industrialdea, biak autobidearen ondoan. Galzarkoak 520.000 metro koadroko azalera izango du guztiz garatzean, eta Agurain industrialdeak 460.000 metro koadro.

Diru-sarrerak

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 14.946 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 36.415 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.806 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) parean. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 21.350 euro zen. Errenta gordina 17.531 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 21.317 eurokoa zen: gizonena 26.856 eurokoa eta emakumeena 15.692 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 41,6 txikiagoa. Araba osoan, mediana 21.158 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 37.093 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 14.193 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 76.267 euro baino gehiago.

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera

Errenta pertsonala (2023) Arabako mapa

◄ gizonakPemakumeak ►

 

 

 

12.095

P20

1.200

15.446

P25

5.588

18.530

P30

8.524

23.067

P40

11.809

26.856

P50

15.692

30.255

P60

19.483

34.284

P70

23.338

36.285

P75

25.991

38.874

P80

28.649

44.948

P90

36.460

52.613

P95

43.447

70.354

P99

59.635

18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.

Familia-errenta (2023) Arabako mapa

◄ gizonakPemakumeak ►

18.181

P10

11.529

25.740

P20

15.633

28.641

P25

17.871

30.998

P30

19.641

36.194

P40

23.596

40.761

P50

28.373

46.056

P60

33.796

53.280

P70

43.850

57.203

P75

51.041

62.376

P80

57.378

77.568

P90

72.514

91.547

P95

90.615

133.410

P99

116.883

Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.

Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 62,7 soldatak dira.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 25,5 da, probintziakoaren (28,6; Arabako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,5; Arabako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 13.067 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 82.338 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 15,9 zen (Araba osoan, % 11,5; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 9.065 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 34.875 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 26 zen (Araba osoan, % 20,3).

Errentaren bilakaera

Errenta pertsonala

20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.

Familia-errenta

20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.

Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Agurain/Salvatierra udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 2.455 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 59,1; gainerako % 40,9 inaktibo zeuden (erretiratuak % 56,7, beste inaktiboak % 29,0 eta ikasleak % 14,3). Aktiboen artean, langabezia-tasa % 12,1 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 61,7 zen eta emakumezkoena % 56,5; langabezia-tasa, aldiz, % 7,9 eta % 16,9 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 2.130 zen 2023ean, 2021eko 2.005etik gora. Emakumeek okupatuen % 44,4 osatzen dute, eta gizonek % 55,6.

2.130okupatu, 2023+% 6,2 2021etik

% 44,4emakumeak okupatuen artean

% 59,1jarduera-tasa, 2024

% 12,1langabezia-tasa, 2024

16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)

% 51,9

% 23,2

% 11,9

Okupatuak · % 51,9Langabeak · % 7,2Ikasleak · % 5,8Erretiratuak · % 23,2Beste inaktiboak · % 11,9

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Agurain/Salvatierra, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	2.157	% 51,9	1.194	% 56,9	963	% 46,9
Langabeak	298	% 7,2	102	% 4,9	196	% 9,5
Inaktiboak	1.698	% 40,9	804	% 38,3	894	% 43,5
Guztira	4.153	% 100,0	2.100	% 100,0	2.053	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 64,7), industria (% 29,6), eraikuntza (% 3,8) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 1,8). Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 28,0), ondoren merkataritza (% 14,8) eta garraioa eta biltegiratzea (% 8,7) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Arabako mapa

% 29,6

% 64,7

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 1,8Industria · % 29,6Eraikuntza · % 3,8Zerbitzuak · % 64,7

Jarduera-adar zehatzak

Manufaktura-industria

% 28,0

Merkataritza

% 14,8

Garraioa eta biltegiratzea

% 8,7

Osasuna eta gizarte-zerbitzuak

% 7,8

Ostalaritza

% 7,8

Administrazio-jarduera lagungarriak

% 5,6

Hezkuntza

% 4,9

Jarduera profesionalak

% 4,5

Gainerako 13 jarduera-adarrak

Administrazio publikoa

% 4,1

Eraikuntza

% 3,8

Beste zerbitzu batzuk

% 2,3

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza

% 1,8

Jarduera artistikoak eta aisialdikoak

% 1,5

Etxeetako jarduerak

% 1,4

Ur-hornidura eta hondakinak

% 1,3

Informazioa eta komunikazioak

% 0,9

Erauzketa-industriak

% 0,4

Finantza- eta aseguru-jarduerak

% 0,3

Higiezinen jarduerak

% 0,0

Energia elektrikoa eta gasa

% 0,0

Lurraldez kanpoko erakundeak

% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 54,5; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 21,5), eta oinarrizko okupazioak % 18,6. Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 57,2 eta emakumeen % 51,1).

% 21,5

% 54,5

% 18,6

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 21,5Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 54,5Oinarrizko okupazioak · % 18,6Ez dago jasota · % 5,4

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Agurain/Salvatierra, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	458	% 21,5	220	% 18,6	238	% 25,2
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	1.161	% 54,5	678	% 57,2	483	% 51,1
Oinarrizko okupazioak	396	% 18,6	225	% 19,0	171	% 18,1
Ez dago jasota	115	% 5,4	62	% 5,2	53	% 5,6
Guztira	2.130	% 100,0	1.185	% 100,0	945	% 100,0

Okupatuen % 88,5 besteren konturako langileak dira, eta % 11,5 norberaren konturakoak.

% 10,5

% 75,0

% 13,5

Norberaren kontura, langileak dituena · % 1,0Norberaren kontura, langilerik gabe · % 10,5Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 75,0Besteren kontura, aldi baterakoa · % 13,5

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Agurain/Salvatierra, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	246	% 11,5	150	% 12,7	96	% 10,2
Besteren kontura	1.884	% 88,5	1.035	% 87,3	849	% 89,8
Guztira	2.130	% 100,0	1.185	% 100,0	945	% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 84,1 estatuan jaio zen, eta % 15,9 atzerrian. Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,8 okupatuak dira, % 30,3 erretiratuak, % 5,4 ikasleak, % 4,2 bestelako inaktiboak eta % 3,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,7 okupatuak dira, % 18,0 bestelako inaktiboak, % 13,6 langabeak, % 6,4 erretiratuak eta % 4,3 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,6 okupatuak dira, % 22,4 erretiratuak, % 14,4 bestelako inaktiboak, % 6,9 langabeak eta % 6,7 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 37,6 bestelako inaktiboak dira, % 30,4 okupatuak, % 24,8 langabeak eta % 5,2 ikasleak.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 56,8

Okupatuak

% 57,7

% 3,3

Langabeak

% 13,6

% 5,4

Ikasleak

% 4,3

% 30,3

Erretiratuak

% 6,4

% 4,2

Beste inakt.

% 18,0

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 49,6

Okupatuak

% 30,4

% 6,9

Langabeak

% 24,8

% 6,7

Ikasleak

% 5,2

% 22,4

Erretiratuak

% 2,0

% 14,4

Beste inakt.

% 37,6

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 86,3 estatuan jaio zen, eta % 13,7 atzerrian. Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 20,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 17,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 59,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,1 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 51,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 16,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 36,6 oinarrizko okupazioetakoak eta % 8,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 20,9

Goi eta erdi maila

% 7,0

% 56,8

Langile kualifikatuak

% 59,3

% 17,3

Oinarrizko okup.

% 27,1

% 5,0

Ez dago jasota

% 6,5

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 27,0

Goi eta erdi maila

% 8,6

% 51,6

Langile kualifikatuak

% 46,2

% 16,1

Oinarrizko okup.

% 36,6

% 5,3

Ez dago jasota

% 8,6

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,4 zerbitzuetan ari dira, % 41,4 industrian eta % 6,3 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 54,3 zerbitzuetan ari dira, % 33,2 industrian, % 6,5 eraikuntzan eta % 6,0 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 81,0 zerbitzuetan ari dira, % 17,5 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 90,3 zerbitzuetan ari dira, % 8,6 industrian.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 1,9

Nekazaritza

% 6,0

% 41,4

Industria

% 33,2

% 6,3

Eraikuntza

% 6,5

% 50,4

Zerbitzuak

% 54,3

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 0,8

Nekazaritza

% 1,1

% 17,5

Industria

% 8,6

% 0,7

Eraikuntza

% 0,0

% 81,0

Zerbitzuak

% 90,3

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.785 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 37,8 km² denez, NAE lurraldearen % 47,3 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 86,5 lur goldagarria (1.543 ha, 33 ustiategitan), % 13,1 larre iraunkorrak (234 ha, 10 ustiategitan), % 0,4 arbolak (6,8 ha, 8 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,51 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,25 ha, 13 ustiategitan).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

47%

53%

NAE · 1.785 ha (% 47,3)Gainerako azalera · 1.992 ha (% 52,7)

NAE, lur-erabileraren arabera

86%

13%

Lur goldagarria · 1.543 ha (% 86,5)Larre iraunkorrak · 234 ha (% 13,1)Arbolak · 6,8 ha (% 0,4)Baratzeak · 0,25 ha (< % 0,1)Berotegiak · 0,51 ha (< % 0,1)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 219 behi, 203 ardi, 36 ahuntz, 140 txerri, 16 zaldi, 2.751 hegazti eta 153 erlauntz zeuden.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 3.055 gidari zeuden erroldatuta: 1.772 gizon (% 58) eta 1.283 emakume (% 42). Biztanleen % 59,1 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 3.871 ibilgailuk osatzen zuten: 2.782 turismo, 256 kamioi, 242 motozikleta, 228 furgoneta eta 107 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 538 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (479) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,4 urtekoa zen; turismoen % 8,4k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,4k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 62,3 diesel zen eta % 36,5 gasolinazko; 29 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,8; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 32,2k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

32%

31%

32%

0 etiketa · 40 (% 1,1)ECO · 125 (% 3,3)C etiketa · 1.229 (% 32,5)B etiketa · 1.169 (% 30,9)Etiketarik gabe · 1.220 (% 32,2)

Turismoak, adinaren arabera

8%

15%

23%

40%

13%

< 4 urte · 235 (% 8,4)4–8 urte · 413 (% 14,8)8–15 urte · 649 (% 23,3)15–25 urte · 1.112 (% 40)≥ 25 urte · 373 (% 13,4)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Demografia

Agurainek ez zuen izan Euskal Herriko beste herri batzuk izan zuten populazio hazkunde bizkorra 1950eko hamarkadatik aurrera, baina beste toki batzuetan ez bezala, 1970eko hamarkadan hasi zen biztanle kopurua handitzen. XXI. mendeko lehen hamarkadak hazkundea bizkortu egin zen.

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 2.580 gizon, 2.593 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.04   100+   0.04 0.16   95-99   0.50 0.47   90-94   1.43 0.81   85-89   2.12 1.90   80-84   2.20 3.76   75-79   3.43 5.62   70-74   4.67 5.39   65-69   5.78 6.20   60-64   7.25 7.09   55-59   7.06 8.10   50-54   7.60 9.61   45-49   8.14 7.91   40-44   7.33 5.85   35-39   5.32 4.96   30-34   4.70 4.30   25-29   4.36 4.30   20-24   4.82 6.28   15-19   5.24 5.97   10-14   7.48 6.78   5-9   5.32 4.50   0-4   5.21
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Urtea	1975	1976	1977	1978	1979	1980	1981	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988	1989	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	32	43	46	59	27	42	55	38	25	24	45	30	13	21	5	6	7	3	2	−16	−6	−7	−6	12	9	5	15	10	8	0	7	12	13	37	25	2	40	40	16	38	32	10	2	6	11	−5	12	10	1	12	−17

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera

Urtea	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Bizirik jaiotakoak	25	31	39	34	34	47	49	31	36	49	48	46	68	67	62	81	74	58	68	72	71	56	49	60	45	51	54	50	54	27

Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 30,8 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 46) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 16,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 15,4 —probintzian % 16,6—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Arabako mapa

Udal

Prob

Best

Esta

Udalerri berean · % 30,8Probintzia berean · % 31Erkidegoan · % 6,8Beste erkidegoa · % 16,1Estatutik kanpo · % 15,4

Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 60,8 Araban, % 4,9 Gipuzkoan, eta % 2 Bizkaian jaio ziren.

Jaioterria, lurralde historikoka

Arab

EAEt

Araba · % 60,8Gipuzkoa · % 4,9Bizkaia · % 2EAEtik kanpo · % 32,3

Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 12,3k atzerriko nazionalitatea zuen. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 47,4), Asia eta Ozeania (% 26,2), Hego Amerika (% 9,1) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Pakistan, Aljeria dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka

Amer

Euro

Afri

Asia

Amerika · % 20,7Europa · % 8,1Afrika · % 50,7Asia · % 20,4Ozeania · % 0,1

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

109

Maroko

84

85

Pakistan

63

63

Aljeria

74

22

Dominikar Errepublika

24

11

Kolonbia

19

8

Peru

14

14

Senegal

7

4

Ekuador

13

6

Errumania

10

7

Nigeria

6

3

Brasil

5

6

Frantzia

2

2

Paraguai

6

4

Txina

4

3

Argentina

4

3

Bulgaria

3

3

Mauritania

3

4

Portugal

2

1

Kuba

4

3

Mali

2

2

Txile

3

1

Venezuela

4

3

Polonia

1

1

Alemania

2

0

Bolivia

3

1

Errusia

2

2

Moldavia

1

1

Ukraina

2

0

Suitza

2

1

Ameriketako Estatu Batuak

0

0

Danimarka

1

1

Erresuma Batua

0

0

Honduras

1

0

Kanada

1

0

Nikaragua

1

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 2.551 etxebizitza zeuden: 2.087 (% 81,8) nagusiak eta 460 (% 18,0) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik). 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 299 (% 11,7) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 248 (% 9,7) hutsik zeuden. Etxebizitza nagusien % 82,2 jabetzan zegoen eta % 15,5 alokairuan. INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 3 plazarekin (3 plaza etxebizitzako).

2.551etxebizitza

2.087nagusi

1etxebizitza turistiko (2026) Arabako mapa

Etxebizitza multzoa Arabako mapa (2024)

2.087

460

Nagusiak (2.087)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (460)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021) Arabako mapa (2021)

2.010

299

248

Okupatuak (2.010)Noizbehinkakoak (299)Hutsik (248)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Arabako mapa (2024)

1.716

323

Jabetzan (1.716)Alokairuan (323)Beste modu batean (48)

Guztira 2.087 etxegune zeuden, batez beste 2,4 egoiliarrekoak; horietatik 676 (% 32,4) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Arabako mapa (2024)

676

583

765

Egoiliar 1 (676)2 egoiliar (583)3-5 (765)6-9 (63)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 91,5 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 39,5 urtekoa. Etxebizitzen % 13,7 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 3,4 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan. Etxebizitzen % 66,3 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

349

954

1.035

Etxebizitza 1 (349)2 (122)3-10 (954)11-20 (1.035)21-40 (87)

Gela kopurua

433

1.549

267

1-3 gela (146)4 (433)5 (1.549)6 (267)7 edo gehiago (152)

Bainugela kopurua

1.595

941

Bainugela 1 (1.595)2 edo gehiago (941)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 33,0 berokuntza zentrala zuten, % 59,8 banakakoa eta % 6,9 noizean behingoa. Horrez gain, % 50,5 hodien bidezko gasa zuten eta % 71,1 igogailua.

Berogailu mota

% 33,0

% 59,8

Zentrala (% 33,0)Banakakoa (% 59,8)Noizean behingoa (% 6,9)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 50,5

Ur bero zentrala% 39,9

Igogailua% 71,1

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 4.216 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 35,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 18,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 32,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,7. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 33,4 zen 2021ean eta % 35,3 2024an; beraz, 2,0 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 15,3 izatetik % 13,7 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 37,8 ziren, eta gizonen artean % 32,9; 4,9 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 14,8 eta gizonen % 12,7 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

4.216biztanle 15 urte edo +, 2024

% 35,3goi-mailako ikasketak+2,0 puntu 2021etik mapa

% 13,7lehen hezkuntza edo gutxiago−1,6 puntu 2021etik mapa

% 10,9ikasten ari dira, 2024

% 13,7

% 32,3

% 18,6

% 35,3

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 13,7Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 32,3Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 18,6Goi-mailako ikasketak · % 35,3

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Arabako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 47,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 53,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 16 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 42,4 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 57,6. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 2,2 ziren.

Ikasketa-maila xehatua

Ikasketarik gabe

% 2,2

Lehen hezkuntza

% 11,6

DBH eta antzekoak

% 32,3

Batxilergoa

% 7,9

Erdi-mailako LH

% 10,7

Goi-mailako LH

% 18,7

Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak

% 9,3

Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak

% 5,3

Masterrak eta espezialitateak

% 1,7

Doktoretzak

% 0,4

Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Agurain/Salvatierra, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	1.490	% 35,3	704	% 32,9	786	% 37,8
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	786	% 18,6	446	% 20,9	340	% 16,4
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	1.361	% 32,3	717	% 33,5	644	% 31,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago	579	% 13,7	271	% 12,7	308	% 14,8
Guztira	4.216	% 100,0	2.138	% 100,0	2.078	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Agurain/Salvatierra, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 33,4	% 17,6	% 33,7	% 15,3	4.096
2022	% 34,3	% 17,6	% 33,2	% 14,8	4.138
2023	% 34,9	% 17,7	% 32,9	% 14,5	4.153
2024	% 35,3	% 18,6	% 32,3	% 13,7	4.216

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,9 ikasten ari zen (460 pertsona). Ikasten ari zirenetatik, % 41,3 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 24,1 batxilergoan, % 22,2 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 10,2 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 47,3 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 34,7; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 27,9 eta emakumeen % 17,0. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 93,2 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 50,0 eta 25–29 urtekoen % 9,5; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,8 baino ez. 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 46,8 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 33,0.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka

15–19 urte

% 93,2

20–24 urte

% 50,0

25–29 urte

% 9,5

30–34 urte

% 5,4

35–39 urte

% 4,0

40–44 urte

% 2,3

45–49 urte

% 2,4

50–54 urte

% 1,8

55 urte edo +

% 0,5

Egiten ari diren ikasketa-maila

Maila zehaztu gabe

% 2,0

Goi-mailako ikasketak

% 41,3

Erdi-mailako LH

% 22,2

Batxilergoa

% 24,1

DBH eta antzekoak

% 10,2

Lehen hezkuntza edo beheragokoa

% 0,2

Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 83,6 estatuan jaio zen, eta % 16,4 atzerrian. Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 36,2 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,9; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 16,7 eta % 26,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 40,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 24,1 eta % 28,9, hurrenez hurren.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 36,2

Goi-mailakoak

% 16,7

% 19,4

Batx. / erdi LH

% 27,9

% 34,4

DBH

% 29,2

% 9,9

Lehen H. edo gutx.

% 26,2

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 40,4

Goi-mailakoak

% 24,1

% 15,9

Batx. / erdi LH

% 19,0

% 31,6

DBH

% 28,0

% 12,1

Lehen H. edo gutx.

% 28,9

Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 11,1 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 9,8. Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 44,9 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 20,6 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Politika

Sakontzeko, irakurri: «Hauteskundeak Agurainen»

Aguraingo udaletxea

2023-2027 legegintzaldia

2023ko hauteskundeen ondorengo Aguraingo udalbatza
Alderdia		2023ko maiatzak 28
		Zinegotziak	Boto kopurua
	Euskal Herria Bildu (EHB)	7 / 13	1.133 (% 49,18)
	Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	6 / 13	1.078 (% 46,79)
	Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE)	0 / 13	73 (% 3,17)
	Alderdi Popularra (PP)	0 / 13	20 (% 0,87)
Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza

Alkateak

Hauek izan dira Aguraingo azken alkateak:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia
Maria Luisa Murguiondo Jimenez de Vicuña	1979	1983		Haguraingo Aukera
Maria Luisa Murguiondo Jimenez de Vicuña	1983	1987		Aguraingo Aukera
Iñaki Beraza Zufiaur	1987	1991		Eusko Alkartasuna
Iñaki Beraza Zufiaur	1991	1995		Eusko Alkartasuna
Iñaki Beraza Zufiaur	1995	1999		Eusko Alkartasuna
Iñaki Beraza Zufiaur	1999	2003		Eusko Alkartasuna-Euzko Alderdi Jeltzalea
Iñaki Beraza Zufiaur	2003	2007		Eusko Alkartasuna-Euzko Alderdi Jeltzalea
Iñaki Beraza Zufiaur	2007	2011		Agurain Guztion Artean
Maider Garcia de Vicuña Quintana	2011	2015		Bildu
Iñaki Beraza Zufiaur	2015	2019		Euzko Alderdi Jeltzalea
Ernesto Sainz Lanchares	2019	2023		Euzko Alderdi Jeltzalea
Raul Lopez de Uralde Baltasar	2023	Jardunean		Euskal Herria Bildu
	2027	2031

Kultura

Harresi aretoa

Hizkuntza

Louis Lucien Bonaparteren planoan (1863) euskal eremutik at bazegoen ere, uste da XIX. mendearen bukaera arte euskaraz mintzo zirela aguraindarrak, gaztelania gero eta gehiago nagusituz.

Lautadan antzina herritar gehienak euskaldun elebakarrak ziren. Mendeak aurrera egin ahala euskara indarra galtzen hasi zen gaztelaniaren eraginez, gizartean eta kultura alorrean erabat gailendu zen arte. Horren arrazoi nagusia goi gizarte-mailen erdararako joera izan zen, horrek euskararen ospe-galtzea ekarri zuen eta. Horren ondorioz euskara, euskaldunen artean ere, kulturarik gabeko eta pertsona baldarren hizkuntzatzat ikusten hasi zen.^{[erreferentzia behar]} Euskararen baztertzea, batez ere, XVIII. mendearen erdialdetik aurrera izan zen, baina Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko euskal herritar intelektual batzuek baztertze hura moteltzea lortu zuten.^{[erreferentzia behar]}

XIX. mendean, nekazariek karlistaldiak galdu izanak eta 1876an foruak bertan behera uzteak, hezkuntza politika gobernu espainiarraren eskuetan geratzea ekarri zuen, eta honek Lautadan euskararen erabateko heriotza ekarri zuen. Aguraingo bake epaitegiko aktek diotenez, 1841ean, oraindik ere, itzultzaile baten beharra zuten. Horrek esan nahi du bertako euskaldun elebakarren ehunekoa handia zela.

Gaur egun euskaraz egiten edo ulertzen dute lautadarren % 37k. Ehuneko hori 1870koaren berdintsua da, Ladislao Belaskok euskararen egoera Araban aztertu zuen garaikoa, garai hartan 1000 biztanle inguruk egiten baitzuten euskaraz. Mende bat geroago, 1970ean, Pedro Irizarrek egindako inkestaren arabera, lautadar jatorriko hiru biztanlek besterik ez zuen egiten euskaraz. Beraz, oso nabarmena izan da euskararen berreskuratzea azken 25 urtean, herritarrek beren kultura izaera berreskuratzeko borondateari eta eginahalari esker.

Jai eta ospakizunak

• Inauteriak: Lautadako herri askotan ospatu izan ziren, neguaren amaiera ospatzeko, 1936ko gerra arte. Diktadura-garaiaren ondoren Zalduondon berreskuratu ziren, eta azkenaldian Ilarduia, Egino, Andoin eta Agurainen ere ospatzen dira. Gidoi zehatzik gabeko antzezpena da, pertsonai zehatz batzuekin eta itxura estereotipatuarekin egiten dena. Mozorroen bidez parte-hartzaileen benetako izaera ezkutatzen da.
• Donibane: Donibane jaia kristautasunaren aurretiko jaia da, udako solstizioa ospatzen duena, urari eta eguzkiari estu loturik. Lautadako herri askotan sua egiten da Donibane bezperako gauean, ekainaren 23an. Agurainen, berriz, herriko gazteek Done Joan enparantzan makala landatzen dute gau horretan, eta jarraian makalaren goialdera igotzen saiatzen dira.
• Aguraingo azoka: Aguraingo azoka urriaren lehenengo astean ospatzen da, Arrosarioaren Amabirjinaren omenezko jaietan hain zuzen ere. 1395ean du jatorria, eta gaur egun arte mantendu da. Antzina garrantzi handiko azoka zen, eta estatuko nekazaritza eta abeltzaintza munduan oso ezaguna izan zen, batez ere, zaldiei esker. Nekazaritza eremuen mekanizazioaren ondoren, abereen eta nekazaritzako tresnen erakustaldi bilakatu da. Horrez gain, abere eta gazta lehiaketak egiten dira, artisauen azoka, eta bertako produktuen salmenta. Egun horretan pilota partidu profesionalak ere izaten dira.
• Errepuierre: ohitura hau Lautadako herri askotan ospatzen da urte amaieran. Inauterien antzeko ohitura da, berez, erritu berdina da, baina data desberdinetan ospatzen da; bata gaur eguneko egutegia kontuan hartzen du eta besteak antzinako egutegia, baina biek garai baten amaiera ospatzen dute. Herriko gazteak kalez kale aritzen dira lastozko panpin bat beraiekin daramatela eta Errepuierre abestia kantatuz. «Errepuierre» euskal hitza da, «erre ipurdia erre» hitzen laburketa hain zuzen ere. Hau da, urteari ipurdia erretzen zaio egun horretan, eta inauterietan bezala lastozko panpina erre egiten da aurreko urteko zorigaitz guztiak amaiarazteko.
• Sallurti Eguna: Pazko astelehenean ospatzen da, 1597an lehen aldiz idatziz aipatua. Aurora Kantuaz hasten da Andre Maria elizan. Prozesio bat egiten da, auroroek auzoetan kantatzen dute, eta herriko musika bandak parte hartzen du. Txokolatea eta txorizo opila edo bollo delakoa banatzen da. Sallurtegiko Andre Mariaren irudia, egun, Andre Maria elizan dago. Azken urteotan, ohiturak aldatzen joan dira.

Musika

• 1979an sortu zuten La Polla Records punk musikako taldea.
• 1990eko hamarkadaren amaieran Kaos Etiliko eta Kaotiko taldeak sortu zituzten.

Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Araba Bus  Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠ 5 Gasteiz (geltokia) Gasteiz (Alas/Boulebard) • Gasteiz (Madril/Arantzabela) • Arkauti • Arkauti (Nekazaritza i.) • Arkauti (akademia) • Oreitia • Burgu • Dulantzi • Gauna • Adana • Uribarri Jauregi • Gereñu • Alaitza • Langarika • Gazeo • Agurain • Erdoña • Zalduondo • Araia (Iduia) Araia

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 4 linea ditu udalerrian:

Eskualdeko Garraioa  Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠ 8a Agurain Azilu Erdoña Dulantzi Alaitza • Langarika • Gazeo • Ezkerekotxa • Txintxetru • Gereñu • Uribarri Jauregi • Adana • Gauna Agurain Azilu Erdoña Dulantzi⁠ 8b Agurain Erdoña Ozeta Etxabarri Urtupiña • Audikana • Etura • Gebara • Mendixur • Matura • Marieta-Larrintzar • Elgea • Hermua • Larrea • Axpuru • Narbaxa • Zuhatzola • Deredia • Dallo • Arrieta Agurain Erdoña Ozeta⁠ 9a Araia Agurain Erdoña Ametzaga • Zalduondo • Galarreta • Gordoa • Arriola • Narbaxa • Luzuriaga • Zuhatzu Donemiliaga Araia Agurain Erdoña⁠ 9b Araia Agurain Erdoña Ametzaga • Albeiz • Ilarudia • Egino • Andoin • Ibarguren • Urabain • Durruma • Egilatz • Bikuña • Mezkia • Munain • Okariz • Opakua • Arrizala • Alangua • Egileor • Zuhatzu Donemiliaga • Luzuriaga Araia Agurain Erdoña

Bestalde, La Burundesa autobus konpainiaren Sakanako herriak lotzen dituen Gasteiz-Iruñea lineak geltokia dauka herrian. Guztira hiru zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean. Linearen ibilbidea honakoa da:

• Gasteiz - Ilarratza - Argomaiz - Agurain - Munain - San Roman - Ibarguren - Andoin - Olatzagutia - Ziordia - Altsasu - Urdiain - Iturmendi - Bakaiku - Etxarri Aranatz - Arbizu - Lakuntza - Arruazu - Uharte Arakil - Irañeta - Ihabar - Hiriberri - Etxarren - Irurtzun - Eritze - Saratsa - Añezkar - Berriobeiti eta Iruñea

Ondasun nabarmenak

Sorginetxe, Arrizalan dagoen trikuharria.

Eraikitako ondarea

Ikus, Aguraingo ondasun nabarmenen zerrenda

• Erdi Aroko hirigune harresiduna, XIII. mendean eraikia.
• Alargunen Etxea, herriko eraikin zibil zaharrena.
• San Martin baseliza, XIII. mendekoa. Udaletxearen barnean dago Aguraingo eraikinik zaharrenetarikoa den hau.
• Santa Maria eliza, XV. mendearen bukaera aldera eraikia, aurretiko baseliza baten gainean.
• San Juan eliza, XV. mende amaierakoa, gotorleku kutsua duena.
• Azkarraga etxea, hiri-jauregia.
• Begoñatarren etxea, hiri-jauregia.
• San Pedroko Klaratarren Komentua, herrigune harresietan integratua.
• Olbeak, arkupe berezi batzuk, Aguraingo elementu arkitektoniko espezifikoak.

Arkeologia ondarea

• Sorginetxe, K.a. 2.500. urtearen inguruko trikuharria, Arrizalan kokatua. Arabako Lurralde Historikoko behe-lurretako trikuharrien taldearen barruan sailkatua.

• Aguraingo Hirigune Historikoaren Esparru Arkeologikoa (Erdi Aroko hirigune harresiduna, XIII. mendean eraikia.).
• Beste hainbat eremu, Balizko Arkeologia Gunea kalifikazioa dute.

Arkeologia ondarea

• Andra Mariaren Erretaula Nagusia
• San Joan Erretaula Nagusia

Ondare ukiezina

• Lezeako zortzikoa

Aguraindar ospetsuak

Evaristo Páramos, aguraindar ospetsuenetako bat.

• Lope Larrea (1546-1623), eskultorea.
• Juan Santiago Aranburu (1860-1937), pianista.
• Dionisio Preciado (1919-), elizgizon eta musikagilea.
• Joseba Azkarraga (1950-), politikaria.
• Carlos Marcote (1950-), margolaria.
• Pablo Barrio (1958-), euskal idazlea.
• Adolfo Madinabeitia (1959-), eskalatzailea.
• Mati Iturralde (1959-), medikua.
• Evaristo (1960-), abeslaria. Guillareyn (Pontevedra) jaioa, txiki-txikitatik Agurainen bizi izan da.

Argazki galeria

• 
  Harresia.
• 
  Santa Maria eliza.
• 
  San Juan eliza.
• 
  Azkarraga etxea.
• 
  Begoñatarren etxea.
• 
  Bustamante etxea.
• 
  Martin Ruiz Luzuriagakoaren etxea.
• 
  Olbeak.
• 
  Alargunen Etxea.
• 
  San Martin eliza, udaletxearen barruko kapera.
• 
  Aguraingo latsarria
• 
  Aguraingo emakume garbitzaileei omenaldia

Ikus, gainera

• Araba
• Arabako udalerrien zerrenda
• Arabako Lautadako kuadrilla
• Entzia-Iturrietako Partzuergoa
• Gasteiz eta Araba Erdialdeko eremu funtzionala

Kanpo estekak

• Aguraingo Udalaren webgunea
• (Gaztelaniaz) Agurain Auñamendi Entziklopedian
• Agurain, Eusko Jaurlaritzaren euskadi.net webgunean.
• (Gaztelaniaz) Aguraingo foruari buruzko artikulua
• (Gaztelaniaz) Herriari buruzko informazio alternatiboa

• Datuak: Q398698
• Multimedia: Salvatierra-Agurain / Q398698
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Agurain