Maksimiano
| Maksimiano | |||||
|---|---|---|---|---|---|
.png) Maksimiano Heraklo (Marcus Aurelius Valerius Maximianus) (ĉirkaŭ 250-310), romia imperiestro, estas trafita de timo vidante Konstantenon (Konstanteno la Granda, Flavius Valerius Aurelius Constantinus, 272-306), sian bofilon, kiun li kredis, ke li estis ponardinta sur lia lito. | |||||
| Persona informo | |||||
| Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius | |||||
| Naskiĝo | 240 en Sirmium | ||||
| Morto | 30-an de junio 310 en Marsejlo | ||||
| Mortis pro | sinmortigo  vd | ||||
| Religio | Romia religio vd | ||||
| Ŝtataneco | Roma regno vd | ||||
| Familio | |||||
| Patro | nekonata valoro kaj Diokleciano vd | ||||
| Patrino | nekonata valoro vd | ||||
| Gefratoj | Diokleciano • Karaŭzio vd | ||||
| Edz(in)o | Eutropia (mul)  vd | ||||
| Infanoj | Konstancio Ĥloro, adoptita filo • Theodora (mul) • Faŭsta • Maksencio vd | ||||
| Profesio | |||||
| Okupo | politikisto vd | ||||
| |||||
| vd | Fonto: Vikidatumoj | ||||
Marko Aŭrelio Valerio Maksimiano Herkulio (latine: Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius; ĉ. 250 – ĉ. julio 310) estis romia imperiestro de 286 ĝis 305. Li tenis la titolon Cezaro de 285 ĝis 286, kaj Aŭgusto de 286 ĝis 305, titolon kiun li dividis kun sia kunimperiestro kaj superulo, Diokleciano, kies politika inteligenteco kompletigis lian krudan militan forton.
Maksimano establis sian rezidejon en Treviro, en la nuna Germanio, sed pasigis la plej grandan parton de sia vivo en militaj kampanjoj. Fine de la somero de 285 li batalis en Gaŭlio kontraŭ la ribeluloj konataj kiel la Bagaŭdoj. De 285 ĝis 288 li batalis kontraŭ germanaj triboj laŭlonge de la Rejna limo. En 288, kune kun Diokleciano, li iniciatis bruligitan teran kampanjon profunde ene de la alemanaj teritorioj, provizore forigante la minacon de germana invado de la provincoj laŭlonge de la Rejno.
La viro indikita de Maksimiano por patroli la marbordojn de la Manika Markolo, Karaŭzio, ribelis en 286, kaŭzante la secesion de Britanio kaj nordokcidenta Gaŭlio. Maksimiano ne sukcesis renversi Karaŭzion, kaj lia ŝiparo estis detruita de ŝtormoj en 289 aŭ 290. Konstancio, generalo subulo de Maksimiano, komencis militajn kampanjojn kontraŭ la posteulo de Karaŭzio, Kajo Alekto (293-296), dum Maksimiano armee konservis kontrolon de la Rejna limo.
La ribela gvidanto estis fine venkita en 296, kaj Maksimiano translokigis siajn trupojn suden por kontraŭbatali la piratojn en Hispanio kaj berberajn invadojn en Maŭritanio. Kun la fino de ĉi tiuj kampanjoj en 298, Maksimiano foriris al Italio, kie li vivis komforte ĝis 305. Sub ordonoj de Diokleciano, Maksimiano abdikis la 1-an de majo 305, transdonante la titolon de Aŭgusto al Konstancio, kaj ekloĝante en suda Italio.
Fine de 306, Maksimiano reprenis la titolon de Aŭgusto kaj subtenis la ribelon gvidatan de sia filo, Maksencio, en Italio. En aprilo 307, li provis detronigi sian filon, sed malsukcesis kaj fuĝis al la kortego de la posteulo de Konstancio, Konstanteno (kiu estis la adoptita nepo kaj bofilo de Maksimiano), en Augusta Treverorum. Ĉe la Koncilio de Carnuntum en novembro 308, Diokleciano kaj lia posteulo, Galerio, devigis Maksimianon denove rezigni la imperian titolon.
Komence de 310, Maksimiano provis preni la titolon de Konstanteno dum ĉi-lasta estis en milita kampanjo ĉe la Rejno. Malmultaj, tamen, subtenis lin en ĉi tiu klopodo, kaj li fine estis kaptita de Konstanteno en Masilja, el Narbona Gaŭlio, (nuntempa Marsejlo). Maksimiano sinmortigis en la somero de 310, laŭ ordonoj de Konstanteno. Dum la milito inter la du, la bildo de Maksimiano estis forigita de ĉiuj publikaj monumentoj. Post kiam Maksencio estis detronigita kaj mortigita de Konstanteno, tamen, lia bildo estis rerajtigita, kaj li estis diigita.
Origino kaj milita kariero
[redakti | redakti fonton]Maksimiano naskiĝis apud Sirmio (nun Sremska Mitrovica, Serbio), en la provinco Panonio, ĉirkaŭ 250, en familio de komercistoj. Maksimiano aliĝis al la armeo, servante kun Diokleciano sub la imperiestroj Aŭreliano (reg. 270–275) kaj Probo (reg. 276–282). Li verŝajne partoprenis en la mezopotamia kampanjo de Karo en 283, kaj ĉeestis la aklamon de Diokleciano kiel imperiestro la 20-an de novembro 284, en Nikomedio.
Energia, agresema kaj malvolonta ĉe ribelado, Maksimiano estis bonega kandidato por servi kiel kolego de Diokleciano. Malgraŭ siaj kvalitoj, Maksimiano ne ricevis formalan edukon kaj preferis agadon al racio. Liaj aspiroj estis pure militaj, lasante politikon en la manoj de Diokleciano. Maksimiano komence partoprenis la sintenojn de Diokleciano, sed estis malpli puritana en siaj gustoj, plurfoje profitante de sia pozicio.
Maksimiano havis du infanojn kun sia edzino Eŭtropia (250-325), Maksencio kaj Faŭsta (289-326).
Maksimiano Cezare
[redakti | redakti fonton]Diokleciano, post kiam li supreniris al la trono de Aŭgusto, nomumis lin Cezaro Maksimiano, sendante lin al Gaŭlio por subpremi serion da ribeloj. En 286, li estis promociita al Aŭgusto, restante kiel komandanto de la Rejnaj defendlinioj. Lia forta kaj aktiva ligo al Diokleciano estas bone dokumentita. En du panegiroj de lia tempo, oni diris, ekzemple, ke ambaŭ estis destinitaj por la dia sfero, ĉar al Maksimiano estis rezervita la rolo de Heraklo kaj al Diokleciano tiun de Jupitero.
Kontraŭ la Bagaŭdoj kaj la germanaj popoloj
[redakti | redakti fonton]Maksimiano translokiĝis al Gaŭlio, atakante la Bagaŭdojn fine de la somero de 285. En la panegiro dediĉita al li en 289 la aŭtoro deklaras, ke la ribeluloj estis venkitaj kaj severe kaj indulgeme. Ĉar tio estis kampanjo kontraŭ la civitanoj de la imperio mem, ĝi ne estis festita per titoloj aŭ triumfoj.
Antaŭ la jarfino, la ribelo estis preskaŭ tute subpremita, kaj Maksimiano translokigis plejparton de siaj trupoj al la rejna limo, proklamante periodon de stabileco.
Maksimio ne sukcesis fini la ribelon kontraŭ la Bagaŭdoj sufiĉe rapide por malhelpi reagon de la germanaj triboj. Aŭtune de 285, du barbaraj armeoj, unu el la Burgundoj kaj Alemanoj, la alia el la Kaibonoj[1] (germanaj triboj) kaj Heruloj, devigis la limesojn de la Rejno kaj eniris Gaŭlion. La unua armeo mortis pro malsato kaj malsano, dum Maksimiano interkaptis kaj venkis la duan. La Cezaro tiam establis ĉefkazernon ĉe la Rejno por estontaj kampanjoj, aŭ ĉe Moguntiacum, aŭ ĉe Augusta Treverorum, aŭ ĉe Kolonjo Agripino (ĉiuj tri en moderna Germanio).
Ribelo de Karaŭzio
[redakti | redakti fonton]Kvankam granda parto de Gaŭlio estis pacigita, la regionoj fronte al la Manika Markolo nun estis trafitaj de franka kaj saksa piratado. La imperiestroj Probo kaj Karino (250-285) komencis plifortigi la saksan marbordon, sed multe restis farenda, ekzemple, ne ekzistas arkeologiaj pruvoj pri ŝipbazoj en Dovero kaj Bolonjo en la periodo 270-285.
Por solvi la problemon de piratado, Maksimiano nomumis Karaŭzion, Menapiuson ("Gaŭla popolo") el Malsupra Germanio (sudokcidenta Nederlando), kiel komandanton de la floto de la Manika Markolo ("Classis Britannica"). Karaŭzio kondutis sin tre bone: antaŭ la fino de 285 ili sukcesis kapti piratŝipojn en grandaj nombroj.
En 293, Konstancio Kloro kaj Galerio estis instalitaj kiel "cezaroj". Maksimiano tiam estis translokigita al la okcidenta Mediteraneo, lasante la Nordon al Konstancio. Maksimiano sukcesis en sia nova teritorio, ĉar inter 296 kaj 298 li sukcesis subpremi plurajn ribelojn en Hispanio kaj Afriko, poste vizitante Romon ĉe la komando de solena ceremonia procesio.
En 304, li revenis al Romo kun Diokleciano por festi siajn dudek jarojn ĉe la stiriloj de la imperio. Ekde la triumfo de Aŭreliano en 254, la urbo ne atestis tian grandiozan spektaklon. Por memorfesti ĉi tiun eventon, oni konstruis la Banĉambrojn de Diokleciano kaj imponan konstruaĵon kontraŭ la Senato. Tamen, ĉi tiu gloro estis efemera, ĉar la 1-an de majo 305, Diokleciano kaj Maksimiano abdikis la potencon, kvankam oni povus diri, ke ĉi-lasta ne demisiiĝis libervole, sed prefere pro lojaleco al la unua.
En 306, la romia imperia trono estis uzurpita de Maksencio, filo de Maksimiano. En 307, Maksencio baldaŭ alvokis sian patron, kiu retiriĝis al Lukanio (Kalabrio), por kunlabori en lia potencpreno. Maksimiano, subtenante sian filon, forĝis aliancon kun Konstanteno en Gaŭlio, donante al li sian filinon Faŭsta kiel edzinon. Sed la imperia Tetrarkio estis plena de konfliktoj kaj malkonsentoj, kreante profundajn registarajn blokiĝojn.
Post kiam intertraktadoj proponitaj de Galerio por solvi ĉi tiujn komplikajn problemojn malsukcesis, Maksimiano revenis al Gaŭlio kaj proklamis sin Aŭgusto. Ĉe la Rejno, Konstanteno tuj marŝis persekutante Maksimianon, sian bopatron, kiu estis en Marsejlo, kaj kaŭzis al li militan malvenkon. Li tiam donis al la imperiestro elekton pri kiel li volis sian fini vivon: Maksimiano, kiel maljuna soldato kaj romano de bona deveno, elektis pendigi sin.