Цхінвалі

Горад
Цхінвалі
ас.: Цхинвал груз. ცხინვალი руск.: Цхинвал
Герб
42°12′32″ пн. ш. 43°58′12″ у. д.
Краіна	Грузія
Край	Шыда Картлі
Кіраўнік	Алан Катаеў
Гісторыя і геаграфія
Заснаваны	1398
Першая згадка	1398
Ранейшыя назвы	Сталінірі (1934—1961)
Горад з	1922
Плошча	17,46 км²
Вышыня цэнтра	877 м
Водныя аб’екты	Great Liakhvi River[d]
Часавы пояс	UTC+3
Насельніцтва
Насельніцтва	42 333 чалавек (1989)
Шчыльнасць	4054 чал./км²
Нацыянальны склад	асеціны, грузіны, рускія
Канфесійны склад	праваслаўныя
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	+799744 і +995344
Паштовы індэкс	100001
Аўтамабільны код	RSO
chinval.ru/
Паказаць/схаваць карты
Цхінвалі
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Помнік абаронцам Цхінвалі і мірным жыхарам, якія загінулі падчас канфлікту з Грузіяй (1991—1992)

Пасля абстрэла грузінскай артылерыяй (жнівень 2008)

Цхінвалі (ас.: і руск.: Цхинвал, груз. ცხინვალი) — сталіца часткова-прызнанай дзяржавы Паўднёвая Асеція. Паводле грузінскага пункта гледжання — горад у краі Шыда Картлі (Грузія). Першае згадванне пра Цхінвалі ў летапісе адбылося ў 1380 годзе. З 1922 года — у складзе Паўднёва-Асецінскай аўтаномнай вобласці (ПААВ) Грузінскай ССР, ў 1936—1954 гадах меў назву Сталініры (у гонар Іосіфа Сталіна). У Цхінвалі жыве каля 30 тысяч чалавек — прыкладна як у райцэнтры памерам з Бярозу.

У чэрвені-верасні 1990 года ў Цхінвалі Саветам Народных Дэпутатаў ПААВ у адказ на рашэнне аб прызнанні незаконнымі ўсіх юрыдычных актаў, прынятых пасля 1921 года (а Паўднёвая Асеція вярнулася ў склад Грузіі ў 1922 годзе) прыняў Дэкларацыю аб суверэнітэце і аб стварэнні Паўднёва-Асецінскай ССР.

У ноч з 5 на 6 студзеня 1991 года Грузія ўвяла ў горад часці паліцыі і нацыянальнай гвардыі. У горадзе былі сфарміраваны атрады самааховы, якія выцеснілі грузінскае войска з горада. Пачаліся абстрэлы горада з артылерыі і спробы зноў захапіць яго штурмам.

1 лютага 1991 года грузінскія ўлады адключылі электраэнергію, у выніку чаго загінулі дзясяткі жыхароў горада, асаблівы састарэлыя ў дамах састарэлых і немаўляты ў раддамах. Са студзеня па ліпень 1992 года Грузія вяла інтэнсіўныя артылерыйскія абстрэлы Цхінвалі, што пацягнула за сабою смерць соцен мірных жыхароў.

Насельніцтва каля 30 тысяч чалавек, у асноўным асеціны. У горадзе захаваліся грузінскія помнікі дойлідства — Каўцкая царква св. Георгія (VIII—IX стст.), цэрквы Узнясення Багародзіцы, Квірацхавельская, Згудэрская царква Св. Георгія. У Цхінвалі знаходзіцца рэзідэнцыя епархіі Нікозі і Цхінвалі Грузінскай праваслаўнай царквы.

Пасля 14 жніўня 1992 года ў расійскае войска атрымала мандат СНД на міратворчасць у рэгіёне.

8 жніўня 2008 года горад стаў аб’ектам моцнага абстрэлу грузінскай ракетнай артылерыі, пасля якога грузінскія войскі паспрабавалі захапіць яго наземнымі часцямі. У выніку супраціву паўднёваасяцінскай арміі і пазней далучыўшыхся да яе расійскіх войскаў, горад быў адбіты.

Насельніцтва

Год Колькасць 1886 3 832 1897 3 963 1910 5 033 1922 4 543 Год Колькасць 1923 4 543 1926 5 809 1939 13 810 1959 21 641 Год Колькасць 1970 30 311 1979 34 794 1989 42 934 2012 28 664 Год Колькасць 2015 30 432 2019 32 180 2020 32 699

Вядомыя асобы

• Станіслаў Якаўлевіч Кочыеў
• Герас Ільіч Маміці (нар. 1936) — спецыяліст у галіне колавага і гусенічнага машынабудавання, тэхнічнай эксплуатацыі аўтамабіляў.

Спасылкі

• Цхiнвал.ru: інфармацыя аб Цхiнвал, навіны, фатаграфіі, каментарыі
• Асеціны і Цхінвал (ru) Архівавана 28 верасня 2007.