টিউনিছিয়া

টিউনিছিয়া (ইংৰাজী: Tunisia, আৰবী: تونس), আনুষ্ঠানিকভাৱে টিউনিছিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ হ'ল উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ মাগ্ৰেব অঞ্চলৰ এখন দেশ। ইয়াৰ পশ্চিমে আৰু দক্ষিণ-পশ্চিমে আলজেৰিয়া, দক্ষিণ-পূবে লিবিয়া আৰু উত্তৰে তথা পূবে ভূমধ্যসাগৰ অৱস্থিত। টিউনিছিয়াই উত্তৰে ছিচিলি আৰু ছাৰ্ডিনিয়া দ্বীপৰ জৰিয়তে ইটালীৰ সৈতে আৰু পূবে মাল্টাৰ সৈতে সামুদ্ৰিক সীমা ভাগ কৰে। ইয়াত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব নৱম শতিকাৰ পুৰণি কাৰ্থেজৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ লগতে কাইৰোৱানৰ গ্ৰেট মছজিদ অৱস্থিত। প্ৰাচীন স্থাপত্য, পৰম্পৰাগত বজাৰ (চুক) আৰু নীলা উপকূলৰ বাবে পৰিচিত এই দেশখনৰ মুঠ মাটিকালি ১,৬৩,৬১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জনসংখ্যা প্ৰায় ১২.১ নিযুত। দেশখনত এটলাছ পৰ্বতমালাৰ পূব প্ৰান্ত আৰু চাহাৰা মৰুভূমিৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; ইয়াৰ বাকী থকা অংশৰ বেছিভাগেই কৃষিপ্ৰধান আবাদী ভূমি। ইয়াৰ ১,৩০০ কিলোমিটাৰ জোৰা উপকূলভাগত ভূমধ্যসাগৰীয় অববাহিকাৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ আফ্ৰিকীয় সংযোগ ঘটিছে। আফ্ৰিকা মহাদেশৰ আটাইতকৈ উত্তৰৰ বিন্দু কেপ এঞ্জেলা টিউনিছিয়াতে অৱস্থিত। উত্তৰ-পূব উপকূলত অৱস্থিত টিউনিচ হ'ল দেশখনৰ ৰাজধানী আৰু ইয়াৰ নাম অনুসৰিয়েই দেশখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। টিউনিছিয়াৰ চৰকাৰী ভাষা হ'ল আৰবী। দেশখনৰ জনসংখ্যাৰ সৰহ সংখ্যকেই আৰৱ আৰু মুছলমান ধৰ্মাৱলম্বী। ঘৰুৱাভাৱে প্ৰচলিত টিউনিছিয়াৰ আৰবী ভাষা হ'ল আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহৃত ভাষা, আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত ফৰাচী ভাষা প্ৰশাসনিক আৰু শৈক্ষিক ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যদিও ইয়াৰ কোনো চৰকাৰী স্বীকৃতি নাই।

প্ৰাচীন কালৰে পৰা টিউনিছিয়াত থলুৱা নুমিডিয়ান লোকসকলে বসবাস কৰিছিল, যিসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত আমাজিঘ বা বেৰবেৰসকলে নিজৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি লয়। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বাদশ শতিকাত এক ছেমিটিক জনগোষ্ঠীৰ ফিনিকীয়সকল ইয়াত উপস্থিত হ'বলৈ ধৰে আৰু তেওঁলোকে উপকূলত কেইবাটাও বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰে ভিতৰত খ্ৰীষ্টপূৰ্বcv সপ্তম শতিকাৰ ভিতৰত কাৰ্থেজ আটাইতকৈ শক্তিশালী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ফিনিকীয় উপনিৱেশকাৰীসকলৰ বংশধৰসকলক 'পুনিক লোক' বুলি জনা গৈছিল। প্ৰাচীন কাৰ্থেজ আছিল এক বৃহৎ বাণিজ্যিক সাম্ৰাজ্য আৰু ৰোমান প্ৰজাতন্ত্ৰৰ একসামৰিক প্ৰতিদ্বন্দী। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৪৬ চনত ৰোমানসকলৰ হাতত কাৰ্থেজ পৰাজিত হয় আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰায় ৮০০ বছৰ ধৰি ৰোমানসকলে টিউনিছিয়া দখল কৰি ৰাখে। ৰোমানসকলে ইয়াত খ্ৰীষ্ট ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে আৰু এল জেমৰ এম্ফিথিয়েটাৰৰ দৰে স্থাপত্যৰ ঐতিহ্য এৰি থৈ যায়। সপ্তম শতিকাত আৰৱ মুছলমানসকলে টিউনিছিয়া জয় কৰে আৰু তেওঁলোকৰ জনজাতি তথা পৰিয়ালসমূহৰ সৈতে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰি ইছলাম ধৰ্ম আৰু আৰৱ সংস্কৃতিৰ সূচনা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত একাদশ-দ্বাদশ শতিকাত বানু হিলাল আৰু বানু চুলাইম জনজাতিৰ ব্যাপক আৰৱ প্ৰব্ৰজনে এই প্ৰক্ৰিয়া ক্ষিপ্ৰতৰ কৰি তোলে। পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত আধুনিক টিউনিছিয়া অঞ্চলটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে আৰৱীকৰণ হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত ১৫৪৬ চনত অট'মান সাম্ৰাজ্যই ইয়াত নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৮১ চনলৈকে শাসন চলায়। ১৮৮১ চনত ফৰাচীসকলে টিউনিছিয়া জয় কৰে। অৱশেষত ১৯৫৬ চনত টিউনিছিয়াই টিউনিছিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ হিচাপে স্বাধীনতা লাভ কৰে। বৰ্তমান টিউনিছিয়াৰ সংস্কৃতি আৰু পৰিচয় বিভিন্ন সংস্কৃতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ এই শতিকাজোৰা সংমিশ্ৰণৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।

২০১১ চনত টিউনিছিয়াৰ বিপ্লৱৰ সূচনা হয়, যিটো ২৪ বছৰীয়া শাসনকালৰ ৰাষ্ট্ৰপতি জিন এল আবিদিন বেন আলীৰ অধীনত স্বাধীনতা আৰু গণতন্ত্ৰৰ অভাৱৰ বাবে হোৱা অসন্তুষ্টিৰ ফলত গঢ়ি উঠিছিল। এই বিপ্লৱে তেওঁৰ শাসন ব্যৱস্থা ওফৰাই পেলায় আৰু সমগ্ৰ অঞ্চলটোতে ব্যাপক আৰৱ বসন্ত আন্দোলনৰ অনুঘটক হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰ পিছতেই দেশখনত মুক্ত বহুদলীয় সংসদীয় নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়; দেশখনে আকৌ ২০১৪ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত সংসদৰ বাবে আৰু ২০১৪ চনৰ ২৩ নৱেম্বৰত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বাবে ভোটদান কৰে। ২০১৪ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে 'দ্য ইকোনমিষ্ট ডেমক্ৰেচি ইণ্ডেক্স' (The Economist Democracy Index) অনুসৰি ইয়াক আৰৱ বিশ্বৰ একমাত্ৰ গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি কা ইচ ছৈয়দৰ কাৰ্যকালত হোৱা গণতান্ত্ৰিক অৱনতিৰ পিছত, ২০২১ চনৰ ডেমক্ৰেচি ইণ্ডেক্স অনুসৰি টিউনিছিয়াক এক 'সংকৰণ শাসন ব্যৱস্থা' (hybrid regime) হিচাপে আখ্যা দিয়া হয় আৰু ২০২৫ চনৰ 'ফ্ৰীডম হাউচ'ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি ইয়াত বৰ্তমান কোনো মুক্ত আৰু নিকা নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হোৱা নাই। টিউনিছিয়া হ'ল আফ্ৰিকাৰ এনে কম সংখ্যক দেশৰ ভিতৰত অন্যতম যিয়ে মানৱ উন্নয়ন সূচকাংকত উচ্চ স্থান লাভ কৰিছে। মহাদেশখনৰ ভিতৰত ইয়াৰ জনমূৰি আয় অন্যতম সৰ্বোচ্চ আৰু নামমাত্ৰ জনমূৰি জিডিপি (nominal GDP per capita)ৰ তালিকাত ই ১২৯ নম্বৰ স্থানত আছে।