ANO, de partij van de populistische Tsjechische miljardair Andrej Babiš, heeft vandaag een regeerakkoord getekend met 2 uiterst rechtse en eurosceptische partijen. De huidige regeringspartijen, die wel pro-Europees zijn, belanden in de oppositie.
Tsjechische verkiezingswinnaar Babiš tekent coalitieakkoord met uiterst rechtse en eurosceptische partijen
Mats Switsers
Gepubliceerd:
Precies een maand na de parlementsverkiezingen bundelt winnaar Babiš zijn krachten met de Motoristen-partij, die sceptisch staat tegenover de klimaatverandering, en de SPD-partij, die tegen de Europese Unie en de NAVO is. Het is voor het eerst dat de SPD van de Japans-Tsjechische Tomio Okamura en de Motoristen, voorheen een one-issuepartij voor automobilisten, gaan regeren.
Samen hebben de drie partijen 108 zetels in het 200 leden tellende Lagerhuis. Babiš heeft aangegeven tegen december een regering te willen vormen, zodat hij de begroting voor 2026 kan aannemen en de laatste EU-top van het jaar kan bijwonen.
Babiš, die premier was van 2017 tot 2021, beloofde een einde te maken aan een door Tsjechië geleid en door het buitenland gefinancierd programma voor de levering van munitie aan Kiev. Hij heeft ook beloofd alle steun aan Oekraïne vanuit de Tsjechische begroting te beëindigen, omdat hij dat geld in plaats daarvan voor zijn eigen burgers wil gebruiken.
Wie is Andrej Babiš?
Andrej Babiš is een Tsjechische miljardair, voormalig premier en oprichter van de populistische partij ANO. Hij bouwde zijn fortuin op met de Agrofert-holding, maar zijn politieke carrière werd overschaduwd door aanhoudende beschuldigingen van corruptie en fraude, onder meer rond Europese subsidies voor zijn bedrijf. Babiš, vaak omschreven als de “Trumpist van Tsjechië”, geldt als een pragmatisch leider zonder vaste ideologie: eurosceptisch en kritisch voor Brussel, maar niet pro-Russisch. Na zijn recente verkiezingsoverwinning lijkt hij opnieuw het politieke toneel van Tsjechië te domineren.
Een nieuw euroscepticisme
Babiš neemt een meer strijdlustige houding aan tegenover de EU en belooft de geplande toeslagregeling voor huishoudens, die in 2027 van start gaat, te verwerpen. Deze regeling zou kunnen leiden tot een juridisch conflict met de EU.
In de conceptagenda van de coalitie staat dat het Green Deal-plan voor koolstofreductie van de EU "onhoudbaar" is en de doelstelling voor 2035 om de verkoop van benzinemotoren te beëindigen "onacceptabel".
De partijen waarmee Babiš in zee gaat, staan te boek als extreemrechts. Desondanks hebben beide partijen in de formatie hun meest radicale standpunten laten varen.
Zo staat er in het akkoord niets te lezen over de deportatie van Oekraïense vluchtelingen, wat een van de meest prominente campagnepunten van de SPD was. Ook het plan voor een referendum over het EU- en NAVO-lidmaatschap wordt opnieuw opgeborgen. Over de invoering van de euro willen de partijen dan weer wel een volksstemming houden. Tsjechië zal hoe dan ook "een overtuigd EU-lid" zijn, aldus Babiš.
Verdere plannen van de regering zijn voorlopig nog vaag, maar roepen desondanks zorgen op. Zo wordt de financiering van de publieke omroep hervormd, wat de onafhankelijkheid zwaar kan beïnvloeden. Daarnaast worden de subsidies voor "politiek activistische ngo's" overboord gegooid en worden zij voortaan nauwlettender in het oog gehouden. Ook zouden rechters een schadevergoeding moeten betalen wanneer zij een fout maken. Wat dan precies als goed en fout telt, blijft nog maar de vraag.
Klimaatontkenners en neonazi's
Babiš' coalitiepartners schuiven op zijn zachtst gezegd bijzonder controversiële kandidaten naar voren.
Zo schuiven de Motoristen bijvoorbeeld Petr Macinka naar voren als minister van Milieu. Hij ontkent echter de invloed van de mens op de klimaatverandering en sprak klare taal toen hij eerder beloofde "groen bloed te laten vloeien" op het ministerie.
Iemand in brand steken is fout, maar als het een zigeuner betreft, is dat een verzachtende omstandigheid
Filip Turek
Voor Buitenlandse Zaken wordt er gekeken naar ex-autocoureur Filip Turek, die eerder vooral bekend was vanwege foto’s waarop hij poseerde met nazisymbolen of een Hitlergroet bracht. Vorige maand kwamen daarbovenop nog een hele resem verwijderde Facebookberichten met racistische, homofobe en antisemitische uitspraken bovendrijven.
Enkele voorbeelden van zijn uitspraken zijn: "de laatste trotse Duitser stierf in 1945", "Obama is een n**** die hooguit drugs kan verkopen" en "iemand in brand steken is fout, maar als het een zigeuner betreft, is dat een verzachtende omstandigheid". Ten slotte zou hij aan Noorwegen de oorlog willen verklaren, omdat het een "linkse parasietenstaat" is.
Protest
De definitieve formatie zou hoe dan ook nog lang op zich kunnen laten wachten. In Praag vonden bijvoorbeeld al protesten plaats tegen de voordracht van Macinka. Daarnaast heeft president Pavel, de politieke tegenpool van Babiš, de macht om de voorgestelde ministers af te wijzen. Volgens een adviseur zal Pavel dan ook geen ministerkandidaten goedkeuren als zij lijnrecht tegen de grondwet ingaan. Eerder liet hij ook al doorschemeren dat de voormalige racepiloot daarom geen minister zal worden.
Ook de Senaat steekt Babiš stokken in de wielen. De partij ANO heeft er slechts een derde van de benodigde meerderheid, terwijl de SPD en Motoristen zelfs geen enkele senaatszetel bezitten. Met een overgrote meerderheid in de senaat, kan de oppositie de controversiële plannen van de miljardair dus blijven afzwakken en dwarsbomen.
