Autosnelweg

Een autosnelweg wordt in Nederland aangeduid met het RVV-bord model G1.

Een autosnelweg is een weg, ontworpen voor snel en conflictvrij verkeer. De rijrichtingen kennen van elkaar gescheiden rijbanen, en de rijbanen hebben tenminste 2 rijstroken in beide richtingen. Uitwisseling met het onderliggend wegennet geschiedt via aansluitingen, die ongelijkvloers zijn uitgevoerd. Volgens het BABW moet een autosnelweg minimaal 2,5 kilometer lang zijn. Nederland heeft 2.436 kilometer autosnelweg.

Geschiedenis

De eerste Nederlandse autosnelweg kwam in aanleg vanaf 1932, te weten rijksweg 12 tussen Den Haag en Utrecht. Hoewel de weg tussen Voorburg en Zoetermeer grotendeels was opgeleverd in 1936, werd dit wegvak pas op 15 april 1937 voor het publiek opengesteld. Daarbij had deze weg de Europese primeur van doorlopende met klinkers verharde bermen; vluchtstroken dus. Deze werden toegepast tussen de aansluitingen, maar om economische redenen niet ter plaatse van 'dure' kunstwerken. Rond 1942 had Nederland na Duitsland de meeste snelwegen van Europa.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd vooral aan het 'Hazepad' doorgewerkt, rijksweg 12 tussen Utrecht en de Duitse grens bij Elten. Na de oorlog had herstel meer prioriteit dan nieuwe aanleg, maar begin jaren '50 werd de bouw weer op grote schaal aangevangen. Tot 1973 nam het netwerk van snelwegen flink toe, maar de oliecrisis, de voorspellingen van de club van Rome en de bezuinigingsplannen van het kabinet Den Uyl maakten dat er vanaf dat moment een kentering kwam. De crisis van de jaren '80 luidde het einde in van de grootschalige wegenbouw; sindsdien wordt vooral nog gewerkt aan een beperkt aantal ontbrekende schakels. Wel wordt sinds 2007 op grote schaal geïnvesteerd in het verbreden van bestaande snelwegen.

Snelwegen uit de jaren '30 hadden relatief moderne ontwerpeisen qua alignement, maar kunstwerken waren vaak smal. Veel bruggen uit de jaren '30 hadden 4 smalle rijstroken die later zijn omgevormd tot 1x2 nadat een nieuw tracé gereed kwam. De ontwerpeisen werden in de jaren '50 maar licht verbeterd. Veel snelwegen uit de jaren '50 en begin jaren '60 worden gekenmerkt door een relatief krap wegprofiel, en op veel kunstwerken ontbreken vluchtstroken. Het aandeel snelwegen wat tegenwoordig nog dit wegprofiel heeft is laag door verbredingen in en na de jaren '80. Ongeveer midden jaren '60 werd het wegprofiel verbeterd. Veel snelwegen die tussen eind jaren '60 en begin jaren '80 zijn opengesteld worden gekenmerkt door een significante hoeveelheid ruimtereserveringen voor een extra rijstrook, soms zelfs met verharding op kunstwerken. In die tijd was het accuraat voorzien dat het wegverkeer enorm toe zou nemen, en de initieel aangelegde capaciteit van (vaak) 2x2 rijstroken, op termijn niet voldoende zou zijn.

Snelwegen die in de jaren '80 en '90 ontworpen zijn, kennen juist maar weinig ruimtereserveringen. Beleidsmatig werd uitgegaan dat het verkeer vanaf die tijd niet zo sterk meer zou toenemen. Het omgekeerde bleek echter waar, met name tussen 1985 en 2005 nam het aantal gereden kilometers explosief toe. Veel kunstwerken en snelwegen uit die tijd zijn alleen met hoge kosten te verbreden. In recentere jaren worden weer op grotere schaal ruimtereserveringen toegepast. Bijvoorbeeld toen de A2 tussen Everdingen en Deil van 2x2 naar 2x4 rijstroken verbreed werd, is meteen een ruimtereservering voor 2x5 rijstroken toegepast. Hetzelfde geldt ook voor bijvoorbeeld de A2 tussen Amsterdam en Utrecht en de A4 langs Leiden. Zie ook het artikel ruimtereservering.

Openingen per jaar

Snelwegopeningen in kilometers per jaar in Nederland

Ontwikkeling snelweglengte

Ontwikkeling totaal aantal kilometers snelwegen in Nederland per jaar

Nederlandse autosnelwegen

Een overzicht van alle Nederlandse autosnelwegen die op dit moment een A-nummer hebben. De tabel is sorteerbaar per kolom.

	Van		Naar		Lengte
A1	Amsterdam	Watergraafsmeer	De Lutte > Duitsland		157 km
A2	Amsterdam	Amstel	Eijsden > België		213 km
A4	Amsterdam	De Nieuwe Meer	Zandvliet (België)		117 km
A5	Hoofddorp	De Hoek		Coenplein	17 km
A6	Muiderberg	Muiderberg	Joure	Joure	101 km
A7	Zaandam	Zaandam	Nieuweschans > Duitsland		236 km
A8	Amsterdam	Coenplein	Westzaan		9 km
A9	Diemen	Diemen	Alkmaar		55 km
A10	Ring Amsterdam	Coenplein			32 km
A12	Den Haag		Beek > Duitsland		138 km
A13	Rijswijk	Ypenburg	Rotterdam	Kleinpolderplein	14 km
A15	Rozenburg		Bemmel	Ressen	128 km
A16	Rotterdam	Terbregseplein	Hazeldonk > België		56 km
A17	Moerdijk	Klaverpolder	Roosendaal	De Stok	26 km
A18	Didam	Oud-Dijk	Varsseveld		22 km
A20	Maasdijk		Gouda	Gouwe	39 km
A22	Velserbroek	Velsen	Beverwijk	Beverwijk	9 km
A27		Sint Annabosch	Almere	Almere	109 km
A28	Utrecht	Rijnsweerd	Groningen	Julianaplein	188 km
A29	Rotterdam	Vaanplein	Willemstad	Sabina	26 km
A30	Ede	Maanderbroek	Barneveld		18 km
A31	Zurich	Zurich	Marssum		19 km
A32	Meppel	Lankhorst	Wirdum		64 km
A35	Wierden		Enschede		28 km
A37	Hoogeveen	Hoogeveen	Zwartemeer > Duitsland		42 km
A38		Ridderkerk	Ridderkerk		2 km
A44		Burgerveen	Wassenaar		28 km
A50	Eindhoven	Ekkersweijer		Hattemerbroek	138 km
A58	Eindhoven	Batadorp	Vlissingen		150 km
A59		Hellegatsplein	Oss	Paalgraven	98 km
A65	Tilburg	De Baars	Berkel-Enschot		7 km
A67	De Poppel (België)		Venlo > Duitsland		75 km
A73		Ewijk		Het Vonderen	103 km
A74	Tegelen	Tiglia	Kaldenkirchen (Duitsland)		2 km
A76	België > Stein		Bocholtz > Duitsland		27 km
A77		Rijkevoort	Heijen > Duitsland		10 km
A79	Rothem	Kruisdonk	Heerlen	Kunderberg	18 km
A200	Haarlem		Zwanenburg		6 km
A205	Haarlem (N205)			Rottepolderplein	1 km
A208	Haarlem (N208)		Velsen		2 km
A256		De Poel	Goes		3 km
A261	Tilburg		Loon op Zand		5 km
A270	Eindhoven		Helmond		3,3 km
A325	Elden			Ressen	8 km
A326		Bankhoef	Wijchen		6 km
A348	Velp	Velperbroek	Ellecom		10 km

Autosnelwegen van Nederland

In andere landen

Duitsland

Duitsland wordt vaak gezien als de "vader van de snelwegen" vanwege het grootschalige snelwegenprogramma van de jaren '30. Tussen 1933 en 1943 is in Duitsland bijna 3.900 kilometer Reichsautobahn aangelegd, wat destijds veruit het grootste netwerk ter wereld was. Na de Tweede Wereldoorlog werd tussen 1945 en 1955 niet zoveel nieuwe Autobahn aangelegd, de aandacht ging uit naar herstel van het bestaande netwerk. Vanaf de tweede helft van de jaren '50 nam de bouwsnelheid fors toe, piekend in de jaren '60 en '70, daarna inzakkend in de jaren '80. Na de hereniging van Duitsland werden tussen 1990 en 2010 in het oosten van Duitsland op grote schaal nieuwe snelwegen aangelegd. Het westen en zuiden van Duitsland werd echter verwaarloosd, wat met name vanaf circa 2005 leidde tot een grote achterstand in onderhoud en capaciteitsuitbreidingen. Vanaf 2010 worden er op grote schaal bruggen en Talbrücken vervangen, die soms maar 35 jaar oud zijn.

De oudere Reichsautobahnen uit de jaren '30 en '40 hadden 2x2 rijstroken en ongelijkvloerse kruisingen. Wat ze echter meestal niet hadden, waren doorlopende vluchtstroken. Deze werden vanaf de jaren '50 wel toegepast. Tegenwoordig zijn er geen originele Reichsautobahnen meer. Het alignement van veel snelwegen verraadt nog dat de Autobahn uit de jaren '30 stamt, zelfs als ze sindsdien verbreed zijn. Kenmerkend van Reichsautobahnen zijn de bochten en de manier waarop ze door het landschap lopen.

In tegenstelling tot Nederland werden in Duitsland vrijwel nooit ruimtereserveringen toegepast. Daarnaast zijn Duitse snelwegen voor Nederlandse begrippen krap ontworpen, zo ontbreken vluchtstroken ter plekke van toe- en afritten vrijwel altijd en zijn aansluitingen en knooppunten krap vormgegeven. Het wegontwerp lijkt in de loop der jaren maar beperkt aangepast te zijn. Kritisch voor Duitsland is de conditie van kunstwerken, omdat deze nooit aangepast zijn op het toenemende vrachtverkeer en aslasten. In sommige gevallen worden amper 30 jaar oude kunstwerken al gesloopt en vervangen. Elders in Europa is dit ongebruikelijk.

Frankrijk

De aanleg van de Franse autoroutes begon in de jaren '30, de eerste snelweg was de A13 westelijk van Paris. Tegen eind jaren '50 had Frankrijk alleen wat korte stukjes autoroute, in de jaren '60 werd de eerste hoofdas als tolweg aangelegd, namelijk de route Lille - Paris - Lyon - Marseille. In de jaren '70 werd het hoofdnet aangelegd, maar in tegenstelling tot Italië, Duitsland en Nederland werden ook in de jaren '80 en '90 op grote schaal snelwegen aangelegd, bijna altijd als tolweg. Na 2010 zakte de bouwsnelheid fors in.

Franse autoroutes zijn relatief modern ontworpen, ook de wat oudere snelwegen. Alhoewel ruimtereserveringen zeldzaam zijn, zijn ze sporadisch wel toegepast. Omdat de meeste autosnelwegen tolwegen zijn, is de afstand tussen aansluitingen groot, frequent meer dan 20 kilometer. Dit komt mede vanwege de lage bevolkingsdichtheid van het Franse platteland en de hoge kosten van het innen van de tol bij minder belangrijke aansluitingen.

Italië

Italië wordt vaak genoemd als één van de geboorteplaatsen van de autosnelwegen, omdat al in de jaren '20 enkele tolwegen met de naam autostrada werden aangelegd in voornamelijk de Povlakte en rond Milano. Echter deze autostrade waren geen autosnelwegen zoals we ze nu kennen, zo ontbrak een middenafscheiding zo goed als altijd en hadden ze 1x2 of 1x3 rijstroken (al dan niet met een suicide lane). De eerste volwaardige autosnelweg met 2x2 rijstroken en middengeleider opende pas in 1958. Veel autostrade uit de jaren '20 en '30 zijn in de jaren '60 opgewaardeerd en verbreed. Legge 492 van 1975 maakte een einde aan de bouw van autostrade op nieuwe tracé's. Tussen eind jaren '70 en 2005 zijn daarom bijna geen nieuwe snelwegen aangelegd in Italië. Wel werden op grote schaal superstrade aangelegd om dat te compenseren. De wet werd in 2001 ongedaan gemaakt, waarna een aantal nieuwe snelwegen zijn aangelegd.

Italiaanse snelwegen hebben een veel krapper wegprofiel dan elders in Europa. Zo zijn vluchtstroken vaak maar 2 meter breed, wat wordt gecompenseerd door een hoge frequentie aan pechhavens, die in de praktijk ook vaak als parkeerplaats gebruikt worden door truckers. Ook kenmerkend is de smalle middenberm, ruimtereserveringen zijn in Italië zeer zeldzaam, alleen de A22 tussen Verona en Modena heeft een brede middenberm voor 2x3 rijstroken. Elders is dit niet gangbaar. Ook staan geleiderails vaak pal op de kantstreep, waardoor er weinig redresseerruimte is. Veel snelwegen in bergachtig gebied hebben een suboptimaal alignement met scherpe bochten en gering doorzicht. Nergens in Europa zijn zoveel tunnels te vinden in autosnelwegen als in Italië.

Verenigde Staten

De aanleg van snelwegen in de Verenigde Staten begon met een evolutie vanaf parkways rond New York City in de jaren '20, tot langere routes in de jaren '30, culminerend in de openstelling van de Pennsylvania Turnpike in 1940, de eerste lange-afstandssnelweg van de Verenigde Staten. In de jaren '50 werden enkele tolwegen aangelegd, met name in het noordoosten en midwesten van de Verenigde Staten. De snelwegen ontstonden vooral vanuit de grote steden, zoals de freeways van Los Angeles in de jaren '50 en de expressways rond New York City in de jaren '50 en '60.

In 1956 werd het Interstate Highway systeem gecreëerd door president Eisenhower. Deze maakte de weg vrij voor federale financiering van lange-afstandssnelwegen. Deze maakten de aanleg van tolwegen overbodig, en in het gehele land werden Interstate Highways aangelegd die de grote steden verbonden. Het grootste deel van dit netwerk is in de jaren '60 en '70 aangelegd, gevolgd door het openstellen van vertraagde ontbrekende schakels in de jaren '80 en '90. Na 1995 werden voornamelijk in en rond de snelgroeiende metropolen in het zuiden van de Verenigde Staten nog veel snelwegen aangelegd, vanwege tekort aan geld vaak ook als tolweg. Met name in Florida zijn zeer veel tolwegen aangelegd. Na 2000 werden express lanes populairder, dat zijn tolstroken die met dynamische beprijzing altijd free-flow gehouden worden. Vanaf de jaren '80 zijn ook veel HOV lanes aangelegd, eigenlijk tegen de trend van carpooling in, het carpoolen neemt sinds de jaren '80 voortdurend af.

In andere talen

• Albanees (Shqip): Autostrada
• Baskisch (Euskara): (regionale taal in Noord-Spanje): Autobidea
• Bosnisch (Bosanski): Autoput
• Bulgaars (Български): Автомагистрала / Аутопут
• Catalaans (Català): (regionale taal in Noordoost-Spanje): Autopista
• Deens (Dansk): Motorvej
• Duits (Deutsch): Autobahn
• Engels (English): (Brits) Motorway
• Engels (English): (Amerikaans) Freeway / Interstate Highway / Expressway / Tollway
• Fins (Suomi): Moottoritie
• Frans (Français): Autoroute
• Galicisch (regionale taal in Noordwest-Spanje): Autoestrada
• Georgisch (ქართული/Kartuli): ავტოსტრადა (avtostrada)
• Hebreeuws: כביש מהיר (Kvish Mahir)
• Hongaars (Magyar): Autopályá
• Iers (Gaeilge): Mótorbhealai / Motorway
• Indonesisch (Bahasa Indonesia): Jalan Bebas Hambatan
• Italiaans (Italiano): Autostrada
• Japans (日本語 Nihongo): 高速道路 kōsokudōro
• Kroatisch (Hrvatski): Autocesta
• Litouws (Lietuvių): Magistralė
• Macedonisch (Македонски): Автопaт
• Maleisisch (Malay): Lebuhraya
• Noors (Norsk): Motorvei / Motorveg
• Occitaans (Occitan):(regionale taal in Zuid-Frankrijk): Autovia
• Oekraïens (Українська): Автодороги / Автобан
• Pools (Polski): Autostrada (Polen)
• Portugees (Português): Auto-Estrada (Portugal), Rodovia / Via expressa (Brazilië)
• Roemeens (Română): Autostrăzile / Autostrăzi
• Russisch (Русский): Aвтострада
• Samogitisch (Žemaitiu): (regionale taal in Litouwen): Autostrada
• Servisch (Cрпски): Аутопут (Autoput)
• Sloveens (Slovenščina): Avtocesta
• Slowaaks (Slovenčina): Diaľnica
• Spaans (Español): Autopista (tol), Autovia (tolvrij)
• Tsjechisch (Česky): Dálnice
• Zweeds (Svenska): Motorväg

Externe links

• Uitgebreide geschiedenis van autosnelwegen in Nederland
• Aanlegdossiers van alle Nederlandse autosnelwegen
• Route-informatielijsten A- en N-wegen Benelux
• Foto's Nederlandse autosnelwegen
• Rijkswaterstaat