Artxaus
_by_Erling_Mandelmann.jpg)
Artxaus film yoki art-film — bu ommaviy tomoshabinlarga emas, balki tor doiradagi bozorga moʻljallangan mustaqil suratga olingan film[1]. U „jiddiy, badiiy asar boʻlishi koʻzlangan, koʻpincha eksperimental va ommaviy qiziqish uchun moʻljallanmagan[2]“, „tijoriy foyda uchun emas, balki birinchi navbatda estetik sabablarga koʻra yaratilgan[3]“ va tarkibida „gʻayrioddiy yoki yuqori darajada ramziy maʼno“ boʻlgan film hisoblanadi[4].
Kinoshunoslar va kinotanqidchilar odatda art-filmni „ularni asosiy oqimdagi Gollivud filmlaridan farqlab turuvchi rasmiy sifatlarga“ ega film sifatida taʼriflashadi[5]. Ushbu xususiyatlar (boshqa elementlar qatorida) ijtimoiy realizm tuygʻusini; rejissyorning mualliflik ifodasiga urgʻu berilishini hamda aniq, maqsadga yoʻnaltirilgan voqealar rivojidan farqli oʻlaroq, qahramonlarning fikrlari, tushlari yoki motivatsiyalariga eʼtibor qaratilishini oʻz ichiga olishi mumkin. Kinoshunoslar David Bordwell va Barry Keith Grant artxaus kinoni „oʻziga xos qoidalarga ega boʻlgan kino janri“ deb taʼriflashadi[6][7].
Art-xaus film prodyuserlari odatda oʻz filmlarini maxsus kinoteatrlarda (repertuar kinoteatrlari yoki AQShda art-xaus kinoteatrlari) va kinofestivallarda namoyish etadilar. „Art film“ atamasi Shimoliy Amerika, Buyuk Britaniya va Avstraliyada, mualliflik filmlari (auteur) va milliy kino (masalan, nemis milliy kinosi) atamalari qoʻllaniladigan kontinental Yevropaga qaraganda ancha keng tarqalgan. Ushbu filmlar kichik, tor doiradagi auditoriyaga moʻljallanganligi sababli, ular keng prokatga chiqariladigan blokbaster filmlarga xos boʻlgan katta ishlab chiqarish byudjetlariga imkon beruvchi moliyaviy yordamni kamdan-kam hollarda qoʻlga kiritadi. Art-xaus rejissyorlari bu cheklovlarni boshqacha turdagi film yaratish orqali qoplaydilar; bunday filmlarda odatda unchalik tanilmagan kino aktyorlari yoki hatto havaskor aktyorlar jalb etiladi va bor eʼtibor gʻoyalarni rivojlantirishga, yangi hikoya qilish usullarini tadqiq etishga hamda yangi kinochilik qoidalarini sinab koʻrishga qaratilgan filmlarni yaratish uchun kamtarona sahnalardan foydalaniladi.
Bunday filmlar odatda chiziqli syujet va ommaviy koʻngilochar tomoshaga yoʻnaltirilgan asosiy oqim (meynstrim) blokbaster filmlaridan keskin farq qiladi. Kinotanqidchi Roger Ebert 1994-yilda suratga olingan va tanqidchilar tomonidan yuqori baholangan „Chungking Express“ art-xaus filmini asosan „kino haqidagi bilimlaringiz tufayli“ zavq bagʻishlaydigan „intellektual tajriba“ deb atagan[8]. Shunga qaramay, ayrim badiiy filmlar hujjatli yoki biografik janrlar kabi tanishroq janrlarning maʼlum elementlarini taklif qilish orqali oʻz jozibadorligini oshirishi mumkin. Targʻibot uchun art-xaus filmlari kinotanqidchilarning taqrizlari orqali yuzaga keladigan reklama, sanʼat sharhlovchilari, sharhlovchilar va bloggerlar tomonidan filmning muhokama qilinishi hamda tomoshabinlarning ogʻzaki tavsiyalariga tayanadi. Badiiy filmlar boshlangʻich investitsiya xarajatlari kam boʻlganligi sababli, moliyaviy jihatdan oʻzini oqlashi uchun ommaviy tomoshabinlarning faqat kichik bir qismini jalb qilishi kifoya.
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ "Art film definition". MSN Encarta. Archived from the original on 2009-08-30. https://web.archive.org/web/20090830233850/http://encarta.msn.com/dictionary_1861685559/art_film.html.-->
- ↑ Publishers, HarperCollins „The American Heritage Dictionary entry: art film“. ahdictionary.com. Qaraldi: 2025-yil 16-dekabr.
- ↑ Random House Kernerman Webster’s College Dictionary. Random House: 2010.
- ↑ „Art film“. Dictionary.com. Qaraldi: 2015-yil 21-aprel.
- ↑ Wilinsky, Barbara (2001). "Sure Seaters: The Emergence of Art House Cinema". Journal of Popular Film & Television (University of Minnesota) 32: 171.
- ↑ Bordwell, David „The Art Cinema as a Mode of Film Practice“. Film Criticism (fall 1979). 2008-yil 13-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 13-noyabr.
- ↑ Grant, Barry. Film Genres: From Iconography to Ideology. Wallflower Press, 2007 — 1-bet.
- ↑ Ebert, Roger. „Chungking Express Movie Review (1996)“ (1996-yil 15-mart). Qaraldi: 2018-yil 22-fevral.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Brows Held High YouTubeda
- Top 100 Art House and International Movies – Rotten Tomatoes at Wayback Machine
- The 25 best arthouse films of all time|The Guardian
- 10 Great Movies That Are Perfect Introductions To Arthouse Cinema – Taste of Cinema
- Top 10 arthouse films of the last 10 years|Stark Insider (Wayback Machine saytida 2025-08-23 sanasida arxivlangan)