İçeriğe atla

NATO üyesi ülkeler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
NATO üyesi ülkeler

NATO üyesi ülkeler, bir askerî ittifak olan NATO'yu (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü) oluşturan, Avrupa ve Kuzey Amerika'daki 32 üye ülkedir. Uluslararası Kuzey Atlantik Antlaşmasının 4 Nisan 1949 tarihinde imzalanmasıyla kurulmuştur. Antlaşmanın 5. maddesi, üye devletlerden birine karşı silahlı bir saldırı olması halinde, bunun tüm üyelere karşı yapılmış bir saldırı olarak kabul edileceğini ve diğer üyelerin saldırıya uğrayan üyeye gerekirse silahlı kuvvetlerle yardım edeceğini belirtmektedir.[1] Antlaşmanın 6. maddesi, 5. maddenin kapsamını Yengeç Dönencesi'nin kuzeyindeki adalar, Kuzey Amerika ve Avrupa anakaraları, Türkiye'nin tamamı ve sonuncusu Temmuz 1962'den beri tartışmalı olan Fransız Cezayiri ile sınırlamaktadır. Dolayısıyla, Hawaii, Porto Riko, Fransız Guyanası, Falkland Adaları, Septe veya Melilla gibi yerlere yapılacak bir saldırı 5. madde kapsamında bir karşılık verilmesini tetiklemeyecektir.

32 üye ülkenin 30'u Avrupa'da, ikisi ise Kuzey Amerika'dadır. 1994 ve 1997 yılları arasında NATO ve komşuları arasında bölgesel işbirliği için Barış için Ortaklık, Akdeniz Diyaloğu girişimi ve Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi gibi daha geniş forumlar kurulmuştur.

Tipik bir ordusu olmayan (ancak sahil güvenliği ve NATO operasyonları için sivil uzmanlardan oluşan küçük bir birimi vardır) İzlanda dışında tüm üyelerin orduları vardır. NATO'nun üç üyesi nükleer silah sahibi devletlerdir: Fransa, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri. NATO'nun 12 orijinal kurucu üye ülkesi vardır. Üç üye 1952 ve 1955 yılları arasında, dördüncü üye ise 1982 yılında katılmıştır. Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana NATO'ya 1999'dan 2024'e kadar 16 üye daha eklenmiştir.[2]

NATO günümüzde Bosna-Hersek, Gürcistan ve Ukrayna'yı Açık Kapılar genişleme politikasının bir parçası olarak istekli üyeler olarak tanımaktadır.[3]

Üyeler ülkeler listesi

[değiştir | kaynağı değiştir]
BayrakHaritaİsimBaşkent Katılım[4] Nüfus Yüzölçümü[5] Askeri bütçenin 2024 GSYİH'ye oranı (%)[6] GSYH 2023 (milyon US$)[7] Dil
 ArnavutlukTiran1 Nisan 2009 2,854,71028.748 km2 (11.100 mil2) 2.0322,743 Arnavutça
 BelçikaBrüksel 24 Ağustos 1949[a] 11,611,41930.528 km2 (11.787 mil2) 1.30630,110 Flemenkçe
Fransızca
Almanca
BulgaristanSofya 29 Mart 2004 6,885,868110.879 km2 (42.811 mil2) 2.18101,611 Bulgarca
 KanadaOttawa 24 Ağustos 1949[a] 38,155,0129.984.670 km2 (3.855.103 mil2) 1.372,140,086 İngilizce
Fransızca
HırvatistanZagreb1 Nisan 2009 4,060,13556.594 km2 (21.851 mil2) 1.8182,044 Hırvatça
Çekya Prag12 Mart 1999 10,510,75178.867 km2 (30.451 mil2) 2.10332,025 Çekçe
Danimarka[b] Kopenhag24 Ağustos 1949[a] 5,854,2402.210.573 km2 (853.507 mil2)[c] 2.37405,199 Danca
EstonyaTallinn29 Mart 2004 1,328,70145.228 km2 (17.463 mil2) 3.4340,757 Estonca
FinlandiyaHelsinki4 Nisan 2023 5,619,399338.455 km2 (130.678 mil2) 2.41300,499 Fince
İsveççe
Fransa[d] Paris24 Ağustos 1949[a] 64,531,444643.427 km2 (248.429 mil2) 2.063,031,778 Fransızca
Almanya[e] Berlin6 Mayıs 1955
(Batı Almanya)
3 Ekim 1990
(Almanya)		 83,408,554357.022 km2 (137.847 mil2) 2.124,457,366 Almanca
YunanistanAtina18 Şubat 1952 10,445,365131.957 km2 (50.949 mil2) 3.08238,275 Yunanca
MacaristanBudapeşte12 Mart 1999 9,709,78693.028 km2 (35.918 mil2) 2.11212,610 Macarca
İzlandaReykjavík24 Ağustos 1949[a] 370,335103.000 km2 (39.769 mil2) 0.031,020 İzlandaca
İtalyaRoma 59,240,329301.340 km2 (116.348 mil2) 1.492,255,503 İtalyanca
LetonyaRiga29 Mart 2004 1,873,91964.589 km2 (24.938 mil2) 3.1543,598 Letonca
LitvanyaVilnius 2,786,65165.300 km2 (25.212 mil2) 2.8577,926 Litvanca
LüksemburgLüksemburg24 Ağustos 1949[a] 639,3212.586 km2 (998 mil2) 1.2985,780 Lüksemburgca
Fransızca
Almanca
KaradağPodgorica5 Haziran 2017 627,85913.812 km2 (5.333 mil2) 2.027,406 Karadağca
Hollanda[f] Amsterdam24 Ağustos 1949[a] 17,501,69641.543 km2 (16.040 mil2)[g] 2.051,117,101 Flemenkçe
Kuzey MakedonyaÜsküp27 Mart 2020 2,103,330 25.713 km2 (9.928 mil2) 2.2214,769 Makedonca
Norveç[h] Oslo24 August 1949[a] 5,403,021323.802 km2 (125.021 mil2)[i] 2.20485,513 Norveççe
PolonyaVarşova12 Mart 1999 38,307,726312.685 km2 (120.728 mil2) 4.12808,435 Lehçe
PortekizLizbon24 Ağustos 1949[a] 10,290,10392.090 km2 (35.556 mil2) 1.55287,421 Portekizce
RomanyaBükreş29 Mart 2004 19,328,560238.391 km2 (92.043 mil2) 2.25345,894 Rumence
SlovakyaBratislava 5,447,62249.035 km2 (18.933 mil2) 2.0132,122 Slovakça
SlovenyaLjubljana 2,119,41020.273 km2 (7.827 mil2) 1.2968,236 Slovence
İspanya[j] Madrid30 Mayıs 1982 47,486,935505.370 km2 (195.124 mil2) 1.281,581,151 İspanyolca
İsveçStockholm7 Mart 2024 10,467,097450.295 km2 (173.860 mil2) 2.14593,268 İsveççe
Türkiye Ankara18 Şubat 1952 84,775,404783.562 km2 (302.535 mil2) 2.091,108,453 Türkçe
Birleşik Krallık[k] Londra24 Ağustos 1949[a] 67,281,039243.610 km2 (94.058 mil2) 2.333,344,744 İngilizce
Amerika Birleşik Devletleri[l] Washington, D.C. 336,997,6249.833.520 km2 (3.796.743 mil2) 3.3827,357,825,

Kurucu üyeler ve genişleme

[değiştir | kaynağı değiştir]

NATO, 4 Nisan 1949 tarihinde Kuzey Atlantik Antlaşması'nın (Washington Antlaşması) imzalanmasıyla kurulmuştur. İttifakın 12 kurucu üyesi şunlardır: Belçika, Kanada, Danimarka, Fransa, İzlanda, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Norveç, Portekiz, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri.[8]

Çeşitli müttefikler, İttifak'ın sivil gözetimini somutlaştıran 1951 tarihli bir belge olan Ottawa Anlaşması'nı imzalamışlardır.[9][10]

Mevcut üyelik 32 ülkeden oluşmaktadır. Kurucu 12 ülkeye ek olarak, Soğuk Savaş sırasında dört yeni üye katılmıştır: Yunanistan ve Türkiye (1952), Batı Almanya (1955) ve İspanya (1982). 1990 yılında Almanya'nın yeniden birleşmesiyle eski Doğu Almanya toprakları da eklenmiştir. Soğuk Savaş sonrasında NATO daha da genişleyerek Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Polonya (1999); Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya (2004); Arnavutluk ve Hırvatistan (2009); Karadağ (2017); Kuzey Makedonya (2020); Finlandiya (2023); ve İsveç'i (2024) bünyesine katmıştır. 1990-2024 yılları arasında eklenen bölge ve üyelerden Finlandiya ve İsveç dışındakilerin tümü ya eskiden Varşova Paktı'nın bir parçası (eski Sovyet Baltık ülkeleri dahil) ya da eski Yugoslavya topraklarıydı. Kuruluşundan bu yana hiçbir ülke NATO'dan ayrılmamıştır.

Günümüzde Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü, 7 Mart 2024 tarihinde İsveç'in katılımından bu yana toplam 27.581.382 km2 alanı kapsamaktadır.

Üyelik hedefleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Mart 2024 itibarıyla üç devlet daha NATO'ya üyelik isteklerini resmen bildirmişlerdir: Bosna-Hersek, Gürcistan ve Ukrayna.

Avrupa'da NATO:
  Mevcut üyeler
  Üyelik Eylem Planı
  Üyelik isteyen ülkeler
  Üyelik amaçlamayan ülkeler

Katılım tarihine göre üye ülkeler

[değiştir | kaynağı değiştir]
Tarih Ülke Genişleme Notlar
4 Nisan 1949  BelçikaKurucular17 Mart 1948'de imzalanan NATO antlaşması'nın öncüsü Brüksel'de gerçekleşmiştir
 Kanada
 DanimarkaDanimarka'nın NATO üyeliği Faroe Adaları ve Grönland'ı kapsamaktadır.
 FransaFransa, NATO'nun askerî kanadından 1966'da çekildi; 3 Nisan 2009'da geri döndü.
 İzlandaİzlanda, ordusu olmayan tek NATO üyesidir.
 İtalya
 Lüksemburg
 Hollanda
 Norveç
 Portekiz
 Birleşik Krallık
 ABD
18 Şubat 1952 YunanistanİlkYunanistan, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın ardından NATO'nun askerî kanadından çekildi; 1980'de geri döndü.
 Türkiye
9 Mayıs 1955 AlmanyaİkinciBatı Almanya olarak katıldı; Saarland 1957'de, Berlin'in bölgeleri ve Doğu Almanya ise 3 Ekim 1990'da ülkeye katıldı. Doğu Almanya 1956-1990 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
30 Mayıs 1982 İspanyaÜçüncü
12 Mart 1999 ÇekyaDördüncüÇekoslovakya'nın parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
 Macaristan1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
 Polonya1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
29 Mart 2004 BulgaristanBeşinci1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
 EstonyaSovyetler Birliği'nin parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
 LetonyaSovyetler Birliği'nin parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
 LitvanyaSovyetler Birliği'nin parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
 Romanya1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
 SlovakyaÇekoslovakya'nın parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
 Slovenya1945-1991 arasında Yugoslavya'nın parçasıydı. (Bağlantısızlar Hareketi)
1 Nisan 2009 ArnavutlukAltıncı1955-1968 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.
 Hırvatistan1945-1991 arasında Yugoslavya'nın parçasıydı. (Bağlantısızlar Hareketi)
5 Haziran 2017 KaradağYedinci1945-1991 arasında Yugoslavya'nın parçasıydı. (Bağlantısızlar Hareketi)
27 Mart 2020 Kuzey MakedonyaSekizinci1945-1991 arasında Yugoslavya'nın parçasıydı. (Bağlantısızlar Hareketi)
4 Nisan 2023 FinlandiyaDokuzuncu
7 Mart 2024  İsveç Onuncu

Özel düzenlemeler

[değiştir | kaynağı değiştir]

NATO'ya kurucu üye olarak katılan üç İskandinav ülkesi, Danimarka, İzlanda ve Norveç, katılımlarını üç alanda sınırlandırmayı seçtiler: barış zamanında kalıcı üsler olmayacak, nükleer savaş başlıkları bulunmayacak ve topraklarında (davet edilmedikçe) hiçbir müttefik askeri faaliyetine izin verilmeyecekti. Ancak Danimarka, ABD'nin Grönland'daki mevcut Thule Hava Üssü'nü (günümüzde Pituffik Uzay Üssü) muhafaza etmesine izin verdi.[12]

Fransa 1960'ların ortalarından 1990'ların ortalarına kadar "Gaullo-Mitterrandizm" olarak adlandırılan bir politika çerçevesinde NATO'dan bağımsız bir askeri strateji izlemiştir.[13] Nicolas Sarkozy 2009 yılında Fransa'nın entegre askeri komutanlığa ve Savunma Planlama Komitesine geri dönmesi için müzakerelerde bulunmuş ve ertesi yıl bu komite lağvedilmiştir. Fransa Nükleer Planlama Grubu dışında kalan tek NATO üyesi olmaya devam etmektedir ve Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ın aksine nükleer silahlı denizaltılarını ittifaka teslim etmeyecektir.[14][15]

Tablo

[değiştir | kaynağı değiştir]
ÜlkeSavunma harcamaları,
milyon USD		Savunma harcamaları,
cari fiyatlarla GSYİH %'si		Savunma harcamaları,
USD kişi başı		Konuşlandırılabilir asker
bin olarak
 ABD731.8794,82.0601.427
 Almanya48.1401,4500205
 Arnavutluk1971,55110
 Belçika5.5411,140432
 Birleşik Krallık63.5672,6994192
 Bulgaristan7581,46429
 Çekya2.4481,116223
 Danimarka4.5181,463618
 Estonya3891,71956
 Fransa53.4441,9666227
 Hırvatistan9701,516116
 Hollanda11.3391,355348
 İspanya13.9840,9241127
 İtalya30.2281,4351352
 İzlandaa----
 Kanada23.6851,449260
 Karadağ----
 Kuzey Makedonya---1
 Letonya2891,0765
 Litvanya3510,8759
 Lüksemburg2790,54020.9
 Macaristan1.3781,011129
 Norveç7.2321,5103621
 Polonya8.9081,7181100
 Portekiz3.6111,527439
 Romanya2.3801,36766
 Slovakya1.0651,112616
 Slovenya6651,32557
 Türkiye15.4792,9200900
 Yunanistan6.4252,1427124
NATO NATO1.038.1453,09873.515
Kaynak: 2011 yılına ait "NATO Savunmasına Dair Veriler"[16]
a İzlanda'nın ordusu bulunmamaktadır.

Siyasi destek ve halk desteği

[değiştir | kaynağı değiştir]

Pew Araştırma Merkezinin 2016 yılında üye ülkeler arasında yaptığı ankete göre çoğu ülke NATO'ya olumlu bakarken, NATO üyelerinin çoğu askeri harcamalarını aynı tutmayı tercih etmiştir. Ülkelerinin Rusya ile ciddi bir askeri çatışmaya girmesi halinde başka bir NATO ülkesine askeri yardımda bulunup bulunmaması gerektiği sorusuna verilen yanıtlar da karışıktır. Ankete katılan sekiz ülkeden altısının yaklaşık yarısı ya da daha azı Rusya'nın NATO müttefiki olan komşu bir ülkeye saldırması halinde ülkelerinin askerî güç kullanması gerektiğini söylüyor. Sekiz NATO ülkesinden üçünün en az yarısı ise hükûmetlerinin böyle bir durumda askerî güç kullanmaması gerektiğini söylüyor. Silahlı güçle karşılık vermeye en güçlü muhalefet Almanya'da (%58) görülürken, onu Fransa (%53) ve İtalya (%51) takip ediyor. Amerikalıların (%56) ve Kanadalıların (%53) yarısından fazlası Rusya'nın dost bir NATO ülkesine yönelik askeri saldırısına karşılık vermeye hazırdır. İngilizlerin (%49) ve Polonyalıların (%48) çoğunluğu da 5. madde taahhütlerini yerine getirecektir. İspanyollar bu konuda ikiye bölünmüş durumda: %48'i destekliyor, %47'si karşı çıkıyor.[17][18]

Notlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Founding member of NATO.
  2. ↑ Faroe Adaları ve Grönland'ı da kapsar.
  3. ↑ Faroe Adaları ve Grönland'ı da kapsar.
  4. ↑ Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesi, Saint Pierre ve Miquelon dışında Fransa'nın denizaşırı topraklarını kapsamamaktadır.
  5. ↑ Almanya ilk başta Batı Almanya olarak NATO'ya katıldı. Doğu Almanya, Almanya'nın yeniden birleşmesi sonrasında NATO'nun bir parçası oldu.
  6. ↑ Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesi yalnızca Hollanda Krallığı'nın Avrupa kısmını kapsamaktadır.
  7. ↑ Figure includes the islands of Bonaire, Saba and Sint Eustatius, but they don't fall under the NATO treaty.
  8. ↑ Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesi Bouvet Adası'nı kapsamamaktadır.
  9. ↑ Including Jan Mayen, and Svalbard.
  10. ↑ Excluding the Plazas de soberanía region.
  11. ↑ Including Bermuda, Cebelitarık, Guernsey, Man Adası, and Jersey. Other overseas territories are not covered under Article 5.
  12. ↑ Article 5 of the North Atlantic Treaty covers neither Hawaii nor any of the US territories.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ "The North Atlantic Treaty". North Atlantic Treaty Organization. 4 Nisan 1949. 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haziran 2008.
  2. ↑ Center, Notre Dame International Security (23 Mart 2023). "The Addition of NATO Members Over Time (1949–2023)". ND International Security Center (İngilizce). 21 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2023.
  3. ↑ "Enlargement and Article 10". NATO. 10 Haziran 2022. 9 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2022. Currently, five partner countries have declared their aspirations to NATO membership: Bosnia and Herzegovina, Finland, Georgia, Sweden and Ukraine.
  4. ↑ "Member countries". NATO. 11 Mart 2024. 14 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  5. ↑ "Field Listing :: Area". Central Intelligence Agency. 13 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2011.
  6. ↑ "Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2024)" (PDF). NATO Public Diplomacy Division. 12 Haziran 2024. 18 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2024.
  7. ↑ "World Economic Outlook Database, April 2024". IMF.org. International Monetary Fund. 16 Nisan 2024. 20 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2024.
  8. ↑ NATO. "Member countries". NATO (İngilizce). 19 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2022.
  9. ↑ "03. Agreement on the Status of the North Atlantic Treaty Organisation, National Representatives and International Staff, done at Ottawa September 20, 1951". US Department of State. 30 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2022.
  10. ↑ Mosquera, Andrés B. Muñoz (2019). "The North Atlantic Treaty: Article 9 and NATO's Institutionalization". Volume 34. Emory International Law Review. 26 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2022. Really, the Agreement on the Status of the North Atlantic Treaty Organisation, National Representatives and International Staff signed in Ottawa
  11. 1 2 NATO. "Enlargement and Article 10". NATO (İngilizce). 11 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2022.
  12. ↑ "Denmark and NATO – 1949". 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022.
  13. ↑ "Why the concept of Gaullo-Mitterrandism is still relevant". IRIS. 29 Nisan 2019. 7 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2022.
  14. ↑ Stratton, Allegra (17 Haziran 2008). "Sarkozy military plan unveiled". The Guardian. Birleşik Krallık. 7 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2016.
  15. ↑ Cody, Edward (12 Mart 2009). "After 43 Years, France to Rejoin NATO as Full Member". The Washington Post. 26 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2011.
  16. ↑ "Financial and Economic Data Relating to NATO Defence" (PDF). NATO. 13 Nisan 2012. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Eylül 2013.
  17. ↑ Cuddington, Danielle (6 Temmuz 2016). "Support for NATO is widespread among member nations". Pew Research. 4 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2017.
  18. ↑ Emmott, Robin (23 Mayıs 2017). "U.S. would defend NATO despite Trump's criticism, Europeans believe: study". Reuters. 4 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2024.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=NATO_üyesi_ülkeler&oldid=37457072" sayfasından alınmıştır