İçeriğe atla

MÖ 371 Büyük Kuyruklu Yıldızı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
X/-371 (Aristotle)
(Great Comet of 371 BC)
Keşif
Keşif tarihiMÖ 372–371
Yörünge özellikleri
Yörünge tipiKreutz sungrazers?
Yörünge süresi~400–500 yıl
Son günberiMÖ 371

MÖ 372-371 Büyük Kuyruklu Yıldızı (bazen Aristoteles Kuyruklu Yıldızı olarak da anılır), Aristoteles,[1] Eforos[2] ve Kallisthenes[3] tarafından gözlemlenen bir kuyruklu yıldızdır. Eforos, kuyruklu yıldızın iki parçaya ayrıldığını bildirmiştir;[2] bunlardan daha büyük bir parçanın muhtemelen MS 1106'da X/1106 C1,[4] olarak geri döndüğü düşünülmektedir ve daha küçük bir parça da vardır. Dünya'dan görülebildiği sırada, geceleri dolunayla karşılaştırılabilir gölgeler oluşturduğu söylenmiştir.[1] Büyük Kuyruklu Yıldızın, Kreutz güneş tırpanı ailesinin kaynağı olabileceği düşünülmektedir.[5][6]

Gözlemler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuyruklu yıldızın uzun, parlak ve kırmızımsı renkte bir kuyruk ile gece gökyüzündeki herhangi bir yıldızdan daha parlak bir çekirdeğe sahip olduğu bildirilmiştir.[3]

Aristoteles, Meteorologica'nın 1. Kitabında[7] yazmıştır.

Achaea'daki deprem ve gelgit dalgası zamanlarında ortaya çıkan büyük kuyruklu yıldız, batıda yükseldi... Büyük kuyruklu yıldız... Asteius'un arkonluğu döneminde, kışın, berrak ve donlu bir havada batıda belirdi: ilk gece güneşten önce battığı için görünmedi, ancak ikinci gece, görülebilmesi için güneşin en az gerisinde olduğu için ve hemen battığı için görülebildi. Işığı, adeta büyük bir bant halinde gökyüzünün üçte birini kapladı ve bu nedenle yol olarak adlandırıldı. Orion'un kemeri kadar yükseldi ve orada kayboldu.

Kayıp bir kaynağa atıfta bulunarak Diodoros şunları yazmıştır:[1]

[B]irçok gece boyunca gökyüzünde, şeklinden dolayı alevli ışın olarak adlandırılan büyük, parlak bir meşale görüldü... Bu meşalenin parlaklığı ve ışığının gücü o kadar fazlaydı ki, yeryüzünde ayın gölgelerine benzer gölgeler oluşturuyordu.

Kehanet üzerindeki etkisi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Diodorus, kuyruklu yıldızın bazılarının Spartalıların çöküşünü önceden haber verdiğine inandığını yazmıştır ve doğası hakkındaki tartışmayı anlatmıştır.[8]

Görev süreleri boyunca, Lakedemonlular neredeyse beş yüz yıl boyunca Yunanistan'da üstünlüklerini koruduktan sonra, ilahi bir alamet imparatorluklarının kaybını önceden bildirdi... ve biraz sonra, herkesin şaşkınlığına, Spartalılar büyük bir savaşta yenildiler ve üstünlüklerini geri dönülmez bir şekilde kaybettiler. Bazı doğa bilimciler meşalenin kökenini doğal nedenlere bağlayarak, bu tür olayların belirli zamanlarda zorunlu olarak meydana geldiği ve bu konularda Babil'deki Keldaniler ve diğer astrologların doğru kehanetler yapmayı başardığı görüşünü dile getirdiler. Bu adamlar, böyle bir olayın meydana gelmesine şaşırmadıklarını, aksine meydana gelmemesine şaşırdıklarını söylüyorlar, çünkü her bir takımyıldızın kendine özgü bir döngüsü vardır ve bu döngüleri asırlık hareketlerle belirlenmiş rotalarda tamamlarlar.

Tarih konusunda anlaşmazlık

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuyruklu yıldızın bazen MÖ 372-371 yerine MÖ 373-372 yılları arasında görüldüğü kaydedilmiştir. Seneca daha sonra kuyruklu yıldızın görülmesinin Buris ve Helice'nin yıkımıyla aynı zamana denk geldiğini yazmıştır ve bu da MÖ 373-372 tarihini düşündürmektedir.[9]

O yangında dikkat çekilmesi gereken birçok önemli şey vardı, ancak en önemlisi, yangın gökyüzünde parladığı anda denizin anında Buris ve Helice'yi kaplamasıydı.

Çoğu kaynak bunun MÖ 372-371 yıllarında meydana geldiğini belirtmektedir. Göran Henriksson şöyle yazmaktadır:[10]

Diodorus'un metnindeki içerik, iki bağımsız yöntemle MÖ 372/371'e kesin olarak tarihlendirilebilir. İlk Olimpiyat, yaz gündönümünden sonra MÖ 776'da kutlanmıştır; bu da yüz ikinci Olimpiyat için MÖ 372 yılını verir ve Alcisthenes'in arkonluğu da aynı yıla tarihlendirilebilir; bu tarihlendirme, Marmor Parium'daki yazıtlardan elde edilmiştir. Aristoteles'in metninin tarihlendirilmesi biraz daha karmaşıktır. Önce büyük kuyruklu yıldızı "Achaea'daki deprem zamanına" tarihlendirir, ancak daha sonra daha spesifik olarak "Asteius'un arkonluğu döneminde" göründüğünü söyler; Diodorus'a göre Asteius, Achaea'daki deprem yılında arkondu ve bu da Mermer Parium'dan MÖ 373/372 olarak belirlenebilir. Aristoteles'in kuyruklu yıldızı Asteius'un arkonluğu dönemine tarihlendirmesi yaklaşık gibi görünse de, Archaea'daki depremin tarihlemesi kesin gibi görünüyor.

Diğer kuyruklu yıldızlarla ilişkisi

[değiştir | kaynağı değiştir]
1843'ün Büyük Kuyruklu Yıldızı bir Kreutz Sungrazer'dı.

Alman astronom Heinrich Kreutz, birkaç güneş teğet geçen kuyruklu yıldızın yörüngelerinin ilişkili olduğunu ve muhtemelen yüzlerce yıl önce büyük bir güneş teğet geçen kuyruklu yıldızın parçalanması sonucu oluştuğunu iddia etmiştir.[11] Kreutz Güneş Teğet Geçenleri olarak bilinen bu grup, X/1106 C1 ve İkeya seki kuyruklu yıldızı da dahil olmak üzere şimdiye kadar gözlemlenen en parlak kuyruklu yıldızlardan bazılarını üretmiştir. Aristoteles'in kuyruklu yıldızı, tüm grubun atası olabilir.[12] Eğer tüm Kreutz güneş teğet geçenlerinin kaynağıysa, en az 120 km çapında bir çekirdeğe sahip olması gerekir.[3]

Yaygın olarak kabul edilmemesine rağmen kuyruklu yıldızın Encke Kuyruklu Yıldızı olduğu tahmin edenler vardır.[10]

Seneca'nın Eforos'a karşı argümanları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Yunanların kuyruklu yıldızların gök cisimlerinin kaynağı olduğuna dair inancına dayanarak, Seneca, Eforos'un raporuna meydan okumuştur.[13]

O, yükselişiyle Helice ve Buris'i batıran, ardında büyük önem taşıyan olayları sürüklediği için tüm dünyanın gözleri tarafından dikkatle izlenen büyük kuyruklu yıldızın iki yıldıza ayrıldığını iddia ediyor; ancak ondan başka kimse bunu kaydetmemiş. Merak ediyorum, kuyruklu yıldızın parçalanıp iki parçaya ayrıldığı anı kim gözlemleyebilirdi? Ve eğer onu ikiye ayrılırken gören biri varsa, neden önce iki parçadan oluştuğunu kimse görmedi? Ve Ephorus neden, beş gezegenden bazıları olması gereken bu iki yıldızın isimlerini eklemedi?

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. 1 2 3 David A.J. Seargent (2008), "The Great Comet of (ca.) 372 B.C., Aristotle's Comet", The Greatest Comets in History, Springer Science & Business Media, ISBN 9780387095134
  2. 1 2 Donald K. Yeomans (1998). "Great Comets in History". Jet Propulsion Laboratory. 4 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2007.
  3. 1 2 3 England, K. J. (2002). "Early Sungrazer Comets" (PDF). Journal of the British Astronomical Association. 112: 13. Bibcode:2002JBAA..112...13E. 30 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)30 Ocak 2026.
  4. ↑ Williams, John (1871). "Observations of Comets: From 611 B.C. to A.D.1640 : Extracted from the Chinese annals". Royal Astronomical Society. Science and Technology. Erişim tarihi: 18 Nisan 2014.
  5. ↑ Marsden B.G. (1967), "The Sungrazing Comet Group", The Sungrazing Comet Group I, The Astronomical Journal, 72, s. 1170, Bibcode:1967AJ.....72.1170M, doi:10.1086/110396
  6. ↑ Marsden B.G. (1989), "The Sungrazing Comet Group II", The Astronomical Journal, cilt 98, s. 2306, Bibcode:1989AJ.....98.2306M, doi:10.1086/115301
  7. ↑ Aristotle, Meteorology, 5 Nisan 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi
  8. ↑ Siculus, Diodorus. "Bibliotheca historica, Book XV".
  9. ↑ Seneca, Natural Questions, Book 7, (5.4)
  10. 1 2 Henriksson, Göran (2020). "Aristotle, King David, King Zhou and Pharaoh Thutmosis III Have Seen Comet Encke" (PDF). Mediterranean Archaeology and Archaeometry. 20 (1). ISSN 2241-8121. 13 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)30 Ocak 2026.
  11. ↑ Hockey, Thomas (2009). The Biographical Encyclopedia of Astronomers. Springer Publishing. ISBN 978-0-387-31022-0. 15 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2012.
  12. ↑ "'Sungrazer' comets". European Space Agency. 26 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2026.
  13. ↑ Seneca the Younger (1910) [c. 65]. Naturales Quaestiones 7.16. John Clarke tarafından çevrildi. 10 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2026.

Konuyla ilgili yayınlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Marsden, B. G. (1989). C. I. Lagerkvist; H. Rickman; B. A. Lindblad (Ed.). "The Sungrazing Comets Revisited". Asteroids, Comets, Meteors III, Proceedings of Meeting (AMC 89). Uppsala: Universitet: 393. Bibcode:1990acm..proc..393M. 
  • Lee, Sugeun; Yi, Yu; Kim, Yong Ha; Brandt, John C. (2007). "Distribution of Perihelia for SOHO Sungrazing Comets and the Prospective Groups". Journal of Astronomy and Space Sciences. 24 (3): 227-234. Bibcode:2007JASS...24..227L. doi:10.5140/JASS.2007.24.3.227 Özgürce erişilebilir. 

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta MÖ 371 Büyük Kuyruklu Yıldızı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=MÖ_371_Büyük_Kuyruklu_Yıldızı&oldid=36950588" sayfasından alınmıştır