สิทธิของบุตรหัวปี

สิทธิของบุตรคนแรก (อังกฤษ: primogeniture) เป็นสิทธิหรือธรรมเนียมปฏิบัติทางคอมมอนลอว์ของบุตรคนแรกที่ถูกต้องตามกฎหมายในการได้รับทรัพย์สินทั้งหมดหรือทรัพย์สินส่วนใหญ่เป็นมรดก รวมทั้งสืบทอดตำแหน่งผู้ปกครองรัฐต่อจากบุพการี โดยจะตัดสิทธิของบุตรคนรองอื่น ๆ ทั้งหมดในทรัพย์สินของบิดามารดา หลักแห่งสิทธิของบุตรหัวปีนี้นำเข้ามาใช้ในอังกฤษโดยนอร์มันในปี ค.ศ. 1066 ตามธรรมเนียมของนอร์มันบุตรชายคนแรกจะได้รับดินแดน ทรัพย์สิน และตำแหน่งที่เป็นของบิดาทั้งหมด ในกรณีที่ไม่มีบุตร ทรัพย์สินก็จะผ่านต่อไปยังญาติตามลำดับความเหมาะสมโดยอาวุโส

สิทธิของบุตรคนแรกก็มีการประยุกต์กันไปหลายอย่าง เช่น การยกเลิกการให้อภิสิทธิ์นี้เฉพาะแต่ผู้เป็นชาย เช่น ในเดนมาร์กในปี ค.ศ. 2009 เปลี่ยนเป็นสิทธิของบุตรคนแรกที่เท่าเทียมกันไม่ว่าจะเป็นบุตรหญิงหรือชาย ซึ่งประเภทสิทธิของบุตรหัวปี มีดังนี้

• สิทธิของบุตรหัวปีโดยสมบูรณ์ (Absolute primogeniture) – คือ การสืบทอดสิทธิต่อโดยลำดับญาติและความอาวุโสแบบไม่เกี่ยงเพศ
• สิทธิของบุตรหัวปีโดยฝ่ายชาย (Agnatic primogeniture) – คือ การสืบทอดสิทธิต่อโดยลำดับญาติและความอาวุโสเฉพาะผู้เป็นชายเท่านั้น
• สิทธิของบุตรหัวปีโดยฝ่ายชายแบบผสม (Agnatic-cognatic primogeniture) – คือ การสืบทอดสิทธิต่อโดยลำดับญาติและความอาวุโสเฉพาะผู้เป็นชายเท่านั้น ซึ่งหากไม่พบผู้สืบทอดที่เป็นชายอาจให้หญิงสืบทอดต่อได้
• สิทธิของบุตรหัวปีโดยยึดฝ่ายชายเป็นหลัก (Male-preference primogeniture) – คือ การสืบทอดสิทธิต่อโดยลำดับญาติและความอาวุโสโดยยึดฝ่ายชายเป็นหลัก ซึ่งหากในสายการสืบทอดไม่พบฝ่ายชายแล้วจึงจะให้ฝ่ายหญิงสืบทอดต่อก่อนจะเปลี่ยนไปสายถัดไป
• สิทธิของบุตรหัวปีโดยฝ่ายหญิง (Matrilineal primogeniture) – คือ การสืบทอดสิทธิต่อโดยลำดับญาติและความอาวุโสเฉพาะผู้เป็นหญิงเท่านั้น