Давлати миллӣ

Мазмунҳои дигари Давлат (мазмунҳо)

Давлати миллӣ ( англ. Nation state, фр. État-nation ) — навъи давлате, ки шакли худташкилдиҳӣ, худмуайянкунӣ ва худифодакунии як миллати муайян дар ҳудуди муайяни соҳибихтиёр мебошад. Миллат арзиши олӣ, манбаи асосии қудрат буда, низоми иҷтимоию сиёсии чунин давлатро муайян мекунад. Идеали давлати миллӣ давлати якмиллатӣ аст, ки дар он аксарияти кулли шаҳрвандон ба як гурӯҳи этникии бумӣ тааллуқ доранд ва аз як системаи ягонаи рамзӣ истифода мебаранд, ки барои ҳамаи намояндагони ин миллат фаҳмо аст: забон, фарҳанг, расму оин, тафаккури қолабӣ, системаи арзишҳо ва ғайра.

Мувофиқи маълумоти ЮНЕСКО : ^[1]

Мафҳуми давлати миллӣ бо рушди миллатгароӣ дар Аврупо дар асрҳои XVII ва XVIII, мустамликадорӣ ва ҳаракатҳои миллии озодихоҳӣ - нимаи аввали асри XX, зич алоқаманд аст.. Дар асри XX, давлатҳои миллӣ дар аксари қисматҳои ҷаҳон шаклҳои бартаридоштаи ташкили давлатӣ шуданд; онҳо давлатҳои сулолавӣ ва синфии асрҳои миёнаро иваз карданд.

Давлатҳои миллӣ аксар вақт бо субъектҳои фаромиллии навъи империалӣ-интегралӣ, ба монанди империяҳои гузашта ба монанди ИҶШС, муқоиса карда мешаванд. Дар охири асри XX, коҳиши давлатҳои миллӣ пешгӯӣ шуда буд, аммо фурӯпошии ИҶШС баръакси инро исбот кард. Дар аксари созмонҳои байналмилалӣ, ба монанди СММ, давлати миллӣ дар ҳама равандҳои байналмилалӣ ҳамчун воҳиди асосии сиёсӣ амал мекунад.

Таърих ва пайдоиш

Умуман, дар бораи пайдоиши миллатҳо ҳамчун асоси давлатҳои миллӣ андешаи равшане вуҷуд надорад. Миллатгароён иддао доранд, ки миллат пеш аз давлатдорӣ вуҷуд дорад:Ғояи миллӣ, ҳаракати миллатгароӣ хоҳиши қонунии миллатро барои истиқлолият инъикос мекунад ва давлати миллӣ натиҷаи қобили фаҳми қонеъ кардани ин хоҳиш аст. Аммо аксари назарияҳои муосир давлатҳои миллиро ҳамчун як падидаи вобастаи аврупоӣ мешуморанд, ки дар натиҷаи паҳншавии саводнокии оммавӣ ва калимаи чопӣ дар асри XIX пайдо шудааст ^[2] ^[3] .

Ҷангҳои Наполеон ба пайдоиши ҳаракатҳое, ки ба ташкили давлатҳои миллӣ нигаронида шуда буданд, такони мустақим бахшиданд. Наполеони I ҳеҷ гоҳ аз таъкид кардан хаста намешуд, ки ӯ аз номи миллати Фаронса ва ба манфиати он амал мекунад, ки тибқи он...— бо рӯҳияи Руссо— тамоми шаҳрвандони Фаронсаро дарк мекард. Ӯ аз истифодаи орзуҳои озодихоҳонаи итолиёвиҳо ва полякҳо, ки аз ҷониби подшоҳиҳои душман ба ӯ ғулом шуда буданд, ба манфиати худ шарм намедошт. Аммо бо ин кор, ӯ ба афзоиши худшиносии миллии халқҳое, ки бо қувваи силоҳи фаронсавӣ забт карда шуда буданд, саҳм гузошт. Файласуфон ва рассомон дар болоравии ватандӯстӣ саҳм гузоштанд — пайравони романтизм, ки ба омӯзиши таърих, таҳқиқ ва ҳифзи расму оинҳои мардумӣ шавқ доштанд ва дар онҳо зуҳуроти рӯҳияи беназири миллиро медиданд. Иоганн Фихте, ки дар аввал Ҷумҳурии Фаронсаро «ватани ҳамаи одилони мардум» эълон карда буд, соли 1808 «Суханрониҳо ба миллати Олмон»-ро пешниҳод кард, ки дар он олмониҳоро ба эҳёи миллӣ ва таъсиси бартарии фарҳангӣ дар ҷаҳон даъват мекард. Аммо, Фихте, бо истилоҳи "миллат" на шаҳрвандони як давлат, балки ҷомеъаи одамонеро мефаҳмид, ки бо расму оин, забон ва фарҳанг муттаҳид шудаанд. Файласуфи олмонӣ ҳифз ва рушди онро арзиши олӣ эълон кард, ки одамонро водор мекунад, ки аз манфиатҳои шахсӣ ё синфии худ ба хотири ваҳдати миллӣ даст кашанд.

Бо мурури замон, чунин ақидаҳо бо номи миллатгароӣ маъруф шуданд ва пайравони онҳо миллатгароён номида шуданд. Бо талаби Фихте, дар Олмон иттиҳодияҳои махфии ватандӯстона пайдо шуданд, ки машҳуртарини онҳо Тюгендбунд буд. Ҳадафи онҳо таълим додани ҷавонон ва озод кардани кишвар аз истилогарон буд .

Дар нимаи аввали асри XIX ҳаракатҳои миллатгароӣ дар дигар кишварҳои Аврупо низ пайдо шуданд. Дар соли 1831, Ҷузеппе Маззини созмони "Италияи ҷавон" -ро таъсис дод, ки рисолати худро барои омода кардани инқилоб барои табдил додани Итолиё ба як давлати ягонаи миллӣ эълон кард. Пас аз намунаи Итолиё , иттифоқи "Олмони ҷавон" ба зудӣ пайдо шуд ва баъдан якчанд созмонҳои дигари шабеҳ пайдо шуданд.

Аммо, Маззини танҳо ба худи "лойиҳаи итолиёвӣ" маҳдуд нашуд. Ӯ кӯшиш мекард, ки ҳаракатҳои озодихоҳии кишварҳои гуногуни Аврупоро дар атрофи як ҳадафи муштарак муттаҳид созад. — табдил додани қитъа ба ҷомеаи давлатҳои миллӣ, ки бояд монархияҳои қонунии барқароркардаи Конгресси Венаро иваз мекарданд. Шиори Маззинӣ «ба ҳар миллат» Ибораи «—давлати худамон» дар Итолиё ва Олмон мисли даъват барои муттаҳид кардани кишвар садо медод, дар имперотуриҳои Утриш ва Русия. — ҳамчун талабот барои тақсимоти онҳо ба якчанд давлатҳои алоҳида ва пайравони лаҳистонӣ (инчунин укроинӣ)-и Маззинӣ маҷбур шуданд, ки ҳарду вазифаро ҳамзамон иҷро кунанд .

Аммо, бо гузашти вақт, шиори "давлати миллӣ" аз ҷониби инқилобгарон ва рақибони муҳофизакор ва реаксионии онҳо гирифта шуд. Маҳз дар замони ӯ муттаҳид кардани Италия аз ҷониби Кавур ва ташкили имперотурии Олмон аз ҷониби Отто Бисмарк сурат гирифт. Александри II ва Александри III кӯшиш карданд, ки империяи худро ба давлати миллии Русия табдил диҳанд.

Нигаред низ

Эзоҳ

↑ Nation-State. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 листопада 2017.
↑ Smith, Anthony D. (1998). Nationalism and Modernism: A Critical Survey of Recent Theories of Nations and Nationalism. London: Routledge. ISBN 0415063418.
↑ Anderson, Benedict (1983). Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London: Verso. ISBN 0-86091-059-8.

Манбаъҳо

Давлати миллӣ // Луғати энсиклопедии илмҳои сиёсӣ / таҳрир. : Л. М. Герасина, В. Л. Погрибна, И. AT Полищук ва дигарон Таҳрир аз ҷониби М. П. Требина. Х : Қонун, 2015.

Адабиёт

Національна держава // Мала енциклопедія етнодержавознавства / Інститут держави і права ім. В. М. Корецького НАН України, Упоряд. Ю. І. Римаренко та ін. — Київ: Генеза, : Довіра, 1996. — С. 539—540. — 942 с. — ISBN 966-507-016-9. — ISBN 966-504-001-4.
І. Кресіна, В. Явір. Нація-держава // Політична енциклопедія. Редкол.: Ю. Левенець (голова), Ю. Шаповал (заст. голови) та ін. — К.: Парламентське видавництво, 2011. — с.493 ISBN 978-966-611-818-2
Дітер Ланґевіше. Нація, націоналізм, національна держава в Німеччині і в Європі / Пер. з нім. Олекса Логвиненко.— К.: К. І. С., 2008.— 240 с.: ил. (ISBN 978-966-2141-02-3)
История Украины: становление современной нации / Пер. з англ. Николай Климчук.— К.: К. И. С., 2010.— 400 с.: ил. (ISBN 978-966-2141-24-5)
Гончаров О. Держава національна // Історія в термінах і поняттях. Довідник / Київський національний університет імені Тараса Шевченка. Історічний факультет.— Шидловський П. С., Синиця Є. В., Гладких М. І., Самойленко Л. Г. та ін. / За заг. ред. д-ра іст. наук, проф. Т.В.Орлової.— Київ, 2014.— С. 228—229. — ISBN 978-966-2911-60-2

[1] Nation-State. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 листопада 2017.

[Smith_1998-2] Smith, Anthony D. (1998). Nationalism and Modernism: A Critical Survey of Recent Theories of Nations and Nationalism. London: Routledge. ISBN 0415063418.

[Anderson_1983-3] Anderson, Benedict (1983). Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London: Verso. ISBN 0-86091-059-8.

[1]

[2]

[3]