హంగేరీ రాజ్యం
హంగేరీ రాజు (Hungarian: మగ్యారోర్సాగు కిరాల్యా) 1000 (లేదా 1001) నుండి 1918 వరకు హంగేరీ రాజ్యం పాలక రాజ్యాధినేతగా ఉన్నారు. "హంగేరీ అపోస్తలిక రాజు" (మగ్యారోర్సాగు అపోస్తోలి కిరాల్యా) అనే బిరుదును 1758లో పోప్ 23వ క్లెమెంటు ఆమోదించారు. ఆ తర్వాత హంగేరీ రాజులందరూ దీనిని ఉపయోగించారు.[1]
బిరుదు స్థాపన
[మార్చు]క్రీ.శ. 1000వ సంవత్సరానికి ముందు హంగరీని పోప్ ఇంకా ఒక రాజ్యంగా గుర్తించలేదు. హంగరీ పాలకుడిని 'హంగేరియన్ల మహా రాకుమారుడు' అని పిలిచేవారు. హంగరీ మొదటి రాజు 1వ స్టీఫెను, 1000 డిసెంబరు 25న (లేదా ప్రొలెప్టికు క్యాలెండరు‌లో 1001 జనవరి 1న) పోప్ 2వ సిల్వెస్టరు పంపిన కిరీటంతో, పవిత్ర రోమను చక్రవర్తి 3వ ఒట్టో సమ్మతితో పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు.
రాజు 1వ స్టీఫెను పట్టాభిషేకం తరువాత హంగరీ, ఆర్పాడు రాజవంశానికి చెందిన చక్రవర్తులందరూ "రాజు" అనే బిరుదును ఉపయోగించారు. అయితే హంగరీ పాలకులందరూ రాజులు కారు—ఉదాహరణకు, స్టీఫెను బోక్సాయి, 2వ ఫ్రాన్సిసు రాకోజీలు "హంగరీ ఉన్నత రాకుమారులు"గా పాలకులుగా ప్రకటించబడ్డారు. ముగ్గురు హంగరీ గవర్నర్లు కూడా ఉన్నారు. వీరిని కొన్నిసార్లు "రీజెంట్లు" అని పిలిచేవారు: జానోసు హున్యాడి, లాజోసు కొస్సూతు,[2] మిక్లోసు హోర్తీ.
పట్టాభిషేకం చట్టబద్ధం కావడానికి చట్టపరమైన అవసరాలు
[మార్చు]13వ శతాబ్దం నుండి రాజు చట్టబద్ధతను నిర్ధారించడానికి ఒక ప్రక్రియ స్థాపించబడింది. ఈ క్రింది ప్రమాణాలను నెరవేర్చకుండా ఏ వ్యక్తి కూడా హంగేరీకి చట్టబద్ధమైన రాజు కాలేడు:
- ఎస్జెర్గోం ఆర్చిబిషపు చేత పట్టాభిషేకం
- హంగేరీ పవిత్ర కిరీటంతో పట్టాభిషేకం
- సెక్స్‌ఫెహెర్వారు బాసిలికాలో పట్టాభిషేకం
దీనివల్ల రాజ్యం సమగ్రతకు ఒక నిర్దిష్ట స్థాయి రక్షణ లభించింది. ఉదాహరణకు పవిత్ర కిరీటాన్ని దొంగిలించడం మాత్రమే చట్టబద్ధమైన రాజు కావడానికి సరిపోదు.
మొదటి ఆవశ్యకత (ఎస్జెర్గోం ఆర్చిబిషపు చేత పట్టాభిషేకం)ను 3వ బేలా ధృవీకరించారు. ఆయనకు పోప్ 3వ అలెగ్జాండరు ప్రత్యేక అధికారం ఆధారంగా కలోక్సా ఆర్చిబిషపు బెర్తోల్డు పట్టాభిషేకం చేశారు. తన పట్టాభిషేకం తర్వాత ఈ పట్టాభిషేకం రాజుకు పట్టాభిషేకం చేసే విషయంలో ఎస్జెర్గోం ఆర్చిబిషపు‌కు ఉన్న సంప్రదాయ హక్కును ప్రభావితం చేయదని ఆయన ప్రకటించారు. 1211లో పోప్ 3వ ఇన్నోసెంటు, హక్కు బదిలీ మీద ఎస్జెర్గోం ఆర్చిబిషపు జాన్ కలోక్సా ఆర్చిబిషప్ బెర్తోల్డు మధ్య జరిగిన ఒప్పందాన్ని ధృవీకరించడానికి నిరాకరించారు. హంగేరీ రాజుకు పట్టాభిషేకం చేయడానికి కేవలం ఎస్జెర్గోం ఆర్చిబిషపు‌కు మాత్రమే హక్కు ఉందని ప్రకటించారు.
రాజు హంగేరీకి చెందిన 1వ చార్లెసుకి మే 1301లో ఎస్జెర్గోం‌లో ఆ నగర ఆర్చిబిషపు చేత తాత్కాలిక కిరీటంతో పట్టాభిషేకం జరిగింది; ఇది 1309 జూన్‌లో ఆయన రెండవ పట్టాభిషేకానికి దారితీసింది. ఆ సమయంలో పవిత్ర కిరీటాన్ని ఉపయోగించలేదు. ఆయనకు బుడాలో ఎస్జెర్గోం ఆర్చిబిషపు చేత పట్టాభిషేకం జరిగింది. అయితే ఆయన చివరి మూడవ పట్టాభిషేకం 1310లో సెక్స్‌ఫెహెర్వారులో పవిత్ర కిరీటంతో, ఎస్జెర్గోం ఆర్చిబిషపు చేత జరిగింది. అప్పుడు రాజు పట్టాభిషేకం పూర్తిగా చట్టబద్ధమైనదిగా పరిగణించబడింది. మరోవైపు 1439లో వితంతు రాణి ఎలిజబెతు ఆఫ్ లక్సెంబర్గు తన పరిచారికలలో ఒకరిని వైసెగ్రాడు ప్యాలెసు నుండి పవిత్ర కిరీటాన్ని దొంగిలించమని ఆదేశించింది. ఆ తర్వాత తన నవజాత కుమారుడు 5వ లాడిస్లాసు పట్టాభిషేకాన్ని ప్రోత్సహించింది. దీనిని ఎస్టెరు‌గోం ఆర్చి బిషపు స్జెక్స్‌ఫెహెర్వారు‌లో చట్టబద్ధంగా నిర్వహించారు.
ఇలాంటి పరిస్థితే మథియాసు కోర్వినసు విషయంలో కూడా జరిగింది. ఆయన పవిత్ర రోమను చక్రవర్తి 3వ ఫ్రెడరికు ఆధీనంలో ఉన్న పవిత్ర కిరీటాన్ని తిరిగి ఇవ్వమని చర్చలు జరిపాడు. అది తిరిగి వచ్చిన తర్వాత మథియాసు‌కు చట్టబద్ధంగా పట్టాభిషేకం జరిగింది.
సింహాసనాన్ని వారసత్వంగా పొందడం
[మార్చు]
అన్ని సాంప్రదాయ రాచరిక వ్యవస్థల మాదిరిగానే వారసుడు మునుపటి హంగేరి రాజు, పురుష వంశం నుండి వచ్చేవారు. హంగేరియను సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ హక్కు సాధారణంగా మునుపటి రాజు కుమారుడికి సంక్రమించే ముందు ఆయన తమ్ముళ్లకు సంక్రమించేది. ఇది చాలా సందర్భాలలో కుటుంబ కలహాలకు దారితీసింది. మొదటి హంగేరియను రాజవంశ స్థాపకుడు ఆర్పాడు 895లో తన ప్రజలను కార్పాతియను బేసిను‌లోకి నడిపించాడు. 400 సంవత్సరాలకు పైగా పరిపాలించిన ఆయన వారసులలో సెయింటు 1వ స్టీఫెను, సెయింటు 1వ లాడిస్లాసు, 2వ ఆండ్రూ, 4వ బేలా ఉన్నారు. 1301లో ఆర్పాడు వంశానికి చెందిన చివరి సభ్యుడు మరణించాడు. 1వ చార్లెసు పట్టాభిషేకం చేసుకుని తన తండ్రి తరపు అమ్మమ్మ మేరీ పేరు మీద సింహాసనాన్ని క్లెయిం చేశాడు. ఆమె 5వ స్టీఫెను కుమార్తె. 1వ చార్లెసు మనవరాలైన మేరీ 1395లో మరణించడంతో ప్రత్యక్ష వంశపారంపర్య పాలన మళ్ళీ అంతరాయానికి గురైంది. పవిత్ర కిరీటం పేరుతో రాజ్యంలోని ప్రభువులచే ఎన్నుకోబడిన మేరీ భర్త సిగిస్మండు పరిపాలనను కొనసాగించాడు.
తరువాత మాథియాసు కార్వినసు రాజ్యంలోని ప్రభువులచే ఎన్నుకోబడ్డాడు. ఆయన రాజవంశం నుండి కాకుండా ఒక ఉన్నత కుటుంబం నుండి వచ్చిన మొదటి హంగేరియను చక్రవర్తి. దశాబ్దాల తరువాత జాన్ జపోల్యా విషయంలో కూడా ఇదే జరిగింది; మొహాక్సు యుద్ధంలో 2వ లూయిసు మరణానంతరం 1526లో ఆయన ఎన్నుకోబడ్డాడు.
దీని తరువాత హాబ్సు‌బర్గు వంశం సింహాసనాన్ని వారసత్వంగా పొందింది. 1918 వరకు దాదాపు 400 సంవత్సరాల పాటు ఆస్ట్రియా నుండి హంగేరీని పాలించింది. 1920లో అడ్మిరలు హార్తీ రీజెంటు‌గా నియమించబడ్డాడు. కానీ సింహాసనాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకునేందుకు 4వ చార్లెసు చేసిన ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి. రెండవ హంగేరియను రిపబ్లికు స్థాపనతో 1946 ఫిబ్రవరి 1న హంగేరీ రాచరికం అధికారికంగా రద్దు చేయబడింది.
హంగేరీ రాజు ఉపయోగించిన ఇతర బిరుదులు
[మార్చు]శతాబ్దాలుగా హంగేరీ రాజులు అనేక పొరుగు దేశాల సింహాసనాలను సంపాదించారు లేదా వాటి మీద హక్కును ప్రకటించుకున్నారు. వారు ఆ దేశాలకు సంబంధించిన రాజ బిరుదులను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. చివరి రాజుల కాలానికి వారి కచ్చితమైన బిరుదు ఈ విధంగా ఉండేది: "దైవానుగ్రహంతో, హంగేరీ, డాల్మాటియా, క్రొయేషియా, స్లావోనియా, రామా, సెర్బియా, గలీసియా, లోడోమెరియా, కుమానియా, బల్గేరియా అపోస్టోలికు రాజు, ట్రాన్సిల్వేనియా మహా రాకుమారుడు, స్జెక్లర్ల కౌంటు".
"అపోస్టోలికు రాజు" అనే బిరుదును 1758లో పోప్ 13వ క్లెమెంటు ధృవీకరించారు. ఆ తర్వాత హంగేరీ రాజులందరూ దీనిని ఉపయోగించారు.
"స్లావోనియా రాజు" అనే బిరుదు ద్రావా, సావా నదుల మధ్య ఉన్న భూభాగాలను సూచిస్తుంది. ఈ బిరుదును మొదటి లాడిస్లాసు ఉపయోగించారు. 1091లో "క్రొయేషియా రాజు" అనే బిరుదును స్వీకరించింది కూడా మొదటి లాడిస్లాసే. కోలోమాను 1105లో రాజ బిరుదుకు "డాల్మాటియా రాజు" అనే పదాన్ని జోడించారు.
బోస్నియా మీద హక్కును సూచించే "రామా రాజు" అనే బిరుదును మొదట 1136లో రెండవ బేలా ఉపయోగించారు.ఎమెరికు "సెర్బియా రాజు" అనే బిరుదును స్వీకరించాడు. "గలీసియా రాజు" అనే పదాన్ని హాలిచు మీద ఆధిపత్యాన్ని సూచించడానికి ఉపయోగించారు. అయితే "లోడోమెరియా రాజు" అనే బిరుదు వోల్హినియాను సూచిస్తుంది; ఈ రెండు బిరుదులను 1205లో రెండవ ఆండ్రూ స్వీకరించారు. 1233లో నాల్గవ బేలా "కుమానియా రాజు" అనే బిరుదును ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. ఇది ఆ సమయంలో కుమాన్లు స్థిరపడిన భూభాగాల మీద (అంటే, వలాచియా, మాల్డోవా) పాలనను వ్యక్తపరిచింది. "బల్గేరియా రాజు" అనే బిరుదును 5వ స్టీఫెను రాజ బిరుదావళికి జోడించారు.
ట్రాన్సిల్వేనియా వాస్తవానికి హంగేరీ రాజ్యంలోని ఒక భాగం. దీనిని ఒక వోయివోడు పరిపాలించేవాడు. కానీ 1526 తర్వాత ఇది ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి ఆ తర్వాత హబ్సుబర్గు రాచరికానికి సామంతుడిగా ఉన్న ఒక పాక్షిక స్వతంత్ర సంస్థానంగా మారింది. 1696లో యువరాజు 2వ మైఖేలు అపాఫీని పదవీచ్యుతుడిని చేసిన తర్వాత 1వ లియోపోల్డు "ట్రాన్సిల్వేనియా యువరాజు" అనే బిరుదును స్వీకరించాడు. 1765లో మరియా థెరిసా ట్రాన్సిల్వేనియాను గ్రాండు ప్రిన్సిపాలిటీ హోదాకు ఉన్నతీకరించింది.
"స్జెక్లీల కౌంటు" అనేది వాస్తవానికి హంగేరీ రాజ్యంలోని ఒక ఉన్నత పదవి. కానీ ఈ బిరుదును తర్వాత ట్రాన్సిల్వేనియా యువరాజులు ఉపయోగించారు. స్జెక్లీల అభ్యర్థన మేరకు మరియా థెరిసా ఈ బిరుదును స్వీకరించడంతో ఆమె పాలనలో ఇది పునరుద్ధరించబడింది.
పాలనా కాలం
[మార్చు]
ఎక్కువ కాలం పాలించిన హంగేరియన్ చక్రవర్తులు[మార్చు]
|
తక్కువ కాలం పాలించిన హంగేరియన్ చక్రవర్తులు[మార్చు]
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "హంగేరీ రాజు" అనే పదాన్ని సాధారణంగా ఒక నిర్దిష్ట వ్యక్తికి వర్తించే బిరుదుగా మాత్రమే పెద్ద అక్షరాలతో రాస్తారు; అయితే, ఈ వ్యాసంలో, "హంగేరీ రాజులు" లేదా "జూనియర్ రాజులు" (మొదలైనవి) అనే పదాలు కూడా పెద్ద అక్షరాలతో చూపబడ్డాయి, ఇది సత్యం, దయ, సౌందర్యం వంటి భావనలను పెద్ద అక్షరాలతో రాసే తాత్విక రచనల పద్ధతిలో ఉంది.
- ↑ ప్రభుత్వ రూపం (గణతంత్రం లేదా రాచరికం) గురించిన ప్రశ్న ఇంకా నిర్ణయించబడనందున కొస్సూత్ హోదా అస్పష్టంగా ఉంది