స్నాయువు
| స్నాయుబంధం | |
|---|---|
| Details | |
| System | కండర-అస్థి వ్యవస్థ |
| Function | ఎముకలను ఇతర ఎముకలతో కలుపుతుంది; అవయవాల స్థానాన్ని స్థిరంగా ఉంచుతుంది |
| Identifiers | |
| Latin | ligamentum (బహువచనం: ligamenta) |
| MeSH | D008022 |
| TA98 | A03.0.00.034 |
| FMA | 70773 30319, 70773 |
| Anatomical terminology | |
స్నాయుబంధం (Ligament) అనేది శరీరంలోని ఒక రకమైన పీచుపదార్థ సంయోజక కణజాలం (fibrous connective tissue). ఇది ఎముకలను ఇతర ఎముకలతో కలుపుతుంది. డైనోసార్లు, పక్షులలో ఇది విమాన ఈకలను (flight feathers) ఎముకలతో కూడా అనుసంధానిస్తుంది. మొత్తం 30,000 కంటే ఎక్కువ అమ్నియోట్లు (అంతర్గత అస్థిపంజరం కలిగిన భూజంతువులు) జాతులలో స్నాయుబంధాలు ఉంటాయి.
దీనిని ఆర్టిక్యులర్ లిగమెంట్ (articular ligament), ఆర్టిక్యులర్ లారువా (articular larua),[1] ఫైబ్రస్ లిగమెంట్ (fibrous ligament) లేదా ట్రూ లిగమెంట్ (true ligament) అని కూడా పిలుస్తారు.
తులనాత్మక శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం
[మార్చు]స్నాయుబంధాలు స్నాయువులు (tendons), ఫాషియాలు (fasciae)తో పోలి ఉంటాయి, ఎందుకంటే ఇవన్నీ సంయోజక కణజాలంతో నిర్మితమై ఉంటాయి.[2]
అయితే వీటి మధ్య తేడా అవి కలిపే భాగాలలో ఉంటుంది:
- స్నాయుబంధాలు ఒక ఎముకను మరొక ఎముకతో కలుపుతాయి.
- స్నాయువులు (tendons) కండరాలను ఎముకలతో కలుపుతాయి.
- ఫాషియాలు కండరాలను ఇతర కండరాలతో అనుసంధానిస్తాయి.
ఇవి అన్నీ మానవ శరీరంలోని అస్థిపంజర వ్యవస్థలో కనిపిస్తాయి.
సాధారణంగా స్నాయుబంధాలు సహజంగా పూర్తిగా పునరుత్పత్తి (regeneration) కావు. అయితే దంతాల చుట్టూ ఉండే పీరియోడొంటల్ స్నాయుబంధం (periodontal ligament) సమీపంలో మూలకణాలు (periodontal ligament stem cells) ఉంటాయి. ఇవి వయోజన దశలో పీరియోడొంటల్ స్నాయుబంధాల పునరుత్పత్తిలో పాత్ర వహిస్తాయి.
స్నాయుబంధాల అధ్యయనాన్ని డెస్మాలజీ (Desmology) అంటారు.
మానవులలో
[మార్చు]శరీరంలో ఉండే ఇతర రకాల స్నాయుబంధాలు:
- పెరిటోనియల్ స్నాయుబంధం (Peritoneal ligament): ఉదరపటలం (peritoneum) లేదా ఇతర పొరల మడత.
- పిండావశేష స్నాయుబంధం (Fetal remnant ligament): పిండంలో ఉండే గొట్టాకార నిర్మాణం యొక్క అవశేష భాగం.
- పీరియోడొంటల్ స్నాయుబంధం (Periodontal ligament): పంటి యొక్క సిమెంటంను చుట్టుపక్కల ఉన్న అల్వియోలార్ ఎముకతో అనుసంధానించే తంతువుల సమూహం.
కీలక స్నాయుబంధాలు (Articular ligaments)
[మార్చు]
"స్నాయుబంధం" అనే పదం సాధారణంగా కొల్లాజెన్ తంతువులతో కూడిన దట్టమైన క్రమబద్ధ సంయోజక కణజాలం (dense regular connective tissue)తో ఏర్పడిన బలమైన పట్టీని సూచిస్తుంది. ఈ తంతు కట్టలు దట్టమైన అక్రమ సంయోజక కణజాలం (dense irregular connective tissue)తో కూడిన పొరలచే రక్షించబడతాయి.
స్నాయుబంధాలు ఎముకలను ఇతర ఎముకలతో కలిపి కీలులను (joints) ఏర్పరుస్తాయి. దీనికి విరుద్ధంగా స్నాయువులు కండరాలను ఎముకలతో అనుసంధానిస్తాయి. కొన్ని స్నాయుబంధాలు కీళ్ల కదలికలను పరిమితం చేస్తాయి లేదా కొన్ని ప్రత్యేక కదలికలను పూర్తిగా నిరోధిస్తాయి.
క్యాప్సులర్ స్నాయుబంధాలు (Capsular ligaments) సైనోవియల్ కీలులను చుట్టుముట్టే కీలక కవచం (articular capsule)లో భాగంగా ఉంటాయి. ఇవి యాంత్రిక బలపరిచే నిర్మాణాలుగా పనిచేస్తాయి.
బాహ్య-క్యాప్సులర్ స్నాయుబంధాలు (Extra-capsular ligaments) ఇతర స్నాయుబంధాలతో కలిసి పనిచేసి కీళ్ల స్థిరత్వాన్ని పెంచుతాయి.
అంతర్గత-క్యాప్సులర్ స్నాయుబంధాలు (Intra-capsular ligaments) చాలా అరుదుగా కనిపిస్తాయి.[3] ఇవి కూడా కీళ్లకు స్థిరత్వాన్ని అందిస్తాయి, అయితే విస్తృత కదలిక పరిధిని అనుమతిస్తాయి.
క్రూషియేట్ స్నాయుబంధాలు (Cruciate ligaments) పరస్పరం శిలువ ఆకారంలో ఉండే జత స్నాయుబంధాలు.[4]
స్నాయుబంధాలు విస్కోఎలాస్టిక్ (viscoelastic) లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి. అంటే, లాగినప్పుడు క్రమంగా పొడుగవుతాయి; ఒత్తిడి తొలగించిన తర్వాత మళ్లీ తమ అసలు ఆకారానికి చేరుకుంటాయి. అయితే, ఒక నిర్దిష్ట పరిమితిని మించి లేదా చాలా కాలం పాటు లాగబడితే, అవి తమ అసలు ఆకారాన్ని పూర్తిగా తిరిగి పొందలేవు.[5]
ఇదే కారణంగా కీలు జారిపోవడం (dislocation) జరిగినప్పుడు వీలైనంత త్వరగా దానిని సరిచేయాలి. స్నాయుబంధాలు అధికంగా పొడుగవితే, కీలు బలహీనమై భవిష్యత్తులో మళ్లీ మళ్లీ జారిపడే అవకాశం పెరుగుతుంది.
క్రీడాకారులు, జిమ్నాస్టులు, నర్తకులు, యుద్ధకళాకారులు తమ స్నాయుబంధాలను పొడిగించి కీళ్లను మరింత వంచుకోగలిగేలా చేయడానికి స్ట్రెచింగ్ వ్యాయామాలు చేస్తారు.
హైపర్‌మొబిలిటీ అనే పదం అత్యంత సాగే స్నాయుబంధాలు కలిగిన వ్యక్తుల లక్షణాన్ని సూచిస్తుంది. వీరి కీళ్లు సాధారణం కంటే ఎక్కువగా వంగి తిరుగుతాయి. దీనిని కొన్నిసార్లు "డబుల్-జాయింటెడ్‌నెస్" అని కూడా పిలుస్తారు.
స్నాయుబంధం తెగిపోతే కీలు అస్థిరంగా మారవచ్చు. ప్రతి తెగిన స్నాయుబంధానికి శస్త్రచికిత్స అవసరం ఉండదు. అయితే కీళ్ల స్థిరత్వం కోసం శస్త్రచికిత్స అవసరమైతే, తెగిన స్నాయుబంధాన్ని మరమ్మతు చేయవచ్చు. గాయం మచ్చ కణజాలం (scar tissue) దీనికి అడ్డంకిగా మారవచ్చు.
తెగిన స్నాయుబంధాన్ని మరమ్మతు చేయడం సాధ్యం కాకపోతే, బ్రునెల్లీ విధానం (Brunelli procedure) వంటి ఇతర చికిత్సలు అస్థిరత్వాన్ని సరిచేయగలవు. కీళ్ల అస్థిరత్వం కాలక్రమేణా ఉపస్థి (cartilage) అరిగిపోవడానికి దారితీసి చివరికి ఆస్టియోఆర్థ్రైటిస్‌కు కారణమవుతుంది.
కృత్రిమ స్నాయుబంధాలు
[మార్చు]శరీరంలో ఎక్కువగా చిట్లే స్నాయుబంధాలలో ఒకటి ముందరి క్రూషియేట్ స్నాయుబంధం (Anterior Cruciate Ligament – ACL). ACL మోకాలి స్థిరత్వానికి అత్యంత ముఖ్యమైనది. ACL చిట్లిన వ్యక్తులు తరచుగా పునర్నిర్మాణ శస్త్రచికిత్స చేయించుకుంటారు. ఈ శస్త్రచికిత్సలో అనేక పద్ధతులు, పదార్థాలు ఉపయోగించబడతాయి.
అటువంటి పద్ధతులలో ఒకటి సహజ స్నాయుబంధాన్ని కృత్రిమ పదార్థంతో భర్తీ చేయడం. కృత్రిమ స్నాయుబంధం (Artificial ligament) అనేది పాలిమర్‌లతో తయారైన సంశ్లేషిత పదార్థం. వీటిలో పాలీఅక్రిలోనైట్రైల్ తంతువు, పాలీప్రొపిలీన్, PET (పాలిఎథిలీన్ టెరెఫ్తాలేట్), PolyNaSS (సోడియం స్టైరిన్ సల్ఫోనేట్ పాలిమర్) వంటి పదార్థాలు ఉపయోగించబడతాయి.[6]
ఉదాహరణలు
[మార్చు]సగటు వయోజన మానవ శరీరంలో సుమారు 900 స్నాయుబంధాలు ఉంటాయి.[7][8] వాటిలో సుమారు 25 స్నాయుబంధాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.
|
|
ఉదరపటల స్నాయుబంధాలు
[మార్చు]ఉదరపటలం (Peritoneum) యొక్క కొన్ని మడతలను స్నాయుబంధాలు (ligaments) అని పిలుస్తారు. ఉదాహరణలు:
- హెపాటోడ్యూడెనల్ స్నాయుబంధం — ఇది కాలేయ ద్వార సిర (hepatic portal vein), ఇతర రక్తనాళాలు డ్యూడినమ్ నుండి కాలేయం వరకు ప్రయాణించే సమయంలో వాటిని చుట్టుముడుతుంది.
- గర్భాశయ విశాల స్నాయుబంధం (Broad ligament of the uterus) — ఇది కూడా ఉదరపటల మడతే.
భ్రూణ అవశేష స్నాయుబంధాలు
[మార్చు]భ్రూణ దశలో ఉండే కొన్ని గొట్టాకార నిర్మాణాలు మూసుకుపోయి తాడు వంటి నిర్మాణాలుగా మారిన తర్వాత వాటిని స్నాయుబంధాలు (ligaments) అని పిలుస్తారు.[మూలాలు అవసరం]
| భ్రూణ నిర్మాణం | వయోజన దశలోని నిర్మాణం |
|---|---|
| డక్టస్ ఆర్టీరియోసస్ | లిగమెంటం ఆర్టీరియోసమ్ |
| భ్రూణ ఎడమ బొడ్డు సిర యొక్క కాలేయం వెలుపలి భాగం | లిగమెంటం టెరెస్ హెపాటిస్ (కాలేయపు వృత్తాకార స్నాయుబంధం) |
| భ్రూణ ఎడమ బొడ్డు సిర యొక్క కాలేయంలోని భాగం (అంటే డక్టస్ వెనోసస్) | లిగమెంటం వెనోసమ్ |
| భ్రూణ ఎడమ, కుడి బొడ్డు ధమనులు యొక్క దూర భాగాలు | మధ్య బొడ్డు స్నాయుబంధాలు |
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "ligament" at Dorland's Medical Dictionary
- ↑ Asahara, Hiroshi; Inui, Masafumi; Lotz, Martin K. (September 2017). "Tendons and Ligaments: Connecting Developmental Biology to Musculoskeletal Disease Pathogenesis". Journal of Bone and Mineral Research. 32 (9): 1773–1782. doi:10.1002/jbmr.3199. ISSN 0884-0431. PMC 5585011. PMID 28621492.
- ↑ [మూలాలు అవసరం]
- ↑ Daniel John Cunningham (1918). Cunningham's text-book of anatomy (5th ed.). Oxford Press. p. 1593.
- ↑ R.A., Hauser; E.E., Dolan; H.J., Phillips; A.C., Newlin; R.E., Moore; B.A., Woldin (2013-01-23). "Ligament Injury and Healing: A Review of Current Clinical Diagnostics and Therapeutics" (PDF). The Open Rehabilitation Journal. 6 (1): 5. doi:10.2174/1874943701306010001.
- ↑ Lessim S, Migonney V, Thoreux P, Lutomski D, Changotade S (June 2013). "PolyNaSS bioactivation of LARS artificial ligament promotes human ligament fibroblast colonisation in vitro". Biomed Mater Eng. 23 (4): 289–297. doi:10.3233/BME-130753. PMID 23798650.
- ↑ "Ligament". Physiopedia (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2023-09-11.
- ↑ "Ligament: Anatomy, Function, Sprain". Cleveland Clinic (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2023-09-11.
