1845.
- Ovo je članak o godini 1845.
| Milenijum: | 2. milenijum |
|---|---|
| Vjekovi: | 18. vijek – 19. vijek – 20. vijek |
| Decenija: | 1810-e 1820-e 1830-e – 1840-e – 1850-e 1860-e 1870-e |
| Godine: | 1842 1843 1844 – 1845 – 1846 1847 1848 |
| Gregorijanski | 1845.. (MDCCCXLV) |
| Ab urbe condita | 2598. |
| Islamski | 1260–1262. |
| Iranski | 1223–1224. |
| Hebrejski | 5605–5606. |
| Bizantski | 7353–7354. |
| Koptski | 1561–1562. |
| Hindu kalendari | |
| • Vikram Samvat | 1900–1901. |
| • Shaka Samvat | 1767–1768. |
| • Kali Yuga | 4946–4947. |
| Kineski | |
| • Kontinualno | 4481–4482. |
| • 60 godina | Yin Drvo Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar | 11845. |
| Podrobnije: Kalendarska era | |
Godina 1845 (MDCCCXLV) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).
- 3. 1. - Kralj Ferdinand dopustio Hrvatima upotrebu ručnim pismom ilirskog imena, ali samo u literaturi [1].
- 14. 1. - U Berlinu osnovano Nemačko fizičko društvo.
- 23. 1. - Kongres SAD ustanovio redovan datum za federalne izbore, prvi utorak nakon prvog ponedeljka u novembru (2 - 8. novembra).
- 29. 1. - Prvi put objavljen "Gavran" Edgara Allana Poea.
- 7. 2. - Pijani posetitelj razbio Portlandovu vazu u Britanskom muzeju.
- 1. 3. - Aneksija Teksasa: odlazeći predsednik John Tyler potpisao rezoluciju o aneksiji Republike Teksas (postaje država krajem decembra).
- 1. 3. - U Brazilu posle skoro deset godina završen Farraposki rat, republikanska pobuna na jugu zemlje.
- 3. 3. - Florida postaje 27. država SAD.
- 3. 3. - Kongres SAD prvi put prevazišao predsednički veto.
- 4. 3. - Demokrata James K. Polk je novi predsednik SAD (do 1849).
- 6. 3. - U Ekvadoru zbačen predsednik Juan José Flores, inače poznat kao "Osnivač republike".
- 11. 3. - Na Novom Zelandu počinje Hone Hekeov rat (ili Flagstaff War), prvi od Novozelandskih ratova (1845-72) između Maora i doseljenika.
- 13. 3. - Praizvedba Mendelssohnovog violinskog koncerta u e-molu u Leipzigu.
- 17. 3. - Stephen Perry patentirao gumicu (rubber band) u Britaniji.
- 30. 3. - Pošto sledi astronomsko pravilo za određivanje Uskrsa, zaostalo iz perioda švedskog kalendara, Finska je jedina zemlja u kojoj je danas Uskrs (katoličko-protestantski je 23. marta a pravoslavni 27. aprila).
- mart-april - Stoletna poplava na Elbi (nadmašena tek 2002).
- 10. 4. - Veliki požar uništio trećinu Pittsburgha.
- 20. 4. - Amadu II nasleđuje Carstvo Massina u današnjem Maliju (do 1852).
- 2. 5. - Katastrofa visećeg mosta u Great Yarmouthu, stradalo 79-toro, uglavnom dece.
- maj - Vuk Karadžić na sednici Društva srpske slovesnosti uspeva da se obustavi akcija za stvaranje nove srpske terminologije (predlagane su mnoge kovanice za koje je smatrao da nisu u duhu narodnog jezika)[2].
- maj - U Bostonu objavljena "Priča o životu Fredericka Douglassa, američkog roba".
- 19. 5. - Franklinova izgubljena ekspedicija kreće iz Engleske u istraživanje Sjeverozapadnog prolaza - posljednji put su viđeni krajem srpnja.
- maj - Krvavi sukobi između Druza i Maronita u osmanskom Libanu.
- 24. 6. - Danski brod Galathea kreće na naučnu ekspediciju na Nikobarska ostrva (trenutno pod danskim suverenitetom).
- 1. 7. - U Baselu izdata prva višebojna poštanska markica, nazvana Bazelska golubica.
- 4. 7. - Uveden javni gradski saobraćaj u Novom Sadu.
- 9. 7. - Sukob hrvatskih i bosanskih krajišnika kod Podzvizda, sa hrvatske strane zapovjeda pukovnik i zapovjednik Prve banske pukovnije Josip Jelačić[3].
- 26. 7. - General Zachary Taylor ulazi u Teksas po predsednikovom naređenju i uspostavlja bazu kod Corpus Christija, na južnoj obali reke Nueces koju Meksiko smatra granicom.
- 26. 7. - 10. 8. - SS Great Britain je prvi brod sa propelerom koji je prešao Atlantik.
- jul - Francuski istraživač Eugène Maizan ubijen u današnjoj Tanzaniji.
- 23. 7. - Emerih Lindenmajer postaje šef saniteta u Srbiji (do 1859).
- 28 - 29. 7. - Na izborima ("restauracija") za Zagrebačku županiju pobijedili mađaroni uz pomoć turopoljskih glasova - za podžupana izabran Josip Žuvić; poslije završenog izbora dolazi do slijeda događaja koji se završavaju krvoprolićem[4].
- 29. 7. - Srpanjske žrtve: krvoproliće na protumađaronskim prosvjedima u Zagrebu.
- 30. 7. - Brodom Fatel Razack na Trinidad stiže 227 najamnih radnika iz Indije. Indijci ove godine dovezeni i na Jamajku.
- 5. 8. - Velika skupština Zagrebačke županije, pod mađaronskom kontrolom - da se obustave "Narodne novine", vrati kajkavština a štokavština ograniči na Požegu i Osijek "jer zajednički hrvatskoslavonski jezik ne postoji", potvrdila zakone sa Požunskog sabora (što je kompetencija samo sabora)[5].
- 4. 9. - Britanski brod Cataraqui potonuo kod Tasmanije, stradalo 400 ljudi.
- 9. 8. - Aberdeenov zakon ovlašćuje britansku mornaricu da pretražuje brazilske brodove kako bi se sprečila trgovina robljem.
- 18. 8. (6. 8. po j.k.) - Osnovano Rusko geografsko društvo.
- 28. 8. - Prvo broj časopisa Scientific American.
- septembar - Nakon Severne Amerike i Evrope, plamenjača krompira (Phytophthora infestans) stigla i u Irsku, gde će izazvati Veliku glad. Poljoprivredna kriza će 1845-47. zahvatiti celu Evropu i doprineti Revolucijama 1848–1849.
- 18. 9. - Formalno objavljena Anglo-francuska blokada Rio de la Plate protiv Argentinske Konfederacije, u korist Koloradosa u Urugvajskom građanskom ratu (traje do 1850).
- 22 - 25. 9. - Francusko osvajanje Alžira: Bitka kod Sidi Brahima je alžirski uspeh.
- 23. 9. - Osnovan jedan od prvih bejzbol timova, New York Knickerbockers.
- 23. 9. - 14. 10. - Hrvatski sabor u Zagrebu, bez mađarona i seljačkog plemstva; mjesto i glas dobili pravoslavni episkopi, od kralja se traže samostalna vlada, sveučilište, nadbiskupija[6].
- 1. 10. - Pojavila se pripovjetka Prospera Mériméea Carmen.
- 9. 10. - Lider Oxfordskog pokreta John Henry Newman prešao u katoličanstvo.
- 10. 10. - U Annapolis, Maryland otvorena Mornarička škola, kasnije Mornarička akademija u Annapolisu.
- ca. 14. 10. - Ban Franjo Haller odstupio, banski namjesnik je ponovo zagrebački biskup Juraj Haulik.
- 19. 10. - Praizvedba Wagnerove opere Tannhäuser u Dresdenu.
- 20. 11. (8. 11. po j.k.) - Osvećena Saborna crkva u Beogradu.
- 20. 11. - Pomorska Bitka kod Vuelta de Obligado: anglo-francuske snage nadjačale argentinske, ali Argentina dobija podršku u Južnoj Americi (danas Dan nacionalnog suvereniteta u Argentini).
- 2. 12. - U govoru Kongresu, predsednik Polk traži da se princip Monroeove doktrine strogo sprovodi i da bi se SAD trebale širiti na zapad (→ Manifest destiny).
- 4. 12. - George Tupou I postaje kralj Tonge (do 1893).
- 10. 12. - Robert William Thomson patentirao u Britaniji pneumatsku gumu.
- 11. 12. - Sedam katoličkih švajcarskih kantona formiralo Sonderbund sa seoskim, zemljoposedničkim i federalističkim karakterom (traje do 1847).
- 21 - 22. 12. - Prvi anglo-sički rat: Bitka kod Ferozeshaha je teško dobijena britanska pobeda nad Sikima.
- 27. 12. - Američki novinar John L. O'Sullivan piše u vezi Oregonskog graničnog spora: Sjedinjenim Državama treba dozvoliti "ispunjenje naše očigledne sudbine [the fullfillment of our manifest destiny] da prekrijemo kontinent dodeljen proviđenjem za slobodan razvoj naših svake godine umnožavajućih miliona".
- 29. 12. - Teksas postaje 28. država SAD.
- Vuk Karadžić izdao u Beču Srpske narodne pjesme, knjiga druga.
- Turski ferman o "đumručkim" (carinskim) odnosima Srbije - za nju važe Portini carinski ugovori, samo 3% za uvoz iz Austrije.
- Njegoševa "Luča mikrokozma" i "Ogledalo srpsko" I; ove godine napisana i pesma "Noć skuplja vijeka", objavljena 1913.
- Njegoš je od strane ruskog Sinoda proizveden u dostojanstvo mitropolita, i dobio je pravo nošenja bijele panakamilavke, kao i drugi ruski mitropoliti[7].
- 1844-45 - Mošti svetog Arsenija Sremca prebacivane iz manastira Dovolje u Moraču pa u Kuče (Drekaloviće)[8].
- Austrijsko carstvo dalo neke carinske povlastice Crnoj Gori[9].
- Skadarski sandžakbeg Osman-paša Skopljak pokušao da ubije vladiku Njegoša[10].
- 1845 ili '46 - Izgrađena Njegoševa zavjetna kapela na Lovćenu.
- Vuk Karadžić formuliše ideale književnog jezika Srba i Hrvata, tako ujednačenog "da se svaka knjiga može od slova do slova preštampati od Latinskijeh slova Slavenskima i od Slavenskijeh Latinskima"[11].
- Stefan Herkalović, Srbin iz Hrvatske, osnovao u Beogradu Kasinu, klub i čitalište strane štampe sa jugoslovenskim tendencijama. Dogodine će biti osnovano i Čitalište beogradsko koje će prevazići Kasinu[12].
- Ilija Garašanin šalje agente za prikupljanje podataka o balkanskim pokrajinama od Bosne do Bugarske, kontaktira sa lokalnim ljudima[13].
- Opljačkani Pećka patrijaršija i manastir Dečani, ubijeni neki kaluđeri (jer albanski ustanak nije našao odjeka kod Srba)[14].
- U Rijeci izgrađen prvi paromlin na hrvatskom području.
- Metel Ožegović imenovan tajnikom Ugarske dvorske kancelarije.
- Friedrich Engels objavio "Položaj radničke klase u Engleskoj", kao i zajedničko delo sa Marxom, "Sveta porodica". Marx ove godine piše i "Teze o Feuerbachu", objavljene 1888.
- Britanska istočnoindijska kompanija kupila od Danske njene kontinentalne posede u Indiji.
- Nauka i tehnika:
- Christian Friedrich Schönbein otkrio bezdimni barut (nitrocelulozu, praskavi pamuk).
- C. H. D. Buys Ballot dokazao Doplerov efekat u akustici.
- William Parsons napravio Parsonstownski levijatan, reflektorski teleskop od 180 cm, najveći teleskop na svetu do 1917. (zapravo do kraja upotrebe 1890).
"Osvajanje Beograda", Katarina Ivanović
"Portret grofice d'Haussonville", Ingres
"Lov na bizone na jugozapadnim prerijama", John Mix Stanley
"Trgovci krznom silaze niz Misuri", George Caleb Bingham
"Dolazak kralja Louis-Philippea u zamak Windsor", Édouard Pingret
"Sultan Maroka", Delacroix
"Soba s balkonom", Adolph Menzel
"Očajnik", Courbet
.jpg)
- 7. 1. - Ludwig III., poslednji kralj Bavarske († 1921)
- 3. 3. - Georg Cantor, matematičar († 1918)
- 10. 3. - Aleksandar III., ruski car († 1894)
- 27. 3. - Wilhelm Röntgen, fizičar, nobelovac († 1923)
- 16. 4. - Nikodim Milaš, dalmatinski episkop († 1915)
- 22. 4. - Izidor Kršnjavi, slikar, političar († 1927)
- 12. 5. - Ilija Ognjanović Abukazem, književnik († 1900)
- 15. 5. - Ilja Mečnikov, mikrobiolog, nobelovac († 1916)
- 30. 5. - Amadeo I, kralj Španije († 1890)
- 2. 6. - Toša Jovanović, glumac i reditelj († 1893)
- 26. 7. - Franjo Marković, književnik i filozof († 1914)
- 25. 8. - Ludwig II Bavarski († 1886)
- 3. 9. - Lazar Tomanović, crnogorski pravnik i političar († 1932)
- 26. 11. - Mihailo Ilić, major srpske vojske, poginuo na Javoru († 1876)
- 18. 12. - Nikola Pašić, državnik i političar († 1926)
- 24. 12. - Đorđe I Grčki, kralj († 1913)
- 11. 3. - Johnny Appleseed, američki pionir (* 1774)
- 17. 3. - Kiril Pejčinović, bugarski prosvetitelj (* 1770)
- 20. 4. - Seku Amadu, osnivač Carstva Massina (* ca. 1776)
- 11. 5. - Carl Filtsch, vunderkind pijanista (* 1830)
- 12. 5. - August Wilhelm Schlegel, pjesnik, prevoditelj (* 1767)
- 8. 6. - Andrew Jackson, bivši predsednik SAD (* 1767)
- 13. 7. - Avram Maksimović, sveštenik i edukator (* 1772)
- 2. 9. - Bernardino Rivadavia, prvi argentinski predsednik (* 1780)
- ? - Ahmet Bauk, junak, guslar
- ? - Jovan Berić-Popović, pesnik, pedagoški pisac (* 1786)
- ↑ Šišić, Povijest 1526-1918, 427-8
- ↑ Istorija s. n. V-2, 346-7
- ↑ Milković, Kristina (2011). Represalije protiv Podzvizda 1845. godine. Fenomen četovanja i maloga rata u kasnim krajiškim društvima na hrvatsko-bosanskoj granici Arhivirano 2016-08-16 na Wayback Machine-u (PDF). hrcak.srce.hr
- ↑ Šišić, Povijest 1526-1918, 428
- ↑ Šišić, Povijest 1526-1918, 429-30
- ↑ Šišić, Povijest 1526-1918, 430
- ↑ Stamatović, mr Aleksandar. Kratka istorija Mitropolije Crnogorsko-primorske (1219-1999) - Glava III. rastko.rs
- ↑ Šerović, Petar D. (1962) Архивски подаци о преношењу моштију св. Арсенија. rastko.rs
- ↑ Istorija s. n. V-1, 196
- ↑ Istorija s. n. V-1, 193
- ↑ Istorija s. n. V-2, 361
- ↑ Istorija s. n. V-1, 270
- ↑ Istorija s. n. V-1, 272
- ↑ Istorija s. n. V-1, 472
- Literatura
- Istorija srpskog naroda, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
- Peta knjiga prvi tom (V-1)
- Peta knjiga drugi tom (V-2)
- Šišić, Ferdo. Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918. drugi dio. Marjan tisak 2004.
Wikimedijina ostava sadrži medije na temu: 1845..