مواد ڏانھن هلو

عربي ٻولي

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
عربي
اَلْعَرَبِيَّةُ
خط نسخ ۾ لکيل العربيه
اچارar
ar
ٻولي جو وطنعرب دنيا ۽ آس پاس جا علائقا
نسلعرب ۽ عرب دنيا جا ٻيا نسلي گروهه
ٻولي ڳالهائيندڙ
عربي جي سڀني قسمن جا 41 ڪروڙ 10 لک (411 ملين) مقامي ڳالهائيندڙ (2020-2024) (2020–2024)[1]
ست ڪروڙ (70 ملين) ان کي ٻي ٻولي طور استعمال ڪري رهيا آهن (سڀني قسمن جا L2 استعمال ڪندڙ). (2020–2024)[2]
پراڻيون صورتون
معياري صورتون
لھجو
عربي الفابيٽ
ٻيا سرڪاري رسم الخط
سرڪاري حيثيت
سرڪاري ٻولي وغيره
28 رياستون ۽ علائقا
بين الاقوامي تنظيمون
خاص دستوري حيثيت:
اقليت جي
ٻولي 
ريگيوليٽر
List
ٻولي جا ڪوڊ
ISO 639-1ar
ISO 639-2ara
ISO 639-3ara – inclusive code
Individual codes:
arq – الجزائر جي عربي
xaa – اندلسي عربي
abv – بحراني عربي
avl – بدوي عربي
shu – چاڊ جي عربي
acy – قبرصي عربي
adf – ظوفاري عربي
arz – مصري عربي
acm – عراقي غيلط عربي
afb – خليجي عربي
ayh – حضرمي عربي
mey – حسانيه عربي
acw – حجازي عربي
apc – ليوانت جي عربي
ayl – ليبيا جي عربي
ary – مراڪشي عربي
ars – نجد جي عربي
acx – عماني عربي
ayp – قيلتو عراقي عربي
aao – صحارا جي عربي
aec – سعيدي عربي
ayn – صنعاني عربي
ssh – شيهي عربي
sqr – سيڪولو عربي
arb – معياري عربي
apd – سوڊاني عربي
acq – تاعزي-عدني عربي
abh – تاجڪي عربي
aeb – تيونسي عربي
auz – ازبڪي عربي
گلوٽولوگarab1395[12]
لنگاسفيئر12-AAC
  واحد سرڪاري ٻولي، عربي ڳالهائيندڙ جي اڪثريت
  شريڪ سرڪاري ٻولي، عربي ڳالهائيندڙ جي اڪثريت
  شريڪ سرڪاري ٻولي، عربي ڳالهائيندڙ جي اقليت
  سرڪاري ٻولي نه آهي، عربي ڳالهائيندڙ جي اقليت
This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters. For a guide to IPA symbols, see Help:IPA.

عربي (اللسان اَلْعَرَبِيَّةُ) افرو ايشيائي ٻولي خاندان جي هڪ مرڪزي سامي ٻولي آهي ۽ بنيادي طور تي عرب دنيا ۾ ڳالهائي ويندي آهي. معيار جي عالمي تنظيم (ISO) عربي جي 32 قسمن کي ٻولين جو ڪوڊ تفويض ڪري ٿي، جنهن ۾ ادبي عربي جي معياري شڪل به شامل آهي، جيڪا جديد معياري عربي جي نالي سان سڃاڻي وڃي ٿي ۽ ڪلاسيڪل عربي مان نڪتل آهي.[13] هي فرق بنيادي طور تي لسانيات جي يورپي ماهرن ۾ موجود آهي، جڏهن ته عربي ڳالهائيندڙ پاڻ عام طور تي جديد معياري عربي ۽ ڪلاسيڪل عربي ۾ فرق نٿا ڪن، پر ٻنهي کي "اَلْعَرَبِيَّةُ ٱلْفُصْحَىٰ" (فصيح عربي) يا اَلْفُصْحَىٰ جي طور تي حوالو ڏين ٿا.[14]

گڏيل قومن جي ڇهن سرڪاري ٻولين مان هڪ،[15][16] عربي ٻولي، انگريزي ۽ فرانسيسي کان پوءِ عربي ٽئين سڀ کان وڌيڪ وسيع سرڪاري ٻولي آهي. مسلمانن جي مقدس ڪتاب، قرآن ڪريم، هن ئي ٻولي ۾ نازل ٿي آهي ۽ هن ئي بولي ۾ تلاوت ڪئي ويندي آهي.[17] عربي ٻولي دنيا جي اسڪولن ۽ يونيورسٽين ۾ وڏي پيماني تي پڙهائي ويندي آهي[17] ۽ اها نجي ۽ سرڪاري دفترن ۽ ميڊيا ۾ مختلف درجن تائين استعمال ٿيندي آهي. وچين دور دوران، عربي ٻولي ثقافت ۽ سکيا جو، خاص طور تي سائنس، رياضي ۽ فلسفي ۾، هڪ وڏو ذريعو هئي. نتيجي طور، ڪيترين ئي يورپي ٻولين جا لفظ عربي کان ورتل آهن.

وچين دور دوران، عربي ٻولي ثقافت ۽ علم، خاص طور تي سائنس، رياضي ۽ فلسفي جي ميدان ۾، رابطي ۽ ترقيءَ جو هڪ اهم ذريعو رهي. ان جي نتيجي ۾، يورپ جي ڪيترين ئي ٻولين ان مان لفظ ورتا آهن. يورپي ٻولين (خاص ڪري اسپيني ۽ ڪجهه حد تائين پرتگالي، ڪيٽالان ۽ سسليئن) ۾ عربيءَ جو اثر، خاص طور تي لفظن جي ذخيري جي حوالي سان، ڏسڻ ۾ اچي ٿو؛ جنهن جو سبب يورپ جي ويجهڙائي ۽ "الاندلس" واري دور ۾ - خاص طور تي ڏکڻ آئيبريا ۾ - عربي ثقافتي ۽ لساني موجودگي جو ڊگهو سلسلو هو. Maltese سامي ٻولي آهي جيڪا عربيءَ جي هڪ لهجي مان ارتقا پذير ٿي ۽ لاطيني رسم الخط ۾ لکي وڃي ٿي.[18] بلقان علائقي جي ٻولين، جن ۾ البانين، يوناني، سربو-ڪروئيشين ۽ بلغارين شامل آهن، پڻ عربيءَ مان ڪيترائي لفظ حاصل ڪيا آهن؛ جنهن جو مکيه ذريعو عثماني ترڪي ٻوليءَ سان سڌو رابطو هو.

عربي ٻوليءَ پنهنجي تاريخ دوران سڄي دنيا جي ٻولين تي اثر وڌو آهي، خاص طور تي انهن ٻولين تي جتي اسلام غالب مذهب آهي ۽ انهن ملڪن ۾ جن کي مسلمانن فتح ڪيو هو. جن ٻولين تي سڀ کان وڌيڪ نمايان اثر پيو آهي، انهن ۾ فارسي، ترڪي، هندستاني (هندي ۽ اردو)،[19] ڪشميري، ڪردش، بوسنين، قزاق، بنگالي، ملائي ٻولي (انڊونيشين ۽ ملائيشين)، مالديپي، پشتو، پنجابي، البانين، آرمينيائي، آذربائيجاني، سسليئن، اسپيني، يوناني، بلغارين، تاگالوگ، سنڌي، اوڊيا،[20] عبراني ۽ آفريقي ٻوليون جهڙوڪ هائوسا، امهارا ٻولي، ٽيگرينيا، صومالي، تامازيغت ۽ سواحلي شامل آهن. ان جي برعڪس، عربيءَ ٻين ٻولين مان به ڪجهه لفظ (اڪثر ڪري اسم) ورتا آهن، جن ۾ ان جي ڀيڻ-ٻولي آرامي، فارسي، يوناني ۽ لاطيني شامل آهن؛ ۽ ڪجهه حد تائين، وڌيڪ تازي دور ۾، ترڪي، انگريزي، فرينچ ۽ اطالوي ٻولين مان به لفظ ورتا ويا آهن.

عربي ٻولي عرب دنيا ۾ تقريبن 38 ڪروڙ ماڻهن (مقامي ۽ غيرمقامي ٻنهي) پاران ڳالهائي وڃي ٿي،[1] جنهن ڪري اها دنيا جي پنجين وڏي ڳالهائي ويندڙ ٻولي[21] ۽ انٽرنيٽ تي استعمال ڪندڙن جي لحاظ کان چوٿين وڏي ٻولي بڻجي وئي آهي. [22] [23] اها 2 ارب کان وڌيڪ مسلمانن جي مذهبي عبادتن جي ٻولي پڻ آهي. 2011ع ۾، "بلومبرگ بزنس ويڪ" عربيءَ کي ڪاروبار لاءِ چوٿين سڀ کان وڌيڪ ڪارآمد ٻولي قرار ڏنو؛ جنهن کان اڳ انگريزي، مينڊرين چائنيز ۽ فرينچ ٻوليون هيون.[24] عربي ٻولي عربي رسم الخط ۾ لکي وڃي ٿي، جيڪو هڪ "ابجد" قسم جو رسم الخط آهي ۽ ساڄي کان کاٻي طرف لکيو ويندو آهي. ڪلاسيڪي عربي ۽ جديد معياري عربي کي سامي ٻولين ۾ هڪ قدامت پسند ٻولي سمجهيو وڃي ٿو؛ ان پروٽو-سامي ٻوليءَ جي ٽنهي گرامري حالتن ۽ اعرابن واري نظام کي مڪمل طور تي محفوظ رکيو آهي، ۽ "پروٽو-سامي" جي تشڪيلِ نو ۾ ان جو استعمال ڪيو ويو آهي ڇاڪاڻ ته اها ان ٻوليءَ جي 29 واضح صامتن (consonantal phonemes) مان 28 کي الڳ الڳ سڃاڻپ رکندڙ آوازن طور محفوظ رکي ٿي.[25]

تفصيل

[سنواريو]

عَرَبِي ٻولِي (اُچار: اَربِي ٻولِي، اردو: عَربِی، اَنگريزِي: Arabic، عربي: اَلعَرَبِيَّة) دُنيا جي مَشھُور تَرِين ٻولِين مان ھِڪ ٻولِي آھي. عَرَبِي ٻولِيءَ جون ٽِي مَشهُور رَسم الخَط آهِن. خَط نَسخ، خَط ڪُوفِي ۽ خَط رُقعِي. عَرَبِي ٻولِي ٽِنَهي رَسم الخَط ۾ لِکَجي ٿي، پَر عَرَب گهَڻو ڪَري لِکَڻ لَاءِ خَط رُقعِي اِستعمَال ڪن ٿا.

عَرَبَن پَنهِنجي آئِيوِيٽا آرم مُلڪ سيميٽِڪ قَوم وارَن کان وَرتي، تَه اَڄ به ڏِسو ته عَرَبِيءَ ۾ سَڀ حَرف صَحِيح آهِن ۽ حَرف عِلت آهي ئِي ڪُونه. عربن کي جيڪي حرف صحيح اَرم ملڪ وارن وٽان مليا، تن مان ڪن جا منهن بند هئا، جي عربن کوليا. عَرَبِيءَ ۾ ڪي اُچار آهن، جي اَرم مان مليل آئيويٽا ۾ ڪين هئا، ته پنهنجي گهرج آهر ان ۾ اکر گڏيائون. مثلاً ب ۽ ت؛ ج، ح ۽ خ ساڳيءَ صورت وارا لفظ آهن، ته انهن ۾ نقطا هيٺ مٿي گڏي، پنهنجي آئيويٽا جا اکر وڌائي اٺاويهه ڪيائون. سنه 634-635ع ڌاري عربن ايران فتح ڪيو، ته اتي عَرَبِي ٻولِي ۽ عَرَبِي آئيويٽا چالو ٿي. ايراني ٻولِيءَ ۾ ڪي اهڙا اُچار آهن، جي عَرَبِيءَ ۾ ڪينهن، ته ايرانين عَرَبِي آئيويٽا ۾ پنهنجا ٻيا چار اکر ٺاهي وڌا، جنهن ڪري هينئر پارسي آئيويٽا ۾ بٽيهه اکر آهن. ڪابه ٻولِي حرف علت يا اعرابن کان سواءِ هلي ڪين سگهندي. سيميٽڪ قومن کي پڻي يا فنيشن لوڪن جي آئيويٽا مان اعرابون يا حرف علت نه مليا، ته هنن پنهنجو هوش هلائي، پنهنجي لاءِ هڪ سولي سهنجي واٽ گهڙي. مثلاً عَرَبِيءَ ۽ پارسيءَ ۾ ”ا، و ۽ ي“ اهي ٽي اکر جيتوڻيڪ حرف صحيح آهن، ته به پنهنجا اُچار اٿن، تنهن ڪري اهي ساڳيا اکر حرف علت ڪري به ڪم آڻڻ لڳا. ”الف“ مان ”اَ“، ”و“ مان ”اُ“ ۽ ”ي“ مان ”اِ“. اهي ٽي اعرابون ٺاهيائون. اهي ٽيئي ننڍي اُچار واريون اعرابون آهن، پر ٻولِيءَ ۾ ڊگها اُچار به کپن. انهيءَ اوڻائيءَ جي پورائي ڪرڻ لاءِ عرب لوڪ اهي ساڳيا ٽي ننڍا اچار ٻٽا ڪري ڪم آڻڻ لڳا. مثلاً عَرَبِيءَ ۾ لکن ”اادم“، جنهن جو اُچار آهي ”آدم“[26]. ائين اَ + اَ = آ، اِ + اِ = اِي ۽ اُ + اُ = اُو

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 سانچو:E28
  2. ↑ سانچو:E28
  3. ↑ Constitution of the Islamic Republic of Iran: Iran (Islamic Republic of)'s Constitution of 1979. – Article: 16 Official or national languages, 1979, retrieved 25 July 2018
  4. ↑ Constitution of Pakistan: Constitution of Pakistan, 1973 – Article: 31 Islamic way of life, 1973, retrieved 13 June 2018
  5. ↑ "Implementation of the Charter in Cyprus". Database for the European Charter for Regional or Minority Languages. Public Foundation for European Comparative Minority Research. اصل نسخو مان 24 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 20 May 2013 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Basic Law: Israel – The Nation State of the Jewish People" (PDF). Knesset. 2018-07-19. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 10 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-01-13 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "Mali". www.axl.cefan.ulaval.ca. 2023-04-29 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "Niger : Loi n° 2001-037 du 31 décembre 2001 fixant les modalités de promotion et de développement des langues nationales". www.axl.cefan.ulaval.ca (فرانسيسي ۾). 2023-04-29 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Constitution of the Philippines, Article XIV, Sec 7: For purposes of communication and instruction, the official languages of the Philippines are Filipino and, until otherwise provided by law, English. The regional languages are the auxiliary official languages in the regions and shall serve as auxiliary media of instruction therein. Spanish and Arabic shall be promoted on a voluntary and optional basis.
  10. ↑ "Decret n° 2005-980 du 21 octobre 2005". اصل نسخو مان 2015-05-18 تي محفوظ ڪيل. 2021-12-10 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ The Constitution of the Republic of South Africa (PDF) (2013 English version ڇاپو). Constitutional Court of South Africa. 2013. ch. 1, s. 6. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 23 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 17 April 2020 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, مرتب (2016). "Arabic". Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History. {{cite book}}: External link in |chapterurl= (مدد); Unknown parameter |chapterurl= ignored (|chapter-url= suggested) (مدد)
  13. ↑ "Documentation for ISO 639 identifier: ara". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Kamusella, Tomasz (2017). "The Arabic Language: A Latin of Modernity?". Journal of Nationalism, Memory & Language Politics 11 (2): 117–145. doi:10.1515/jnmlp-2017-0006. ISSN 2570-5857. https://research-repository.st-andrews.ac.uk/bitstream/handle/10023/12443/_Journal_of_Nationalism_Memory_Language_Politics_The_Arabic_Language_A_Latin_of_Modernity.pdf?sequence=1&isAllowed=y. Retrieved 28 June 2019.
  15. ↑ Wright (2001:492)
  16. ↑ "What are the official languages of the United Nations? - Ask DAG!". ask.un.org (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 February 2016 تي محفوظ ڪيل. 2019-12-21 تي حاصل ڪيل.
  17. 1 2 World, I. H. "Arabic". IH World (انگريزي ۾). 2021-07-07 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Maltese language". Encyclopedia Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 September 2019 تي محفوظ ڪيل. 2019-12-21 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Versteegh, Kees; Versteegh, C. H. M. (1997). The Arabic Language (انگريزي ۾). Columbia University Press. ISBN 9780231111522. ... of the Qufdn; many Arabic loanwords in the indigenous languages, as in Urdu and Indonesian, were introduced mainly through the medium of Persian.
  20. ↑ Bhabani Charan Ray (1981). "Appendix B Persian, Turkish, Arabic words generally used in Oriya". Orissa Under the Mughals: From Akbar to Alivardi : a Fascinating Study of the Socio-economic and Cultural History of Orissa. Orissan studies project, 10. Calcutta: Punthi Pustak. ص. 213. OCLC 461886299.
  21. ↑ Lane, James (2 June 2021). "The 10 Most Spoken Languages In The World". Babbel. 29 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Internet: most common languages online 2020". Statista (انگريزي ۾). 2021-11-26 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ "Top Ten Internet Languages in The World - Internet Statistics". www.internetworldstats.com. اصل نسخو مان 7 September 2019 تي محفوظ ڪيل. 2021-11-26 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "Mandarin Chinese Most Useful Business Language After English - Bloomberg Business". Bloomberg News. 2015-03-29. اصل نسخو مان 29 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 2022-01-02 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Versteegh, Cornelis Henricus Maria "Kees" (1997). The Arabic Language. Columbia University Press. ص. 13. ISBN 978-0-231-11152-2.
  26. ↑ {ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page26.html#_ftn27. {{cite web}}: Missing or empty |title= (مدد)

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ The constitution of the Islamic Republic of Iran recognizes the Arabic language as the language of Islam, giving it a formal status as the language of religion, and regulates its spreading within the Iranian national curriculum. The constitution declares in Chapter II: (The Official Language, Script, Calendar, and Flag of the Country) in Article 16 "Since the language of the Qur`an and Islamic texts and teachings is Arabic, ..., it must be taught after elementary level, in all classes of secondary school and in all areas of study."[3]
  2. ↑ The constitution of the Islamic Republic of Pakistan states in Article 31 No. 2 that "The State shall endeavour, as respects the Muslims of Pakistan (a) to make the teaching of the Holy Quran and Islamiat compulsory, to encourage and facilitate the learning of Arabic language ..."[4]
حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ نہ مليو
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=عربي_ٻولي&oldid=406617" تان ورتل