تصنيف
.jpg)
تصنيف (Writing) عربي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ٺاهيل (جوڙيل). اصطلاحي زبان ۾ علمي ڪارنامو يا لکيل ڪتاب کي ”تصنيف“ چئبو آهي. ڪو ماڻهو پنهنجي علمي ڄاڻ ۽ تجربي جي آڌار تي ڪو ڪتاب لکي تيار ڪري ته ان کي ان ماڻهوءَ جي تصنيف ۽ ليکڪ کي ان تصنيف جو مصنف سڏبو آهي. [1] لکڻ هڪ ادراڪي ۽ سماجي سرگرمي پڻ آهي، جنهن ۾ عصبي نفسيات ۽ جسماني عمل شامل هوندا آهن. ان سرگرمي مان پيدا ٿيندڙ جسماني نتيجي کي به لکڻ يا متن چيو ويندو آهي، جيڪو هٿ سان لکيل، مشيني طور ڇپيل يا ڊجيٽل صورت ۾ محفوظ نشانين جو سلسلو هوندو آهي. پڙهڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ ماڻهو ڪنهن متن سان واسطو رکي ان جي نشانين جي معنيٰ جي تعبير ڪري ٿو.[2][3] درجيبندي (تصنيف) مان مراد ڪنهن شيءِ کي الڳ الڳ صنفن ۾ ورهائڻ يا ان کي جدا جدا قسمن ۾ ترتيب ڏيڻ آهي.[4] عالمن ۽ مصنفن جي اصطلاح ۾ درجيبندي مان مراد ڪنهن خاص علم بابت ڪتاب جي تاليف ڪرڻ آهي. اهڙي ڪتاب کي صرف ان صورت ۾ مصنف چيو ويندو آهي، جڏهن اهو ڪنهن هڪ علم يا موضوع کي منظم نموني سان پيش ڪري. جيڪڏهن ڪتاب ۾ ڪنهن قول سان گڏ ان جي ترديد، ان جي ابتڙ قول يا متضاد رايا گڏ ڪيا وڃن، ته ان کي مصنف نه، پر تاليف چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻتہ تاليف ۾ مختلف ۽ متضاد راين کي گڏ ڪرڻ به شامل هوندو آهي. ڪتاب جي تاليف جو مطلب آهي لفظن کي لفظن سان ۽ معنائن کي معنائن سان اهڙي ترتيب سان گڏ ڪرڻ، جو اهي ڪنهن موضوع بابت مڪمل ۽ ڪافي بيان پيش ڪن، ڀلي اهي هڪ ٻئي سان متفق هجن يا مختلف. درجيبندي جو لفظ صنف مان نڪتل آهي، ۽ هر صنف پنهنجي دائري اندر مخصوص شين تي مشتمل هوندي آهي؛ ان ۾ ان کان ٻاهر جون شيون شامل نه ٿينديون آهن.[5]
صنف
[سنواريو]لفظ صنف (ص، ن، ف) عربي ٻوليءَ جو هڪ صحيح ۽ بنيادي اصل آهي، جيڪو ٻن معنائن تي دلالت ڪري ٿو. پهريون مطلب ڪنهن شيءِ جو هڪ ٽولو يا قسم آهي، جيئن ڪنهن قبيلي جي هڪ جماعت؛ جڏهنتہ ٻيو مطلب شين کي هڪ ٻئي کان الڳ ۽ ممتاز ڪرڻ آهي. پهرين معنيٰ بابت الخليل بن أحمد الفراهيدي چوي ٿو ته صنف هر شيءِ جي هڪ جماعت يا قسم کي چيو ويندو آهي، ۽ هي هڪ صنف آهي يعني هي هڪ قسم يا نوع آهي.ثوب جي صنفة بابت ڪن عالمن جو چوڻ آهي ته ان مان مراد ڪپڙي جي ڪناري آهي، جڏهنتہ ٻين موجب اها ڪپڙي جي اها پاسي واري ڪنڊ آهي، جنهن تي جهالر يا ڪنارو هجي. ٻي معنيٰ بابت الخليل لکي ٿو ته تصنيف شين کي هڪ ٻئي کان الڳ ۽ ممتاز ڪرڻ کي چيو ويندو آهي. غالباً ڪتاب جيدرجيبندي به انهيءَ معنيٰ مان نڪتل آهي. اهڙيءَ طرح الغريب المصنف به انهيءَ مفهوم تي ٻڌل آهي، ڇاڪاڻتہ ان جا باب هڪ ٻئي کان جدا ڪري هر باب کي پنهنجي مناسب جاءِ ڏني وئي آهي. عربي ٻوليءَ ۾ هن لفظ جي اصل بابت چيو وڃي ٿو ته صنفت الشجرة تڏهن چيو ويندو آهي، جڏهن وڻ پن ڪڍي.[6] اهڙيءَ طرح تصنفت ساقه وشفته جو مطلب آهي ته ٽاري يا چپڙيءَ جي مٿاڇري ڇلجڻ لڳي. تصنف النبات والأرطى جو مطلب آهي ته ٻوٽو يا ارطى جو وڻ پنن نڪرڻ لاءِ ڦاٽڻ لڳو. تاج العروس ۾ اشارو ڪيو ويو آهي ته صنف جي اصل جو تعلق نصف سان به ٿي سگهي ٿو، ۽ انهيءَ بنياد تي ٻنهي معنائن کي اشتقاق كبير جي اصول موجب به سمجهي سگهجي ٿو.ڪتاب جي درجيبندي مان مراد ان کي ان جي مواد ۽ موضوعن موجب ترتيب ڏيڻ آهي. اهڙن ڪتابن کي مصنف ڪتاب چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻتہ انهن جي ترتيب موضوعن جي لحاظ سان هوندي آهي، نه ڪي الفابيٽ جي ترتيب موجب.[7] عام ماڻهن جي ٻوليءَ ۾ صنف جو هڪ ٻيو مطلب به ملي ٿو، جنهن مان مراد بنا ڪنهن اصل جي ڪوڙو يا گهڙيل بيان ٺاهڻ آهي.[7] هتي لفظ جو مفهوم ڳالهه کي گڏي مڏي يا بي بنياد نموني بيان ڪرڻ آهي. منطق ۾ صنف مان مراد اهو نوع آهي، جيڪو ڪنهن عرضي قيد سان محدود هجي، جيئن رومي انسان.
مصنف
[سنواريو]
مصنف (عربي: مُصَنَّف) حديث جي مجموعن جي هڪ اهڙي صنف آهي، جنهن ۾ حديثن کي موضوعن جي لحاظ کان بابن ۾ ترتيب ڏنو ويندو آهي. هي حديثي تصنيفن جي اهم قسمن مان هڪ آهي.
لفظ مصنف عربي فعل صنّف (صَنَّفَ) جو اسم مفعول آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "بابن يا موضوعن موجب ترتيب ڏيڻ". انهيءَ لحاظ کان مصنف جي لغوي معنيٰ آهي "اهڙي شيءِ جيڪا بابن ۾ منظم نموني ترتيب ڏنل هجي". تنهن ڪري هي اصطلاح هر اهڙي ڪتاب لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو، جيڪو بابن ۽ عنوانن موجب ترتيب ڏنل هجي، ۽ حقيقت ۾ اهو فقه (اسلامي فقه) سميت ٻين علمن جي ڪتابن لاءِ به استعمال ٿيندو رهيو آهي. بهرحال، عملي طور هي اصطلاح گهڻو ڪري حديث جي مجموعن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
حديث جا ڪيترائي مشهور مجموعا مصنف جي طرز تي ترتيب ڏنل آهن، جن ۾ صحاح سته (يعني اهل سنت جا ڇهه مستند حديثي مجموعا) پڻ شامل آهن. ان جي ابتڙ، حديث جي ترتيب جو هڪ ٻيو، نسبتاً گهٽ رائج، انداز مسند آهي، جنهن ۾ حديثن کي انهن جي اصل راوي، يعني اڪثر صحابي، جي بنياد تي ترتيب ڏنو ويندو آهي، نه ڪي موضوعن جي لحاظ کان.
حوالا
[سنواريو]- ↑ ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي
- ↑ Witte, Stephen P. (1992). "Context, Text, Intertext: Toward a Constructivist Semiotic of Writing". Written Communication 9 (2): 237-308. https://archive.org/details/sim_written-communication_1992-04_9_2/page/237.
- ↑ Smith 2005, pp. 105–108.
- ↑ كشف الظنون 1/35
- ↑ سانچو:استشهاد بويب
- ↑ وڻن جي پنن ۽ ڪتابن جي ورقن جي وچ ۾ مناسبت ظاهر آهي.
- 1 2 "صنف - موسوعات لسان نت للغة العربية - Lisaan.net". Lisaan.net (عربي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 15 June 2018 تي حاصل ڪيل.