استحاضو
| اسلام تي مضمونن جو سلسلو |
| اسلام |
|---|
 |
استحاضو يا استحاضه (عربي ٻولي: اِسْتِحَاضَةٌ) اسلامي فقه جو اصطلاح آهي، جيڪو عورت جي اهڙي رت وهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪو شرعي لحاظ کان حيض يا نفاس جي حڪم ۾ نہ اچي. اهڙي حالت واري عورت کي مستحاضه (عربي ٻولي: مُسْتَحَاضَةٌ) چيو وڃي ٿو.[1][2]
فقهي اصطلاح استحاضو کي جديد طب جي ڪنهن هڪ مخصوص بيماريءَ جو نالو سمجهڻ درست ناهي. جديد زناني طب ۾ معمول کان ٻاهر، گهڻي، ڊگهي يا بي ترتيب رحمي رت وهڻ لاءِ عام طور غيرمعمولي رحمي رت وهڻ (abnormal uterine bleeding؛ AUB) جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو. اهڙي رت وهڻ جا سبب هارموني تبديليون، بيضه خارج ٿيڻ جون خرابيون، فائبرائيڊ، پولپ، ايڊينومائيوسس، رت ڄمڻ جون خرابيون، دوائون، حمل سان لاڳاپيل حالتون ۽ ڪڏهن ڪڏهن سرطان به ٿي سگهن ٿا.[3][4]
حديثي بنياد
[سنواريو]استحاضي بابت بنيادي فقهي احڪام ڪيترين حديثن تي ٻڌل آهن. صحيح بخاري ۾ عائشه کان روايت آهي تہ فاطمه بنت ابي حبيش مسلسل رت وهڻ بابت رسول الله ﷺ کان پڇيو تہ ڇا هوءَ نماز ڇڏي ڏئي. جواب ۾ ان رت کي حيض کان الڳ قرار ڏنو ويو ۽ کيس هدايت ڪئي وئي تہ حيض جي مقرر ڏينهن ۾ نماز ڇڏي، پوءِ غسل ڪري نماز پڙهي.[1][5]
ساڳئي موضوع جي هڪ ٻي روايت ۾ رت وهڻ کي عرق، يعني رت جي رڳ سان لاڳاپيل رت وهڻ، ۽ حيض کان الڳ قرار ڏنو ويو آهي.[6] صحيح مسلم ۾ ام حبيبه بنت جحش جي ڊگهي عرصي تائين جاري رهندڙ رت وهڻ جو ذڪر پڻ ملي ٿو؛ کيس حيض ختم ٿيڻ کان پوءِ غسل ڪري نماز پڙهڻ جي هدايت ڏني وئي.[2]
انهن روايتن جي بنياد تي اسلامي فقه ۾ حيض ۽ استحاضي جي وچ ۾ فرق قائم ڪيو ويو، پر مختلف فقهي مذهبن حيض جي گهٽ ۽ وڌ مدت، عورت جي اڳوڻي عادت، رت جي خاصيتن ۽ مسلسل رت وهڻ جي حالتن بابت تفصيلي قاعدا مختلف نموني مرتب ڪيا آهن.[7]
حيض ۽ استحاضي جي سڃاڻپ
[سنواريو]
استحاضي جي سڃاڻپ ۾ عورت جي اڳوڻي حيض واري عادت کي فقهي لحاظ کان اهميت ڏني وئي آهي. فاطمه بنت ابي حبيش بابت حديث ۾ عورت کي انهن ڏينهن جيترو وقت حيض شمار ڪرڻ جي هدايت ملي ٿي، جن ڏينهن ۾ کيس اڳ معمول مطابق حيض ايندو هو، ۽ ان کان پوءِ غسل ڪري نماز پڙهڻ جو حڪم ملي ٿو.[5]
فقهي ڪتابن ۾ اهڙي عورت جون مختلف حالتون بيان ڪيون ويون آهن. جيڪڏهن عورت جي اڳوڻي حيض جي مدت ۽ وقت مقرر هجي تہ ڪيترن فقيهن وٽ انهيءَ عادت کي بنياد بڻايو وڃي ٿو. جيڪڏهن مقرر عادت موجود نہ هجي تہ ڪجهه فقهي طريقن ۾ رت جي نوعيت، رنگ، گاڙهاڻ يا ٻين نشانين جي بنياد تي حيض ۽ استحاضي ۾ فرق ڪرڻ جو ذڪر ملي ٿو.[7]
بهرحال رت جو رنگ يا ظاهر جديد طب ۾ ڪنهن بيماريءَ جي قطعي تشخيص لاءِ ڪافي ناهي. غيرمعمولي رت وهڻ جي طبي تشخيص ۾ عمر، حمل جو امڪان، رت وهڻ جو نمونو، دوائن جو استعمال، جسماني معائنو ۽ ضرورت مطابق ليبارٽري يا تصويري جاچون شامل ٿي سگهن ٿيون.[3]
فقهي مذهبن ۾ مدت بابت اختلاف
[سنواريو]استحاضي کي سمجهڻ لاءِ حيض جي فقهي گهٽ ۽ وڌ مدت اهم آهي، پر ان بابت اسلامي فقهي مذهبن ۾ هڪجهڙو عددي معيار موجود ناهي. تنهنڪري ڪنهن هڪ مذهب جي مدت کي سموري اسلامي فقه جو متفقه اصول قرار ڏيڻ درست ناهي.[8]
| فقهي مذهب | حيض جي گهٽ مدت | وڌ مدت | وضاحت |
|---|---|---|---|
| حنفي | 3 ڏينهن | 10 ڏينهن | حنفي فقه جي مشهور قول موجب 3 ڏينهن کان گهٽ ۽ مقرر فقهي حساب موجب 10 ڏينهن کان ٻاهر رهندڙ رت استحاضي جي حڪم ۾ اچي سگهي ٿو.[9] |
| شافعي | هڪ ڏينهن ۽ هڪ رات | 15 ڏينهن | شافعي فقه ۾ حيض جي وڌ مدت مشهور قول موجب 15 ڏينهن آهي.[8] |
| حنبلي | مشهور روايتي قول موجب هڪ ڏينهن ۽ هڪ رات | مشهور قول موجب 15 ڏينهن | حنبلي فقهي روايت ۾ پڻ مدت جي تفصيل حنفي قاعدن کان مختلف آهي.[8] |
| مالڪي | وقت جي لحاظ کان مقرر گهٽ حد ناهي | ڪيترين حالتن ۾ 15 ڏينهن تائين | مالڪي فقه ۾ گهٽ مدت بابت حنفي ۽ شافعي مذهبن کان مختلف اصول ملي ٿو.[8] |
حنفي فقه ۾ ٻن حيضن جي وچ ۾ پاڪائيءَ جي گهٽ ۾ گهٽ مدت عام طور 15 ڏينهن مقرر ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري ان مدت جي اندر مخصوص حالتن ۾ ظاهر ٿيندڙ رت کي استحاضي جي حساب ۾ آندو وڃي ٿو.[10] شافعي ۽ ٻين فقهي روايتن ۾ حيض جي وڌ مدت بابت مختلف حساب هجڻ سبب ساڳي رت وهڻ جي فقهي درجابندي مذهب مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي.[11]
حنفي فقه ۾ استحاضو
[سنواريو]حنفي فقه موجب حيض جي گهٽ مدت ٽي ڏينهن ۽ وڌ مدت ڏهه ڏينهن آهي.[9] انهيءَ فقهي حساب هيٺ ٽن ڏينهن کان گهٽ رهندڙ رت يا اهڙي مسلسل رت وهڻ، جيڪا حيض جي وڌ حد کان ٻاهر وڃي، مخصوص قاعدن تحت استحاضي شمار ٿي سگهي ٿي. ٻن صحيح حيضن جي وچ ۾ گهٽ ۾ گهٽ پندرهن ڏينهن جي پاڪائي پڻ حنفي فقه جي حساب ۾ اهم آهي.[12]
جيڪڏهن ڪنهن عورت جي حيض جي اڳوڻي عادت مقرر هجي ۽ رت معمول کان گهڻو وقت جاري رهي، تہ حنفي فقه ۾ ان جي اڳوڻي عادت، رت اچڻ جي وقت ۽ پاڪائيءَ جي مدت کي گڏ ڏسي حيض ۽ استحاضي جا ڏينهن طئي ڪيا ويندا آهن. ان ڪري رڳو اهو چوڻ تہ ”ڏهه ڏينهن کان پوءِ ايندڙ سمورو رت هميشه استحاضو آهي“ هر پيچيده حالت لاءِ مڪمل فقهي قاعدو ناهي؛ عورت جي اڳوڻي عادت پڻ حساب ۾ آڻي سگهجي ٿي.[13]
جعفري فقه
[سنواريو]جعفري فقه ۾ استحاضي بابت الڳ تفصيلي درجابندي ملي ٿي. آيت الله علي السيستاني جي فقهي احڪامن ۾ استحاضي کي رت جي مقدار مطابق قليله (هلڪو)، متوسطه (وچولو) ۽ ڪثيره (گهڻو) ٽن قسمن ۾ ورهايو ويو آهي.[14]
قليله، متوسطه ۽ ڪثيره استحاضي ۾ وضو، غسل ۽ نماز بابت احڪام هڪجهڙا ناهن. مثال طور انهن احڪامن موجب قليله استحاضي ۾ هر نماز لاءِ وضو جو حڪم آهي، جڏهن تہ متوسطه ۽ ڪثيره استحاضي جي ڪجهه حالتن ۾ غسل جا اضافي احڪام لاڳو ٿين ٿا.[15] ان فقهي نظام ۾ استحاضي لاءِ پاڻ ڪا مقرر گهٽ يا وڌ مدت نہ ڏني وئي آهي.[16]
نماز ۽ طهارت
[سنواريو]استحاضي ۽ حيض جي عبادتي حڪمن ۾ بنيادي فرق آهي. صحيح بخاري ۾ فاطمه بنت ابي حبيش جي روايت مطابق استحاضي جي رت سبب نماز مڪمل طور ڇڏڻ جو حڪم نه ڏنو ويو؛ حيض جي حقيقي مدت پوري ٿيڻ کان پوءِ غسل ڪري نماز جاري رکڻ جي هدايت ڏني وئي.[1]
هڪ روايت ۾ هر نماز لاءِ وضو ڪرڻ جو ذڪر پڻ اچي ٿو.[17] ان بنياد تي فقهي مذهبن مستحاضه جي طهارت بابت تفصيلي احڪام مرتب ڪيا آهن، پر وضو ۽ غسل جا جزوي قاعدا مذهبن جي وچ ۾ مختلف ٿي سگهن ٿا.
مسلسل رت وهڻ جي حالت ۾ عام طور رت کي ممڪن حد تائين روڪڻ يا جذب ڪرڻ لاءِ ڪپڙو، ڪپهه يا جديد صفائيءَ واري پيڊ جهڙو ذريعو استعمال ڪرڻ ۽ جسم يا ڪپڙي تي لڳل رت بابت لاڳاپيل طهارت جا قاعدا اختيار ڪرڻ جو ذڪر فقهي ڪتابن ۾ ملي ٿو.[7]
روزو
[سنواريو]استحاضو بذات خود حيض جي برابر نہ هجڻ سبب مستحاضه عورت تي روزي جي ممانعت وارو حيض جو حڪم لاڳو نہ ٿيندو آهي. حيض جا ڏينهن الڳ سڃاڻڻ کان پوءِ استحاضي وارن ڏينهن ۾ فرض روزو رکڻ فقهي طور صحيح سمجهيو وڃي ٿو.[7]
اهڙي طرح حيض جي ڏينهن ۾ ڇڏيل رمضان جا فرض روزا بعد ۾ قضا ڪيا وڃن ٿا، جڏهن تہ استحاضي جي ڏينهن ۾ عورت حيض واري حڪم هيٺ نہ هجڻ سبب روزو جاري رکي ٿي. پيچيده يا مسلسل رت وهڻ جي صورت ۾ حيض جا صحيح ڏينهن طئي ڪرڻ عورت جي فقهي مذهب ۽ سندس اڳوڻي عادت تي دارومدار رکي سگهي ٿو.
ازدواجي تعلق
[سنواريو]استحاضو فقهي لحاظ کان حيض نہ آهي، تنهنڪري ڪيترن سني فقهي قولن موجب مستحاضه عورت سان ازدواجي تعلق اصولي طور جائز رهي ٿو، جڏهن تہ صفائي ۽ رت کان بچاءَ جا احڪام ملحوظ رکيا وڃن ٿا. هن مسئلي ۾ تفصيلي احڪام ۽ احتياط فقهي مذهب ۽ حالت موجب مختلف ٿي سگهن ٿا.
جديد طبي نقطه نظر
[سنواريو]
طب ۾ استحاضو ڪو معياري تشخيصي نالو ناهي. اهڙي علامت جيڪا فقهي لحاظ کان استحاضو قرار ڏني وڃي، طبي لحاظ کان غيرمعمولي رحمي رت وهڻ (ابنارمل يوٽرين بليڊنگ؛ abnormal uterine bleeding)، حيضن جي وچ ۾ رت وهڻ، گهڻو حيض يا ڪنهن ٻي زناني حالت جو حصو ٿي سگهي ٿي.[3][4]
آمريڪن ڪاليج آف آبسٽٽريشنز اينڊ گائنيڪالوجسٽس موجب حيضن جي وچ ۾ رت اچڻ، جماع کان پوءِ رت اچڻ، ستن ڏينهن کان وڌيڪ حيض رهڻ، غيرمعمولي طور گهڻو رت وهڻ يا حيضي چڪر ۾ نمايان بي ترتيبي، غيرمعمولي رحمي رت وهڻ جون صورتون ٿي سگهن ٿيون.[3]
انٽرنيشنل فيڊريشن آف گائنيڪالاجي اينڊ آبسٽٽريڪس (فيگو؛ FIGO) غيرحامله توليدي عمر جي عورتن ۾ غيرمعمولي رحمي رت وهڻ جي سببن کي پام–ڪوئن (PALM–COEIN) نظام سان درجابند ڪري ٿي.[18]
| فيگو پام–ڪوئن (FIGO PALM–COEIN) درجابندي | ||
|---|---|---|
| حرف | سبب | قسم |
| P | پولپ (Polyp) | بناوتي سبب |
| A | ايڊينومائيوسس (Adenomyosis) | |
| L | ليئومائيوما يا فائبرائيڊ (Leiomyoma/Fibroid) | |
| M | بدخيمي ۽ هائپرپليزيا (Malignancy and hyperplasia) | |
| C | رت ڄمڻ جي خرابي (Coagulopathy) | غيربناوتي سبب |
| O | بيضه خارج ٿيڻ جي خرابي (Ovulatory dysfunction) | |
| E | اينڊوميٽريل سبب (Endometrial) | |
| I | علاج يا طبي مداخلت سبب (Iatrogenic) | |
| N | ٻي طرح درجابند نه ٿيل (Not otherwise classified) | |
هي درجابندي فقهي استحاضي جي درجابندي نه، پر غيرمعمولي رحمي رت وهڻ جي طبي سببن جي درجابندي آهي.[18]
طبي سبب
[سنواريو]غيرمعمولي رحمي يا مهبلي رت وهڻ جا ممڪن سبب گهڻا آهن. انهن ۾ فائبرائيڊ، پولپ، ايڊينومائيوسس، بيضه خارج ٿيڻ ۾ خرابي، پولي سسٽڪ اووري سنڊروم، ٿائرائيڊ جون بيماريون، رت ڄمڻ جون خرابيون، هارموني مانع حمل طريقا، ڪجهه دوائون ۽ رحم جو سرطان شامل ٿي سگهن ٿا.[3]
حمل واري عورت ۾ رت وهڻ کي پاڻمرادو استحاضو سمجهي طبي جاچ کان پاسو ڪرڻ خطرناڪ ٿي سگهي ٿو. حمل دوران رت وهڻ جا سبب اسقاط حمل يا رحم کان ٻاهر حمل سميت حمل سان لاڳاپيل پيچيدگيون ٿي سگهن ٿا، تنهنڪري طبي لحاظ کان اهڙي رت وهڻ جي الڳ تشخيص ضروري آهي.[4]
حيضن جي وچ ۾ يا جماع کان پوءِ رت اچڻ جا سبب هارموني مانع حمل طريقا، پولپ، فائبرائيڊ، جنسي طور منتقل ٿيندڙ انفيڪشن، سروڪس جون تبديليون ۽ ڪڏهن ڪڏهن سرطان پڻ ٿي سگهن ٿا.[19]
طبي جاچ
[سنواريو]غيرمعمولي رت وهڻ جي جاچ ان جي نموني، مريض جي عمر ۽ ٻين علامتن مطابق ڪئي ويندي آهي. توليدي عمر واري عورت ۾ حمل جو امڪان خارج ڪرڻ اهم ابتدائي قدم آهي. ضرورت موجب مڪمل رت جي ڳڻپ (CBC) ذريعي انيميا جي جاچ، حمل جي جاچ، رت ڄمڻ جون جاچون، الٽراسائونڊ، هسٽيروسڪوپي يا اينڊوميٽريل بايوپسي ڪئي وڃي ٿي.[3]
گهڻو يا ڊگهو رت وهڻ لوهه جي کوٽ واري انيميا جو سبب بڻجي سگهي ٿو. ٿڪاوٽ، ساهه ۾ تڪليف، چڪر اچڻ يا ڪمزوري انيميا سان لاڳاپيل ٿي سگهن ٿا.[20]
غيرمعمولي رت وهڻ کي صرف فقهي درجابندي جي بنياد تي طبي طور معمولي نه سمجهڻ گهرجي. خاص طور تمام گهڻو رت وهڻ، حمل دوران رت اچڻ، حيض بند ٿيڻ کان پوءِ رت اچڻ، شديد پيٽ جو سور، بيهوشي يا انيميا جون علامتون طبي جائزي جي ضرورت ظاهر ڪري سگهن ٿيون.[19][3]
حيض، نفاس ۽ استحاضي ۾ فرق
[سنواريو]| خصوصيت | حيض | نفاس | استحاضو |
|---|---|---|---|
| بنيادي مفهوم | ماهواري سان لاڳاپيل رت | ٻار ڄمڻ سان لاڳاپيل رت | حيض يا نفاس جي فقهي تعريف کان ٻاهر رت |
| نماز | نہ پڙهي ويندي | نہ پڙهي ويندي | اصولي طور پڙهي ويندي |
| فرض روزو | نہ رکيو ويندو؛ پوءِ قضا | نہ رکيو ويندو؛ پوءِ قضا | رکيو ويندو |
| غسل | حيض ختم ٿيڻ تي | نفاس ختم ٿيڻ تي | فقهي مذهب ۽ حالت موجب احڪام مختلف |
| طبي حيثيت | عام جسماني عمل ٿي سگهي ٿو | ولادت کان پوءِ جسماني عمل | پاڻ ۾ طبي تشخيص نه؛ سبب جي طبي جاچ گهربل ٿي سگهي ٿي |
مٿين جدول ۾ عبادتن بابت عام اصول ڏنل آهن؛ استحاضي جي وضو، غسل ۽ رت جي مخصوص صورتن بابت تفصيل فقهي مذهبن ۾ مختلف ٿي سگهن ٿا.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 "Sahih al-Bukhari 306 – Menstrual Periods". Sunnah.com. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "Sahih Muslim 334a – The Book of Menstruation". Sunnah.com. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Abnormal Uterine Bleeding". American College of Obstetricians and Gynecologists. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "Introduction to Abnormal Uterine Bleeding". Merck Manual Professional Edition. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "Sahih al-Bukhari 325 – Menstrual Periods". Sunnah.com. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 320 – Menstrual Periods". Sunnah.com. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 "A Treatise on Women's Natural Types of Bleeding". Islamic Encyclopedia. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 "أقل مدة الحيض". IslamWeb. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "أقل وأكثر مدة الحيض عند الأحناف". IslamWeb. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Is the Hanafi Ruling Different From the Shafi'i Ruling on Purity?". SeekersGuidance. 7 آگسٽ 2026. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "A Woman Regularly Has Periods Lasting Longer Than 10 Days". SeekersGuidance. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Hanafi Concept of Mustahadah Bleeding Throughout the Month". IslamQA. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "How Do I Calibrate My Menstrual Cycle?". IslamQA. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Irregular Blood Discharge (Istiḥāḍah)". The Official Website of the Office of Al-Sayyid Ali Al-Husseini Al-Sistani. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Laws of Istiḥāḍah". The Official Website of the Office of Al-Sayyid Ali Al-Husseini Al-Sistani. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Minimum and Maximum Duration of Istiḥāḍa". The Official Website of the Office of Al-Sayyid Ali Al-Husseini Al-Sistani. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 228 – Ablutions". Sunnah.com. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Munro, Malcolm G.; Critchley, Hilary O. D.; Fraser, Ian S. (2018). "The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years: 2018 revisions". International Journal of Gynecology & Obstetrics 143 (3): 393–408. doi:. PMID 30198563.
- 1 2 "Vaginal bleeding between periods or after sex". NHS. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Heavy Menstrual Bleeding". American College of Obstetricians and Gynecologists. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]
وڪيميڊيا العام تي Menstruation بابت زمرا
