2017 сыл

2017 сыл.

Туох буолбута

2017 — Арассыыйаҕа Экология сыла.—

Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр — Ыччат сыла.

СӨ баһылыга Борисов эппитинэн 2017 сыллаахха ГРЭС-2 бастакы уочарата, 54 социальнай эбийиэк (ол иһигэр 8 оскуола, 27 уһуйаан, 6 мэдиссиинэ эбийиэгэ, 7 култуура эбийиэгэ, 4 күрэс эбийиэгэ, 2 соц көмүскэл эбийиэгэ) тутуллан үлэҕэ киирбит.

2017 Конфедерация Кубога - Арассыыйаҕа ыытыллыбыт футбол күрэһэ

Тохсунньу

• Тохсунньу 21 — Дональд Трамп бастакы бэрэсидьиэнниир күнүгэр АХШ 400-тэн тахса куоратыгар уонна 160+ атын дойдуларга Дьахталлар марштара ааспыт. Марш төрүөтүнэн Дональд Трамп дьахталлары утары этиилэрэ буолбуттар. Вашингтоҥҥа 200 000-тан тахса киһи уулуссаҕа тахсыбыт, оттон Америка бары куораттарыгар холбоон — 3,300,000–4,600,000 киһи.

Кулун тутар

• Кулун тутар 10 — Кэриэйэ Конституциятын суута Пак Кын Хе бэрэсидьиэни дуоһунаһыттан ууратарга куоластаабыт.
• Кулун тутар 16—19 — Дьокуускайга Арассыыйа табаһыттарын IV сийиэстэрэ буолбут.
• Кулун тутар 26 — Арассыыйа үрдүнэн 99 куоракка хоруупсуйаны утары аахсыйалар буолбуттар.

Муус устар

• Муус устар 5 — Чурапчы улууһун Кытаанах нэһилиэгэр, Көчүктэй алааска биллиилээх тюрколог, РСФСР наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ, тыл үөрэҕин билимин дуоктара Евдокия Коркинаҕа мэҥэ таас ууруллубут.
• Муус устар 20 — Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ Кэбээйи улуһуттун төрүттээх Саха тыйаатырын артыыһыгар Анатолий Николаевка анаммыт.
• Муус устар 30 — Амматтан сылдьар режиссер Дмитрий Давыдов киинэтэ Омскай куоракка буолбут "Хамсааһын" диэн киинэ бэстибээлигэр икки сүрүн бириэмийэни ылбыт.

Бэс ыйа

• Бэс ыйын 14 — Белградтан үс көстөөх Прогар диэн сиргэ Сиэрбийэҕэ олохтоох сахалар көҕүлээһиннэринэн, Европа бастакы ыһыаҕа диэн ааттаммыт ыһыах ыһыллыбыт. Сүрүн тэрийээччи Лариса Кулаковская эппитинэн, сахалар 11 дойдуттан мустубуттара. Дууб мастан оҥоһуллубут сэргэ турбута.
• Бэс ыйын 20 — Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ Абдылдаев Шаршеналы уонна Жакиев Бексултан диэн дьоҥҥо бэриллэрин туһунан ыйаах тахсыбыт.
• Бэс ыйын 28 — Дьокуускайга Саха уобалаһын Мэдиссиинэ үлэһиттэрин бастакы сийиэһин кэмигэр Балыыһа үлэһиттэрин сойууһа үөскээбит. Онно 33 киһи киирбит.
• Бэс ыйын 30 — аатыра сылдьыбыт Ньурба улууһун баһылыга Варвара Петроваҕа аналлаах искибиэр төрөөбүт дойдутугар Үөдэйгэ аһыллыбыт.

От ыйа

• От ыйын 7 — ЮНЕСКО уонна СӨ ыккардыларыгар Холбоһуктаах коммюникеҕа илии баттааһын буолбут. ЮНЕСКО сүрүн дириэктэрэ Ирина Бокова өрөспүүбүлүкэҕэ кэлэ сылдьан, Арктика оскуолатын арыйыыны, Олоҥхо киинин тутууну, Алдан, Өлүөхүмэ уонна Хаҥалас улуустарыгар «Кембрий» диэн геология паарката тэриллэрин өйүүрүн биллэрбит. Ону таһынан Бокова билим-быраактыка кэмпириэнсийэтин үлэтигэр кыттыбыт, Аан дойду эпостарын бэстибээлигэр уонна «Манчаары оонньууларын» арыйыытыгар Үөһээ Бүлүүгэ сылдьыбыт.

• От ыйын 18—30 — Туурсуйаҕа буолбут XXIII Сурдлимпийскай (Дефлимпийскай) оонньууларга Саха сириттэн 4 спортсмен кыттыбыт: Евдокия Каторгина (буулдьанан ытыы), Егор Скрябин, Валерий Чемпосов уонна Василий Стрекаловскай (бары көҥүл тустуу). Бу оонньууларга 90-тан тахса дойдуттан барыта 3 000 спортсмен кыттыбыт, 21 күрэс көрүҥэр мэтээл оонньоппуттар. Василий Стрекаловскай 70 киилэҕэ диэри ыйааһыҥҥа кыһыл көмүс мэтээли ылбыт, бу ситиһиитин иһин «Хотугу Сулус» уордьанынан наҕараадаламмыта.

Атырдьах ыйа

• Атырдьах ыйын 4 — Мииринэйгэ "Мир" туруупка анныгар баар шаахтаҕа уу киирэн, бөдөҥ саахал тахсыбыт. Шаахтаҕа ол саҕана үлэлии сылдьыбыт 151 киһиттэн тута 142 киһитэ быыһаммыт, өссө биир киһини сарсыныгар быыһаабыттара. 8 киһини үс нэдиэлэ тухары көрдөөбүттэрэ да булбатахтара.
• Атырдьах ыйын 16 — Аан дойдуга ртуть туттуллуутун аҕыйатар сыаллаах Минамата конвенцията күүһүгэр киирбит.

Балаҕан ыйа

• Балаҕан ыйын 7 — Миэксикэ соҕуруу өттүгэр Чьяпас штаакка буолбут 8,2 бааллаах бөдөҥ сир хамсааһын кэмигэр 60-тан тахса киһи өлбүт.
• Балаҕан ыйын 10 — Быыбар күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Дьокуускай уонна 8 улуус баһылыктара, 211 сэлиэнньэ баһылыктара талыллыбыттар.
• Балаҕан ыйын 19 — Миэксикэҕэ Пуэбло куоракка күүстээх сир хамсааһына буолбут. 370 киһи өлбүт, 6000 тахса киһи бааһырбыт, улахан хоромньу тахсыбыт.

Алтынньы

• Алтынньы 1 — Каталонияҕа тутулуга суох буолуу туһунан референдум буолбут. Бу референдуму Испания Конституциятын суута сокуоннайа суоҕунан быһаарбыта.
• Алтынньы 12 — АХШ ЮНЕСКО-ттан тахсарын туһунан биллэрбит, кини кэнниттэн тута ол туһунан Израиль биллэрбит.
• Алтынньы 19 — Дьокуускайга "Арассыыйа — мин устуоруйам" диэн быыстапка комплекса дойдуга алтыһынан, Уһук Илиҥҥэ бастакыннан аһыллыбыт. Манна эмиэ бу сыл түмүктэммит "Саха сирин устуоруйатын" 3 туомнаах таһаарыытын матырыйааллара көрдөрүүгэ тахсыбыттар.
• Алтынньы 27 — Каталония Испанияттан тутулуга суоҕун биллэрбит.

Сэтинньи

• Сэтинньи 17 — СӨ Быраастарын I сийиэһэ буолбут. 500 быраас кыттыбыт.
• Сэтинньи 20—21 — Аҕыйах ахсааннаах омуктар тылларын, литэрэтиирэлэрин уонна култуураларын учууталларын бастакы сийиэһэ Санкт-Петербурга А.И. Герцен аатынан РГПУ-га буолбут. Тэрээһиҥҥэ 30 эрэгийиэнтэн 350 киһи кыттыбыт. Бу тэрээһини СӨ үөрэҕин министиэристибэтэ көҕүлээбитэ.
• Сэтинньи 28 — Дьокуускайга ГРЭС-2 бастакы уочарата үлэҕэ киирбит.

Ахсынньы

• Ахсынньы 4 — Калифорния Санта-Паула куоратын аттыгар уот турбут. Түмүгэр Вентура уонна Санта-Барбара уокуруктарын хаппыт Калифорнияҕа саамай бөдөҥ уот туруутугар кубулуйбута.
• Ахсынньы 6 — АХШ-ка бэрэсидьиэн Дональд Трамп дьаһалтата Иерусалимы Израиль киин куоратынан билиммит.
• Ахсынньы 14 — Walt Disney хампаанньа 21st Century Fox хампаанньаны 52,4 миллиард дуолларга атыыласпытын туһунан биллэрбит (ол иһигэр 20th Century Fox киинэ устуудьуйаны).

Өлбүттэр

• Олунньу 11 — Гурий Турантаев — тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ, норуот мэдиссиинэтин маҕыыстыра, Уус-Алдан улууһун (2001) уонна Бээрийэ нэһилиэгин Ытык олохтооҕо.
• Муус устар 1 — Евгений Евтушенко (1932 төр.), бэйиэт уонна прозаик, ССРС уонна РФ судаарыстыбаннай бириэмийэлэрин лауреата.

• Балаҕан ыйын 27 — Борис Сидоров (1946 төр.) — Саха судаарыстыбаннай университетыгар үлэлээбит биолог учуонай, биология билимин хандьыдаата, Саха сирин көтөрдөрүн тустарынан кинигэлэр ааптардара, Билимҥэ, тиэхиньикэҕэ уонна үөрэхтээһиҥҥэ СӨ Илин бириэмийэтин лауреата (2006).

• Сэтинньи 25 — Анна Кузьмина (03.03.1933 төр.) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, РСФСР, САССР үтүөлээх артыыһа, Арассыыйа театральнай искусствотын сайдыытыгар уһулуччулаах кылаатын иһин «Кыһыл көмүс мааска» Национальнай театральнай бириэмийэ лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин уонна Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо, САССР VIII ыҥырыылаах Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата.

• Ахсынньы 9 — Леонид Броневой (1928 төр.), тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, ССРС норуодунай артыыһа.
• Ахсынньы 13 — Ньургун Тимофеев — саха бэлиитигэ, 2005—2008 сылларга Ил Түмэн бэрэстээтэлэ, техника билимин хандьыдаата, Нам уонна Өлөөн улуустарын Ытык олохтооҕо.
• Ахсынньы 29 — Лазарь Афанасьев - Тэрис — "Айыы Үөрэҕин" түһэ, филология билимин хандьыдаата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.