Rybołówstwo
Rybołówstwo – gałąź gospodarki obejmująca pozyskiwanie (połów) ryb i innych zwierząt oprócz wielorybów (wielorybnictwo), między innymi skorupiaków i mięczaków (frutti di mare – owoce morza) oraz roślin wodnych w celach spożywczych. Organizmy te wydobywa się zarówno na morzach i oceanach, jak i w rzekach i jeziorach, w celu ich spożycia lub dalszego przetworzenia (przemysł rybny). Rybołówstwo dzieli się na przybrzeżne i pełnomorskie. Pierwotnie obok zbieractwa i łowiectwa stanowiło podstawę utrzymania się społeczeństw (mezolit).
Główne obszary wykonywania rybołówstwa
[edytuj | edytuj kod]Główne akweny morskie, wykorzystywane do działalności rybackiej, to rejony mieszania się wód o różnej temperaturze i zasoleniu. Są to przede wszystkim wody:
- Pacyfiku, oblewające Kamczatkę, Japonię i Chiny (zimny prąd morski Oja-siwo spotyka się tutaj z ciepłym Kuro-siwo)
- Pacyfiku u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej (rejon intensywnego upwellingu, czyli pionowej cyrkulacji mas wody)
- północnego Atlantyku, gdzie ciepły Golfsztrom spotyka się z prądem Labradorskim i Grenlandzkim
- szelfowego Morza Arabskiego i Zatoki Bengalskiej, gdzie kierunek prądów morskich zależy od pory roku
- zimne wody Antarktyki oraz mórz szelfowych półkuli północnej, w tym Morza Bałtyckiego.
Połowy morskie i słodkowodne na świecie w 2005
[edytuj | edytuj kod]Dane obejmują połowy ryb morskich, słodkowodnych, skorupiaków i innych bezkręgowców[1]; nie uwzględniają połowów ssaków morskich, roślin wodnych, korali, pereł, gąbek i krokodyli.
| Lp. | Kraj | tys. ton | % prod. św. |
|---|---|---|---|
| 1. |  Chiny |
17 159 | 18,0 |
| 2. |  Peru |
9 389 | 10,1 |
| 3. |  Stany Zjednoczone |
4 889 | 5,3 |
| 4. |  Indonezja |
4 381 | 4,7 |
| 5. |  Chile |
4 330 | 4,6 |
| 6. |  Japonia |
4 073 | 4,4 |
| 7. |  Indie |
3 481 | 3,8 |
| 8. |  Rosja |
3 191 | 3,4 |
| 9. |  Tajlandia |
2 599 | 2,8 |
| 10. |  Norwegia |
2 392 | 2,6 |
| ... | |||
| 64. |  Polska |
156 | 0,2 |
 ŚWIAT |
92 787 | 100,0 |
Rybołówstwo w Polsce
[edytuj | edytuj kod]W Polsce sektorem rybołówstwa kieruje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wraz z Komisją Europejską, a bezpośredni nadzór nad tą branżą pełni Główny Inspektorat Rybołówstwa Morskiego w Słupsku wraz z Europejską Agencją Kontroli Rybołówstwa.
Ogółem na wybrzeżu Polski znajduje się 59 portów i przystani rybackich, ale głównymi polskimi portami rybackimi są te, w których dozwolony jest rozładunek dorsza o łącznej masie przekraczającej 750 kg (w pozostałych jest to zabronione). Znajdują się one w:
Połowy bałtyckie
[edytuj | edytuj kod]Główne gatunki ryb, poławianie w polskiej strefie ekonomicznej na Bałtyku to: szproty (59 430 ton w 2007), dorsze, śledzie (22 088 ton w 2007), łososie i trocie (140 tys. sztuk w 2007), flądry (7 479 ton) i inne (głównie ryby słodkowodne, takie jak sandacz, leszcz, okoń, płoć). Połowy wykonuje 1,5 tysiąca łodzi i kutrów rybackich.
Prace badawcze na użytek rybołówstwa morskiego prowadzą na poziomie krajowym: Morski Instytut Rybacki w Gdyni oraz Wydział Nauk o Żywności i Rybactwa Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, zaś na poziomie Unii Europejskiej koordynowane są one przez Regionalną Grupę Koordynacyjną dla Bałtyku w ramach unijnego programu zbioru danych rybackich[2], a ostatecznie trafiają do Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES), która w oparciu o nie wydaje rekomendacje stanowiące podstawę naukową dla ustalania bałtyckich kwot połowowych. Współcześnie wiążące bałtyckie kwoty połowowe przypadające Unii Europejskiej ustalane są dla łososia, tuńczyka i waleni przez wyspecjalizowane regionalne organizacje ds. zarządzania rybołówstwem, odpowiednio: Organizację ds. Ochrony Łososia Północnoatlantyckiego (NASCO), Międzynarodową Komisję ds. Ochrony Tuńczyka Atlantyckiego (ICCAT) oraz Międzynarodową Komisję Wielorybnictwa (IWC), natomiast dla wszystkich innych gatunków (w tym dorsza i śledzia) — bezpośrednio przez Unię Europejską i Rosję, w ramach dwustronnego generalnego regionalnego porozumienia w sprawie zarządzania rybołówstwem (dawniej było to zadanie generalnej regionalnej organizacji ds. zarządzania rybołówstwem na morzu bałtyckim tj. Międzynarodowej Komisji Rybołówstwa Morza Bałtyckiego, jednak ponieważ Unia Europejska posiada wyłączny mandat do reprezentowania swoich członków w tego rodzaju organizacjach, to w wyniku jej rozszerzenia liczba członków Komisji spadła z sześciu do zaledwie dwóch, wskutek czego jej dalsze istnienie uznano za zbędne). Przydzielane Unii Europejskiej bałtyckie kwoty połowowe rozdzielane są z kolei pomiędzy jej ośmiu położonych nad Bałtykiem członków.
Połowy dalekomorskie
[edytuj | edytuj kod]Podobne mechanizmy ustalania kwot połowowych Unii Europejskiej dotyczą reszty jej wyłącznej strefy ekonomicznej (bez terytoriów zamorskich) i sąsiadujących z nią wód międzynarodowych. Międzynarodowa Rada Badań Morza formułuje rekomendacje, w oparciu o które właściwe regionalne organizacje ds. zarządzania rybołówstwem przyznają Unii Europejskiej kwoty połowowe. Dla łososia, tuńczyka i waleni są to właściwe wyspecjalizowane regionalne organizacje ds. zarządzania rybołówstwem (odpowiednio: NASCO, ICCAT oraz IWC), natomiast dla wszystkich innych gatunków kwoty te ustalane są w ramach dwóch generalnych regionalnych organizacji ds. zarządzania rybołówstwem:
- Generalnej Komisji Rybołówstwa Morza Śródziemnego (GFCM) – w przypadku basenu mórz: śródziemnego i czarnego,
- Komisji Rybołówstwa Północno-Wschodniego Atlantyku (NEAFC) – w przypadku reszty północno wschodniego Atlantyku i mórz przyległych (tj. z wyłączeniem basenów: morza bałtyckiego oraz mórz: śródziemnego i czarnego).
Na niektórych z europejskich akwenów pozabałtyckich Polska uzyskała przydział części kwot połowowych Unii Europejskiej, podobnie jak na niektórych akwenach w regionach pozaeuropejskich, w przypadku których Unia Europejska przystąpiła do tamtejszych regionalnych organizacji ds. zarządzania rybołówstwem i wynegocjowała w nich kwoty połowowe[3].
W ciągu ostatnich 20 lat udział Polski w ogólnej liczbie połowów na dalekich akwenach znacznie zmalał, głównie za sprawą zamknięcia 2 z 3 największych państwowych przedsiębiorstw połowowych: „Gryfu” w Szczecinie i „Odry” w Świnoujściu, a także zaprzestania działalności połowowej przez trzecie z nich – gdyński „Dalmor”. Obecnie ilość połowów dalekomorskich wykonywanych przez polskie jednostki kształtuje się na poziomie 50 tys. ton. Największy udział mają tu sardynki, kryl antarktyczny, sardynele atlantyckie i dorsze[4].
Główne problemy rybołówstwa morskiego w Polsce
[edytuj | edytuj kod]- załamanie się niektórych populacji szprota i śledzia oraz obu bałtyckich populacji dorsza[5];
- zbyt niskie limity połowowe na dorsza (przynajmniej w opinii rybaków);
- zbyt duży potencjał połowowy jednostek;
- rozdrobnienie floty połowowej;
- zaawansowany wiek jednostek;
- zbyt niski udział rybołówstwa dalekomorskiego w ogólnej ilości połowów, wykonywanych przez jednostki polskie;
- nieprecyzyjne i niekorzystne prawodawstwo.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ World fisheries production, by capture and aquaculture, by country (2005). Raport FAO – (plik w formacie pdf).
- ↑
- ↑
- ↑ S. Rakusa-Suszczewski. Eksploatacja i ochrona Antarktyki. „Morze”. 7, s. 21-22, lipiec 1999. ISSN 0137-2823.
- ↑ Rybołówstwo oraz hodowla ryb w Europie. [w:] Komisja Europejska [on-line]. ec.europa.eu. s. 6–7. [dostęp 2013-06-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-19)].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Wydział Nauk o Żywności i Rybactwa
- Morski Instytut Rybacki w Gdyni
- Stowarzyszenie Rozwoju Rynku Rybnego w Gdyni
- Komisja Europejska – Rybołówstwo i Gospodarka Morska. europa.eu. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-06-13)].
- Departament Rybołówstwa FAO
- Elżbieta Berkowska (red.): Polityka rybołówstwa w Polsce – stan i przyszłość. Materiały z konferencji Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [w:] Kancelaria Sejmu [on-line]. 2012. [dostęp 2013-06-26].
- Ustawa z 7 marca 1932 r. o rybołówstwie (Dz. U. z 1932 r. Nr 35, poz. 357 (ISAP)) (uchylona)
- Ustawa z 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 883 (ISAP))